Skip to main content

Full text of "Meteorologia philosophico-politica : in duodecim dissertationes per quæstiones meteorologicas et conclusiones politicas divisa, appositisque symbolis illustrata ..."

See other formats


551.5 



SVV' 





■ « 



£>\\D\e.v*NS 




L I B RAnY 

OF THE 

U NIVER5ITY 

Of ILLINOIS 

X551.5 
R27m 

Rare Book & Special 
Collactiens Library 









Digitized by the Internet Archive 

in"2009 with funding from 

University of lllinois Urbana-Chanipaign 



http://www.archive.org/details/meteorolog1aphil00reinz 



METEORO 

LOGIA 

PHILOSOPHICO 

POLITICA, 

IN DUODECIM DISSERTATIONES 

PER QU^STIONES METEOROLOGICAS 

ET CONCLUSIONES POLITICAS DIVISA, APPO- 
SITISQUE SYMBOLIS ILLUSTRATA: 

OLIM 
HONO%I 

AVGVSTI ROMANORVM REGIS 

JOSEPHI I. 

^ INSCRIPTA, 

NUNC DENUO AD MULTORUM DESIDE- 

RIUM IN LUCEM CORRECTIOR EDITA, 

AUTHORE 

%EFERENT>0 TATRE 

FRANCISCO REINZER, 

eSOCIETATE JESU, AA. LL ET PHILOSOPHIiE, 
NEC NON SS. THEOL. DOCTORE. 

Ciim Privilegio Sacra Caf. Alaj. 

AUGUST^. VlNDELICORUM, 

Impenfis JEREMIv^: WOLFII, ChalcographicarArtisPropolse. 

lyp^f PETRI DETLEFFSI/. 



Anno DCCIX. 



C; " 



/. 't ■ 



,Ai 






^ '^ '{@) <® @ @ ^^ 5® ?^ ♦ @^ 5^ ®^ ®^ ^5^ ^®) ® 





Ad Benevolum Ledtorem. 

OftquamPhilofophus inlibris de Gcneratione comu- 

nemelemenrorum, caetcrarumque diirolubilmm fub- 

ilantiarum lcientiamexpoluit, gradum fecit admixto- 

\ rum imperteclorum naturam lingulatim pertrad:an- 

^^&dam, quatuorque Iibros de eoruniGeneratione com- 

poihit, quos & de J/^/^ominrcripiit , hoc eil, de rcbus, quxinpar- 
te (ublimiori mundi generantur. Agit in primo potiiiimum de 
impredionibus igneis , in iecundo 6c tertio de aereis <5c aqueis , in 
quarto de tcrreis. Ex quo equidem liquet , Philofophum in his 
nonmodo expianaile ca,quiK in alto apparent, &: generantur , vc- 
rumetiam de lis egillc , qua: in infimis terra: viicenbus producun- 
tur. Quia tamen ma)ori ex parte diikrit de rebus jllis , quas in aereis 
Regionitus accidunt, amplioremque hominibus admirationispa- 
riunt matcriam , appellatione a potiori (3c fublimiori parte traducl:a, 
hbros mcteorologicos non immerito infcripiit, Hos, ut non no- 
ilro, fed IIIudriilimiDomini Comitis defendentis deiiderio facere- 
mus iatis, in pra:fenti opuiculo per duodecim Diifertatjones haud 
unius autaltcrius,( ut te Iecl:io docebit) ied copioibrumAuthorura 
duclu explanandos , d: hiiloriarum atque experientiarum iionbus, 
quod in paucis, qui dcMcteoris fcripferunthaCl:enus, obicrvatum, 
iiiullrandos aggreili iumu.s,memorcsiIIius: Onme tulit pmdim .quimL 
fcuit utile dulci. Verum ut omnium guilui iludcremus, & varictatis 
vcnuitate iingulorum gcnio opus adaptarcmusj ncque enim idem 
palatum omnes nadli iuinus , & faepc quod iapit uni, diilipit altcris 
ita has ipias Diirertationes mcteorologicas,ututfioridas novis ilon- 
buscumularc,& quodammodo iaporarcplacuit, ut tanto amplius 
quanto magis cupimus , unli curioiitati legcntis placcremus. Sin- 
eularum enim qua-ftionum matcriam , ne vel oculus , dum mcns 
Philofophicis palcitur deliciis , fua carcrct voluptarc, <3c in imafrinc 
ipcclarct intcllectus pha:nomcna , non inclegante fcalpto seri j^ici- 
fam fymbolice cxprciTimus, Subjundla deinde pofitionibus meteo- 
rologicis, prout rci ferebat & exigebat connexio , Conclufio Poli- 
tjca eit, ut cum Philofopho benc difcurrcre , cum Polirico bene a- 
gerc diiceremus. Optmia enuii illa Conclufio, cujus pra:mjfIa:non 

J( 2 modo 



modo naturali , fed & morali Philofophise , aux in eodemtradun- 
tur Lyceo, innituntur. Sine hac nemo Philofophus abfolutus , fed 
ne homo quidem 5 Oimm enim homo, Ariftotele tefte, naturaUter eft a- 
mmalPoliticum & civile. Digeftum fic ex probatiflimis Authonbus 
nova hac forma opufculum, fi nihil tamen lippienti oculo novum 
videbitur, cogitet, nec aliena carpere &:moraere modo novumef- 
fe. B.e(5]:e Socrates , difficik efl ita quidquam peragere ut nihil erres; qnodfi 
etiamfine errore quisquam aliquid peragat , difficile efl, non iniquumjudicem re- 
prire. Interim libi mchora parandi neccffitatem imponit , qui ut 
trita (pernit aliena. Peflimum femper judicium eft , ubi non mens 
fed dens fententiam fert. Et quod ridiculum eft : Ssepe praeoccu- 
patus finiftro affecftu animus jam in cenfuram operis hnguam&ca- 
lamum expedit, quod necdum vidit oculus , mmus mens legendo 
dijudicavit. Ita ftomachante animo peftimi rerum efficimur arbi- 
tri. Imbecilhtatem tamen noftram &: mentis &: calami ultro pro- 
fitemur 5 quid enim noftrum in orbe perfecflum V ut vita , f ic fcri • 
pta errore non vaeant. Undc & mihi parces facile , qui & fcriben- 
ti tibi parci velis, Tu interim benevoIcLedtor & a^quus rerum ac- 
ftimator fic opufculum hoc velim pervolvas , ut dum intelledum 
Philofophica pafcis curiofitate , animum una in admirandam Au- 
thoris Naturae fapientiam obtutu convertas, utpote, quae non fo- 
lum in magnis magna,fed & in minimis maxima relucet. Nam ut 
nonminus fapienteracpiefagaciflimus Meteororumcontemplator 
Fromondus mquit : ideo natura , aut naturje Author DEUS haec 
prodigia coeleftia , & mira m coelo ph^nomena m alto fufpendit^ 
atque ocuhs noftris expofuit, ut fufpiceremus Creatoris in mirabi- 
libus Sapientiam oc Majeftatem. Sic igitur meo laborc 

frucre 6c valc. 




DIS- 



I.. 



iiitiiiitiiitiiiiiitiiittiitti 



5 'tA; iJks ttj i.'w V ' vJ t w lo saj i-\i 4.^5 i\i sAs i\i SAS ic eA; jA 





.£\JtAie.'J5AseAj«AitAie/V5«Ai 

5«.-,, r<-,»T,5o c^^T^cri» c^i-^^^f^o r?;''?*'^? (-<.*-*5vo r^-*X>v? (S''*-^'^'^:» c<?'~~ 




<*».■:>::*<::;>? 



Ijyj c<?^-^<-^ c<;^y~^ cC- 







^ Cri r/I f •^ CS'? CV^ r>'; rfV ri'2 (Ty^ W CyS 'Ti'» 5YI CYl CYS SY^ O"» IVS JVS (TV^ (7p 




DISSERTATIO PRIMA* 

De Corpore Meteorico generatim. 

UT ad ea,qu2: in decurfu hujusCorporisMeteorici perfcrutabimur, plahioiJ 
accelTus pateat, qusdam Meteorologicis rebus commuma,qualia funt priii- 
cipia tam intrinfeca,quam extrinfeca, caula finalis,locus, tempus, & fi quas fuht 
alia,prim6penetrandafunt; nealioquineademfEpiusinmemoriamrevOcar^ 
& raolefte repetere adltringamur. Quare fit 

CLUt^STIO I. 

Qujd ftt Meteorumy F^ qH<£ ejus materia, 

jOnclufio prima. lAnicc^ov grcEce^ idcm eft, zcfublime iatihe> 5c Melgapdi 
Ao%'icL idem C\^x\\^C3X-,ac rerum fublimium ratio. Ex quo deduces, Meteoruni 
nihil efTe aliud, quam mixtum imperfe^^um in fuperioribus mundi parti- 
bus orcum,ut iLint nubes,fu!mcn, &:c. foiet tamen ex commUni ufii inter 
metcora referri id,quod inaifre inf'eriori,(Sf mari, imo etiam terra gionitur.^ 
nimirum , quia hac tradtationc cum iilis veris , <5c proprie di(5i;is Meteoris 
conjungi (blent. Vocatur vero mixtnm imferfeElum ■, quja re ipfa aliud nort 
eft, quam elementum peregrinis qualitatibus infeftum. 

Conclulio fecunda. \iatcria Metcori duplex cft; una remota, aiteraproxirha. Remotd 
potiftimiim terra &:aquacenrctur,hxc enimmateriampropinquam,cxquahuntimprefTioneS 
iftcE meteorologica:, de fuo fiippcditant. Dixi fotijfmnm^ quia etiam valde probabile eft, alii 
quando aerem ventis,nubibus &:fbHtibusmatcriamprxbere. Matcria propinqua eftvapor 
oc cxlialatio. ItaAriftoteles 1. 1. c. 4. Ratio dcfumicur ex eo, quia cx iiisMeteora univerfa 
oriuntur; non quidem ex utroque omnia,fcd qua;dam ex vapore, quxdam ex exhalationej 
quidam ex utroque interfe permixto; undeminimeaudiendus ChymicorumPrincepsPara- 
celfus, qui pluvias,vcntos &: reliquaMeteora docebat effe fruiElus Syderum, ficut pomafiu- 
ftus funt arborum ; <Sc ea ftatis temporibus effundi. Similiter dicebat, ftellas effe phialas,ill 
quibus continentur fulphur, fal, & mercurius omnium Mcteororum materia, Sed quis nort 
Vidct, hxc fomnia cffc? 

QiKEres ad majorcm di(Storum inteiiigentiaiti,quid fit vapor & exhalatio ^ Refp. vaporeni 
effe halitum,five cxfpirationcm calidam &: humidam,qua: ex humore aqueo percaloremre- 
foluto prodit, qualcm videre eft alcendcntem cx dqua,qux in olla fubjc(5la igni eifervefcit. Ex- 
halatioautemeftlpiratiocalida&ficca afcendens ex tcrra,vel cx fimili ficca fubftantia. Talis 
cft fumus ille,qui ex thure,(S: fimilibus rebus in carboncs igneosconje(5lis,exoritur. Exva- 
porc &: fpiratione oriuntur nebul'j;,rorcs,nubcs,pluvia',nives,grandines&:his cognata. Ex 
cxhalatione vero ignitx imprelliones,ut comcca;,alixqtic laccs ardentcs ; Contincttamen liaec 
fexhalatio fub fe duas quafi fpecics; Unam,qux parvo riegotio flammam concipit,& in ignenl 
mutatur, altcram,qux non ita facilcincenditur,exqUaprOximeventiexiftunt; Prior^terrjt 

fiingui oritur, habctque partes fibi adharrcntes obmateiia:tenacitatem,cuiproindeacriterfo- 
is calor inuritur,ideoque in altioremaeristraiSlumevolat. Pofterior exaridioriterra,cujus 
t^artes minorcs intcr fe coha:fionem habent,exhalatur ; undenon tantavi illi calorSolisim- 

primicur, proinde'quepreftapondereminusalcendit,cit6diirolvitur,&:inventorumflatusab- 
ic. Ex quo 

CoUiges, vaporem & exhalationem partim inter fc convenire, partim differre, convc- 
tiiunt in eo quod fpccicm imrtencurfumi,&fint halitus calidi ab extrinfeco, cum ex natura 
fu4 dcpofcant frigus; difTtrunt, quod vapor humidus fit, &; e.x aqua protedtus, in fecundd 

A fempel 



2 Meteorologia 

(emper confiftat legione aeriSi exhalatio autem ficca fit, Sc refbluta ex ipfa terra fep4 
in iupremam rcgionem cvolet, eo quod ciim fir ficca, facilius imprefTum calorem lervet, qudni 
vapor. Nec obtbic id, quod aprobatis Autfioribus afTeritur ; videlicet e terra Solis vi tepefafta 
utrumquereddihalitum,idenimproptereadicunt, quodterra&aquaplurimis in locis mix- 
taMint. Qua de caufa tit, ut Ixpe exhalatio & vapor hinc mixtim ferantur ; tametfi ubi 
ad mediam venere acris regionem, fbcictate divulfa plerumque fubfiftat vapor , exhalatio vero 
nltiiis promoveatur. 

Controverfia major efl, utrum fubflantialiter differantab elementis»Vapor&exhalatio, 
cui ut relpondeam, fit 

Conclufiotertia. Vapor tSc exhalatio non difFeruntab elementis, terra nempc&aqua,^ 
quibus educuntur, nifi accidenialitcr nempe rationecaloris, raritatis dc levitatis imprefife. 
Ratio efti. quia iIlihalitusfacileiterumineiementumrefoIvuntur,namfiolI(E buUienti oper- 
culum, vel cailidcm imponas, vapores colletti rurfus in guttascoalefcunt, argentumvivum 
vafc aperto inclufum diilipatur, 6c in fumumabit; fervatum vcrd in operto vale non minu- 
itur per duosannos; thuris, tulplruris <5c aliorum mineralium exhalationes, veterem fpeci- 
em fervant, ergo liulitus ifli ex tcrra&aqua refbluti,fpeciemfervantaqux acterne. Neque 
enim hoc fit ex eo, qubd elementa ex illisgenerentur, fed potiusqubdilli in fe fervent ean- 
dem elementorum naturam,iS:in elcmenta refolvantur. Secundb quia vapores hi ad fecun-* 
dam aeris regionem delati paulatim le adnativumfrigusreducunt, &:inguttasrefoIuti,reci- 
dunt, &: terram perpluunt. Tertio demum, ti obftaret aliquid, etTet difcrimen qualitatum 
quas habent; fcd diicrimenqualitatis impretllE abextrinfecononarguitditaimcnocdiftinfti- 
onem fubftanciarum, eadem enim aqua ex natura fua frigida, invenituraliquando caliditTima, 
& jdem metallumexnatura tiu durum,aliquando liquefcit find ullo difcrimine efTentiali, ut- 
pote qufchoc habent ab extrinleco. Acccdit teftimonium Ariftotelis 1. 1, c.3. ubi appellac 
vaporem.a<5uce fecretionem, ideft,partesaqucefegrcgatas. LlndeconcludovaporemiScex- 
halaticnemi tum aliahujufmodi meteoraelfetantLimmixta impertefl:a,quianongenerantur 
nifiper transmutationem accidentalem. Hincetiamvapor& exhalatio dicunturmeteorapri- 
n\\£ compofitionis; quaeautem aliafiuntex vapore&:exhalatione,vocanturmeteorafecundaE 
compoficionis. 

Argues tamcn conti-a primb, vapor & exhalatlo funt leves, 6c fiirfum afcendunt,aqua 
autem &: terra funt graves & deordim ruunt,ergo diftinguuntur fubflantia ab his elementis,quia 
ex diverlitate accidentium colligicur diverfijfas-Cubftantiarum. Retp. primb negando,vaporem 
& exhalationen effe proprie leves, quia vapor, qui ex aqualibralifiifcitatur, fiintraveticam 
aliquam conclufus ad bilancem expendcretur,ponderaret a-que Iibra,quam ipfa aqua,unde con- 
flatus eft, Unde non propter levitatem aicendit, fcd furlu.m truditur ob raritatem fuam. 
Sicut cuprum librale, fi in globum tundatur, mergitur, fi verbinlamellamconcavam, &in 
modum navis configuratam cxtendatur, etfi eodem adhucpondere pradita fic, camen aquas 
innatat, & ab eadcm aqua furfum trudicur. 

Retpond. fecundb, non ex quibusvis accidentibus etiam diverfis colKgitur diverfitas 
fpecifica tlibflantiarum , fed tantiim ex iis, qux infunt flibftantiis, temper ex intrinfeca ea- 
rumexigentia, nonexiis, quaMntiint peraccidens, abagente extrinfecopervim quafi intro- 
dufta & intruia. Talis eft levitas & calor exhalationis & vaporis, qua: ab igne extrinfeco 
Solis & aliorum caletkaivorum corporum introdu£ta funt, contra exigentiam naturaleni 
formcE fubflantialis intrinfecic. 

Argucs fecundb, Spiritus refbluti ex animalibus,plantis & aliis mixtis, fpccie ab iis 
difFerunt; nafn tpiritus animalis non eft animal; aqua rofacea non eft rofa; vinuminaquam 
vitic fublimatum definit eile vinum, ergo fimiliter fpiritus educti ex aqua & terra , nonfunt 
aqua & terra. Refpondeo: Halitus corporum mixtorum ex ipfis edudtos interdum ab ipfis 
fpecie diflferre, quoties fcilicetnon facilb pofTunt in illa corpora iterum retblvi,ficut manife- 
flum eft, quod fpiritus animalium, plantarum, & aliorum non redeant in ea mixta, e qui- 
bus orti funt. At vero halitus corporummixtorum aliquando ab ipfisnon difFerunt fpecie, 
quoties in illa redire facild pofTunt, fic fumus vini fit iterum vinum, & fumus Mercurii feu 
argenti vivi, fi in alembico vel fimili inftrumento colligatur, refolvhur iterum inargentum 
vivum. 

Argues tertio. Vapor vini non eft vinum, alias in vini vaporibus pofTet confea-ari, 
crgonecvaporaquaeftaqua. Rcfpondeoprimo^juxtapauloantedittanegandoantccedens» 
neque inde tamen fequitur cos cfle confecrabiles, cum non habeant fbrmam vini ufualis, 
quod probabiliter etiam docent Theologi dc vino gelato & aqua gelata, neutrum enimett 
matena apta ufualis Eucharittis aut Baptifmi , licdt de vino gelato aliqui proba- 
bilius contrarium dicant , nequ« tamen ideo idem dicendum de vaporibus vini j 

quia 



Philofophico-Politica. 3 

quia vinum gelatum ctiam prout fic non amittit denominationem vini, licut amittunt illius 
vapores. Rcrp,z.dato nonconcciro antecedentenegoconlequcnriam,diIparitasenimpr2- 
ter rationem fuperius adduttam,ex co quoquc dari poflcc, quod nos hic non loquamur de 
vaporibus Sc exhalationibus, qua: clevantur a coiporibus mixti.'>, quule cfl: vinum, led quae 
eievantur a corporibus fimplicibus,<Si: elementaribus, qualis cft aqua &c teira. 

In diiceptationem qua'ftionis hujus etiam adduci Iblet, num pr.fdidlorum halicuum duae 
tantiim fintcommunes rpecies,an plurcs,paucioresve; Plato cnim. folumvaporem calidum 
& humidumexaquamanantcm admifit; teiTcftrem vero exhalationemdemedioruftulit,ne- 
gans teiTwn in alia elemcnta pofic transmutari. Adducebatur ad hoc exemplo cinerum, qui 
nec ab ipfo igne,cujus cft tanca voracitas,<Sc acrimonia in ngendo, coufi.imi valent. Magnus 
veroAlbertus lib.io. tradt.^.c.i. quatuor polLiit exfpirationum fpeci«s: primam calidam& 
ficcam e terra ut plurimiim ortam,quxprocul infublime rapitur, «3c inignitasimprelTiones 
dcgenerat. Secund.im calidam & humidam , quae pariim aflurgit, facileque in aerem veiti- 
tur. Tertiam frigidam 6c ficcam, ex qua addenfataexiftantvenci. Quartam denique fiigi- 
dam ic humidam,qu«eMeteoris frigidis &: humidis deferviat. Sed conti"a hos lic 

Conclufio quarta. Dux tantiim funt, nec plures, nec pauciores communes Ipecies cx- 
fpirationum,pcr quas Meteoricis rebus materiam prabent,nimirum vapor &i exhalacio. Ra- 
tioeft primi,quia nullaMeteorica exfpiratio firigida cfTe poteft, iiquidem omnes excitantur 
vi caIoris,nec excernuntur nifirarefcente corpore,eamquerarefa6tioncmcaloremachinan- 
te. Sccundo,quia ciim omne frigidum fuapte natura fitgrave, fi vapor 6c exhalacio frigi- 
da efTcntjnon afcenderent. Ratio fecundi cft,quia cum ignifje imprefnones, uc CometGc, 
ftell^ volantes., aliique ejusmodi non fiant ex vapore aqueo,qui difHcile igniri poteft; uti- . 

aue alia praeter hancdebet quxri idonea materia,videlicet exhalacio cerrea 6c fK:ca,quxad 
ammam concipiendam aptillima cfl. Nequeobftat illudde cineribus; ideo enimvelxgre, 
vcl ncutiquam ab igne corrumpi poirunt, & in eam convcrti , quia nihil pingue habent, 
quod in ignis pabulum ccdat, 

Ex quoparitcrconcraPIatonem&nonnuUos alios deduco,diciminimcpofre,fbIumhu- 
morem c cerra excralii, nuUam aucem tcrrx particulam inexhalatibnemabireobnimiam fic- 
citatem ; nam corpora etiam valde ficca, ejusmodi luntaromata, thus,fijlphur, pulvis pyreus, 
pipcr fuas habentex"fpirationes,crgoetiam ficcitas terra: non impediet, ne illa etiamhabeac 
fuas. Dcinde non ex iblo vapore dudo ex aqua pofTuntignita: imprefivones accendi, ut pa- 
tet, aqua enim fola ignem non nutrit,crgo ncceflc eft,uc vaporialiquidterrxadjunftumfic 
Idem probant venti etiam ficciflimi, qui ex fblo vapore conftare nequeunt. Denique aqua ni- 
vales, 6c aqux pluvia: multum habcnc teiTcfhris halicus, uc paiec ex limo, qui ex ipfis con- 
fpicitur. Unde <jx terreftri eciam niaceria conflanc iftce ^leceoricae imprcfltones. Fateor ta- 
men lubcns,facilius humoremab ignc,velSole vinci,quam corpus ficcum, in quonullus eft 
humor, quia corpus humidum laciliiis rarcfcic,(i camen ficcum corpus,ejusmodi efl terra, 
humore fueric fubactum, exhalacur cum humore, quem excrahens Sol aliquas etiam partes 
exrrahit corporis ficci. Quare tencndumornnino eft terram aliquantuliim decrelcere diu 
foli expofitam,f3cile tamen hxcjactura rurliis reparatur ex decidentibus poftea pluviis, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Politicus (cientia&\'imite prsftet. 



D 



Uabus tc alis volarc volo,Poliricc: altcra ut vivcrc difcas ; altera uc prareftc. Vicari- 
'usDEI es,&:qualiProvincialisDEUS: idem in te ruisquc pra-ftare debes, quod DE- 
US in univcno : virtutcac Sapicncia gubcrnat. Virum te virtus, hominem Sapien- 
113, utraqucDEO limilcm iacit. Fabuloiim luam Palladem virtute armavit ac Sapiencia Ju- 
pitcr, ut fc ipfo dignam faceret. Quomodo non prole diviiia narum tc crediderim ; C^iim te 
virtus aliquid ex mcnte, Sapientia uliquid cx cerebro Numinis habcre loquatur. UtvirtuofiC 
fimi fuereCaroIus exnomine<5c fceptroMagnus,Ierdinandus Secundus Auftriacorum De- 

cusFerdinandwsTcrtiusHifpanorum,LudovicusGalliaium,AlphoniusArragonum,JoannKi 
Secundus Portugallix, Reges : ita 6c fapientinimi audiv£rc. Chm qentii aUaijHs h»a vult De- 
«/, pomt in ejus Regihus fcientiAm^ aut RegnHin i» ejus SapientibHs Divinus "Plato dicebat; en habes 
Sapicntix iuffragium. Neqne Princeps hahet opns Vhidia^ cjMifingat ; am Pofycleto vel Adjrone : 
Sed virtHtis opera te {pfnm DEO cjuam fimiUmum fflcit jucHndljfimnm.j, fpeUatH opus , & Diu cha- Hh. ad 
riffimHm, cxiftimabatChxronenfisPhilofophus; c.n pro virtute calculum : Illa fbrtuncc pe- Princi- 
culium cft,hJecpignus fbliciutis. CumvirtuteabsqucSapicncia benevives,atnanprovide:^r»» /V- 

A a C\xmd*FlHm. 



4 Metcorologia 

CumSapientiafinevirtuteproccdescautd ; rednonpid,im6alterafincalcer(hne<5;cautencq; 
bend,quomodo enim bene,fi non caute?quomodoeaute,finonben6? NequitConfilio prae- 
cfle 6c Induftria; ubi non (apientia virtutiConfilium,virtus(apientixInduuriam,altera;Jteri 
manum prxbet. Quemadmodum terra nebulofos partus in aera transmittit, aqua vapores 
(uos inaltum evehittUt^ (blein Iridem pingancur,aut infulminaexcudancurieosagccnden- 




do & ilIuminando,tanquam aereorum efleftuum principio; ab his enim bmisfiH^uU fiint in 
agre phsenomena, omnisque meteorica facies generatur. Ita virtutis &: iapientiae fuffi-agio 
ad fiimma quacque enititur Politicus, ut luceat&ardeat: lucendo lapientia bene prxfit, ar- 
dendo virtute bend vivat. Primas teneat virtus, fapientia fecundas: hiec fine prima dodun» 
te facit, (ed non boniim. Id quodWenceslao Primo Cxfari in proverbiis erat : N1 cpoiro<poi, 
MopoKStJcoi^Merioncs docltf Moriettcs mali. Adjicicntc fiium calculum Siracide: Qm eautiin 
ferjpicit ingtmHm^eiuod fiilicet virtute non excultum e^-, eo plus mali committit. Vidcs quam ambo- 
bus pedibus incedendum fit Politico. Omnis virtus fine fapientia &: animi cultura mors eft. 
Onmis fcientia a virtute remota, malitia efl, non fapientia : Piatonis eft efl&tum, uiroque pedc 
5 fl:eteris,benecurres. 

dUiESTIO n. 

Quoe ftt cauja efficiens Meteori^ 

EXpofceret doftrinscferies,ut prius de caufa formaIi,quamefficienteMctcori quscflio- 
nem inflitueremus,quia tam en hxc in genere explananda vix quidquam diverfiim ab vs% 
quK in particulari per decurfum didluri fumus,continet,f ufEciet duntaxat caufk forma- 
lis quidditatem in praefenti infinuafTe. Efl igitur caufa f brmalis forma illa, per quam 
halitus inflammatur, & convertitur in ignem,vel condenfatur «Sc converticur in nubem, vel 

fri. 



Philofophico-Politica. 5 

frigefcit Sc rcfblvitur in aquam. Ex auo colliges, caufam formalem efTe dupliccm, unam 
fubftantialem,a!teram accidcntalem ; lubftantialis iila eft, ex quaMeteorum prodit,<Sc elfen- 
tialiter conftituitur, fic pluvia, ros, nix Sc aqua, per quam conftituuntur, non diffcrunt in 
fubftantia. Accidentalis vero eft, certum temperamentum peregrinarum qualitatura, pcr 
quas Mcteora diverfificantur accidenuliter. Haec brevitcr de caufa formali, nunc ad ethci- 
entem,quae propria liujus qusftionis matcria eft,progrediamur,pro qua 

Pra:notandum eft prim6,quoniam ad gcnerationemMeteorologicarum impreflTonum^ut 
cx didis prioris quceftionis conftat,concurrant tanquam materia proxima vapor 6c exhalatio,id 
inprimispro caula efticiente harum impreflionum ftatuendum erit, quod iftiusmodi materiam 
ab elementis evocat,&in fublime tollit; nam decau(a,qu£c poftea vapores cogit in pluvias, 
refoIvitinventos,<Scalia liujusmodi dicetur,cum delingulis in particulari agemus. 

Prxnotandum fecund6,certum eftc duplici via fieripofTe, ut halitus dteiTa&aqua ex- 
trahatur,vel i vi ignisalicujusfuppoliri,vel anuxu fuperne impendente corporum cccleftium 
maxim^ folis. (-iim enim inplerifque terme locis ignes dentur fubterranei, qui licet non c- 
rumpant in apcrtas flammas licut Vefiivius, iEtna oc Hecla, habent tamen eam efBcaciam 
utvapores&exhalationes in altum agant,neque enim «orum calori idemefFedus dcnegan- 
dus eft,quem calori folis adfcribimus. 

Prarnotandum tertio, caufam inftrumentariam, qul tum ignes fubterranei, tum corpo- 
racoelefba ad efFeda Meteororum utuntur, efTc potifumum priedidum calorem, qui aquam 
&tcrram pervaditjcasque attenuando in halitus folvit. His praenotatis fit 

Conclulio prima : Caufaprincipalis efficiensMeteororum non funt fbli ignes fubterfanei» 
(ed vel maxime corpora cieleuia prcefertim fbl,qux fuo calore, Sc aliis occultis itTfiuentiis in 
clcmenca agunt. Conftat hoc piimoAuthoritatePhilofbphi, qui lib. i. hujus operis cap.2. 
docet : Optitere mMndHm inferiorem fuperu lationibMS ^ id efl caUflibtu corporibm t e[u* in orbtm a- 
gitamur-, continentem ejfey ut tndt emnis ejns vis adminiflretttr ^ & regatt$r, Conftat fecundo ratio- 
ne,quia fpedamus jam primo diluculo ^ftagnis &flumlnibus exhalationes (Scnebulasafcen- 
dere, imo fi torridi *ftace agros &: prata folis seftu flagrantes incueamur, obfervabimus fub- 
tiliflimum omni expartevaporcm exhalari, per quem etiam confpedx agrorum glebte tre- 
munt. Sic etiam videmus rorem matutinum totum ficcari a fole, ob quam caufam quoquc 
fieri folet maxime veris & seftatis tempore, ut coelum fblvatur in pluvias, & tonitrua poft 
magnos calores, quia nempe Solis virtute plus humorum in fuperiore&Regiones attradnjm, 
quam poflit confumi. Hinc obfervatum eft, eos populos, qui fub»tquatore habitant, quo 
temporcSol eft in arquinodiis, &: impendet eorum vertici , afliduos habere imbres, appel- 
lantque illic hoctempus fuamhyemem,non ob fiigoris afperitatem,qua noninfeftantur,fed 
proptcr pluviofam tempefbtem adeo diuturnam,ut quatuor fere menfium intervallo Solem 
non vidcant ; quod cum veteribus Cofmographis minimd pcrfpeftum efTet, dixfire, non 
poffc habitari rcgiones in Zona torrida, ciim tamen nullibi terra urbes habeat, vel plures, 
vel majores , vcl pleniores. Et quis credat ? vites quidem cfTe in zona torrida, fed ^nnum 
tanien non efre,propterea, quod non maturefcant unquam ibi uvje ob dcfedum radiorum 
Solis, quibus illx concoquantur. Accedic dcmum omni ex paite terrae nebulas <5cvaporcs 
txtrahi, ncque tamcn iibivis liibterranes flammae latitant. 

Dubiumtamcn Differtationi huicnonpaucimovent ex eo,quod adivitas Solis cxcom- 
muni,fiPrmium dcmas, fcntcntia ncc maris liindum afTequitur, nec telluris finurh ultra de- 
ccmautduodccimpcdcspenctret; incredibile autem efTe, quomodo hinctantavaporumco- 
pia adtot,<Sc tam tnagnas Meteororum impreflTones vaieat educi,pra:fertim ciimpotiflimum 
Orbis fpacium petrolis montibus <Sc (ylvis (it tedum. Deinde fluviorum 5c paludum unda 
Solis asftui objcdavixteporem indecontrahif, nequeuntproindeacalida illiusadivitatc tot 
educi halitus,qui ad obducendam totam aeris rcgionem fiifliciant. Adde nodu haud pau- 
ciora contingere meteora, qudm interdiu,5c tamen tunc temporis abeft SoKs calor, qui at- 
trahat. 

Huicdubio facildoccurriturdlccndo,vaporcscxtra(^os exilladecem autduodecimpe- 
dum protunditate, quam rimaturSolis calor, abunde fufficere tum ad ventos, tum ad reli- 
qua igneaMetcororum fimulacra efformanda, terra enim folida incredibiliter rarefit, quem- 
admodumviderceftingranovel unico pyrii pulveris accenfb, quod rarefa^Sionem pacitur ad 
fi}atium i2fooo. vicibus inajus. Neque obftant xdificia,petro(i montcs<Sc fylvae,nam <Schsec 
uiis non carent cxhalationibus, <Sc Soi omnia pcrvadit fua cflicacia. Sed ne({ue fluminum aut 
ftagnorum aquam, ut fuos exfpiret halitus, adco ab aeftuSolis inflammari opus eft, ut bul- 
liat. Ad illud, quod ultimo oppofitum eft, dico nodu multa fieri Mctcora ex vaporibus 
interdiu aSole attradis,autcert6 ex iis,quos calor interdiu aSole produftus cducit. Prae- 
terquam quod<Scalia corpora coeleftia,ut funt Sidera, Luna prxcipu^ virtute hac attradiv» 

A } vapo- 



6 Meteorologia 

vaporum polleant. Hinc nataAftrologia illa naturaIis,qusexperimenris&:obrervarionibus 
nixa juxca Lunx, aliorum Planctarum motuSiphafes <Sc pharnomena, temporis alterationem 
pra:noIccre docet , eaque licec non fit femper certa 6c infallibilis, non camen etiam femper 
vana dici poteft. 

Suppolito jam tanquam certo, quod non foliima fubteiTaneis ignibusvapores exciten- 
tur, fed oc aSole furfum attollantur ; dubium oritur, an hoc pKeftec per virtutem magneri- 
cam, vel per calorem in {ublimeefterat interventu levitatisiqucEcalorem ipfum & raritaten» 
confequitur; vel demum per extrufionem elevatio hxc contingat,(lintentm,qui exiftimant 
vapores 6c exhalationes haudquaquam in fe recipcre levitatem, cujus impulfii in altum fe- 
ranturj fed trudi extrinfeciis a caIore,quem Sol in hac infima regione reciprocantibus in fe 
radiis congeminat. Huic controverliae ut relpondeam, (it 

Conclufio fecunda : Probabilius effe videtur, Solem non attrahere furfum halitus per 
virtutem magneticam,fed produdo calore produci levitatem invapore,perquamvapor (ur- 
fum extollitur connaturaliter & non violente per extrufionem. Ratio primi eft, quiafi ex- 
halationeshcE furfumafcenderentper effluvium&: aQ:ivitatemSolismag<eticam,pereandem 
quoque retinerentur, ne deinde refoluts in imbresrurfus interramdefcenderent. Quinimo 
vapores hi ita attradli ultra fecundam regionem aeris cveherentur neceffario, ciim a virtute 
Solis magnetica attrahi deberent. Ratio fecundi eft,quia calornon eft per fe locomovens. 
Deinde,cum praedicti halitus fint tenues 6c calidi, qua ex complicatione levitas oritur» cur 
non habeant levitatemfibi inhcerentem, cujus vi furflim commeent? 

Conclufiotertia. AntiperiftafisquoqueadmuItorumMeteororum generationem con- 
currit. Ratio eft, quia conftat experientia, in multis rebus intendi firigus 6c calorem abfen- 
ti omni alio agente proportionato ad tales qualitates intendendas fbliim ex eo,qu6d ambiat 
illas agens contrarium &:potensdeftruereiIlas,fic inhyeme manus valdefirigidanivibuslotae 
incalefcunt; ftomachus animalium frigidiore tempeftate eftcalidior, «Scaquafontanatepi- 
dior hyemis quam aeftatis tempore ob(ervatur,nulla alia de causa,quam quod a contrarioa- 
gente quafi obfideantur. Hanc autem a£tionem,quaagens circumfiftens intenditcontrari- 
am qualitatem vocant Philofbphi Antiperiftafin feu circumfeflionem, erg6 Antipeiiftafis ad 
multorum Meteororum generationem concurrit. 

Nota vero : Antiperiftafin potifHmiim notari in augmento caloris Sc frigoris, ficricjue 
hac ratione : Dum frigus circumftac corpus aliquodcalidum, partes illstenuioreStacfplri- 
tuofie fugientescontrarium intro fe recipiunt,&unitce fimul magis incalefcunt; augentquc 
calorem antea prceexiftentem. Dum vero calor circumftatfrigidum corpus, hoc obfefTum a 
calore rarefcic, & pori magis dilatantur, partes vero tenuiores ac fpirituofse magna ex parte 
evolant,& ad amicum calorem confluunt; quae vero intus manenr, rarefcunt magiSj&exi- 
guam vim calefaciendi retinent,(Scob id corpus antea frigidum magis infrigidatur. 

CONCLUSIO POLITICA 
A DEO omnia. 



b; 



jEne folumDEum nuncupavcre^gyptii,ut enim reliquis quidemSolcaufis praeftat coeli 

iphoenomena producendo, ita plus omnihHs Hnm DEUS omnis boni Author eft, atque o- 

rigo. Huic tua omnia in acceptis refer,quia nihil fine Numine. Alpha ille eft & O- 

iTiega: principium&: tinis. Critias &Euripides, licetDEUM negarint ; utiliflimum ta- 

men mortalibus mendacium crediderunt, DEum verum omnium fontem credere,&inhoc 

mare refundere. Omnia ut fine Deo &^q non poterant, ita (ervari non pofllint fineNumi- 

ne. Angelica pcccamus libidine, fi nobis adfcribamus aliquid,DEO non omnia. Optima 

relatio habetur ad Deum , Sic ho»um initiHm-^ mtlius mediHm-, eftimusfinis cetrfeqHitur , ait Ac- 

curfius. Sine recurfu ad DEum non curruntbenepublica;a6tiones; Politicusftarenonpo- 

te(t, qui, fe in DEO non (undat. Nihil agit , fi finc DEO agit omnia. Cnm DHs mtmere 

Stoh. haflam-fifieHtes Duces optrtet^, tio» auttm prtitr ilUs-, doftrina eft apud Stobarum. Hinc faftum, 

ftrrn. sz. "'■ ^o"^^ ^ eiusConditoreRomulo,quamvis falfa religione, cum primis urbis fundamen- 

Liv.ii' ^^^ templa Jovi Statori, ac Feretrio fatta, quia perjovem ftare ac ferri omnia credidic anri- 

Alex ah '•\^^^^^- htenim Deits omnium-, quit funt & txiflunt ■, principium & medium ■, & finem continet ■, eju* 

Alfc i i.fi'^''^^' ^fl re^ftfi* univerfitas-, bene Pindarus dixit. Quod non oitum a DEO, morcuum cre- 

^^ * datur, ad egeftatem deducunt opes fine Deo corral2e,ad infamiam honor fine Deo paitus» 

ad magna odia fine DEO vindicata gloria,ad repentinos lapfus fine DEO obtcnta: vid:oriae. 

Qu4k 



7 



Pliilofophlco-PoIiriCc^ 

us, Auitm rfs Ni47nh:e prapfr/o fi<fii'pi/i/;rMr , ens fimper RirpHht, nttliHSt feUciHSfjiU ccffHras corrfen- jr,„gp ^ 
^eftm cjl : Xenophon. FA'tTnpIo (lubilic, c]uod vei bo edixic. Cambyfen Filium admonc- pygyg^t 
^M Cyius primus Perl.iruin Alonarcha, uc nil poblicum, vcl privatum agcrct, nili prius ad '^■^ r^ 
Deum'coniugerct:Deusenim prttterita,pr.c(cncia,(uturano(cit,multis lignisquidagcrcdebea- j- ' 'q_ 
mus ollendic. Conllancinui ille Magnus, Carolus haud minus Maghus, Alphonlijs ILCa- j-„^jiig. 



Qu. 

tHr.eHt» 

bac 



^Y ^. 




ftcllx 5l' Leglonis Rex, Stephanus, & Lralisfaus Hun£^arice cdpita, Cal^mirus Magriui Pbloriijti 

gloria, denique illudImperacoria;Coronae adAuflriacosAlphaRudoIfrusI.HabspurgiarCo- 

incs undccammagni? Quiaamagno DFOrcrumfuarumorcumduxcre. Quia diviniPlato- 

nis ert.ito ftetcre: A Di'S Imrrsortdilnts j:i;it nohts agenei' capiencLi princifia. Eduardus Vl. Bri- pUig ffp^ 

tannixRex proSymboiourusellorbe cerrarumcateriatopendcnte4;aca:Iefl.imanu,cumlem- «^ 

matc : Xil fine D E O. Non poteft telix aftionum (iaarum Omega ^erarcj qui non inchoat 

ftb Alpha. 

QU^STIO IIL 

De lociSi inquibHs Mcteorologicx imprepones 

cofitifigimt. 

COncIufioprima. TriaconceptaculafuntfeuIocajubiMcteorologicaimpreflioriesgN 
gni confuevCrc. Prima lcdes communitcr (tatuitur gremium terra', qux quidem ex 
natura fua (iccitatcm (iimme intenfani,oc Irigidicacem in excellenti, non tamen in fum- 
mo gradu pofcit. Verum & alias pra-tcrea aftcdiones, & propriecates riancifcicur^ 
ijuarum adminiculo quibufdam inparcibusmagibpromptaeft,&;idoneaadimpre(lTones,ina- 
liis vero roinus. Sic aliquibus in iocis fpcdtacur cavcrnofa, Tti aliis (ungola, rurfus in aliis 
folida , concreca, uligino^a, in ccrtis denique fulphurca, bituminofa oblervatur. Hinc u- 
bicav€rnofaexiftit,ibi temEmotuspatitur, cum exhalacioncsinterceptx, necprodircvalen- 

tes, 



8 Meteorologia ' 

tes, magno nifia eruptlonem moliantur, Sc terram concutiant Ubi vero uliginofa humida* 
que deprehenditur, ibi in rivulos&fontium fcaturigines fe diffundit. Ubi demum fulphu* 
lea&c bituminofa eft,fatuosignesfuccendit,varia mineralia excoquit^ fubterraneo igne acce- 
dente. 

Secunda fedes eft (inus aquje,cujus naturae proprietas eft frigus in fummo,&:humoriii 
gradu excellenti. Atutterra, ita&htec alias affeftionum fubit diffcrentias, quandoquiderri 
hic ceftuat & buUit , illic alget; hic dulcis, illic falfa) nitrofa, aluminofa, fulphurea, & 
bituminofa eft. Atque ubi v. g. fulpliur vehit, exfpirationem edit viventibus perniciofarn 
ac lcthalem. Sic ex lacu Campania; Averno, antequam fylvis, quibus vefliebatur, casfis, ae- 
rcm feciffetAgrippa perflabilem, adeo fpiftk exhalationes prodibant, ut advolantibus avi- 
bus mors eifent. Sic pariter in maximis Bajani friftiolis fcrobs eft, cujus aqua tam calidos 
exhalat vapores, ut cerii liquefcente extinguantur candelx ; tam Iethiferos,ut homines cor- 
repti, mortui repente concidant. Ex adverfb fcribit Camer. cent.7. Mirab. mem. ad palu- 
demAgnani in Italia montem effejinquo fpeIuncaanguftacIementerdeorfiimvergit,Ionsi* 
tudincm pedum o£to continens. Solum ejus pede velmanu tentatum reliquo fentitur cali- 
dius. Injeftum animal peftifero examinat halitu ; fenfli «Scmotu privat,ftatim fi extraxeris; 
vicintE vero confeftim injeftum paludi vitx (mirum) reftituitur. Plura ref erre abftineo, dc 
quibus agendi erit locus. 

Tertia fedes eft receptaculum aeris, in quo oriuntur, qux proprieMeteora nuncupafti 
tur. Dividitur autem univerfus aer in tres regiones, veluti Sphsericas, infimam, mediam, fiii 
premam,quarum unaaIiamcompIe6tatur,utbene canitPontanuS lib.de Meteor.cap.ig» 

Prima aqne patietis ejl frigoT-h.atque caloris, 
Alternasqiie vices altenmforte repetidit, 
Vere tepens^ ajlate calens, eadem borrida britmd, 
Proxima ab inflexu radiorinn amota maligmim 
Frigiis, (^ algentem late complexa rigor^m, 
In qiiem cxruleus pajjim vapor artits inerrat, 
Vnde cadunt [imbres, unde i^ nix concitat alai : 
XJltima torrenti femper fitit usta calore 
Flammarum^conjueta vagos involvere tortus. 

Infima igitur aerisregio eft,in qua degimus,quiE fe furfum extendit eo ufque,quo radiiSoIis 
reflexi pertingunt. Quod intellige de radio reflexo, qui ejus eft roboris, ut calorem per- 
ceptibilem producat. Nam alias dubium non eft, quin radii Solis a terra reflexi eciam altius 
&adLunamc£eterosque Planetas percingant. Si enimLuna^ Venus aliiquePlanetx, qui o- 
pacitate fua terreno corpori fimiles funtjumen aSole receptum ad nosufque reflettunt, er- 
go &: terra idem lumen ad Planetas usque projicit» Nequc dubiUm eft , quin aliquis fi iii 
Luna confifteret interdiu, fpeftaret terram inftar fideris plane ingentis fulgentem. Ibi ergo in- 
fimaaerisregio terminatur,ubi radiiSolares a terrareflexi, tam debiles fLmt,Ut aftivitace fuS 
calefaftiva haud retardare valeant, quo minus vapores & exhalationes ad naturale f rigus rede^ 
untes, in nubes condenfentur. Hxc Regio aeris fi humida eft, rorem \ fi frigida pruinam, 
li ficcaignem fatuum ^ignit. Ejus fuperncies diftat aterra paflibus circiterquingentis,hoc 
eft,dimidiounomiIIiariItalico,quiatantundemdiftanta nobis nubes imbres terentes, quod 
cxperimento eorum liquet, qui altos montes confcendunt. 

Mediaregioaeriseft,qua:feadulcimam nubium fuperficiem,five terminum, quo nubes 
& venti valent procedere, extendit. Numerac in profunditate paffus ter mille quingentos 
jdeft,tria milliarialtalica cum dimidio. CoIIigiturhoc exeo: quod montes trium milliari- 
um cum dimidio altitudinis perpendicularis depreh endantur interdum op erti nubibus & nivi- 
bus. Unde h^ec altiffima montium cacumina non attingit, teftante Solino de Olympi vertice, 
cujusarenofopulveri imprefH charaderes vertenteanno inviolati perdurant, nec vento, nec 
imbre confunduntur: quo pertinet illudLucani : NftUs excedtt Olymftu : ^atent fHmmti tenent^ 
Addit quoque Divus Auguftinus lib.?. de Genef. ad lit. cap.i. perhiberi in vertice Olym- 
pi agrem effc adeo tenuem,utneque animal fuftinerevaleat, neque ipfoshomines(fi qui fbrtd 
veIfacrificandi,velinfpiciendorum fyderumcaufa illucarcenderint)crafTiori aurae fpirituale- 
repofnt,eosquc ferre folitos fpongias plenas aqua,unde fugant identidem humorem adre- 
liigerandum cor,aliter ob fiammam illius;aeris tenuitatem & ficcitatem vivere nonpoflint. 
Cxteriim regio hxc faecundifHma Meteororum mater eft, nivem &pluYiamj grandinem & f iil* 
piiaa pro varidcoeunuum halicuura diverfitateparturic. 

Supre* 



Philofophico - Politica. 91 

Suprema tandemacfrisregio eftpacata, nubibus, vaporibus&: exhalationibus maxima 
expartevacans. Dicomaximaex purte, quia revera eo etiam alicjux exhalationcs pertin- 
gunt , ut patebit ex dicendis , unde hxc propria ignium pcndentium 6c Cometarum flatio eft. 
Attollituratcrrajuxtacommuniorcmopinionemmilliaribusquinquaginraduobus.LIndcciim 
plurimieditilHmimontesiint, quorumju^anubes non conrcendunt,ncce(reelt , ut eorum 
vertcxulrraquinquagintaduo milliariaaflurgat. Hujusmodi eflbpra-ter didumOlympum 
memoraturCaucalusinAlia, quem tellatur Ariftoteles i. Meteorc. ;.videri a navigantibus 
inMceotidem, id ell a Ipatio milliariumffao.iSc tcrtia parte nodis retineriab eo loliscrcpu- 
lcujum ; quod idemdc Ciliomonte Pliniusretert lib. t)-. c. 22. Teneriftam apud Canarias 
afleruntHilpanieirealticudinisrexagintamilliarium, pcrpcndiculum vero cjus cfle, ncvem 
milliarium<llemis. DcPariacacamontePeruvix'altilIimo,aliisquejugisadtotamPeruviam 
excurrentibusadfoc.leucas miranarrataCofta 1. 3. c. 9. ita, utalpes (ScPyrencci glebx tan- 
tuiHrmt,ricumilliscomparcntor. 

Ha"clicetprobabiliterdicblint) non videtur tamcn, quomodo accurat^detcrminari 
poflituniverlimaltitudoregionisaere^, adquamexhalationesproMeteoricisimprclIionibus 
clevantur ; tum quia radii lolares reftexi in zona torrida iine dubio altius alcendunt ; tum, quia 
nequecalorisadlivitas&vispenesdiftantiam a poloxilimari poteft , unde etiam nccquic- 
quam determinatd circa aeris regiones penes eandem diftantiam dici poteft. llt cnim expe- 
rientiis patet, in Ruflia hyems foTet efle acerrima , Edenburgi vero cujus eadem cft latitudo, la- 
tisefttemperata. EtHolIandi feinGrocnlandia .nd Sc. gradum latit, litta pafcua inveniflc 
teftantur. Inftilaecontra Charletonii,cujuslatitudoell)-2. grad. pi.Tfrigore penedefertaeft. 
Sici^in Mofcoviaceftas Ixpe tervidicr cft,quam in Anglia;3cteftea Cofta, multa; funt Regio- 
ncsfubcequatore:proutq.2.notavimus,vaIdetemperats, inquibusftpcmontesfuntnivrbus 
opaci. Quaredubitarchaudintegrum cftjquinvaporcs inunaregioneactemporealtiusafcen- 
dant,quam in alia regionc ac tenipore, prout ncmpc aiJi ipfe terrx incumbens aliter atque ali- 
ter percaloremattcnuatus^cmeliijshalituumfpiru:ionibuslueritaccommodatus.Exquibus 
deduces , tres Regiones iftas nonxqualis ubique ejremenlLirae ; nam hyemelacioreftfe- 
cundaregio,quam a;ftatc,quiaradiuscumdirectuS):umrcficxus imbecillioreft. Deindefub 
«quatore,ubi Sol perpendiculariter radios fuos vibraismulto minor eft, (altem potiori ex partc 
fecunda regio aerib,quum fub tropicis Sc polis,quia radii perpendiculares tum reflexi, tum dire- 
dti,nitialiudaccidensintercurrat,fortiores funtradiisobliquis. Communiterergodiciturcon- 
vexamfuperticieminrim.cregionis,<Scconcav.immediit, tiguramhabcre propemodiimova- 
lem,quia fcilicec propcci- caulam allatam magis rareiccuit vapores in zona torrida, Sc altius aC' 
ccndunt, quaminirigidis Sc temperatis. 

Occallonedivilionisfactxacrisquxres.anelcmcntumhoc fuapte natura humidum fit» 
anc3lidumiautfrigidum,cui quxlitout(;itisfaciam,lit 

Conclufio Secunda. Totum aeris elementum (uapte natura humidum eft in fummo gra- 
du,caliduminexcellcnti. CircahanctamenafRcHonemexaccidente varidimmutari poteft. 
Nam fupremaregio,ultraquamejusnatura poflulct, calidacft, tumquiaavicino ignexthe- 
reofbvetur, tum ob flammasab ignchoc, ut quidam volunt, nonnunquam decidentes, 
tumdemum, quia coeli & ignis circumvcctionc , qux calorem ciet, continenter rapitur. 
^lcdiaecontraaerisrc;,_,io perfrigidaeft, itaut periculum tit , ncmilvus, quitcmporeCa- 
niculxameridiead ve(perumibidegerefoIet,congelalcat, fedfaltem membraejusrigeant, fi 
diuturniorcmmoramtraxerit. Undeinipfisalpiljusperpetuotantanixeft, ut cciam a;ftivi8 
menlibus iter lit horridum. Sic, qui montium Daldi in agro Veronenfi perrcptarunt cacumi- 
n3,nonminusiniIiisfiigusJulio & Auguftomenfibusexpertifunt,quammaximabruma fx- 
vicnte. Hujus autemfi-igorisvarixrationcsadfcnifolcnt; primo ob vapores, quicum eo 
perveniuntifublatisjam impedimcntis, rurflis ad nativum frigus redeunt, aercmque ambi- 
entcmrelrigerant. Secundo, quiaacritarefrigcratus,cumex1upcriori&infcrioriparte cali- 
dooblideatur,pcrAntipcriftafinaleefcit(conftatcniminaIienoquoque fubjcclointendi qua- 
litatcm circumftante adversa, ut caiorem in aquis cifternarum hy cmali tcmporc) Tertio , quia 
ncc rcflcxio fo!.-irium radiorum , nec arftus ignei a-theris, nec impetus , quo (upcrior pais in or- 
bemveri.atur,co pettingunt. Verifimilcctiamcll,qu6d DEUS inicio Mundifrigus rcgioni 
huic aliquod indidcrit, ut ibidcm vaporcs Sc exhalationes in nubes & pluvi.am f.acitiLis concrc- 
fcerent. Infimatandemiegio aeris majori ex paitctcpet)tum cxvaporibus S< exhalationibus, 
tuma radiisSolisrcflexis,tum abignibus fubtcrrancis. Hyemeiamen in mulcisregionibus 
valderigecccflantibusnimirumcaulisilliSi&obvicinitatemterrx&aquxfrigidiflima:. 

Ai;guestamencontra didla de irigorc medix regionis acfris hnc modo: Acr fu.ipte na- 
tura,utafl"eruinnus,eftcalidus, unde vi fuacalctadiva prohibcbi^vaporcsadnativumliigus 
rcdirc. Itemnihilviolemum,feuconuanaturam,cftpcrpctuum,utdocctPhiJofbphus,fcdni- 

B mium 



lo Meteorologia 

miumfrlgusadverfaturnaturaeaeris, utpote calids , quare nequittantLim frigoris perpetuo 
fervare. Accedit, quodabrille gravior elfet noftro, quo nos Huimur, cum frigus adden- 
fandogravitateminducat, exquo fequeretur , quodalfiduaalternatione {iibiideret ea pars 
aerisfuopondere, &hsccertatim»fcenderet,quodabfurdunieft. Adhciecrcfponlioeft, etfi 
aernaturiifuafitcalidus, inmediatamenrcgionenontantijmcaloris po(]Tdcre,ut impediat, 
nefehalitusin nativifrigorisftatumvindicent, prcefertim, ciim vapores aliquantulum cral- 
iioresfint, &:fuacrafIitieaerisaaionemretardent ; Cum item ex (eplus frigorisrequirant, 
quam aer caloris ; fiquidemfuntaquece natura^ , cui ILimmum frigus debecur ; quo tit , ut 
major fit efficacitas forms vaporum ad pariendum in ip(is f tigiditatem per nacuralem emanati- 
onem, quamaerisadcalefaciendum, tiuxumque iilumnativifrigorisinhibendum.Similiter 
adfecundumrefpondetur, cumquidpiamicaeft contraprivacamuniusreinaturam, ucalio- 
quinconfentaneum^necefTariumquefitnaturceuniverfali, fiveordini ac perfcdioni univerfi, 
quo pa£to fe habet frigiditas ad aerem medice regionis, id perpetuum effe poffe ; nec Ariftote- 
lemdchujuscemodi vioIenCQ incelligidebere. Demum licecaermediceregionispropcer fii- 
gusaliquidcontrahatgravitatis ; graviorem tamen infimamejusefre plagam, eo quodmul- 
tumhabeatconcrctionis terrex. 

Colliges, quamvis didlum fit, fedem propriam Meteororum efTe in tribus hifce aeris 
regionibus , credibile tamen effe, dari eciam q uasdam meceoricas impreslicnes proprid di£tas 
fuperomnemaerem, intraipfumquecoelumgenerari. Teftantur idAftronomi, quifaten- 
tur , Cometas fijpra Venerem & Lunam apparuiffe, Ec quis maculas 6c taculas Solis e Meteo- 
ris excludat? e3etameninipfoSolefunt,utaIibi,dicemus. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Politicuspergradus aicendat 




■rrh M-rtlhf.-kfi^nt 



Efto 



Philofophico-Poiitica. H 

ESto ^s tibi binas addiderim , ut evolcs ; & a DEO exiens ad DEIIM transfugias : 
lente tamen feftinandum judico. Id , quod Augufto Ca;faii in proverbio erat : Fefi>»^ 
lenic. Tresmeritorummercedes,acdignitatum nomina Olympiapex ofteit : (ednoli, 
ftatim contcndere ad fummum. Per gradus eundum eft,non eludandum per laltum, aut lind 
medio ad apicem connitendum. Cradattm honores deferantftr ■, & a mmoribus ad majora perve- Lib.ii.fr. 
niatnr Uctubuspvrobolarius momentoafcendit, afcenfu deficit, in alto rumpitur : ita Ih-fdemK. 
ftinata Gloriaincalumeftprxceps. Neque01ympusconfcenditur,nilipedetentimnequein nerib. & 
altilllmaaeris regione , non tranfeundopermedium , confidetur; CedpauUiimut L. Aurel. honori^ 
commodum dicendiufumhabebat. Fachalicumdterraemiflitium tumidoambitucxliapi- btts, 
ccm pctere:fulmen erit,& in idu oculidi(peribit.Fac vaporem linemora in aeris (librellia pene- 
trare:inpluviasabibit;qualipoenitentia dudlus repentino ac inconlideratoafcendendiCon- 
lilio illucrvmaretur, Q»i majore initio jufcipit , facife fuccitmbit & defperat : quivtro k mimmis 
incivit^lerriet Hti.-^ueft aliquMido robujlior , fdentior 6~ melior, c^uam ante fult ; ut jam drpariafacile 
fuperet^& paulo majora tutius ag^ediatur. Simplicius, Portando aenum , exinde vitulum eo ex- Simpnc. 
crevit Milo Crotoniatcs , ut & bovem libera manu ele vandi exceliuerit tacultate. Bt Remigem inBpi^et. 

Arilto- /. i. 




ipnncipto aura m 
iiiic frieefcit. Succefivefitmotus Nequeenimdmultaneoictu lepncipitem Hydram cxcuftif- ■^'■iflopk. 
fet Hefcules, ni(i a cunis didiciffet, primo gloria: gradui infiftere, ferpentes elidendo , uc -fc?«"« 
fuccellivotemporein DraconemSerpensexcrevic, ica (ingilladm lubfecando venenatas be- ^^'- '• 
ftias, alfuevitcongeftis viiibus feptem capita una dava glonolillima vidorix mefk re(cin- /"«•i- 
dcre.Laudatquetitum Flavium Vefpafianum Paneoyi iftaSuetonius, magis acmagis perata- Sutton.ut 
cisgradusin eocorporis animique dotesex(plendui(fc. Paulatimiiinabesignium,acnubi- vit.c.3^ 
um monteselementa cxcrefcunt : Vercttnabula ^utiam & dementa vlrmis procedente tcmporead 
tlorii. cumulum penenitur. Nofteuna funginalcunuu ,&:pcreunc: mora temporis Cedri aC- 
fufgunt &lauri; & durantadxcernijm. 



QUiESTIO IV. 



/in etiam corpora mixta materiam proximam pr^eheant 

Meteoris. 

AD clariorcm Mcteororum in genere intclligentiam non modicam adfert pracfens qu3c- 
ftio de clHuviis Sc exhalationibus corporum mixtorum. llnde lit 
Conclulioprima. Nonterra tantiim&aqua, led&aliacorporamixtacmirtunttSc 
exfpirantqua;dame<fluvi3tenuiflima, quae aliudnonfunt, quamcorpufculaquardam 
minimainftaratomorum. Probarihocpoteftmultipliciratione.Etinprimisconftatexperien- 
tia,corporaomniaodonteram quandam exhalacionem dilHmdere plus minusve pro diverli 
tcmpcramentiqualitate.Inquamremtxpertus narrat Digbxus,Anglia: CanccIlarius,exlicto- 
requodamHifpaniac odorem roris marini in pioximis montibus copiolisdme proveniencis 
diftundiadtrecentamilliaria permaicquemproinde memoratusAuthor aliquando pi-selcn- 
fitpluribus diebus , ancequam navis, quavehcb3tur,ad littus appelleret. Qciin patet uni- 
vcr(aliter,qu6dventi lemperredoleantcorporaijia, qua: prartervchuntur, ficcxlocisodor* 
fragrantibus pcrflanc vcnci odoraci, ex fanis lani, cx noxiis noxii, ex fulphureis fulphurei. 
Sic, ubirol3rumeftcopia,totuscircacircumacr rcplctur odorc rolarum; ubivititeri colles 
florcnt, odoregratis(imototamviciniam perftmdunc Nanat rurfus Digbxus in libello dc 
pulvcreSvmpatico: Londiniin AngIi3,quiaintotaacvaftaurbefoc5 utunture carbonibus 
tbftiIibus,totumaercmvol3tiIi(ale&(iiliginerepleri ; undelcdi, aulsa, «S: quxvis utcn(i- 
lia, quantumvis antea nitida ac (plcndida, tcmpore brcviflimo obtulcantur ; quin & cum 
aeredidlafuligointraclaufaconclavia, intraquc ipfasciftas fe(c in(inu3t, «Sc omnia vclut (a- 
rinanigra obducit, lintea, acpapyrosinticit, &:quodmirabilius arborum florcs in campis, 
Eadem de caula, cum urbis incolcc aerem iftum ad retrigerandos pulmonca attrahant , phleg- 
mataexlpuuntpbniJnigra ac tuliginosa inflammatione ac exT.ilceratione pulmonum infc- 
ftantur,acp!urimipnevmoniaciacphchificimoriuntur. Sccund6deduciturhocexeo,quia 
omnia corpcra fuo prim;£Vo vigore tandem deftituuntur , 5: quafi evaporant, &c macrefcuiic ; 
ergodgnumcft, qu6dcontinuapaciantureffluvia. Sicarborcsevanelcencc (uccoredduncur 
fteriles, &tandemincaricm rcfolvuntur. Sic pariter lapides, vitra, gemmjcvccuftatetan- 
demfatilcunt, <Sc arrofaconfumuntur; quia nempelicc^t modico conitent humido, (piranc 
tamen & ita partes (ubtiliores a craflioribus lcparatsc haslibi minus coha;rences deltituunc. 

B i Tciti(i 



12 Mcteorologia 

TerdoomniapenScorporaetiamduriflimaigniadmotarefolvunturex paite (altem in vapo- 
res, quodexeodepreiienditur, utobrervatumeftinipfoaurojquamvis communiter appel- 
letur incorruptibile. Ab humanis vero corporibus pro valetudinis conRitutione nunc lanas, 
nuncxgrasemitti ejttialationespiusquamcertumefl:. uEgrorumenimeffluvia propagataper 
halitus contagio fatis manifeftat. De (anis vero teftatuu Verulamius , dum qutefito , cur Ps- 
dagogi plerumque (eros numerent annos , refpondet , ideo diu fanos , vegetosque vi vere, quia 
continuo cum juvenibus confortio emanantes ab iiis fpiritus magiS fanos , vic3le'sque trahunc. 
Manet igitur verum, aerera etiam corporummixtorum exhalationibus,(ivecorpufculis iftis 
minimisceuatomisicatere, unoquidemlocohis, alio aliis prorerumdiveriitate, e quibus 
oriuntur. 

Conclufio (ecunda. Dida hsec corpuicula diiferentis inter (e funt naturce. Ratio ex eo 
deducitur,qu6dplcraqueeftentiali fbrma non difterant a rebus , quarum funt corpufcula, 
non (ecus ac vapores atque exhalationes terrea: Sc aqueie non difFerunt a terra & aqua, Nec 
referc, quodinaereinterfepermifceantur; miftioenimnon facit ((altem non femper) uc 
propriamnaturamexuant; ficutmiftioramentorumauri, argenti, ferri, non mutat eorum 
naturam ; nec in iftis diftillatarum e rofis, cicoria, ftece viniacfimilibus rebus, efficic, uc 
in(einvicemmutentur,&omnesunam induant naturam. Ex quoinfertur, inaere nonfb- 
lum elTeeffluviahumida&ficca, vapores fcilicet&exhalationes, quce finc aqua & terra, fed 
totefreillorumfpeciesfimulpermixtasatque confuias, quot funt ipeciesrerum, d quibus vi 
caloris,aucignis, autaliafimiliadionerelblvuntur. Hinccommuniterdicitur afenlatiori- 
busPhilo(bphis,aeremrepIetum(empere(re Pa>ifpermU-,{eu (eminalivirtute rcrum. 

Colliges hinc primo, Quarumvisrerum effluvia feu corpufcula, quje e rebus proma- 
nantj&inaftumevolant^efreMeteororummateriamproximam, uti enimaqux&:terr£e,ita 
&;quarumvisaliarumrerumeffluviainnubes,inpluvias, inflilmina, & in alia Meteora con- 
flancur. 

Colliges tamcn fecundo, nos perhoc iionrecederea fententia Ariftotelis ftatuentis,duas 
tantiim communes fpecies exfpirationum vaporem nempeic exhalacionemiquia revera ad hxc 
duoeffluviorumfummagenerarefpeduinferiorum^omniareliquaeffluviarevocaripoffunc, 
quidquideniminaltumalcendit,authumidumfeuaqueumeft, autficcum feu fpiritofum. 

Conclufio teirtia. Exhalationumharumnon una eademque proprietas eft ; quaedanj 
enimtransverfimcircumquaquediftenduntur,ut videre eftinexhatationethuris, videlicet, 
cum effluviacrainorafint,CEqualicEquilibranturabaeie.Nonnullcedetcrminanturquandoque 
adunamviam,velexmotuaeris, veliplius corporis exhalantis. Hinc racio redditur , cur 
canis in bivio conftitutus viam dignofcat, per quam herus perrexit ; nimiriim exhalatio reli- 
ftaab heri corpore, & per traftum vix continuacseindicium prcebec. Alice exhalationes fiint» 
qux corporibus extraneis ip(b contadu adhcEre(cunt, (ic qui inter odores diu veriati (unt,dum 
abeunc, {ccuma(portancodoriterosquosdamhaiitus. Nonnulla effluviacumcertisaliisfa- 
cile commifcentur,& (libeunt , pervaduncque totum traftum alterius effluvii, fecus vero cum 
quibusdaiii aliis. Exemplumexhibentliquores; aquaenimfacild mifcecur cum vino, non 
itemcumoleo, Idque nonfolumex gravitace, fed ex difpofitione ip(a parcicularum , nam 
aqua,qu'je faciie (t^iQ infinuat, per tubum plenum vino ; non fubit in tubum oleo plenum, 

Exhisdeduciturprimo, in hanc mixtionem fpirituum facile referriutincaufam, efFe- 
ftusnonnullosmirabiies, itemque naturales , ex quibus primo a(pe6lu videretur adio indi- 
ftans confirmati. 

Deduciturfecundo. Medicamentorumvires,quairritationecorpus fenfitivum afEci- 
untperidoneaparticularum&:quaIitatumeffluvia,(atisexpIicari , neftuntur cnim particulac 
• medicamenticumparticulisilliuscorporis, inde motus diverfi determinantur, efFervefcen- 
ticE, («rmencationes &:c. 

Deducicur tertio.SoloMedicamentorum odore vel taftu corpora quandoqueaflici noxia 
velproficuaimmutatione; ncmpeeffluviiodorati particulaeinnervosincurrunt, cScopeSpi- 
rituum motus illos determinant, quos inducerent Medicamentaipfa,fi vel applicata vei afium- 
ptanonmoao olfada fuifTefit ; quamvisenim minima fint, & fubci!ifiiiriaodoracorpufi:uIa 
cf fluentia, cum innumerabilia tamen fint, effedus fenfibiles eadcm ratione procurare pofTunt, 
quavalent minutiftima elateriapulverisnitri,&fimilium mixtorum. 

Deducitur Quarto. Quas in gemmis, & fbfl[ilibus ineft!e conftat qualitates occultas &: fpe- 
cificas,perAnalogiammagnetis & eledri in effluviisconfifterefkis commodeproponitur; 
nec ref ert opponercpericulum Diminutionis gemmarum & fimilium ob continua ef fluvia, fa- 
cil^ enim intelligitur inlenfibilem hujusmodi fucuram diminutionem etiam diutiflimo tempo- 
re. utapertedeprehenditurin Chirothecisodoratis,qu2eIicetdiutiusexhaIaverintodorem, 
nec ponderecamen,nec raolefenfibiliterdecrefcunt. Quamquamproceftiitcmporisomnia 

hujus- 



Philofophica-Politica. 13 

hujusmodicorporaproptereffluviaponderedecrefcant, utcontingit in fuccino,camphora> 
&aromatiso!Tinibus. 

Deducitur Quinto.Venena quoqueaftivitatem fuam noxiam exerunt effluviis particula- 
ruminfenfibilium, quxciamtiigidxfint, aut alterius noxix' configurationis ; texturam ise- 
dunt coi-poris viventis ; inde determinant violentam f'ermentationem,aut naturalium partium 
animaliummotumimpcdiunt;hincmotusordinatusfmguinis perturbaturex venenimixtu- 
raiqunndoquccongelacurinvenisautfaltemincralTatur. llndeex morfuviperxanimalintu- 
meicit,neclongamoraopuseft, utvenenofa etHuvia viin exerant fiiam ; quemadmodurfi 
enimiiquoresnonnulli(atisci:6accfcuntexfermentacionc,itavitiatur fanguis. 

DeduciturSexto. Quandoquidemtum venena, tum alexipharmaca venenis oppofita 
qualitatcsoccultasfuas fcnnentationepotisfimum expediunt;con(iiltum eftdiligenterexpli- 
carevimfermenti; quovidelicetpadlomodicafermenti dofis mankm fatis grandem afficiat 
&immutet. Adquodiequensanalogiapncmittiturexplicationisgratia : fit cumulusminu- 
tisfimorumgloborumfatiselevatus ; exeo ,fiduosveltres globulosinferioresfubducas, lo- 
coquefuoamoveas,reliquosomnesfuperioresmoveri, &:agitari necefTeeft, fubdudtis illis; 
nonalitervisfermenci,licetnonin omnesomninopartes & particulasmafl"iEfermentand£ea. 
gendo pertingat, agit tamen in aliquas ; quibus immutacis & agitatis tolliturplexus, & difpofi- 
tioca*tcrarum parcium,quxproindeomnesfermentancur. Exemplum hujusmodi efHcaciaj 
prxbencdoliadcvala, quxmucoremconcaxerunt ; etcnimliquorcs infijfi in illa vafa flatini 
mficiuncur&excrahuncexxquonempefecundumomnes parcesqualicacem&vitiummuco- 
ris,nempe totus omnino liquor, 6c non (blus qui proximc concingit dolii latera, fermencatur Sc 
inficitur. Atqueex hoc ipforationem facile reddes, cur peflis contagione propagetur, li- 
quidusenira aeracorpore pe(lilencifermencaturetiam(ecundumfuiremotioresparces, 

Llnum tead calcem quxllionis hujusmonicum volo, ne , dum occulcas qualitates,difpo- 
fitiones&cexhalationispavticulasvoco^mecumSyftemaceEpicureo, Cartefianovel Chymi- 
cofentire, «Sfatomosadmentemillorum admictereexiflimes; nomine enim parcicularumin 
SyftemacePeripacetico redisfime intelliguntur difpoficiones, d:accidencia, &: afFedtiones 
pnxvicE, quxdebenteireinMateriaadhocutper illas, «Scpoftillascducatur <Scre(ultetin eo- 
demquideminflanti temporis, fed in pofteriori natura forma(ljb(tantiaIis,materialis, Peri- 
partetica. SubjungoExemplum,cijm ex lignogcneracur ignis, peripaccciciflTme dicecur, 
paticuIasminutifIim3s(quxnonfunt atomiEpicurex)ipfiuslignicaIore vehemencer agitari, 
plure'sque ex illis feparacas avolareplures ex ip(b igne cftiuere , 6c acccderc ad lignum , & cum 
hujusrcliquisparticuiisfigura& plexuconvenienticolligari , idque pcrhumoremquendam 
magis vilcofum refiduum in ligno poft abfcefTum humoris aquei ; atque ita cum omnes iflx di- 
fpo(itionesjamadt"uerint,primoincipere tbrmam quandamaccidentalemeifeinligno, qux 
dicicur calor in (Limmo, qux & di(po(iciones prxvias exigic ante fe , Sc ip(a cum illis eft diipofi- 
tioaduIrerioremformam,hoceft,adtbnT)am, quxrefijltat, 6c educicur, cumdicicur ignis 
generacus. Sicdifcun-cdecxcerisoranibuscorporisnaturalisphxnomcnis. Ltndeprxdictos 
termuioscIaritatis&expIicationisgratiaduntaxatadhibemusjmaximiicumPhyficifitpotisfi- 
miim iniplisdifpofitionibusinvefligandis &: examinandis operamcollocare, easenimtan- 
tummodo, nontamenfinelucubracione&experimenioextotoiotelligerepofrumusinrebus 
corporeis. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Fama faciiiorum FUia. 

IMmortaIemtecupio,Politice, ut poftfunera vivas. Longam proHum ferlem,ac nepo. 
tum Poiphyrianam pofl fc relinquunt parentes , ut in filiis viVant. Tibi ut redtd fadtorum 
progeniem inlucemedas, (Liadeo : icaenimin animituipartubus , &c quafi prolibusvives 
immorcalis. Si virtutum decorem imprimis cuvavcris , famx bonx odor e veftigio aderic : harc 
enim illius pediffequa eft. LIc lilia Sc rofx non fuo folum ornatx funt decore, (ed & odorif cros 
Thduuros in auras ablcganc : at mixta hxc fublunaria corpora fijam in acrem transmittunt vir- 
tucem,undecxIeftiaphxnomenacx(urgunc,quxlucenc&lplendenc.Icacubenefaftorummc- 
moriam pofteritati transfcribas, ut femper bend oleas,ut femper benfi ]uceas,ac virtutum deco- 
reglorix odorem concilics.Non e(t vanusjadiantix fumus,(amam quxrere, kdfaxmentiihont- 
/?<,livelux,quaaliosilluminas,utexteipfidifcantbeniiagcre,tuorumquetrahanturfacinorum 
odorc. UriHm infuiAbiliter farandum -, proJperA fmi mtmoria'. nam comemptufamitcontemnuntHrfacitlt 

viuntes , prxclarumhoc erat Tibcrii Cxfaris edidum. llli gloriolb hcroicarum virtutum awtoL ' 

B } BelU- 



14 Meteorologia 

Beliiduci Themiftodi,inquietasnoaesagenti , quidMorpheum excuffit ? Me-, inquicbat; 

trofhaa Milthiadis e fomm excitant, Haec enimmemorix ab hiftoricis transfcripta , in ftatuis 

VaI.Max exprefs^cernebat: eademlucendicupiditasIUumexcitabat, dicerefolitum,««&i»» etvoctm 

i.g, smoemorem, cjuam qminlaHdemrerHmafigeflarfimcanitiir. Boninominisfamapretium nonva- 

numeft, funt enim virtutes ejus peculium. PrimumeftlaudemmeruifTe; Confeftaneum eft 

gloriae tubapofteritati proclamari, ut laudabilia fedtentur. Quemadmodum ignes miflllcs, 

mox utdmanu dimittunturj aftrorumimitantur l^lendorem: ic^ politicus fervor glorije fa- 




ccm manuum operibus accendit^quS alii trahuntur in fequelam. Hacluce,hoc ftimulo,hoc 

TacitJn philtroagebaturDomitius Corbulo, quem Tacitus orbicommendat : Miffus ad Armenios 

vit, regendosegregiamoxfacinoraaggrefTuseft^utfama: inferviret, qus in novis caeptis validiP' 

limaeft. Quid pulchriiis ? unicomomentovitam volatilem in aeternam eommutas, poft- 

quamviveredefiifti. Qui moriens pro vitafamamfubftituit, vivere non deftitit, quia vivit 

in f ama. Non videbatur Tacito parum vixifle Agricola , cjHamqHom in medlo fiatio integra ata- 

iisereptus-,namqHantHmadgloriam.,longi^mHm£VHmperegerat.}ione^ag\on^i cupido omnem a vi- 

tiocavetmaculam: virtutesPolitici ftatuaEfunt,reaefa£l:afunttrophaeapofthuma, a morce 

fama &c ipfum bonum fiaifTeloquitur, Sc alios bonos facit. Argentnm CommHnis efl omniHmpof 

feJfio-^athoneflHm&exeolaHs&^oria Deorkm efi, aut eorum-, qui a Diisproximi cenfentur. PolvbiuS, 

Trancijc. j^ jgi^g^ inapice intentionis ftet, uttion tam odorem quceras , quam decorem. ^Emulus 

^^/nV. ex Demetrii Phakrei, cui ob prsclare gefta trecentK ftatuae funt eredta?, fed ab invidis dejeftaEiil- 

""*'• lo dicente: Statuas evertere invidi cfHidempotueruntf virtuiesaHtem-, quihus prttmio imagines ilUflete- 

rHht^nunqHamabolehunt Ben^fac, <Sc perenfia. 



QU^- 



Philofopliico-Politlca. 15 

QUyESTlO V. 

^n omnia Meteora caufas habeant naturales , ^ an ex illis 
qu£dam prxomiuari pojjiut , qudmqne caujam Jinalem for- 

tiajitur, 

COncIufio prima. Quamvispleraque, quxin aerevel alibi interdum cernuntur, & 
prodigiolaputantur, phyficas & naturaies habcant caulas, ut cometx; funt tamen 
quxdam, quxabintluxucaularum naturalium minimeemanant:, ut funt conflidlus 
cxercituumin (ublimilpedabiles,aliaqueiis (imilia, qua: adlivitare corporum coelc- 
ftiumcflormarineutiquam valent. ItaquehcEcvclaprimacau(areftrice<!?cModeratnceuni- 
verfxX.iturxoriuntiir, vel virtute Angelorum ; aut ctiam opera dccmonum perficiuntur, 
liveperlir, livepermagos «Sc malehcos, DEI tamen permiflb. Ob quam caufam maligni 
Spiritus ;i Gentium Dcclore appellantur aerea porejhtes & princfpes aerfs hiijtis. Hinc ^randi- 
nem, qua.-Egyptiipuniti funt, dilucide declarat Plaltes Pial.77. miflam iuifCQper Migelosma. 
los. Qujiuoretiam Ipiritus, quos intuitusS.Joannes Apocal. 7. flantes fupra cjuatnor .mgulos 
terrt^ teneiitesquatMorventtsierrjr^ neflarent fnper terram-, neijue fuper mare-, necjne in nHam arborem-, 
utlic maximis damnis moit.fles aflicerent, potior SS. PP. ic Interprctum opiniooxiflimat 
fuifleangelosmalos. Conltatprxtereaetiam ex innumeris hiltoriisOSc exemplis tum an- 
riquis,tumrecentibus id confirmantibus. Quis nelcit Ericum Gothorum Regem ventos 
pro libitu fola pilei rotatione quafi (igno dato evocafl^c. Memorat Apulejus I.i. de alino aureo ; 
cauponicuidamuxorcm tuiffe, qux, ut inquitille, diviii potens cdbtm litponert ., & terramfu- 
jvenAcre.,rnanes Jublimarei fiuer.texcingHcre novit. De Lappis,Finnis & Biarmis populis Author eft 
OlausMagnusl.i.c.i.cosciereventos, 3c navigantibus , quos vellent, propitios vendere. 
Teftis quoque eft Alexander Grcgorinus tres Tartaiorum hordas, (eu ditiones eam artcm 
callere, utcaligines, aliasquecoeli tcmpeftatcsirequcntercxcitare, <5c lic hoftes fuosprofli- 
garenoverintj^^pluraficupis, videOIaum Magnum I.3.C.16. Delriumiib. z.dilq. mag. Bodi- 
numl.a.c.9.& Schott.Phyf.Curios.l. i.c.34. 

ConclulioSecuuda. llcrumqueaereorum Speclaculorum genus interdum aut infi- 
gnemaliquem eventum, quijamexftet, exftittricve, dcclarat, aut impendentiamortajiuna 
generimalaacnonnunquam r"uturabonavaticin3tur,utfuo loco cxponens. Hinc M.Tul- 
Iius2.de Xat. Deor. relert ex Cleanthe , unam c quatuorcaufis, per quas Numinis divini 
notioncshominummenribusindit.E(ijnt, elTeprodigaCoeleftia, quae interdummagnarum 
talamit.itum (iinr pra-nuntiae. 

Notandumveroprcefignificationem hancbifariamintelligipofl^e, uno modoquiaphte. 
nominav. g.ignciindigitant abundantiam exhalarioniscalidK&ficcx, quarnonmodoac- 
reamrcgionemcxficcat, (edhumana quoquc corpora pervadit, bilemacccndit, «Sc morbos 
parit , pccuIiaritcriniis,quibusteaeriorcm& delicatiorem corporiscomplcxionemNatur.i 
attribuic. Altero modo piafignificare quid pofTunt , dum talia cceleftia prodigia, uti (lint 
Conietx , cx divins providentiaj ordinationc aflumunturad pntnuntianda impendentia 
morcalibusplerumquemaI.i. llbirurfusnotandum, mirahx-cphcenomina ordinarietamcn 
fieri cc>ncui fu cauCmun naturalium, quas provida Numinis Sapicntia prardefinic d" dilpo- 
nit, ucctrtotemporcad hos efledus, putaadaccendendoscometasconcurrant. UndeD. 
Damalcenus lib.a. fidei Orthod. c.7. £.ro7K«r,inquit, plerHmcfMe cometa fumr/torum Principnm ex- 
tremMrntfkxdiemportendentesii^MiDeiimperio certis temporibus conflantur ■, rursusaue diijbuyitur. 

Adv^crtetamenfignahzeccceleftiaquandoqueprodromos quoque bonorum cffe, utex 
luperiorumtemporumannalibusplanum eft. Tale fuit (utccEtera omitcam, de quibus ali- 
bi dicendilocuserit) quod ingloriofa Salvatorisnoftrinatalilucecontigiife memoratD. An- 
tnninus i. part. in fuis Chronicis in hunc modum-.Cum Senatus Romanuis Auguftum proDeo 
coleredecrevifl"et,evocatain Cameram Sibylla cft, ut, anAuguftoaliquisfucceflurus eflet, 
refpondcret , qux circulum aurcum in fublimi tulgencem , cujus media Virgo crat, puerum 
complcxa,Imperatorioflcndit,audicaqueconteftimvox iuk : H£c efl ara cxli. Tunc Impe- 
ratorem Sibyllamonuit, utpuerumiilumadcr.aret j acqucindepra;dictaCamera Ara ca*lidi- 
ctaclt. Unde Mantuanus: ^ ' 

Fulgefitem nitido monffravit inathere cfrcutn, 
Iridanque inclujam farva cum frole farentem ; 
Atque manujn tendens ^vultiimie adjyderaverfo^ 
lllePuerDEUSeJl.inquit. 

Con- 



i6 



Meteorologia 



Conclufio tcrtia. Ciim omnia ad certos in natura fincs ordinata fint , caafa finalis 
Meteororum vel Phyfica eft , vel Theologica ) Illa eftbonum univerli reeimen, mutua ele- 
mentorumcontemperatio, aerisrepurgatio , &:ten;£ liccundacio. Sicimbres,ros,nubes 
adhortos, prata, ad agros humeaandos , neSolisa-ftuexufta, pariterfpesinherbaexura- 
tur^deferviunt. SimiliterventorumBamina a noxiishumoribusaerem purgant- ipfietiam 
Cometa:,exhalationesTellurispeftif'erasruisfacibusexpiant, ficque meteora bono publico 
tota impenduntur ex caufa finali phyfica. Altera caufa finalis, utdixi, Theologica eft, 
nempeDEI cognitio, amor,honor, atque eciam impiorum tcrror, ut (i Cometam divina 
Nemefisvelutfatalembcllorum, autpeftis nuntium ablegec, aliaque parelia ad tcrrendos 
impics accendat ; ut benc obfervat D. Damafcenus Medit. 2. lib. fux parxncfis c. i. inquiens : 
locjuitur cnm homtnibns DEUSnon modo humanalingua per facros vates ^ y.t a feccatis avocentnr'-, 
ijr refipifcant ; fed nmytMncjuam ipfis elementis in formas & imagines diverfas ad eoritndem terrorem 
eompoftis. Hic finisprxternaturalis Meteoris omnino extrinfecus eft, unde quamdiu is ig- 
notuseft, tamdiu avirofapienteomnismetusabefTedebet. Atquehisuna &finem Difter- 
tationiprimiEdeMeteorisin genereimponimas,deincepsaauri de eorum oblervationibus 
in fpe^ie. 

CONCLUSIO POLITICA. 

PraefitjUtprofit Politicus. 




Vldesobfjfcari coelum, mugire tonitrua , inundarc excuflbs ca:lo imbrcs, ciipi oculis. 
Lunam &; ftellas , volare Dracones,excitari incendia , minari cometas , corulcarc tul- 
gura, virgas &; fiigittas, lanceas & mucrones extendi , ac quali totum in te cicliim ruerec, 
ruptis cataratlis nube* in pluvias firangi, Ne terrearis Politice,amantis hiccca:li balia funr; 



Philofophlca-Politiciv tf 

Lucent^ ut prejifit: ScopcE ccelifunt, qux aerem purganc: terram fxcundant: elevantur , uc 
noslublevent; innoftramconfpirantutilitatem. £xcivIo difce, quomodo luceas, ut pro- 
fis. QuidDiviniusy AudiRomanam eloquentiam pvo M. Marcelio loquentem : Homines Oceropro 
nnllArepropiHs acceJunt ad DEUA4 ■, ijuamfilMter» homfnihns liAnAo. Prima fubfellia honoris te--''^. 
nere, velutlidusterrenumfulgere, imminere capitibus reliquorum , ditlarejura & leges, Marced, 
Sceptrumlimulacvirgasteneretamofum e(t: at fumollim, (i non in communem utilitatem 
impcndas, utautpurgesaKKcibusrempubl.autpurgataminflorcconierves. LaudemAugu- Sen.mO' 
fti Cxlaris cxComico Poet.':perciperelibeat : Pulchnfm cmtiere eft inter illuHres viros. Sic il- Slavia. 
U pAtrit Primus AugHs}usP,trenSt complexHS asha eji , coliturdr femplis DEus. Quid de Pericledi- ^Hati. l, 
cam illo Fulminatore eloquentidimo y TantoperO fuosdiligebat,tant6que honoreprofe- -^. hijior. 
qucbatur, ut verba ad populum tadturus fubinde optaret , ut nullum (ibi vcrbum excideret , 
quodutiIitati(ijorumrepugnaret. Qu^iddeVefpaiianoRomanorumMonarcha dicam? Per 
tottim Imperiitempust aitde CO Tranquillus, tjihilhabuit .i.:ti.j'!iHs ■, (jHArn propf afjli(}.im iiHtantcmqHe Tran- 
RempHhl.flabitireprimo-, deit:de orn.tre. Hocequidem eft lucere, (Scprodeife, in id unum con- quiU, c,^. 
tendere, ut Reipubl.benedt. Monentem iifto Laurcncium Medicum , Filio Petro cum 
Principatushonoreidonerisimponentem: Cives,mi Pctie, (liccenbremte meum procul 
dubioagnofcent, ncquevereor^utnoneademauthoricatetuturus lis in Repub.qua nos ip(i. CaftrPof. 
SedquoniamCivitasomniscorpusert multorumcapitum, mementoin ejusmodi varietati- /^''''- '"^* 
bus magis unverfitatis iStCommunis boni rationemhabere. Eft nimiriim conformis Ferdi- Annal, 
nandill.monitoadConliliarios : IdunumflatHant^cjuociRcipHbUbonocedcret. Ital, 

"^ii^- -mv?^ ^.^ ^.'m- -m^s m^M' ^^^ m%^- 

DISSERTATIO II. 

Dc Meteorico Corpore igiiito. 

QUoniam Meteora ignita , feiiutalii vocant imprelTiones ignitse, c^teris 
.omnibusilluftriorafuntjmeritoeaprimo loco, acde hisetiam priusin 
communipertra<ftanda fufcepimus.. Magnaeorumexiftitvarietas, prsecipua 
tamen hxcferme recenfentur. Primo flamma, caprsfaltantes, I-ancea,fvde- 
radifcurentia,ftelia'cadentes,ignisperpendicularis, ignis tatuus , ignis Jam- 
bens, draco volans, Caftor & PoUux , Helena. Secundo fulgura & fuhnina.. 
Tertio Comets. 

Divifimus porrb materiam hanc ob fuam ampHtudinem in tres fubfe- 
quentesdiftertationes.quarum pra^fens de iis Meteoris ignitis duntaxat aget >» 

qua.' primolocoadduximusjderehquisinbinisfubfequentibus aduri. Sit igi- 
tur. 

Q^UiESTlO L 

De Mtteoris ignitisin commtini} 

^^^^:iKOnclufio prima: duplex impreflionum ignitarum materia eli, una remota, altera 

^fSy^T^ proxima ; remota cft Corpus terreftre : proxima eft exhalatio calida, & coagulo- 

fa(eucraiHi,(cuutaliiexplicanc,pinguis, re(ino(anitroSuIphurea,quxexterra, 

fulphure, bitumine, plantis, <Scanimalibus, aliisquc mixtis extrahitur. Ratio 

primieft, quiadebetcftcmateriafacile accenfibilis, eigo calida. Ratio fecundi 

eft, quiahocdicendo, clare explicatur difpofitioapta horum Meteororum ad 

concipiendumignem,exquorumdcfeaucinercslicetcalidifint(Sc(icci, nonaduruntur,ubl 
cxtraoleumobmatcrix pinguedinem accenditur. 

ConclufioSecunda.FormahorumMeteororumfubftancialiseftformaignisiniisnempe^ 
auK flammam concipiunt. Sunt enim imprcsfioncs quxdam igne^: qux foliim fplendorent 
& lumen ignis obdnent, quibuscaadignandaeritforma, quxcuique «rum ex fua natura 
debetur. Accidentales ioxmx funt magnitudo , color, hgura, motus, locuss duratio» 
perqux accidentaliccrmtcrfcdiirerunc. Nam(imcquxdam\Ieteoriccc concretionesamplar, 
ahx exigua: , alia: rotundx,aIuc quadratx, alix oblongcc , alix al ia tigura. Sxpc^ verd qux angu^ 
loiJE(unt,proculafpicientibuslonga:videnturpropterlociintercapedinem,qu2eimpedit,nd 
angulorum eminentia^mternofcanturi (icucacciditiis,quiquadratam currim procul intuen, 

C tuf) 



i8 Meteorologia 

tur,quibusnonquadrata,fedrotundaapparet. Similiter inter fe qujedam difFerunt colorc» 
namaliqucevidentur obfcurce&fumidiEob denficatem,ali£elucentes&: candidx obraritatem. 
Pariter non omnibus idem efl motus, quia qutedam in orbem eunt raptu coeli &: ignis,quaedam 
furfum feruntur , qui eft naturalis earum motus,quxdam ad latus declinant, propter occurfum 
corporum fuperiorum,aliasvecau(as,qu£e reftam inliibentlationem. Item queedam lento gra- 
du pergunt, ut nonnulli Comet£E,qucedam magna rapiditate, ut (ydera cadentia. Llbi adverte 
ex Arift. lib.^.ci. ideo quorundam ignium trajediones videri celeritate fua Lunte &; Solis cur- 
(umlongoincervallovincere,cumtamenremaliterhaberecertaratione confter, quia nobis 
multopropinquioresfunt^quamluna&fbl. Diverfumetiam habent locum, quiaalite in fu- 
premo aeris tractu , aliteinmcdio, aliae in infimo , alis etiaminterrs vifceribusnafcuntur. 
Nam,qu6dnonnili infraIunamcommunitergenerentur(dixi communiter,quia ex multo- 
rumlententiavaldeprobabileeft, Cometasetiamfupralunamapparuiffe) probat Ariitoteles 
lococitatoexmotuspernicitate,qu£Eineisvifitur, fienim in ip(b corporecosleftivolitarent» 
jnulto fegniornobisappareretearummotus,utinfyderumconverfioneliquet. Idem ediffe- 
ritSenecalib.l. Nat.qusft. c.l.ajens: StultumejfeexfHmaretverasJiellasdecidere^ ant tranjillret aut 
aliqHidillis auferri & abradi-i qHiaJlhocftiiffetijam de fHijfent. Nulla enim nox eft, qua non plurimac 
ire, & in diverfiam videantur abduci : Adde, quod li ipfce difts mutationes coeleftibus corpori- 
busacciderent, fequeretur,noneft"eillainteritusexpertia, cujusoppofitum demonftiatur ab 
Ariftot.lib.i.decoslo.c. 3. Deniquedurationedifterunt,quiaqu£edamnon patiunturmoram, 
fed transvolant, & evanelcunt paulo poft, alicC diuturnce funt ; qusdam nodtu fiunt ', alix inter- 
diu ; etli raro de die appareant,quemadmodum ftellce perpctux funt, & tamen interdiu latent , 
quia Solis f ulgore obumbrantur, fic & has abfcondit diuturni luminis claricas.Qupd fi aliquan- 
dotantavisemicuit,ut&:adverfus diem vendicare fuum fulgorempoflint, apparent. 

Conclufio tertia. Caufa efEciens remota harum ignearum impreflionum folent effe, ut 
■ftiperiusannotavimus tum ignes fubterranei, fulphura,ibl,&: reliquacorporacoeleftia^caufa 
vero propinquior & inftrumentaria eft eorum conden(atio,e6 qubd una pars calida magis uni- 
atur alteri,& ita niutuo adeo calefiunt, ut ignem pariant , vel eft Antiperiftafis tiigoris ambien- 
tiSjCalorenimobfefrusin intimafeaggcrat,p3rtesconftipat, &tandemignefcit. Vel eft ca- 
lor aftrorum,putaSoIis, quem ignem poffe accendere,Iiquid6 conftat. Vel eft demum coilifio 
& attrituspartium exhalationis inter feaccedencibus prxfertim & fufflantibus contrariis ven- 
tis,quibus exhalacionismateriahincindeagitatairricatur , ut efTervefcentibus inclulis in ea 
Jpiritibus tandem flammam concipiat. 

Conclufio quarta. Caufa finalis eft inprimis confumptio fumofarum exfpirationum 
ad viventiura incolumicacem & (alutem, verd enim hujusmodi anhelitus noxii fiint , quibus id- 
circopurgariacremoporteat. Secundonaturxarqualitas, quia ciim ignis regnantetiigore 
per hyemsm diminutus fic, &inferiora creverint elementa, conatur natura ad iequalitatem o- 
mniareducerepluresigneasconcretiones generando.Tertioprcefignificatioaliquorum even- 
tuumtamtriftium,quamlxtorumexdivinoinftituto; ficprKuuntius felicitatis extitit cometa 
ille cum geminis tubis, quivillis in ortu Alexandri Magni^uci & cruces igne£ , qux Conftanti- 
no Csfari apparuere. PluravideapudAuguft. Iib.2. deCivit.Deicap. 25. &lib.j.c.i. Plini- 
umlib.2. naturalisHift.c.zf.Tercullian. inlib.adScapulam c. 3. Suetoniam in vitaC. Cxfaris 
cap.88. Liviumlib. 3. Decad.i. Jofephum de bello Jud. lib.y.c.ii.Niceph. 1. 3, hift.Eccl. c.4. 

Exhisobfervationibus&generalibusprincipiisMeteorognomicis h-iud cegre fequentia 
huic materise propinqua refolves & primo : cur marmor, a.'s, f errum , ecfi vehementer incale- 
lcant, haud tamen flammam concipiant,nempe,quia nimium terrx pondus, quod illis inhxret, 
cumrarefieri&fe excenuarenonposfit, obfiftit, nepartesignexconipirent. 

Refolvesfecund6, curatcrifionechalybis 6 filiceignis eliciatur, quia nempefadta hac 
coUifione multx partes tam humidee, quam ignex excitantur , hinc illis extpirantibus , lia: uni- 
untur in fcintillas. 

Relblves tertio. Cur epilisfelium, dumquiseos ex adverfo fricat, fcintillce non raro 
cmicent ; fcilicet, quia inter filaminapellis felinx multje parces potentia igneae latent , quae af- 
friftu excufl^x , filamenta pellis, unionem prius impedientia, fupergreflce coUiguntur & fcintil- 
Jantluce quidem duntaxat no£l:u vifibili ob radiorum tenuitatem. 

Relblvesquarto. Cur foenum humidum arese importarum;&incumulumcongeftum 
fepefeipfo inflammameruperit; ratioinpromptueft, quia humor ille per calorem, quem 
intra fe fovet f(xnum,rarefit, & per poros illius, quibus abundat,evolat , quo abeunte cauquam 
frafto obftaculo, partes relids ignea fefe congregant,& flamma foenum corripiunt. 

Refolves quinto. Curcurrusmultumonerati,uti&mol£erotx fuccendantur ? caufam 
exdi6liscolliges,attritioncmefle, quia compreflus&attritus aerattenuatur& rarefit, rare- 
iaftus in^alefcic,& in materiar» igneam degenerat» Ita ignem exjitare edotti inde , dum li- 

gna 



Philofophico-Politica. 19 

gnamotacdcmmoconfricantes&atterentesinflammarLmt. PariterApuliUgnumfuoicu- 
Iiscircumvolvercroliti,quibusvelociterrctraa:isignemclicucrunt. 

rToI^s demum Ibxto. Curtriticumfimilesque agrorunifruaus, dum adhuc madi- 
dohorreointeruntui.nonnunquamfuccendantur;ratioaemdabisexAnt>pcnaafi,quanem- 
p°triticWscalidxdtriaoreextrinlbcoobIeirxfortiusagunt;humoremperl^^ 
trci3tSexpellunt,quibus expuUislibiuniuntur, &flammam excitant Eadem de cauf» 
cairaquis pSa ^n^^^^ partescalidx, viaquxlcmteraftuix ad intenoralerec.pe. 

re coguntuSeclaulisporispcraquam contiauoafflucatemlibiunamtur , <Sc unms vtnbus 
cxaidclcunt. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Nonte, fed tuorum quasre utilitateiix 




^TOntuuscs,fedcsalterius. Natusnonprivatx,fcdpublicKaurK, Araxnimisellaaiviti- 
PN tis, qui fe libi tantum , non aliis conlumit. A^««wA/,/f^/)«;«/»,apudDionem Cxlar 
Hadrianus frcqucnter in Senatu audiebatur , RespubHcA tnim non ejt mta , fi ego Re<pu~ 
hUc€ Nonfuuseftignis, qui in aera fublevatur: necpendulx in publico Procerum Sena- 
tu faces & luminaria libi , fed aliis confumuntur. Commodius illis loret efte , quam ablu- 
mi- verumcommodumaliorum pcnfi habcnt, non fuum. Platonis pixcepto infiftendum 
lUadet M. TuU. Ciccro -. Utilitatem civinm fic tHeantHr , o~ qu£C»nqne agunt, *d. Reipiibl. refe- 
rant commodum, ohliti commodorum fmrHm. Oceanus aquarum Rex, hcet omnes cbibat flu- Ikl.offff, 
vios, quiampUffimaipfitributapendnnt; easdem, quas Ibrbet aquas, reftituit ad eorun- 
deoiufum, non ad fuum refervat commodum. Llnde fluminu efTcnt , undepelagusama. 

C z rent| 



t 



?0 Meteorologia 

rent,&:pertotprxcipitiarequirerenc, fitotum, qLiemipfi dantLaticem,,ipfe Oceanus coo- 

fiamerec? Politicus,utcEquLisfit,2eqLiorfiat. Omniainpopulorumadipem referenda Ilint. 

MarcusAurelius CK(arficucinmulcis,icainlicc eminuic quoadReip.procurationem : dice- 

bat thefiuros&cKCeraomniaefreSenacus. Populfque Romuni. ^ Nos-,\ni\u\s-, adeonihtlha- 

yemns propriam-, ut xdes etiam veflras habitemus, Qu6 magis proinexlibil indum, & in ulti- 

mas Orbis oras deportandum monltrum hominis Machiavcllifl;ici , qui fe natum & fadlum eo 

vult , uc cuciculamfLiam|curet, fuas fl)rcunasamplificcc, generalicer vivac , erfurj^ac fubdi- 

lib s.ad tos,- fuam crumenam impinguec, Quam longe alicer Oratorum Princeps : Ut gubematori 

Attic. currus ficHKdfis 1 Afedicofilifs ■, Imperatorivictoria : Sic ReipMicji, Moderatori beata c/vium vita pro' 

£ap,ii. pojita ef}, nteacopiis locuples-, opibns firma -, gloria ampla& virtnte honeflafit. Exemplo Periclis,qui 

cumurbem, quam acceperat magnamj maximam reddidiflec, acque opulenciflimam, nec 

uno nummo fbrcunas fuas reddidit ampliores. Neque Arifliides juflus, ic Epaminondas 

Juflin. l. Deus, Lycurgus autem Servator appellaci !unt divitiis abundantes : fed quiacenuivircuce 

2. Vd. concenciGrcEcijeinbonumfeexercuerunc. Vicam quiniplamnonneCodrus fuisproAche- 

J/<«.v./j. nienfibus, CurciusproRomanis : NonneM. MariusConliil filiam Calpurniam;; Erichteus 

t.s.Plnt, pariterfiliam fuam pro bono publicoimmoiraunt y Optimum honoris&: virtutis compen- 

in parul ^y^xxm propriiE utilitatis difpendium, Sic iterum Romana facundia eloquitur : Si confuUs 

lel. Orat. ppulo , remove a te fafpicionem dicujus commod.i-, fac fdem , te nihil nijipopuli fniUum qunerere. Ec 

/tgror. ad Claudianus : 

ff^^"*' Tu conhile cmiais, 

4ian. TL.T -i • 7 ,. 

iSectmynec tua teinoveaiit^fedpiblicavota. 
Hucpercineccolophonillelegum XIL tabul, Saluspoptdifiipremakx efi, 

Q,U/EST10 II. 

^e jlamma i capra faitante , lancea , igne -perpendicHlari , fli- 

pda ardente , d^ aliis. 

Ggredimur nunc Phxnomina ignea in (pecie, fi non omnia,faltera ea, quoe Meteorolo- 

gicainftitutioutprimariapertraciuc. Horumvariecasex macerix dilpoficae&inaltum 

evocacce oritur v.ariecace, nam ex mukiplici difpoficione halicuum fecundum raricacem 

"."lUC denficacem , fubcilicacem, autcralTiciem, magnicudinem velcenuicacem, «Scmajo- 

rem,minoremqueIevicacem,divernnum figurarum ignes accenduntur, ita ut alii hanc, alii 

aliamfiguram reprcEfentenc. Itaque,utordiamur,fic 

Conciufioprima. Deprimaconcrecioneignica, flammadida, feu fax ; (5c eft , quan- 
do exhalacio multa in longum &:latum diffufa, propter fubtilitatem fuamtota fimul nam- 
mamconcipit, idquefccpetam lucufentara, utdiemreprKfentet, &: magna pars csliardcrc 
videatur, dehocMeteoro tefl:aturPliniuslib.2.Natur. cap. 3?. Lumen de ccelo nodu vi- 
llimeftC. Cxlio &:Cn.Papyrio Conliilibus, &f£epe alias,utdieifpeciesno6tuluceret. De 
eodem memoratPIutarchusinLucuIlo: olim, inquiens , inter acies Mithridatis &: Luculli 
ccelorepentefiflb, ingentisdoliiflammacolorisargenceifufi incerram decidic, Vocacur & 
abaliis ardor coeli; &:nonnunquam inftir caciti fulguris obfervaCa eftdecidere , Sc ledificia 
fuccendere. Ad hanc irapresfionem igneam revocari poffunc ignes illi , qui anno 1660, in fe- 
ito Corporis Chrifti diverfis Germanix locis die claro & ccelo fereno exacre in terram funce- 
vibrati, Quod fihcecexhalatioinlongumextenditur,atque ita £equaliter denfaeft, ut non 
fimul, fedpaulatiminflammariposfit, faxdicitur, c6 quodcandelas ardentis imaginemprae 
feferat,dequaPIiniusIib.2. cap.zS.loquitur, dicens: emicant& faces non, nifi cum deci- 
duht, vilae , qualis Germanico Cxfare gladiatorum fpe£taculum edente,pr-xter ora populi me- 
•ridiano transcurrit. EtSenecalib.i.Natur, Quxfl.c. i. Noftra certea^cas nonfemelviditdi- 
urnas f aces, alias ab oriente in occiden.tem verfas , alias ab occafu in ortum. 

ExquibuscoIIigesprimo. Hancflammamtamnottu, quam interdiu effe quandoque 
■Yifibilem, pctisfimumtamennodu ob lubtilitatem & tenuitatem ignis,quce Solis luce fit- 
peratur. 

Colliges fecundo. Hanc flammam neque diu perdurare ob tenuiratcin materije , ob 
quamcaufam&flammainfulgurc&incandela, qux in fumum quandoqueexfiiic, fubito 
xeftinguuntur; fed&flamma^jquaEexVulcaniis evoiTiuntur,brevis viticfunt. 

Con- 




Philofophico - Politica. 21, 

Condufio fecunda. Capra falcans, qux a Grcecis oli^ appcllatur , eft Mcteorum 
igneumfuprenTiregionisacnSifiguru&rublultufimilicudinem habens vercEcapr:e (altantis, 
ideoque a barbula <5c tioccis circumpcndentibus caprx nomen obcinuit , quia nimirum exhala- 
tio in longum magis quam latum protula , habet ad htera tila quxdam incer fe diftinfta , ad 

3ux cum tit fuccellive acccnfio & inflammacio, procurfationem quandam, &; veluti faltus 
amma etHcit, ut capraspetulcientes,<S:{:ilcufublilicniCsimicarivideancur.Aliquandoeciam 
alicer Meceororum hoc genus concingere pocefl ; nimirum cum exhalacio , quoad dcnficacem 
Sc raricacemvaldedilformis cxillac , pcrparteseasdiverlasfuccellive itaignemconcipit , uc 
flammacrarioribus celeriusaddenlioraexcurrens, iniisquc inhxrens diutius,; quandam fal- 
tiiscaprinifpcciemoculisintuentium referrevideacur. Plane,ficutcum inmenfa diverfos 
pulverispvreicumulos modicointervallocomponimus, ignisinunumeorum immilTus, fre- 
quencilalcuinvicinioremcranscurrit, eumquejucundolpetlaculoabfumit. Talisannotatur 
aSenecal, i. Natur. Quxli c. i. lunari magnitudineapparuilfecirca Cxlaris Auguftiexcefium, 
Conclufiotercia. Lancea c(texhalatiooblongaxquali«Scminimelatacra(fitie, qux ac- 
cenQnontranscurric,necprxcervolac,aucfalcac,(edcommoratur(Sc ineademparce cceli col- 
luccc. Vocatur eciam ab aliquibus jaculum,auc crabs ignica , nimirum quia jaculum auc cra- 
bemfimilicudinekigurxrefcrc. TalemcomparuiHeceltacurPlinius lib.z. c. 26. cum Lace- 
dxmonii clafTe vidi , imperium Grxcix amiscre. Scribic eciam Cornelius Gemma lib.i.Cof- 
mogr.cap. 2. Anno \^6c. die. 17. Deccmbris vifam elle ignicam trabem mane circa horain 
quintam. Eam prxciput} Ipeitarunt Angli , & qui prope Infulas Namuream tradusque tini- 
timosdegunt. Ardebatcoeiofummoconlpicuaperduaspropemodumhorasbrachiilongitu- 
dine,tantotLilgore,utmcridicsvidcrecur. Reterc paricerFromondus lib.2.Meceor. cap. f, 
arc. I. in aucumno anno i6zf. ingcncem crabis molem incempelU nodeapparui(re,,abocca- 
liaexorcam,paulacimqueadc<xliculmenevedam,Lunainclaris(ime Iplendencem intu(caire. 
Conclufio Qiuirca. IgnispcrpcndiculaiisleujuxcaaliosPyramiseflMeceorum exhala- 
tioncinflammata,icatiguracumuc columnam erectam aut Pyramidera refsrat afpicientibus. 
Fitautemcummateriacftbenecohxrens, habctque parces lublimitatc &. cralfitie inter fefc 
disfimilcs, ici uc fubciliores parces elcvcncur, (imulque accendancur,& qux cr.isfiores (ianc,dc- 
orfum commcenc. llnde pars inferior hguram balis, (upcrior vero columnx ad perpendicu- 
lumelevacxoftcndic. Ic.iConimbr. traC:\. 2. deMcreorisignitis c i. 

Concluiio quinta. Stipulx ardentes f unt cxhalacio rarior , &; non bene compadla, long^ 
lateque fparfa , &:accenfa(ubinderelucet, fubinde excinguitur, fictjue fpeciem exhibet ili- 
pularum in agrisflagrantium. 

Clypeuseft Meccorum inorbem fcincillins, Sc clypei formam refijrens. Talisvifusfu- 
it fub L. Valerio & C. Mario Confulibus, qui adSolis occalum rapiebacur ab occafu in orcum, 
teflePiiniolib.i.Hiftor. Natur. c. ^4. 

HisMcccorisannumenmcurSf fequencia, ucDolium, Turris, Navis, Crux acccnfa fic 
dicla d tigura , quam diverfa materix dilpolicio variac. 

ConclufioSexta. Llniverfimmaceriahorum Meccororumeftexhalatio pinguis &: vifco- 
la. Formafiabftancialiseftignis, fi exhalatio tota inflammatafit: forma accidentalis tigura, 
autlitus,quiproximumfun(lamentum (imilitudinisfitcumre aliqua, cujusnomcnadeptum 
cltMeteorum. CaufaelticicnsfuntpraclertimSydera. Itemmotus& coUifioillarumexlia* 
latioQum, nec non (i:intilla ignis aliundcin maccriam incidens. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Fortimdo Virum facit. 

FOrcicudinem cum Scneca appello v/V//»/w perichUjHjld contemneHiem-, *f*> fiientiMm fert- gffjfcJ^z, 
cnlrrum repelUndorum , excipiendorum , provocandorum. Hanc qui a/Iequicur : N^oit mo- ^^ henef 
Jo cum fummis viris comparari potej} ■, UC loquicur Ciccro, fed fimilis DEO habendus cft. ^.^ 24-. 
Columnamcibicalumobjicic, quxcjuiaflammisnucricur, quidquid cerribile obviat, con- Cicer.l. i. 
coquic; <5c involanccs capras, 6c minances lanccas, & cclorum cufpides, & ftipularum ar- deofftcep, 
denciumfafccsdefpicic. Voluncillam ex coclo deturbare ? non cadit : Volunt loco mo- 7^^ 
vere ? noncedit: fornVfiquidcm animi & confldntis efl-, nonpertHrbari rehtis ajperis , »ec tnmultu- 
MttrdegrAdHdeJiciinecarMionedi/cedere, Non pote]}Me mutatur-, non extollitur projperis , non trifli- Cic.l.S.de 
bus ttterf^itHr. Gubernatoiem in tempcftate, in acie milicem expciimur, Adverfi aliquid/wi^.G^* 
incurrat oportec ; quomodo alias fc virum probabic ? nam &' ludo ccelo firenes cancant, of. 

C 3 &afpi- 



in Ar- 
cad. refc 
rente Ptt- 
rit.l.7.de 
re^no. 



22 Metcorologia 

& afpirantibus favoniis itiollis foemina jocatur. Omnivento velaaptare, &ubi tmTOathti 
impendentia mala tibi volunt malum fi:angere> remurnqueexcutere : ibi ^P^^^^^Jf '^?";],„: 
re, hic opus,hic labor eft. CurtiusGonzaga CafWionts Marchio epigraphen ad^eci^^^^^^^^ 
lomarino: Skqmefio. NameaBellua, dumtcmpefhs eft , lupraScopulumllertit, ac dm^ 
rniTplacidiffiml Infremat coelum,procellas moveat, fradus il abatur orbis : ridetPoUti- 
ZS^ctadit.necccdit: Columna eft. EftAlexander intcr fpicula, Mithndates mter cate- 




n... THe enim aoerto marte Bellum adminiftrabat, intet hoftiles phalanges immotws. Ifte 

^'^ Sen?ebellislacesfitum refpice: pugnavit ut Leo, ftetit ut columna, fub 
dmlo 5ff/e beUavit plus quam Hercules: nec emm Her- 
cules contra duos. 




QUiE- 



Philofophico-Politica. 23 

iESTIO III. 



QU 



Dc Cajloret ^olluce , ^ Helena, Item de Stella dijcurrente ^ 

volaute&' cadente. 

COnclufio prima. Caftor , Pollux ic Hclena funt ignes apparentes fuper mare in infi- 
maregioneaeris&parumfublimes (prcefertim urgente tempeftate) & quando bini 
quidemerantignes,appellabanturetlinicaruperftitione ab antiquis Caftor &c Pollux, 
Credebantenim nautce, eaNuminalibi intcmpeftatibus auxiliofbre. Undc felix o- 
men habebant, ciim gemins ha: tlammulx tranftris inlidere cernerent. Qn^ando vero unicus 
tantum apparebatignis,appellab3ntHelenam, & pro intaufto omine habebant. Ita referC 
Plinius lib. 2. c.37. binos n jnc Hifpani Siculi , <Sc Galli ignes5^«/ Elmt\ vel utialii volunt S. Tel- 
mi. ItaliveroS.Petri&Nicolainominant. Hujusreinulla Ribeft ratio phyfica , ideoque 
fuperftitiofavanitascft. Cxterum tamen naturaliter philolbphando &: line fuperftitione > 
cumhiigncsfivebini,fivetcrniantennis&: tranftris vel aliis navis partibus quierd inhserent, 
omen f eTix poteft efTc pacifics tempeftatis & aeris pacati & conquiefi;entis ; Hoc indicare vo- 
luitSenecalib.a.c.i./«wrf^«4,inquiens,r(rw/)r)?rfrerf^/).«rf»f^«.«/J"j?r//iC vdo inftdentes\ exiflimant Je 
tunctdjuvarifericlitantes PoUttcis&CaftorisNtimine-, caujavero meliorisfpes eftiCjuod JAm apparet franqt 
tempeftattm&ventosdefinere. Quandovero flammce hac, illacquc jadbatx divagantur, trepi- 
dantmeritonaut:e,quiaindicantventos,aurasqueagitatas,caufavero horumigniumfunthu- 
miditates fpirituolx e.x mari tempeitaie agitato elatit , collats & accenlie. 

Concluliofecunda. Stelladifcurrenseftexhalatio oblonga continenter acccnfa; ncc 
enimflammamovetur,fedquemadmodumcum filum, aut cuni candelae pauloante excin- 
^x fumus ad fuperpoftcam flammam alterius candelx accenditur, non defcendit flamma , fed 
fumuslliccesfivdaccenditur. Aptioradhucfimilitudoeit,ficoncipiatur,pulvispyriuslongo 
ordine per tcrram (eminatus accendi fecundiam unam extremitatem ; tunc cnim ignis a prin- 
cipio pertotamferiemufqueadfinem difcurrere videtur , cum tamen reveranondifcurrat 
primus ignis de loco in locum, fed femper novus ac novus producatur continuata ferie. 

Quandoquetamcnglobulushalituofusinflammatur , & revera abunoinalium locum 
fertur,pabu!iquefuivenamfequitur. Vidctur autem totusvix tradlus accenfus eadem de 
caufa, quaceleriter titio accenfus rotatus igneum circulum exhibet , quiaoculusdifcernere 
ncquitvcIocitatemtantarrv,fedvidctfimul,undeexierit,&: quoprovenerit, ut in titione cir- 
cuma(5to. 

Conclufio tcrtia. Stellacadenseftexhalatio accenfa, qux furfum enitens, aeris frigi- 
direfiftentiaviolenterrepulfaperantiperiltafimaccenditur, &c dcorfim refilit, ita ut emifli S 
Superiorilocojaculi,autglobuliigniti excusfi Specicmreferat,aut ftellamomninoexfirma- 
mcnto prolabentem alpctftui hominum rcpra;fentcnt. Quod fi hsec exhalatio nulla re refi- 
ftente in altum evolec, Sydus volans five accendens dicitur. 

ConclufioQtJarta. ImpresfioneshiEignejBnongcneranturin fuprema aeris rcgione, 
fcdinfraeam, Ratiocft, quiainfupremanequenubes funt, qua: exhalationem fuccenfam 
rcpcllant,nequetantaip(iusaerisfrigiditas, ut per antiperiftafim cfficere queat, fa-pc etiam 
nonlongeanobisficri,exeop3tct, quodfubindead terram usquedeciderevifk fint, refo- 
lut£Einmateriamvifcofam,Iubricam&inmodumfpermatis ranarum compadtam, illi pror- 
lus (imilem , in quam Robcrtus a Fl uth refolutum vidit ignem fatuum , de quo in fequentibus. 
Conftrmat vicinitatcm hanc Arift. lib 1. M etcor. text. 22. cx velocitate motus inquiens: Omnia 
4utcm hdcfnb lunafiHnt. Signum antem eji apparcns ipforttm veloctias ^ fmilis exijlens iis , cju£ a »0- 
his projiiiuntur : ^ux qniaprope nosfunt , multum videntur velotitate prtter^edi & ajlra , & Solem & Lu. 
nam. 

Quxres primo. Cur motus ftellarum iftarum in fine plerumque fit tardior ? Refp, 
primo^ interdumeasfoliimapparenter tardiusmoveri ob rationem opticam , quiafcilicec 
dumferunturmotu adhorizontem noftrum parallclo, <5c ab afpcftu noflro in avcrfam par- 
temaguntur; xqualiavice fpadaaboculoremotioraapparentminora, quam propinquiora, 
ade6quedumaccenfaexhaIadotranscurrit,iIIaa:qualitempore, quo priora, videturmoveii 
tardlus, quoniarn tantum tcmporis infumit in minoribus (ut apparet) fpatiis, quantura 
antea inlumplit in majcribus. Rcfp. fecundo, fire ipfatardiiis fc movcant in fine , ratio 
efte potcft,velprimo, quiafiexhalario feincoclum rcdt»} autobliqud evibravit, materix in 
finedeflagrarunt, «Scfpiritus igneimolem ferentes majori cx partejam exfpirarunt. Vel 
ciim deorlum cft motus , qub aer verfus terram perpetuo occurrit denfior, ac magis traje- 
aionirefiftens. Veldemum, quiamatcria motu defilit, aut rarefcit , & pigrior in fine ad 
cafum fit. Qux- 



24 Meteorologia 

QuJEres fecundo : quid prjenuntiant. Refp. juxta quorundam opiniones plerumque 
ph:EnomenahiEctempeftatespr£eragire;rationemdant,e6qu6d denotent acremmulta ex- 
halationeinf'e£tumefre,&quacunqueexparteprocurrunt, abinde ventos expeSandos efle. 
ProbabiliustameneftexmentePtolomiei centiloq. Aphorif ^g.ficcitatemngnificire, unde 
»erisfalubntaspotiusexpe6tanda erit ad mentemHippocratisj.Aphor.ifi. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Amore fimul , & timore praefit. 




NExis femper manibus inccdat cum Amore Timor. Neque coclum femper minari ful' 
mina,neque fudo femper coelo jocari Pontus folet» Unum altero remperare Sapicntis 
eft. Amantem te timeant ; minantem ament. 
Itaad clavum fedeat amor Navarchus, utProramagat Timor ; mutuisque auxiliis 
Reipub. navim moderentur. Adverfus ceftum fi expands velis prog\edi , antennse in- 
fideat amor, quiCaftor fit ; & alum occupetTimor» qui Pollucem agat. Maximum na- 
vigiimalumi malo fialterutcr abfit, autAmor, autTimor. Semper inmalacia carbala ex- 
phcare, periculofiimeft: quomodoenim remum diriget, fi fyrtes &ScylIx afilirgant , qui 
timore caret. Sed neque fecuros naufragii vedores faciet Clasfiarius, fi ipfe ad quamvis 
procellamtimiduscontinuoalios percellat timore f Caftorem agas , fednonfine Polluce : 
alterfinealtero in mollem foeminamabit, 6c Helenam induit : atque dum fola hsec facula 
velutfirencumnavigioludit, inprxcipitia&charybdcsimpellic, Amctfuos, qui Reipubl, 
archithabffus audit, fedita,utnonpr£E(ummat: regat timore, ita, ut non defperenc. Ne- 
queNerofit,nequeNerva: iftemollisnimium, illecrudelis, Rex Joanncs Portugallia: IL 

quoti 



Philofophico-Politica. 25 

quodplusccquo fcverusfuerit, populo invifum fe tecit, amorcm non habuic. Et ccqu^ cru- 
entum tuitRegisHenriciquarti imperium, quod amoris luxati curliam nelcierit timoris lu- 
patiscontinere. CaditImperialiscurrus,ubiPhactiion amoreregicncfcitfra-no moderari. 
Nimioenim amorcvitiishabenxlaxantur,nimioterrore porta it^naviit aperitur,autdefpera' 
tioni. (iualipartesejusdemcorporishxbinjereginitvirtutesfunt; necunquamunaiftarum 
utiliceat^quamutneortlndaturaltcra. NihilpernicioliusGubernatorc, ultra quam par eft 
amante, Nervx tcmporibus dicere [blk:bMZ:p€ji4sijfcj!il>iali,i£ere-,cjmitaamat., Htomniapermit' 
taf^cjH.imejuiita terret^ut nilul. Opcinuimmixtumcx calido&humiLio;utfiminaspluit,(imul 
amoris tavillas f undat politicus. Nimius amoris ardor conlumit j timoris gelu ftupelacit; me- 
dioincediturtucius. Ama,&cerre,&amaberisaccerreberis. 

QUiESTlO IV. 

^De igne lambeme, 

OBfervatumhaudinfrequcntertumveceri, tummoderna JEtatc & hominum capitibus 
(Scveftimencis, & animaliumpilisaliisque rebus innoxie adha-liftc ignem, quem id- 
circo non adurentem , led lamhentem dixcre, qui vcteribus quidcm maximum felicita- 
tis tuerat pralkgium, de hoc igitur (it 
Conclulioprima." Ignislambensnihilaliud eft, quam Hammagenicaex rara fubtilique 
exhalacionc, vel ctiim ex Spiricibus calidiorum animalium, qux dilpcrlu per aercm corum 
aliquandocapillislolccinhxrere. Non eric hxc fiamma urcns pb raricattm&tcnuitatem, 
quemadmodamflammaviniardentisurendivimnonhabet. Contigillcid Alcanio Julo &' 
sexftliotingit Mancuanus lil:).2. .^ncidos: 

Eccelevisfummo de verticevifiis Jttli 
Ftindej-eli/ifiefiafex, tafluciiie iunoxia molU 
Lambere flainmacomas ,<^ circum temporapafci. 
HuicquidaftineValer. Max.lib.i.c.9. adducit de ServioTulIo,cuietiamnumpuerodormi. 
entidcpalcebatinnocuertammaverticcm, quamut cxli quoddam prodigium attonicacon- 
lpiciensT.irquiniiRcgisuxorTanaquiI,omenindeaccepit,utServium,licet(ervanatum,mo- 
rehliiRegiseducavent, &adfummumimperiiculmenevexerit. TeftaturquoquenofterP. 
Kirch. quoties cryptam (ubterraneam Romx fubibat, totics e comitum liiclancium capice 
flammulas facis inftir erupifle. Non injucundum illud eft, quod Cardauus lib. 8. variec. c.45. 
inhxcverbalcribit: inrcrmiracula, inquic, hominiscenlirridebec, quodcuidamMonacho 
Carmelicani ordinisperannoscredecim-iperpecuosevcnic;nam quoties capuciumreducebaC 
ad occipuc , (cincillx ignis H capillis crumpebanc; ita Cardanus. 

Nonlblum vero hominum , led ic .aliorum animalium pilis ignis hic innoxieinfidec, 
Narrac Scaliger cxercic. 174. cquum lii habuiffe e Calabria candidumadCacaphradti u(um» 
quiinrcnebris,ubiftrigilciricaretur,fcincillasejaculari vidcbacur. Idem Hi(torix produnc 
delt;rociTiberiiCxfariscquo,ecuiuvcapiceflammamnonrar6 emicuide perhibenc. Huc 
eciamrcvocaripoduntfcintillx^Opilisliiliuminterdum prolilientes ,utlupenus qu. i.dift". fe- 
cundx annotavimus. 

Quxrcsvcro, quxnam harum inflammationum fit caufa ? refpondet quxftioni huic 
Tobi.as TiulcrusinMcccor. Difp.5. Theli^i.inquiens: recondicahxcelfein Nacurx Majcfta- 
te, qualidivinadcvirisPrxcellentibus prxlagia. verum merico hxc refponiio exploditur, 
qualc cnim recondicum in his ignibusprxlagium laccre poceft, qui xque bruto achomini,gen- 
tilibus ac Chriftianis communes (iinc. Mclius igicur acl mencem Conimbricenfium cradt. fe- 
cundo in libros Meceor. Arift. cap. 2. fic 

ConciufioSecunda. Flammahxc generacurexrarafubciliqueexhalaclone, oricurque 
nonnunquam exfudore animalium prxcalidi cemperamenci , cum vclociori .agitacu incale- 
fcunc,(Scpinguemvi(cofumquehumoremexfeprot(jrunc, quifimiliccracque ignis latuus ac- 
cenditur. Quandoquecciaminflammatiohxcexcompreslionc & attririonc prxdiclorum 
halicuum accenditur, qui tumi inftar prorumpere fxpius,maxime hyemcvidcntur, congrega- 
tiquedeindeinrtammantur. HincLiviusexAntiate fcribit deL. Martio,duceduorumexer- 
cicuum,flammam concionanti fulam e capitc finc ipfius fenfu cum magno pavore circumftan- 
tummilitum. Obeandemrationem AlexanderMagnus communitci in magno prxliiardo- 
cc fcincilias tJ vcrcicc (Sc vulcu evibravic.Racioni huic fublcribit Irouiondus (S: addic : ira auc vi- 
noxftuanciacapicataciliushuncignemcircumluIgcre,quiaillispoiiaperci Sc Spiricusplurcs 
ac magis ignibus idoneos fuppedicanc in tloinmam. 

D Opponcs 



Meteorologia 



26 

Opponestamen, caufamhanc allataminflammationisvalere quidem probabilitcr m us 
cafibus, ubiprscalidumtemperamentum , complexio ignea, & excefllis interniaeflus affi- 
gnabilis eft,quilocumnonvideturhabereinpueris, puellis,telibus, aliisque multisanimali- 
bus. Refpondeo, valde credibileeirein his & limilibus non femper fieri inflammationem> 
fedfbliimadrpeciemignislambentislucemquandavnapparere. tlnde fit 

Concluliotertia. Sspefpiritus&exhalationes erumpentes ex animalibus tantiim lu- 
cem prcefeferunt,non flammam. Sic nitedula: (eu cicindel;e,quse a Grsecis Lampyrides appel- 
lantur,humoremfpirituorum&:effluviumexhalationisemittunt, &retrahunt, proutpro ar- 
bitrio fuo magis vel minus illullres apparere deliderant. Idemjudicium efto de felibus (upc- 
riiisadduftis^Iuxenimduntaxatepilorum <5c fpirituumcommotioneexcutitur, qus nonar- 
det. Quodconfirmaripoteftabinftantialacchari,cui, (iin denfis tenebris cultrumaffricesj 
fcintillasindeevolantesipedabis, quinihilaliudfunt , quamlucidiE fpirituum exhalationes. 
HincIucidioculiTiberio, qui nodu clare omniacernebat,ut interdiu. Talesetiam fuere 
Mario & SyllcB. DeAfclepiodoro Fhilofophoteftantur Hiftorici, eum noftu rcripfifl'e& le- 
gilfeabsquelucerna; idquodetiamvaniiiSiquam veriijsdeleprsdicantambo Scaligeri , & 
Calaubonus. Illud facbum eft, quod relert Fromondus , cuidam a largiori potu vini Hilpa- 
nici experreiSlo, nodtem vi(~am effe collucere. 

CoIIigesnonfolLimcxnaturalicommotione,autira, autvinipotulargiore fpiritus&ex- 
halationeshaspoffeconfluereadoculos 6c ignis lambentis formam reprsfentare ; verum id 
iplum contingere poffe quandoque ex vi morbi&cegritudinisviolentia, qusdebitum fpiri- 
tuum exagitettemperamentum, Itarefert Scotus de quodam febremaligna correpto adole- 
fcente,cuiconcIave,inquo3eger jacebat, ardere vifum, infuper Sc Spiritum Sanaum ignis 
forma e coelo ad fe defcendereidentidem afteverabat. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Adiilatoribus nonfidendum. 




Philofophico-Politica. 27 

SEmftr fortuni magm comes eft adiiUtie-, ait Vellejus Paterculus. Inter ipfos (atellitum ea- 
fcs mcdius inceditafTentator: 6c dum omnes aperto Marteadverfariinudo lerro arcen- 
tur, folus domefticus inimicus vagatur immunis, quia eit perlbnatus amicus. Quam 
regiam purpuramnonarrodit tinea illa ? ecquod lceptrum iixc teredo non exedit 1 etiam 
altislimascedroshsc lues pervadit. Non niinus periculi ab his palponibus,quam ab armis 
hollium. SxpiusRegumopesafTcntatioevertit, quamholtis, ut notat QJJurtius. Cam- 
bylenRegemConfiiiariorumlarvatablandimentainclinaruntininceftum. Stratoclis blandi- 
tixDemetrioSanctiflimiscoloribusinju(tilITmatacinoraperrua(erunt. Ellproinde adulatio pj^^^ f^ 
perpetuavitiorumaltrixabAmmiano Marcellinojurenominata: benequeGrxcorumPhilo-^)^^;,^, 
IbphorumprodigiumBiasapudPIutarchumrogatus, qua:nam cmnium maximd noxia Be- 
ftia fhret ; relpondit : Inter cicurts aduiator ; Amicos referunt : verum , nonfacite ejl eodtm 
&amico, &adul.ttort uti, aitGallus Cxfar^VibiusFrebonianus. Principisbonumfequcerere 
tingunt : verum adulatores lijorum DominoRim non tamarrifores, quam arrofores c^Lq-, 
Senccapronunciavit. Pnncipes,quiadulatorumcoronacindiincedunt , qualiter vivuntj 
Jicut vituUinttr lupos , aitCratesThebanus. Senatus ac Curia, in qua adulatores confilia di- 
cunt, qualiterftat 1 Rdpublicitmaximamcalamitatem aJferre felent ■, Cracorum difcrtijjimus affirma- Demofth. 
viti icko er2,o,Vo\'iticeh\s mclUtis laqueisi ut vocatDiogenes; hispatrit. ac virtutis inimicis ■, ita fhilip. 3. 
aPiutarchodcrcriptis; his Feris humanogeneripeftilentlbus , Ut PlatO loquitur ; his corvis mtntis o- 
culos cxctcantibus-, utEpiftetus nominat, obviare. Neque quia fplcndent utaurum,eis cre- 
das : nequequiaTe,utHe(perus(bIcm fequitur,ames. Sub flellati enim zelipalliotua ve- 
Higia olculatur, manus bafiat, aures mulcet , placitaloquitur, domus Limenlambit : fed 
numideocanistelisamicuseft,quiaIambit &: lingit ^ dentem hoflilem, n.aturam adverfari- 
am nutrit: lingit, tindem fataliter flringit.. Vatiniustibieft , tafcinat oculos, vcrborum 
lenociniisaurcsmcntemqueintoxicat. Illudrciasimprimis ,nonomnemIucem natureeop- 
timxindicemefic; namtScIignaputridalumenfub noftem fblent fundere,<5c tlamina vefti- 
mentisadhxret; nectamenquidquamamicicalorisfbvet. Larva amoris cft, Lucet non 
ardet. TalisgnachoillcTerenclanusapudfedifcurrens» NegatcjHis ? ntgo'^ ait^i ajo. poftremo im- 
peravi tgom!'m\ omniaajfentiri: isqudftusnuMceft uberrimus, O Vencnunueipubl. OAuIarum^j- . 
exitiuml Nonce,fedtuaqua:runt.Laudantte, amantfe. Scorpiones funt, oremel, cauda r-„ 'y 
aculeumgerunt ; iOounguntiiftopungunt. Adulatorum copia Philippo Macedohiam eri- * 

puit; FcrdiiiandumGallicixRegemomnibus reddiditinvifum; RegemAragoniiE Alphon- 
fum nonum interpnEcIarefactorum decorahaudparum obfcuravit. Vitellium quis nonex- 
ecrabitur, adbl.indientem Caligulce dec3nt.atisfimo illi portento : SoUs vobis D/is Ubet invicem vi- 
dere. Triboniano quis non indignabitur, Juflinianum Cxfarem alioquinJuftiflTmum de-^d'/^f&. 
mentantem: non mtriturumipfumfjedunacHmcorfore incoelHm migraiurum, Hcccride) c^\a. MiUf de 
piuftigixfunt. " . philof, 

CLUiESTIOV. f 

Dc T)racone 'VoUnte. 

DRaconemhunc, dequoinpriEfentiagimus, Paracelfus fibi perfuafit ignem u fj'dcri- 
busproductum; in quani fententiam plures pertraxit, qui hae cxhalatione accensi 
deccptireipsajudic.iiuncdari, quemadmoduminterrareptantes, itd in acre volan- 
tesDracones,copiolumignemeru6:antes-.haerationepotisfimum indudti, quod fic- 
ut elementum varia monftra aqua continet, tcrra fimiliter miros vermes , acr vero mufcas ad- 
mirandas ; itacoelumetiamfLjashabeatSalamandrasinfei qua: nafcuntur ex igne fuo, hoc 
e(l,putrel3ctionefuIphurisadurentis. Hce, dumrefident^dormiunt&quiefcunt, flilgorem 
fuum retrahunc, ciimque Ibliim volando diffundunt. Ita oppidb ridicule Paracelfus de Dra- 
conevolantephilofbphabatur. Rejeftoigicur hocdelirio,fit 

Conclufio noftraad mentem Ariftotelis : Draco volans c(t halituscalidus non admodum 
coaguIatus,(Si:denfus,quidumin(ijblime fertur, occurfu trigidcC nubis rcpcrcutitur, & vel 
motuvelantiperifbfiaccenditur. Qu^iaverbpcrcufrunubisoccurrentis in mediocurvatur, 
fit,utDraconisventremrepr:Efentet, &quia rariores partes ob repuIfamfadtamdifFundun- 
tur ad latera, alarum fpeciem cffingunt. Cui accedit,qubd aliquando antcrior pars, fubtiliori 
flammaconftans,fcintiIIasveIutoreiratovomere, atqueita omnem Draconisimaginemab- 
folvcrc videtur. 

Quceresprimn. llndefibilus, quiquandoqueinhoc Meteoro obfervatur, proveniat. 
Refp. Huncprofluereimpresfione&admixtione nubis natura fua liuraidx cumhisexhala- 

D 2 tiooibus 



28 Metcorologia 

tionibus ficcis.Explicacur hoc exemplo pulveris pyrei iiumefa£ti,qui accenfusftrepitum edit» 
&c libilum ob contrarietatem liumoris cum igne. 

Quxres fecundo. Cur copiofiores Dracones volantes (peclentur celtatcquam hyeme, 
Refpondeo, idfieri,quiaa'[late cbpiofiorcs exhalationes , ob majorem caloris intenfionem 
in fijperioremaetisregionemevehuntur. Necrefert,qu6dhyemis tempore pluresvapores 
lenfibusincurrant,dumpa(Iimeloquenciumvelanimalium ore copiofos llimare halicuscer- 
namus,contingithocpropteraeristi:igus,quod halitushos conftringit, 6c condenfat, quos 
calorjefl;ateade6rarefacit,(3cextenuat, ut vifiimlateant, donec inmedia regione aeris rur- 
fusa h-igorecondenfentur,&:velperantiperiftafin, velper nubium occurfiimvel impetum» 
ut di61;um eft , accendantur. 

QujErcstertio. Quidportendat hocMeteororum genus. RefpondetFromondus, dra- 
coneshos volantes figna efle peftilendx, & morborum, quia aerem multis exhalationibus 
inteftume(reoportet,uttantEemolismeceora generencur. Superfticiofiim vero eft, crede- 
rehoscicramorcispericulumintuerinonpofTe, multienimhos fpedarunt, Sc fiiperftites vi- 
vunt. 

QuKres quarto : An etiam ars draconem volancem xmulari valeat. Refpondeo affirma- 
tive. Sumeenimoblongascorrigias,hasinaquavitK (inqua tamen antea camphora fueric 
refoluta) macera ; deinfarinapyriipulverisconfperge,accenfasqueexeditodimitte> 6c dra- 
conemvolantem expreflifti. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Caliimniis ne vincaris. 




AfetM 



Philofophico-Politica. 29 

MEtAcalumniMtium fu»t viriinaplce conHituti, adeo^ue fere nemo efl Mapiattm-, quem non gra- Dio Cap 
ziif.i.maferlhirigat. Vobnclingua', verba uc lagittas emutunt , altiora petunc : 6c utfn^^ioS. 
Soicubis acpcrlpicillisexuminacur, quoadmaculareperiacur: ita, qui in rcpub.velut CapitoUn. 
Luminariamagnalucent,omnium(Lintjudiciisexpoliti, ut crimcnin iis notetur, quo inle- inAaton. 
rioribus caluninix- anla projiciatur. Etiam dum bcnelaciunt , pellimc denigrantur. Be- 
ne Alexander ilie 0$c trophxis Magnus : Rcgiumefl, cnm bcne feceris , male aiidire. Cum re- 
ttilTimus licbaculus, eumaquainclinac &c curvum reprx'(t;ntac : Sic quadam re'ciiffim<\ ((bbji- piut, in 
cic Romanus Pliilo(ophus) cumin a-juam demijfa ftnt ., fpeciem curvi prsfrat^Hcjue videutibus red- y^poph, 
dHnt. Nimirum fieri non pocell; , uc non, qui julVilIimc regic, injuftisfime prolcindacur. 
UndeChrylippusrogacus, cur non adminiftrarec Rcmpubl. refpondic : Si quis nude rexerit, 
Diis dij'nlicehit,fl>eneCivihus. Quo verbo,fiquivis (tarec rrincipum,nulluse(rcc. Nemo adi- ■^^''* ^**? 
vam vitam in publico cogitec , qui linguas calumniancium mctuic. Id cibi (iiadeo, Polici- 7'. 
ccvenenalinguarum, (agittasconviciorum, Draconcsvolances clibcogica: Per acra volanc 
&. Ilrcpicumedunc&fiammas(pargunc; fedfincvulnere. Fictanomina (Unt & rcrum um« 
brce: necvifcera habenc, nec venenagerunc, utambulancem in coxicenc. Conccmne lallas 
rcrum(pecies,nccquidabaliis dicacur, (edquiJace honefte agatur, cures. An Herculeni 

ftectoregeris, fi umbracecerrec? fiverus ille Hercules porccnto Draconum fauces clific, 6c 
inguam diHecuic.'' Cerc^ Fabius ille Principum Idea, imperiumruum minuimaluic, quam fal.Max 
lecundalamaremmaleagere. Er Scverus iilelmperacordihgens in rebus gcrendis, negli- ij.c^, 
gens in requirendo , quis (ermo dc fe haberecur. Nequ^ vero re ita famx incurium velim , 
ucquidnominishabeas,negligens(is; acPrincipelocoItecquishoneftacis frudus in confci- Dio dijf. 
entiamagis,quamtama reponacur. Sequi enim gloria, non appeti debet. Itaquene re- /. 76. 
fpexerisad fallas vulgi opiniones, aclinguarum dideria, qus tot momentis mutantur. rera 
enim (i" Jupiens anim! m.ignit^idohonefluTn illud^cjuad natura maxime [eftiiur,infa[lis pofitum, non inglo- CiC.l.l.of- 
riajudicat: mavultque Je pri/tcipem ejfe .f quam vider/. Fanis hontfis i/.Jiflito ■) potiusque vir bonus ef J*<^» 
fe, cjuam cUci vtlis. 

QUiESTIO VI. 

De igne fatuo, 

COnclufioprima. Ignis facuus, feu ut alii,erraticus &: ambulo , fic dictus, quoniam 
inllar(atuihucilluc temere,acfineordinc diicurrit. Eft cxhalatio vilco(a,pinguis, 
beneconglutinatis inceriepartibusconftans, ic accenfa. Ratio hujus eft, quoniani 
arida, & nullo Oleari fucco imbuta exhalatio aut accentli non poceft , autnondiu 
acccn(.icon(iftcre, quemadmodum fatuiigncsconfiftunt. Formaejusfubftancialis nonap- 
parciis,(edverusigniseft; accidencalisvero- qua ab aliis imprclllonibus ignicis di(crimina- 
tur, cft (."iltus illc in morem hominis fatui, A Caltore tamen& Pollucc foliim differc, quod il- 
lefiacinmari, hicverointerra. AlhrmatquidcmRobercusFluueli, Mcdicina: DodtorOxo- 
nienfis,lequondamigncmfacuumno6tuin(ecucumi!k aflccucum, invcnifte autemmaceriam 
nonigneam,(ed virco(am,(Si:lubricam;comp.ii2:aminmodumfpcrmatisranarumdiftinguen- 
tibus nigris & exiguis maculis fubalbidam , qux vice Ipeculi rcddcret lumen. Ica ille ; veriim 
mulcis rclacionis hujus lijlpedta fidvs eft. Narr.ac econcra Fromc nd. lib. 2. Mcceor. Cap. 2. an- 
tecclcbremillamannii620.pugnam Pragenfem, vcramCalcmflammaminfcdifrevexilloDn. 
GuilicImiVcrdugi, Legionis^j/ailonica; Legati, idque pro auguriofecutura.' moxvictorise 
habitum Similcquidreti^rtAnnxusSenecal.i.Nat. Quxft.c. (. Gylippo Syraculaspetenti 
vilamen"cftellam (quam meritoaliiignemfiituumfuifrcvolunt) fupra ipfam lanceam confi- 
ftere. Pluratali3afterripoflunt,exquibusdeducerclicec,ignemtatuumnihilaliudefre,quam 
vifcolam quandam & accenlam exhalacionem. 

Conclufio Secunda. Caufaefticiens,quxvifcofashasexhalationesaccendic, varix efl 
fepofTunt. Primo. Anciperiftafisnodturnifrigorismaceriam circumfiftcns, & halicus pin- 
guesnacura fuacalidosconftipans,quicolIecti, & uniti obintcnfumcalorem Hammamcon- 
cipiunr. Secundo. Collilio parcium exhalationis incer fe, acccdentibus prxfcrcim aurx con- 
trarix ventilationibus, quarum collifione vel partcs calidse femutuo fricant «Sc atterunt, atque 
adignemexcitandumdifponunt;vcl veropartescrallioresexhalationcm, partiumignitarum 
congregationem, &unionem impedientes difflantur. Tcrtio. Solisradii,aquibusinterdiu 
vifcofihihalituspofruntaccendi,&:lucem,adiurnaopprc(Ti, intencbris teftari. Cartcfiusde- 
nique in Mcteoris 1. 7. num. ij". putac, cam hos, quam alios eciam ignes , cam infima , quam in a- 
liis Regionibus acris, incendi aliquando, dum exhalatio fubtilis, ac pcnetrans, qux nempe falis 
naturamparticipac, alteriuspinguis & fulphurexporosingreditur. 

D } Con- 



30 Metcorologia 

Conclufjotertia. Locusignisfatuinaturaliselt infima aeris Regio. Frequentius ve- 
roapparcreloientinlocis ck regionibus caiiclioribus, quam trigidioribus. Unde inHifpa- 
nicEmontibuspIuresaliquandoaviatoribusdeprelienduncur. SimiiitcriniEtiriopia campe- 
llria loca lubinde tota nod« haud lecus , ac coilucentibus Itellis referta , conipiciuntur. Nec 
dubitatSchottusPhyl^cur.i. ii.part.2, c. 9. quin in littoraiibus regionibusterrceAudralis in- 
cognita: , maximeinregione, quamvocant Del Fuogo, ignes iiujusmodi terruerint acce- 
dcntes olim Lulitanos 6c Hifpanos. Solent etiam ficquendores ad iurcam, 6c loca reorum 
fuppliciisiniamiaapparere, uti&cxmeteriis,quiacorpora etfi defbfia pingues halitus con- 
tinuo exhalant, &materiam opportunam hisignibus fuppedicant, Hinc templa, cryptis in- 
a^diiicata,tebricitantibusnoxia,(Schabitacionemadca;meteiiaminusfalubremeileMedici do- 
cent. Llniverfimveio amanthiignescircapaludes,cloacas,'& qua;vis locauliginoia,fli]phu- 
i-eam acfiicileintlammabilem,craHamtaiTien&gravcm maceriam exha!anti3,copioIiores fe 
cxhibere, quodmajoribidem pinguium 6c vilccfbrumhalituum, undeenafcifblent,copia 
cxhalet. 

Quxresprimu. Queccaufafitmotiis, &: curfitationishorum ignium ? Refpondeo effe 
aerem, levesenimcum lintaquovis aurs motu veluti proprio iliorum vehiculo rapiuntur. 
Hincfiquis ineamparcemamljulec,ubiillilucent, ftacim ad motum fcilicetimpulfiaeris an- 
teinfequencem fugit.LIbt vero hicaverfb itinereabire occipit,fluxu ejusdem aeris,poft tergum 
fugitivi coeuntis, abeuntem infequitur* Llnde homines , hujus rei ignaros , ftepe inlatuarunt. 
ConfirmathocFromondus cxemplofuiaflinis: Redibat isnocteoppidoVifeto Haccuriam, 
tequaliinterLeodium&MofxTrajeiSumdiftantia. Eteccemediocampocircumvolanttres, 
quatuorve tacux ejusmodi f ices, Perterritus abjicit fe illicb in terram, permanent tamen illse, 
& uno, autalcero paffu ab illo diflantes fixje & immobiles circumlucent. Ciim diutius terrae 
inha:reret& invocaretDEIopem,abfiIiuntindedimidioamplius milliari. Exlurgittumquafi 
Iiber,videtquetransvolaffeMofam, fed ecceduos,auttrespaffus conlecerat, revolantdcre- 
pcnC(^&: cingunt,utprius; ibiipiemajoriterroreinterram recidercccepic , & pertinacipro- 
cubitu tam diu fatigari donecrurfum linereditu ditfugerent. Similiad' alii paflim itinerantes 
experci, quihorumigniumafpcdtuperterritiredafead deftinata loca tendere opinantes, re- 
verfifunteo rurlus , undeprotedi funt, 

QiKEres fecundo. Quidecausa quandoque hi ignes fakitare, fubfilire, nec non , uc 
Cardanusobfervat,ttrepere,&voceshumanisnonnihiiaftines edere advercantur. Relpond. 
Fieriinprim.ishuncfaltumobdeciduas guctas antelucani roris, quibus flammula: hce depri- 
muntur ; deindeveroruriusinltauratisviribus exinnata igni natura rurlum eJu6tantur; pa- 
riter ftrepitum, «Scfbnuminftarvocisexdemrorisantelucanigutta;, dumliiperhosignes de- 
pluunt,efFormant ; nonfecus,acquandoflamma lcviinfperfione aquce iiricatur, ftrepitum 
cdit,vellignarecenti3focooppofit3,inlicumhumoremnonabsquehlluiacione ad vocis ge- 
mentisimitationemexfLidant. LIndefabulaeft,quocredu!isquibusdamperlLiafum efl, ani- 
masdefundlorumiisflammis circumdatas expiari atque purgari. 

Qa.Tres tertio. Llnde fiat,quodhomines harum ilammularum du6tu in praecipitia vel 
flumina incidant? Refpondeo,cijmadprxcipitiaducunt-, contingereidfoietideo, quod aer, 
dura inflar vorticis huc illuc vo!utatur,cciam hos igncs aLcrah2t,& infequentes proecipites agat; 
dum verb ad flumlnarapiunc, fic , quia hcec curfu luo aeremaccrahunt, cui ignes incumbunt, 
inde & fiumina fequuntur. Fieri tamen etiam poteft, ut infeltus ubique faluci noftras Diemon , 
&:tenebrarumfpiritusfeimmifceat,&hifceignibusfubindeabutatur,utviatorinodurno infi- 
diasflruat. Nemo ergo nifi fatuusfatuo ignianimum adhibeat fuum. 

Quceres Quarto. Numhiignesetiamquidportendant. Refjsondeo, fi folito frequen- 
tiores ardeant, aeris corruptionem inducunt, generantur enim , ut ex didis conftat , ex mate- 
ria Rilphurea, terreftri,combufta, quo aereminficerc&epidemiamcaufireapta tunt. Cce- 
terumhxcetiamphcenomenatanquam impendentium malorum prarconcs Divina Nemefis 
afTumerepoieft. RefertSchottusphyf^cur. L. 2. Cap. f. cum in Herbipolenfi Llniverfitate 
annoi65i. ptiblic^ Mathefim prolegeret P. Athanafius itirchertis , nofte quadam circa illud 
ipfumtempus, quoGuftaphusAdolphusSuecije Rex prcelio vicit prope Lipfiam Tillium ac 
Cxfareanos, evigilans per fisneftram in collegii atrium ac hortum defpicit, & ecce totum atri- 
um luculenta flamma repletum, & in flamma milites infeftis armis congredientes videt. Terri- 
tus hocfpedaculo,acftupefa6luscurritad Superioris cubiculum , ut excitatum e fbmno ad 
idem fpedandum deduceret ; fed veritus ne antequam eo pervcniret , oftentum evanefcerec, 
reditadcubiculum,numadhucduraret,expIoraturus;viditeadem, qutcantea; iterum ergo 
adSuperioremcurrit, iterumqueutanteaeademdecaufaadcubiculum redit; Sed dum ter- 
tium fpeftat,evanefcit,narracpofterodie,additque magna affeverationejSuecum adventa- 
re, &Coliegiomagnamcalamitatemimminere; Eventusprot>avit omnia. Habeturtamen 

hsec 



Philofophico - Politica. 51 

hxc eadem flammula pro faufto quandoque omine. Ad hoc facit , quod idem cltatus Author 
narratl.ii c.io.rt".?.MenisinSicUiapoftmagnos,calidos, &continuosahquot horarum fla- 
tuscertistemporibusincoemeteriotempliS.AgrippinxVirg,acMartyi-.munsEcclefice,actur. 
ris maenahominumplebejorumlxtitia adha:retignis,quemvocant S.Agnppinx,&margu. 
mentumeaudiiomnesdidilocicampanas,dumapparet,compullarelolent. 

OuceresQuinto. Quotemporehxcphcenomenaapparerefoleant, & quam diu. Ke- 
Ipondeo quoad^rimum, altate plurimum hxc cerni, tum enim majon vi fohs copiofior e ter- 
ra, Sc paludibus exhalatio educitur. Pariter, autumnus in calidionbus locis horum Meteoro- 
rumteraxeft,quandonempe foliscalorvalidiorquidemeftadeliciendos , nonveroadaWu. 
mendos vifcofos halitus. Ad fecundum dico , ea fubinde ad aliquot horas durare, quoniatn 
materiatenaciorelt, quam ut ftatim abfumatur. Csterum abfumtis partibus fpintuofis Sc 
glutinolis, reliqua materia pondere fuo decidit. 




traconciavecoquatur,calidinaiituscamphoraECongregari<ScfufpenhJ. -. . 

rum ignium ;jemuli plus, minusvelucsbunt, proutMateria copiolior, meliusve compattatue- 

rit. 

CONCLUSIO POLITICA. 

_ Fraenandus gloris appetitus. 




SAnus gloria: ambitus infanus non eft ; nimia honor is cupiditas vertigo eft , quse in praeceps 
agiu Splendet aliquamdiu glorite puUus; fed quem venatur honor, ignis fatuus eft; 
momentoabrumpitur,3cdumin gyros ambitiolumrotat, tuin aut incaflum laborat, aut 



5'2 Mcteorologia >[ 

in cafir.Ti deducitur. I^anesmresventm i,iflat^Jic ^Hhoshommesofimo : bene advertit Socrates. 

Socr. Tutius in plano Itationem Hges Policice, hic aut non cades, aut laplbs fi iueris , ceiebrum non 

spndStob, conteres. Siutl:"ulgurclares,periculononcares, daturusnioxclades,quiav3poribus <5c fu- 

miscoiriponeris, palcerisejue elemento vanitatis. Qui temereinlucem involant, aias ambu- 

runt,evoiarenepo(T5nc: autignesvolatilesfivenantur, qui honorum aucupes prcevolanti 

in 'devia evocantur, u t ne pedem revocare queant. Hoc ab xvo non unus Icarus docuit , il- 

luftribus liderum ignibus tuto nonappropinquari,& inanem halitum elTe, qui temerario nilii 

in (ocietatem (iderum cxtulit. Omnistragicorum eventuumepilogus proiogum ab ambicu 

duxit: quomodoenimnonlapfumtimeat, ciim ambitus gyrus fit. Elttkidingloriieaucu- 

pioridicu!um,quoddi^)mhonorismancipiumpr3edam(e tenere autumet , nihil inveniat in 

manibusfuis. Evanidusnimirumigniseft, apparet,& noneft. Antiochus, Diocletianus, 

Nabuchodonofor,Alexander,vah! quanta Nominum portentay tragici exitus epitaphium 

po(uerunt;'nihilretertRegem efle. Qu^od lapientiilime dum agnovic Lacedxmonum Rex 

Agefilaus,inpoituMenelai mortemoppetens, ftatuam fuis honoribus poni vetuic: Si cjHod 

Plitt,& (jMX^) pr&clamm facinHS gcl/i-thoc eritmoKiimeitttimmei'. Jln minm-, Meomnescjitidi/nfiatu^-, cumjtntvili- 

Xcnofh. um opifieum opera, CertiorgloritEfemitaeft,honoremcontemnere, ckcumTheodofioacPii- 

Plin. in niolaiidato, confcientiamretiefaUihahereiachonoremferre-,qHinonexpopnliSermone-)Jed exfatiofeti- 

panegj.i. titr. Q,uod (itemeritumautfortunaakioreregionelocavit, interfiderate fadtumputa, fed 

ep. 22. ica, ut cum (ideribiis nil ambias amplius,quam fubjeftce telluri fervire. In akq non aka lape- 

reakisfimce mentisindiciumeft. 

DISSERTATIO III 

Detonitm, coriilcatione&fiilmine. 

A U ea Meteorajam gradum facimus, qu^ maxime admiranda fimul ac X\- 
^mendainfupernisRegionibusfpeftanturjtoniirrua fcilicetjfulgura&fulmi- 
ha. Quidenim his obftupefcendum magis, efficaciusque ad agnofcendam 
DEI potentiamdari faseft? atteftanteSenecaquaeft.natur.l.^.c.^i. mtra tonitru 
■(irftilm/nis, inquit,// intuerivelisfiperafunt ; necquicquam dubii , quin divi- 
na infit illis, <Sc fubtilis potentia. Nihilquoclitd mentes ab omni divim cultu alie- 
nosadtr^mendiNiiminisinducitCognitionem. Sitigitur 

QUtESTIOI. 

'De ^ onitru. 

.^p^OnclufioPrima. Tonitru eft Sonitus edicus ex exhalatione Sulphurea , &: ni- 

J^^^ trofafa6toimpetuvelnubemdilacerante,velerumpenceexmediis nubibus (e- 

rf^^J*^ fecomprimentibusanguftato meatu; inde fonkus, &; boatus. Contingitali- 

T)k quandofuperioremnubem defcendeie,idqueinfornicis morem adinferiorem 

l^jf^ nubemftantem, nec pariter defcendentem, fcilicet vel obaquipondium cum 

medio, vel ex vento inferne fufflante; hinc intermedia exhalatio exprimi- 

turcum fragore. Exhalatio vero compreffa inter vapores nubis accendkur, quiacoiligun- 

turfimulparticulxigneGeadftatumfenfibilem , ut in pulvere pyrio , quiexfblapercullione 

quandoque accenditur, uti &: in funibus ex tradlione accenfis, denique analogia eft in dolio vi- 

ni congluciati, in medio enim congrcgantur fpiritus ignei, (Scpartes fulphurete, <5c quafi quinta 

eflentia vini. 

Conclufio %, Duplexfragor eft tonitru, primus bombus ut explofi tormenti , ciim fi- 
multotaexhalatioexploditur-, feuutfufiusexplicatSchottus, quando exhalationes fpirituo- 
fx calidxintraoubemfiigidam, autfrigidum aerem receptcE, ac velut oblefla: hucillucque 
diifugiunt, &: velmotu, velantiperiftafi, velutraque causa fimul magisincalefcunt, acra- 
retiunt,tande'mqueaccen(cE,utmajoremlocumacquirantunico &: maximo impetu nubem 
autaeremcircumftantem rumpunt, novtimque aerem iplis occunentem validiflTmerepel- 
luflt.SecunduseftSonuscontinuatus, utcunuspertabularumpergentis;fcilicetcumexhala- . 
tioconfequenteraccenditur,veIimpingitinpluresnubispartes, vel diverfa exhalatio diver- 
fislociscnubc ruptaeludtatur. Patet hoc Judicio aurium, qux palam motum aliquem ex 

fbni- 



Philofophico-Politica. 55 

fonitu mobili ac fugaci percipiunr. Quandoque tamen tonitru continuatum non eft, fcd 
echo refonans <Sc rcfledens ex nubibus vel ex tradtibus terra' fubjedis , cujus indicium 
lit, li non idem Ibnus diverfis ex locis audietur. Adverte etiam,uliquando nullum fieri bom- 
bum nec initio , lcd cantum quemlam tumultum & obfcurum murmur , tunc Icilicec, quando 
exhalatio disjicit tantum nubem , <Sc transcurrendo ad latera ejus cava impeliitur , nullibi ver6 
eamperrumpitita, utelucletur. 

Confirmantur , 6c declarantur haftenus didla fimilitudine, qua Ariftoteles cxplicat 
modum,cauQmve, Cur tantum lonum exhalatio edat , nimirum quemadmodum ciun ligna, 
multumficc2einrpirationisinmeatibusconcincncia,uruntur, crepitummovent, exhalutione 
inapercumprodeuntclignaquedifrumpente, ficin nubibusmultolpiritu fiecundis fafta ea- 
rumdiireclionevehemensillefonusexiflit. 

Idem bombus explicari apte poteft exemplo pulveris nitrati in tormento bellico accenfi ; 
Ccutergo, eumnitracuspulvisintra cormenci bellici cavitatem conclufus, igncmconcipit , 
&accenfusfubito,accon(equcntervehemenci(nmdrarefad:us, utmajoremlocumacquirat> 
cx tormento ingenti impetu erumpit, atque in vicinum & circumfufum at-rem incurrens eum 
disjicit,3crumpit , eaquedilfectione, acdifiuptionebombumillumingentem , quemaudi'* 
mus, excitat, ita etiam exhalationes vim fuam in nubes exerunt, Sc tonicru eificiunt. 

Rem vero ita fe haberc 6c tonicruacionem non aliunde,quam exhalacionibus nube conclu- 
fisexcic3ri,argumentoeftmanifefto,qu6dtonitruunaanni partemaxime concingac Sc iniis 
Rcgionibus,quand6&inquibusejusmodifpiracionesabundant. Nocatamen, noneffene- 
celfarium accendi femper,& ignelcereexhalationem ad tonitru. Ratio eft, quiaad fonum 
edendum fufficic idus vehemensincorporeidoneo^quiidusfinecontlagracionedaripoteft, 
quodcxeopatet,ciimnon,quoticsnubes intonuere, fulgetra appareant, autignea: nubium 
ruinx corulcent. Hxc iicct ita fe habeant, fit tamen 

Conclufio tercia. Probabilc eft,aliquando tonicru ex ipfarum incer fe nubium concurfu 
&illifioneficriabsqueexhalationuminterventu, cruptioneaut confliclu. Ratio eft, fi enim 
nubes, ciimaSpiritudifrumpuntur, fonumexcitant, cur nonidem inter fe magno impetu 
collifx, (Scfradxetficient, quianon minusaptcefuntadfonumedendumnubesduxincer fe 
collil^ 1 quam nubes oc exhalatio non accen(a. 

Necobftat, quodnubesimpadtiTiontibus fonumnonedant, racio difparitatis eft pri- 
mo, quianonquocunque modoimpulfv tonant, fedfiapticfintcompofitsadTonum eden- 
dum ; ficutnccaverfxinterfemanus,cijmcol!Iduncur,icamagnumplau(i]medunc, fedcum 
palma palmam percutit. Secundu , quia mons non fcindit nubem , fed libi eam circumfun- 
dic. 

Quxrestamenadhucprimo: aneciamabsquenubecdipoftTc tonitruy Rcfpondeo afEr- 
mative,conftat hocnonunoevencujUcHiftorixccftantur.Taliatonicruaaliquandoauditafue- 
re^ciimmonsiEtnaingentemaduftxarenxcopiamerudavit. Nonenim verifimileeft,in eo 
tradu,it3aereeffefveicente,ullastunc fuin"e nubes,fcd duntaxat obluftante & magno fe 
impecuctfundenteeteiTce cavernisvelut ^ bellicis machinis(piritu , fulphurcaque matcria 
atrem crepuiffe. Cceteriim, curferenointcrdumccelotonarefoleat,ratiodari poteftfepe 
exeo, velquiatunctonitru invicinofit horizonte, & tamenauditur in noftro. Sicut ob- 
fi2iniinAuftria'Viennafragortormentorum auditus eft ad Leucas ;o. potiflimuminmonti- 
bus. Vel quia fit in terra crepitus,aut in altisfimis nubibus, fed adeo raris, ut nequeant a nobis 
advcrti. 

QusresSecundo: anetiamintraterrx vifcera dentur tonitrua? Refpondeo affirmati- 
vc, ita teftantur metalli fofibres. De Monte Atiricano, Serraleonis diclo, fcribicur, tanta 
parturiretonitrua, utadfo. milliariaaudiantur. Necrarohxcfulgur fubfequitur, ita Joan. 
Schuzelman,minerarumperHung3r.PrcEfecUisapudKircherum narrat, priusquamin Herf>~ 
gritadt fpiraculaerupibuscavatafuiflTentiVaporesin fodinis coacervacos fxpius lumine, quo 
tbfTores utuntur, accenlbs , maximum f ragorem edidiffe. 

Quxres tertio : cur cxlo tonante vinum &c ccrevilia in ccllis turbetur ? Refpondeo , cau- 
(amefte motum infolitum , quem tonitru imprimit, unde turbaturliquor, vcletiamobno- 
xiosfpiritusditrufos&doliumpenetrantesfermentaturexobfervatione Domini StoyIes,qui 
cerevifiam hermctice in vitro claufam non turbari expertus eft. Aliud remcdium etiam docec 
adverfus hanc turbationem, <5c acefcentiam, dum ait, carbones fosfiles in ccllis accenfos , cum 
tooat, cerevifiam a corruptione defendere, eoquod fulphureos & corrumpcntes halitus ignis 
difcutiat , velquodvim|corum obtundat, dum figuram halituum , aut magnitudinem,'aut 
texturam mutat. 

Quxresquarto: Curtonitrufungosfxcundet, &cervxpartum promoveati' Refpon- 
dco^rationemprimiefre, quiapofttonitruplerumquetepens, (Scplenafpirituum aquaterra: 

E affunditur. 



34 Metcorologia 

afflinditur. Ratioverofecundihaudalia, quum accidentalis eft, nempe timor, &: metus, 
quolmbelliaha-canimaliaconicruincrebrclcente percelluntur. 

Qu,ceresquint6: Qujbustemporibustonitruamagis&viant? Refpondeo ,communiter 
^flate, velautumno, &. maximd polttranquillumantca coelum crebriora tieri tonitrua, eo 
tiuodmajorccaloreopusli;, uthalitus illiSulphurei nitroli, & bituminoii attollanrur. Pli- 
niustamen hift.nat.l.z.c.f. vere &autumno, &:iniislocis,qua;perpetu6vernanc, autau- 
tumnant, iiequentiiis tonitrua fieri docet , tbrte ex eo , qu6d his temporibus nubes adhuc tinc 
utcunque frigidse, & confequenter per antiperiftafin halicus ignei iniilas recepta; incalef^ 
cant, &:rarefiant. Cceteriimconftatexperierttia, in calidioribus orbis partibusplerumquc 
tonarefiepiusobmajoremhalituumcopiam,qu2einnubesrecipitur. Dixi plerumque, quia 
temporatonicruum , uci&tulminum haud ubique terrarum eadem funt. Ita in Germania 
dperiore ceftate potillimumcontingunttonitrua, rar6 ver6invere,velautumno,nifiinex- 
ituilliusj &:aciinitiumhujus,r3riflimeautem in Hyeme ; fi Tartariam Regni Mongal exci- 
pias, ubimixtisquandoquenivibusdicunturcaderefulmina. In Sicilialtepe tonat, & ful- 
minatinhyeme,rariusinKftate. InBelgiotonitrua, &fLilmina in fine veris , & initio au- 
tumni,velexitUiEftatisfi-equentiorafunt. In Scythiaobtrigus, iniEgypto obnimiumardo- 
rem,vixullacontingunttonitrua,uti &inBrafilia,tulguratamentantalunt, ut folem lucefii- 
perare videantur. InAngliaquoquerar^ tulminarefoletob mitiorem ca-li temperiem ; li- 
cdtaliijudicenc,hocevenireaibliAngIicani,quodcretaceumeft , exhalationibus, qusfpiri- 
tus nitrolbs , acfulphureos vix habent admixtos. Econtra in feptentrionalibus partibus. 
Olao tefte, frequentifHma funt fulgura, f Lilmina, & tonitrua. 

QLTjeresSexto. Cur tormentorum bellicorum, bombardarum, aut campanarum fo- 
nitustempeftaresdirpergerefoleant^ Refpondeo,fieri exeo,quodagrintcrior vehementiori 
fonitucommocus. etiamfuperioremcommoveat,&nubesvifcofis halitibus tbetas difcerpat, 
a«t difcutiat. 

Quxres Septimo : curfragoremnubisfubfequaturpluviaT Refpondeo, rationem effe, 
^uiaexconcutIionenubesdifrolvitur,indenubiumlapfusefticitur, ex quo imbres in terram 
profunduntur ; vel vero , quia nubes per anciperiftafim ad proprium frigus cunc fe fe reducen- 
tesfacilius in pluviam refolvuntur. 

Quseres oQiavo : Andtonitribusprognofticadefiimi posfint J Refpondeo, Varii varid 
circa hancquceftionem AuthoreSopinantur. Ex mafutino ventos, ex meridiano imbres , 
maristempeftatem exvefpertino ; ex hyberno ver6 ventorum frequentiam auguratur Da- 
vid Frcelich. Tonitrua orientalia efl^etauftaioccidencalia fore finiftra , meridionalia denoca- 
re maris peric ula , luem peftiferam feptentrionalia defignare opinat ur Leopoldus Auftriacus. 
Gardanuslib. unodefulgurecap. io.fulgura,inquit,'actonitrua valde noxia , fi pluvia non 
fuccedat; & quanto major, tanto tutior cft. Et ideo animum advertere decet, quanco 
plura&majora, &longiorafuerint tonitrua,&fulgura, & quanto pluvis minores tiierint, 
tantom3JoreseruntefFe£tus,&morbiacuti,&quanto fuerincextra tempus, ut in protunda 
hyeme,caufamajor erit. Mizaldusdemiimobfervatfequentia: Siinjanuario tonuerit, pe- 
cora moriuntur & homines. In Februario auditui fuat noxia, mortem maxime divitum por- 
tendunt. InMartiopeftem&ventosvalidos. QiKEfiuntinAprili, maricimapericula. Ma- 
jaliapluviamcopiofam,&fercilitatem. Injunio pifcium & annonce copiam. In Julio ar- 
borum fterilitatem. InAuguftoferpentum excidium. In Septembrimagnas hominum CcE- 
des. InOctobrivencos,tempeftates,fruguminopiam. InNovembrifrugum abundantiam, 
&hominumhilaritatem. In Decembri concordiam populi,&omniabonaominatur. Haec 
anverafint,exAuthoreinquire , mihipleraquefuperftitiofavidentur. 

Exdi(3:isconiges,quamvanaefuerintpluresfententisveterumPhilorophorumde toni- 

tru. Anaxagoras enim & Empedocles dixerunt, illud non efTe aliud,quam crepitum ignis ex- 

tinctiacircumfiifanubium aqua,ficutinje£taaquainferrumcandens, fumidus vorcex volvi- 

tur, fonitiisqueauditur. Faracelfus fieri tonitru voluit ex reflexione nubium a ccelo, id eft, re- 

boationem, & velutecho effe vocis ad concavum coeli repercufTEE. Bodinus a folis dxmoni- 

busilludediautumavit. Contraeorumprimam fententiam eft, quod fit contra aurium ju- 

dicium, audimusenim,cumtonat. innubibuscorporum collifionem fieri potiiis,quam ig- 

nem& fpiritumextingui,excujusextinctione fonustancus nonfequerecur. Concrafecun- 

dameft,quodpotiusrifu, quamrefutatione dignafit, fi enim ftrepitus hic debet primum ad 

firmamenti concavum folidum (quod nuUibi eft) indeque ad nos in terram reflefti ; quantum 

temporis intercedere deberet inter corufcationem, aut fulgurationem vifam, & to- 

nitru auditum, Contra tertiam funt rationesaddudtx pro 

conclufionibus noftris. 



Philorophico - Pohtica. 
^ P P E N D I X, 



35: 



POflTe artcm imitari tonitrua,exhibuit quondam P, nofler Kircherus. Dum intcr feflivos 
veluti beliicai um machinarum mugitus holpices (uos graviter (alutavit. Accepit is glo- 
bulosvitrcosnonmultumavelinnamnucemqu3ntitate(upcrantes, quibus aquam nitro- 
famadmedictatem usq'ieinfudit,oritici6que bene occlufo ardentes prunas fubjecit. Ca- 
lorcinterimmagismagisque inclufam aquam rarefaciente anguftiores fafti globulitanta yi 
ruperuntvitrearcpaguia, utadtormcntitonitru fiagore proxime accederent. AtHnis huic 
ertalterapraxis,(inempeglobum velxneumvclterreum usque mediumaquarepletum ignt 
imponas,donecaerusquead (iimmamtenuit.itemreducatur; tum obturato , ne aertranipi- 
rarepofnt^foramine, Jovifrigidoexponas, reducit fe paulatimtam aqua, quam aer ob cir- 
cumfidenstrigusadconnaturalem fuumfbtum ,&condenfabuntut; metuproindd vacuicx 
condcnfatione impendentis Splia;ra illa ingenci ftrcpitu in mille partes difliliet. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Confilia non fint manca. 




PEr Confifium Respub. videt, (ed quid, fi manibus caret i videre , quS currus ftatiflicus diri- 
gendus fit , & non ut expediatur , manus habere, eft currui f iacnum &c obicem ponere, Sa- 
gax in Conliliis prudentia necclfariam habec appcndicem diligentiam &c cxccutioncm. Fi- 
daConfiliariioculicomesmanusefLQ^uodmentisperfpicacitas, aut Confiliariorum fidclitas 
fuggcrtit , illico exequare. Carolus V. Imperator gloriolidimus dicere fblebat , animam 
Ctn/iUitxecMtionemejfc j ambo autemi confilium <Sc executionem quintam cflentiamPolitici. 

E a In 



36 Meteorologia 

Toiyh.l.^, IncafTum decreta finfi eventu funt (ad quid enim fpeculatio fine praxi) eventum profpcrat ■> 
de Rho - conliliuque manuducic obilctrix diligcntia. ^dByz.ay>tios Rhodii Legaui.n Aridicen dclegerunt ^fi- 
diis. r/tiiitjne cum eo Palemorle» cmifatmt tribus inflrptUum triremihus^tVokntcsfimHl&h.iflam&cadMcettm 

mittere ad fljz.antias ■) ut fcribit Polybiua, Giduceo Confilium , haila operatio delignatur. 
yanaenimfim viribus ira. Qups muroscontringcs, quamflragem in hofle excitabis, (i cx- 
cosignes fine globoemiferis. Nunquidfemper, quandoboatccelumilericV Scepemurmur 
inaneeit, tonat& (bnat,eft cymbalumtinniens. Stabit ad tormentorum mugitum hofti- 
lisacies, vanasque minasridebit, quia globum non videt. Paupertatem tuam delpiciet , 
quiamunitioaecares;necpotes,quodvis, quianuHatibiinmanibus vis,v/^fm;<?-rw, cecinic 
veteranusPoetaEnnius. Omnianegotiapubiica llant duplici Bali; &: noniatis efl exordi- 
iimcallidumiineexitucaliido; calliditatceonlilii,calorc exccucionis rcgn.i prolperantur.Ti- 
beriusdatisadGermanicum Utteris gltriatus eli -^ [i novies k Divo AuguTio in Gerinaniammijfum , flu' 
raionCdio cjfi.tmviperfaifle. Tacit. Sedtamennonabsquevi.Sed & Ferdinando Regi Catlio ■ 
iicoeciamnuinapplaudic Hifpania, resmagnasabeogeflas; quia,qucematuroConfilio expen- 
debat, tbrti manu aggrediebatur. Eumque ob caufam Athenienfibus vitio dabat Demoflhe- 
nes , quod executio, quce anima efl, mortuum excitec. Coniilium animum vegetat, opus ei 
vitamcontert&motum. In fola fi imaginatione confiflat, mentisillufio eft Agendo & au- 
dendoresRom.vnacrevit-, aitTit.Livius. Etjacobus AngliiieRexFilium fuummonuit, utincon- 
fiiltando prudens efTec &: circumipe£tus, in decidendo finDUS &: conftans , promptus & expe- 
ditusinexequendo. Ideonaturamanusdedit,neotioi5firausj hisenim iratiinleniiquefune 
Dii,aitSallullius. 

QUtESTIO II. 

T)e Fulgurei feu comfcatione. 

COnclufioprima. FulgurnecigniseflexcEcherediftillans, ut voluit Anaxagoras , ncc 
folisradiisaccenfuSjUt docuit Empedocles. Ratioprimi efl, quia cx iEchere , hoc 
e(t,ecoele{timundo,quicorrupcionisexperseil,&alcerius natura;,quamignex, non 
poteft ignis detiuere. Deinde,etfiignesdi(lillaret, non tamen Philofophus hic ex- 
ponit, curin quibusdam potiiis nubibus, quam in aliisignemmicarevideamus. Rario fe- 
cundieft, namnodu^ciimjamSolaresradiiexaere & nubibus evanuerunt, confpiciuntur 
tulgur2,quodluculenteroftendit, eamlucem non profluereaSoleuc cauia efFe£liva , ciam 
communicationi huiccunctemporisumbraterrae obfiftat. 

DicescLucemhancinterdiuaSoleprodudtamperfeverarc, adiurnotemporcinnoftur- 
num. Contra enim cft, quod lux ad fui confervationem requirat pra;fenciam corporis lucidi, 
aquogenita eft. Accedit, quodnubes, qusEflilgura funt, faepe nodlu gignantur. Quare 
fit 

ConclufioSecundaadmentem Ariftotelis, juxtaquem fulgurnil allud eft, quamcxha- 
latio in nube accenfii,& igneo coloretintta, vi inde erumpens , & in proximo aere evanefcens, 
Dicicur etiam corufcatio, cumfirequens, &: nonadeo copiofa luminis trernuli fit emisfio. 
Seneca diftinguit fulgur a fulmine , quod illud fit ignis latO exp!icitus,hoc autem coadtus ignis, 
&:impetuja6tus. Notandumver6,evibrationem hanc tremuli ignis non eiTe jaftum loca- 
lem, (Scproprium,iedmetaphoricum. Unde diim videcur excurrere,fit , quia unaaliam exha- 
lationtmaccendit, utin pulverc nitreo. Flinc Fromondus lib. 2. Meceor. c. ?. act. 4. du- 
plexaicefregenusfulguris: unumquodmorefulminisnubem terebrat quidem, &: erumpit, 
fed ad terram non vfenit, velquia impetu non^iatisvalido erumpit, vel quia ignis in jaftu 
disfilit, aut in obliquum nimis defleftit. Alterum quod ignem tantum in nube rara oftendit, 
nonemittit, atquehocproprie corufcatio dicitur, quod Germani XX>cttcrleucforen appel- 
lant, 

Exquibusben^deduciturfulgur&fulgurationemnonnifiaccidentalicer a fulmine , & 
fulminationedifFerre, inmateria autem(Sc inmodo, quo producuntur , convenire, ut be- 
neobfervavitSenecal.z.Natur. Qusft. nam Cap.17.ait: fulguratiooftenditignem; fulmi- 
natio emittit. Illa(ut itadicam)comminatioeft & conatusfineidtu, iftajaculatiocum i£tu. 
EtCap.3[. alteriusutriusquenaturamexpUcansdicit: fulmen ignem effe : jcque fujguratio- 
nem; quxnihilaliudeft, quamflamma,futurafiilmen, fi plus virium habuiffet. Non na- 
tura fua, fedimpetu diftant, Fulguratio enim eft fulmen , fed non in terram usque prola- 
tum. 

Conclufio tertia. Accenfio fulguris variis modis fieri poteft, Primo «Sc potifHmiira- 
vehementifpirationisadlatera nubis impulfx collifione & attritione, per quam partes ca- 

iida; 



Philofophico-Politica. 37 

lid£cabhumidisdivul(ae,acinter(econgregacx infiammantur. Probatur lioc a paritatibus , 
lic ligna conh-idione ignelcunt; lilcx chalybi allifus fcintillaf, terrum liina cxtrcitum ca- 
let. Ideoetiamalapatortioricxlisrcintillxvidenturexoculisprorumpcrc, quia Ipiritus ca- 
lidi,vilionirerviences,alapxiCtu,(Scmanusallirxactricioneattenuantur, «Sc ab humidis lcpara- 
txinacre uniuntur, d: luccnt. Sccundo fieri hxc accenlio poteilperAntipcriilalin intrs 
tri!:;idjm nimisnubem, ut ex alibi didis (uthcienterpatet. Tertio motiis velocicacc, per 
quam ignem poHe excitari, multo; contirmant cxptrientix. Sic de plumbo fagitta; alligaco , 
telbturAriftoteles, illudobexcullilagitctvelocicatemliquefieri. Hinc efFera gens Tarta- 
roruin redadluri ftamma in cineres urbcs & oppida , lulphur <Sc Ibmitcm tclis illigant , qute per 
prorpeccm motuminccnradomum, inquam recidunt, flamma corripiunt. Crcdibilius ta- 
menell, utoculariaiiirmantteltes, (agiaas has incendiarias ab ipiis pnrdatricibus manibus 
antea ("uccendi. De ovo tamen in ("undarepolicopalTim crediturpotre agitatione peraeraco- 
qui.Huictameninrlamm3tionismodopermotumtadto,nili attritio acccdatjnon inlI(lo:cum 
lcbmusinmultisrebus,pnErertimanimaC3rentibus,motumconnaturalisti-igorispotius,c]U3m 
caloriscaulamelle; lic aqua calida motu potiiis rcfrigeratur , quam ut ampliiis incalclcat j 
&ratioeft, nampermotumaercircacorpusdiifulus, iScabejusdcm evaporacionibus tcpcfa- 
£tus, continuorenovaturrecentioriuuraluccedente. HincSolis xftum micigare flabelll a- 

gitatione folemus.Quartodemumvaldecredibileeft ,ipf;isintcr fe nubesveheinenceconfli- 
:u, uciiiliceslolenc, ignemelicere. Cxceriim nondifplicetetiam modus illc inflammatio- 
nis, quem Joh. jonftonus in fua Thavmatographia naturali in hxc verba proponic : notum eft 
ctiamcxnitro,tulphure,calceviva «Sc bituminibus, (i fiat iniilunv , humidi alpcrlione ac- 
cendipolTe. Similishicres agitur, namubi vapores fulphurei & nitroli tcmpore arftivo ^ 
caloreSolis, flantibusprscipuevencismeridionalibus, Currumelevantur, a ventis oppoiitis 
uniuntur, atquedenfantur^obpeculiaremaccenduntur repugnantiam, hinc&lonusoritur 
&:corurcatio. 

Quxresprimo. Quinam elTeftusfuIguris numcrentur. Rcrpondeo,interhosfolerc 
pra:cipLi.inumcrari,primofifuIguretareptentr!onegrandinem, li ab Auftro imbres porten- 
dit. Secundotulgurintuentiumhebetatvifum partim ob acutam lucem oculis inimicam, 
partimobvencno^s&ambuftasexhalationes, qusin delicutislimam oculi pupillam emillx 
tacileeandemexafperant. Tertio. Inlocisillis, ubifi:equentiora ILint liilgecra >S: corufca- 
tiones,f"ruclusreddunturinfalubres, uti (Scinvineisvites llerilcs ob cadem maligna erfiuvia 
{"ulgurationum. Qiiodli vero clara funt tulgura, cenfentur innoxia. Mirabilem horum 
effcd-im inMutoperlanatorecuperata abindetelicicer voce recenfecVir clariftlmus Nico- 
laus TulpiusObierv. Med.l.i. c. 41. his vcrbis: joannes (cui muti cognomen impofuic in- 
fortunium)petiturus Italiam incidit inPiratas Turcicos, quorum Religioni nomen dare, cum 
renueret,adnilit'uiirehominesferoccs, linguam propterea radicicus cjusdemevellere , fed 
per plagam ex vulgi fencencia ("ub menco inflidam. Veriim ea crudelic.ice minus ex voco ip(is 
iiiccedencedecruncarunttotamillam partem,qu3 lingua hominis volubilis eft,eaque adempta 
privaruntjuvenemomnivoce. QuatresampliusannoscumcaruilI"et, evenit tortc, ut in- 
tempefta nocle admodum percelkretur ab inopinato fulgure ; cujus pernicillimumlumen 
coelitus immilfum perftrinxit usque eo pavidum iplius animum, uc inde ipfi non fecijs, ac olim 
Crocfifiliodifrolverecurviolentcrtenaxilludvinculum, quod ipfum fermonis ufu hadenus 
privaverat. FairusetiamTuIpioillcJuvenis, fc protinus a fulguve percepifTe majorcmmo- 
tuminmufculis lingux, quafi fubl.ito jam inxquali illo Coalitu, quem fubmcnto rcliquerat 
vulnus,ibidema piratis ruditer fanatum. 

QuxresSecundo. Curpriusvideatur fulgur,quamaudiaturtonicru , cumtamencer- 
tum fic priiis heri tonitru,quam fulgur. Rcfpondeo rationem eire , quia l"pccies vilibilcs lurai- 
nistotomediopropagantur unico inftanti, ciim nonhabcant Contrarium; audibilesautem 
fucceftivddeferunturcum mocu localiperaeris fludtuationem, &c quafi undationem , qux 
non nili cum longiori tempore fit. Sic etiam accidit in bellicis tormcncis, unde milices in acic 
ftacim acvident corufcacionem tcrmentorum , procumbunt fubito in terram; qua indu- 
ftriaCarolusV. diciturevafifTe mortem in obfidione MaflUix. 

QaxresTertio, Curfulgurfeucorufcatioquandoquevideatur finetonitru ? Refpon- 
deo. Ideadecaulafieri , quianubesadeoquandoquetenuis eft, ut exhalationi difcurrenti 
nonvaldeobliftat&nihilominuseamhabetconcretionem, quxadexcitandum ignem fuffi- 
ciat. Per tales corufcationes refrigerari etiamcoelumdicitur, utpote perquas cxhalationes 
calidacqux interdiuaerem calefecerunCconfumuntur. 

QuxresQuarto. Cur fin^ fulgurc quandoque tonitru contingit. Refpondeo, hoc 
contingere, velquia nubesabexhalationenon disrumpitur faltem verfuseas partes, quibus 
tcrramfpedat; vclquiaexhalationismatcrianonfemperadardorem concipicndum idonea 

E j eft 



38 Mctcorologia 

eftobmultamadmixtamhumiditatem; vel demum , quia flamma propter nubium aliai-um 
craflaruminterpofitionem ab oculo removetur. 

Coliiges,dumnoctu(tcllatuminterdumcoclumfulgurat,minimcidfieri fine nubium Sc 
exhalationumconfliftu, patctenimex didtis, fulgura e nubibus procedere , nobis ob globi 
terraquei declivitatcm invifiblibus, 

J P T E N T> I X, 

COrufcationem arte reprafentandi modum tradit Porta lib. 12, Mag. naturaH, c.ir. his 
verbis : (limatur quantitas inagna aqux vits optiniie repurgato: , & in eam conjiciatur 
Camphora truftratim conci(a, qua; brevi fpatio in ea difTolvetur, hacdifToluta tene(tnt,& 
fores cubiculiclaudantur, neexha!ansvaporexrpiret,vas,quodaqu«vita; plenum eft , fine 
fiamma carbonibus (ijbjeftis ferveat , uttota aqua in (Limum folvatur, qui cubiculum ex- 
p]eat,&adeo tenuiflimuserit,utvix con(pici polTit. Intretdeindealiquisaccenfa inmana 
candcla cubiculum, apparebit ipfi totum in flammis conftitutum. fi deinde in aqua vitae 
molcus , aut ininimum quid ambrz diffolvatur , poft flammam fuavifHmus odor fequc» 
tur. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Armanonapprehendatnifi,coa(9:us. 




<r-.e/ 



i?<jw/ 



Philofophico-Politica. 59 

REgni Cblnmad fnnt fcenii & prxminm. llbi cnim boni & mali funt , hisutrisque rcgcnda ^f. 
ellrcspubl. undcSolon ill.nn CivitMemoptime hubit.tri di.xit , i>i c^ua viros bonos honoribus aff- Jamb, 
d.contra iMp-obos panis-, mos fnerit. Vcium ingcnuis poena' loco ell vidcrc taciem hm Stob.firnf, 
principis. Minari jH^cit. Nam&LeodumrugiCj infugam holliliaanimalia conjicit,blan- +/. 
dientibusqueagncllib parcit, Ccelumque iplijm , non (emper dum fblgurat, tulminat: 
Tcrruiireiaccft. Subdicipoenarumrei, lilLippliceshant, non (einper cxdendi funt. Et (i 
hollisingcnuapvonusinduciaspccit, aut palinodiam canit, noli (anguinem pecere. Opci- 
mi viclorice pars c(t , Iblo incuitu ejus cerv icem Ircgide. Notet,cui hununus in venis (anguis 
ftillac : Terrore meliHS ejfe hoflemdomarc-, qnkm pr.dio , ^iii ijitidem tcrror multis plus foene verisviribus fcftd [, 
profuit, aicVegccius. SicolimGcrmaniipsaplerumque tamabciiaprortigarunt^canitquedc^^.t^j/ 
imperterrito belliterrorcPocca : 

Prdcjue omnibns armis 
EtcanrurumopibiiSidextrisquc rcctntibus Hnnm Sil Ital 

HannibalisJAt nomen cr.it i , 

AlloquiturTrajanumPancgyrifta Plinius,atque adnominisejus commendationem di- 
gnam a:vo fencenciam pronunciavit : Cum fcrociam Juperbiamque Panhorum ex proximo auditus PUn. in 
magno terrore cohiberes., Rhenumque & Euphratem admirationis tuafama conjungeres Gloriodor vi- Panezir, 
ftoriaeft,ubifine('anguinetriumphuscanitur. Palmaimperatoriaelt, qua'non cxhumano 
cadavereenaCcicur, led llndtumba virelcit. Marcianilmperatorislaudanda eltarmorum pi- 
cricia, folici icerarc: dum in pace ejfepojfumus, arma non induamus. Hxc lempervincendi regu- 
la eft, femeltriumphandoicalibi nomenfeci(I'c,utdcincepsminandoarma jam pacem vi6l:o- 
riimqueconciliet. QuoticsnomcnAlexandri(^'tama, maximum ucique in bcllo momen- 
tum,hoftesinfugam convertit 1 Sane prxtedtosDariinon tamarmis quam terrorcnominis 
fuivicit. Tamenimdeviftoriaprxfcriplit, ut antcquamarmaacciperecjamvidtoraudiret, q^^, / j. 
Nequc enim ejus potentiam fubtertugit, quem (iibjedtum voluit. Qualiter & ccelum , dum 
fulgurpncmittit, fcrirepoteftjlivult; ferirenonvult,(ifoioterroreperculfumhumiliat,utIub- 
ditusHat. Ergovidcmus,folocerroreBellaftarc,pacemflorere,darividoresfine armis. Si 
vis vincere-, cUmenter tc age, &dt civium nece ne cogita, monetEl. Fopifcus, 

QUtESTIO 111. 

Quid, ^ qtiotuplex ft fHlmen} 

POftfulgurfulmenfequicur, maximdvcrendummeteorigenus, ex quo divin^ potenti* 
visprxcipucelucelcit canente Pctronio: 
Primiis in «rbe Deosfecit timor : ardua caelo 
Eiilmina cum t aderent , difiuffaque moenia fUmmis 
Atque i"Jms flagrarct Athos. 

Exiftimatvulgusjflilmenenecorpusquoddamfolidumteliaccetifiinftarexnubibusinterram 
cxcudum. Opinioncmhancpictoresftabiliunt,fulminantemJovemtrifulcojaculoarmatum 
ethgiantes. Veriim errorem prxfens qusftio explananda mox manitcftabit. Unde fit 

Conclufio prima ad mentem Philofophi. Fulmen eft exhalacio ignita enube magno 
impecuexcufta: liveucfufius&clariusexponacur, eftignis in exhaladone accenfus, &^nu-. 
bcvelutglobuscxcormentoxrcoexplofus. Nam dum exhalario illa vehementi agitatio- 
ftc majorem iocum qua:nt, fi inlerius nubem rumpit, eodem impetu deorfum verfus"teiTam 
• r"^ A • "^^'^ ^^ "^^^^ denfa &: coagment3ta,conftans parcibus benO coha.n-encibus,& velo- 
ciilur d eciam f crtur,non cxtinguitur in aere,ficut alia: imprefliones accenfiE , fed in terram de- 
tertur,& obviaquxqueperrumpit &:difnpat. 

Exquohabesprim6,materiamfulminis cfTe exhalationem fpirituofam ac fulphuream d 
rcbus(ublunaribusmaximenitro,fulphure, Ijsiritu minerali & metallico cum analoeia pul- 
veris p^Tii &aurx lulminantis in nubes fublatam ; fulmina enim ac tonitrua plerumque con- 
tingunt poftdies ferventiores, quibus plurimx exhaiationes fuSre extradtx acque in altum 
(ublatx. RatioverohujusmateriK deducitur primo ex eo, quod ca loca fint potifHmum 
fubjecta fulmimbus , qux fodinas fulphuris & bituminis habent; utCampania, ubi & 
hvemefuIminar,Lovanium,Infubria&maximeMudna, ubi Zibius monsnaphtamexftillat.' 
hxpertum (ehoceftbteftaturSchottuslib.ii.c. if. dumMjEnis&CalataieroneinSicilise urbi- 
businiEcnxign.vomimontisconfpcauhabitairetaffJrmans, fcnullibi camlrcquenciahorri- 
bilia,&periculo(anotaflb tonitrua acfuimina,quam.in prxdictisurbibusobeffluvia nempe 

Sulphurea 



40 Mctcorologia 

fulphureamontisiEtnce. Probaripoteft Secundo ex eo, quia, ut teftatur Fromondus Me- 
teor.l.2.art.6. exSeneca,PliniOiiScexperientiatefte, omnibus fulminibus ineft odorquidam 
fulphureus. 

HabesSecundo : Fulmennoneflelapidemigneexnubibus delatum , utvulgus putat 
apud Ariftotelem I.5. c. i.Ratioeft, quia alioquin non eftet tam fiibtile, nec poftet corpora 
finelxlionetrajicere,&intuslatentiadisjicere, cum fbrmalapidis in tantatenuitatelervari 
nequeat. 

Habes tertio , Rejedtas Paracelfi , Plinii, Sc Bodini erroneas degeneratione fulminum o- 
piniones, quorum primus fomniabat, DEUM in firmamento pofuifte (ijlphur, falem , 6c Mer- 
curium, Secundddicebat: inter aliasftellas eife quasdimilulminales, Iblum igneas, dc'que 
numeroaeflivarumvehementioresaliis; adco,utcumalixlintinprimo,alixin fecundo dcc. 
gradu , fiilminales fmt in trigefimo fecundo. Tertioajebat: in ftellisfijlminalibuselfe (lil- 
phur in fupremo gradu, falpeiram in (iimma pinguedine,Mercurium in llimma contrarietate. 
Exhistribusconcludebat, tonitru, fulmen & tempeftates tiunt; Ita Paraceldis : quce retu- 
liffe, utjamexdicfispatet^refutafTeeft : Secundus docebat,tulminaefledeciduostrium fu- 
periorum Planetarum ignes, Saturni inquam, Jo vis,&: Martis, &: ab iis exfpui cum crepitu , ut e 
flagrante igne carbo. Jovem tamen, qui inter Saturnum & Martem eft medius, dici prxcipu- 
umfulminatorem. HincfupponebKt,fteIIasvivere,vaponbuspafci, atque nutriri. Hcec 
ut prima a Paracelfo relata, patent primo intuitu, figmenta &: fomnia effe. Tertius demum do- 
cebat, fulmina a Doeraonibus fieriaera incolentibus, eo quod explicari rede non poilit , quo- 
modo exhalatio inu-a nubes accendatur, & incenfa tantum f iagorem edat,cum nubes fint cor- 
poramollia, humida, 6c facilecedentia. Hanc opinionem pariter erroneameffe ex didis 
colligitur,&uIteriusmoxexdicendisconftabit. Coeterum fi maligni hi fpiritus fulminum 
caufafunt, curapudnos nontulminathyeme,inRegionibuscalidis xftate, cur non fereno 
coelo nifirarisfime, utprodigiiloco id habeatur J Non renuo quidem, quandoque hos ge- 
nios tum per fe, tum per magos excitare tempeftates <Sc fijlmina , at femper id facere ne- 

go. 

Conclufio feeunda. Fulininum difFerentis accidentalestres funt, nempS peiutrayis feu 
terehrans 1 dijfipnns-, & aiurens, Fulmen /)fw/r^«i eft valde (ubtile & tlammeum , cui per 
anguftilTima effugium fitob finceram & puram flammje tenuitatem, quale eft illud , quod 
cadensfuper lignumnoncomburitipfum, fedper poros ejus tranlit. Fulmen dijfirmns eft, 
quodabsquecombuftionediftipat, &:frangitcorporadura refiftentia, in qus impellitur , & 
eftvaldeconglobatumvifcofum. Fulmen urens eft , quod (cilicet corpora, quae ferit, urit, 
&eftexhalatiomagis ignea , quam flammea. Tribus autem urit modis ; vel enim afflat, 
&:tenuialficitinjuria; velcomburit, vel accendit. Poteft quippe aliquid uri , non tamen 
ardere, autcombuftumefte, quodnonfitaccenfum; ardere tamen nihil poteft, quod non 
uratur, etfi accenfum aliquideffe nequeat, & non combuftum. Plinius tres alias aftignat 
fulminum(pecies,fedaprioribusnonrc,fednominetantum differunt, nempe/cc«»?, \mmi~ 
dttmt & clarum. Siccum fuaj^nuitate dura dilTipat, fic marmora f ulmine hoc i£ta in tarinam 
quandarn & pollinem refoluta videmus. Humidum infufcat tantiim , ciim innocuum cadat 
fineftrage. Clarum omma. penetrat, fequepervenas omnes infinuat, & acerrime utit; fed 
teneristamen&rarioribusparcit,quianoninhaeret; hicenim citius transvolat, quam urere 
potuerit, confligitquefolumcumduris&presfis,qu£Etranfitumnegant; hinc dolia exhauri- 
unturintadis operimentis. Idemlib.z.Natur.hift. c.45 dividit eajin hruta&vana-, ut quas 
nullaveniantrationeNaturcE; iis percutimontes, iis maria, omne'sque irritos idf us ; aliaetfe 
fatidicaex alto,ftatisquedecaufis&:exfuisvenirefideribus, (edhjec omninovanaeft, & ex 
antiquorum fliperftitione orta fulminum ditferentia , omnia enimfulmina caufiimhabent 
phyficam, acnuIlumexiisfatidicumeft,fifatumfumaturpro inevitabili necesfitate. 

Prioribustamen meritofulmen mutum annumeratur , quod finetonitru tacit^ decaclo 

cadit,undeminusviolentum,quemadmodumpulveripyrio quantum foni, tantundemviri- 

umadimitur. Taleflilmenimitatus Floravantius : Relpond.lib.^. falnitri purificati unciam 

unamj & femis camphorx purse, fulphuris optimi unc. 4. carbonum nucis unc,6, 

quce mixta Pulverem mutum efKcient. 




CON- 



Philofophico-Poiitica. 41 

CONCLUSIO POLITICA. 

SiEpeunius malitia Reipublicse excidiumefl:,ficut 



uniiis probitas falus. 




/fjteid, 

Jnven, 



NOtaeftVirgiliicancntis lamentatione referta quajftio : 
Pallasjie exitrere clajjem 
Arghum, atque/pfos potuitjuhmergere Pofjto? 
Unius ob noxam , & Jiirias Ajacis OiUi. 
Unumpomumcentena inficit: unaoviscentumconficit: 
Grex totus in agris 
Uniusfcabie cadit. 

Juft^cxteriterroreconcutiuntur,&:adfontesrecurrunt,quando proximus ardet tlca- 
Icgon. Serpitenimflamma, & vicina quacque devaftat : ni providentia pnematura fopia- 
tur. UnumpnEcipudccelodeciduumignitumfulmenoccuIta vi & contagione vaeatur, uc 
velunumrurticiat,junaam domui domum univcrfamque urbem cinerea ftrage involvere 

S«/?rc/>«;,«;autma!itio(usReipubl.Adminiftrator,autperverfusReeniConfiliarius,utcom- „, , . 
munebonum in cxcidium agatur. Plauto id aftbverante : CemexflorMHmeft, vel umus improhi IT "* 
[0C,etiis^,^H^ntHmdumnHmintegri mHUitHdini fifi AttHUrit,& ufferrevoffiUta utvere aliauid malHmfitvi^ T 

anummMHm.Um chorda dilfona harmoniam perturbat:unus lapillus tot circum fe fluaus con- V * * 
nnua lerie excitat, ut lucidilllmum xquor, puriflTmum illud fpeculum, contlindat : Una nube- ^" 
culaccelum in funasagit, ut totus fiderum fenatus inteftina rebellione agitctur, Unusre» 
probus,quoredigitRempublicam? Hefioduscanat: 



42 Meteorologia 

Ufjius oh crmenpoejias ttrbstota rependit^ 

Si quis Jacrtlegejefe gerat^ atque injujie : 

Jttpiter hinc coeloclades demittitab alto. 

Peftemjive famem. 

Sednequeprceclarc geftorum exeinpladefunt, quandounius virl virtus, aut confilium uni- 

verfamRempublicamrolidopedeftabilivit. Fadaaudi l juuus Epaminondas Thebanos ad 

imperiumevexit, ut eum Agcfilaus, quantumvis hoftis , confpiciens exclamarit : O virHm 

Plmarch, ^''tg^ftficHnt. LtnusScipiolongum Romanorum cum Carthaginenfibus de imperio duellum 

in Rom. diremit, atqueRomanisafteruit,Catonein hunc militemillud laudis pronuntiante: Iftefaf!$ 

^popht^ folits-i reltqHivelmumbravagamtr. QueminScipionem&Nfumantini honorificumdidumde- 

rivarunt , interrogati, cur Romanos Duce Scipione fugerent, quos ante fugarant J Quia oves 

cjnidem e^demfHnt^fedaliumhabent Paflorem. Plut. Auftriacum Principem Albertum nonprx- 

terivero. HloBelgiumgubernantepertinaxhoftis inpaftainduciarum promptd defcendit; 

& Religio Chriftiana ac Divini Nominis honor haud mediocre incrementum fumpfit ; (5c cor- 

rupti aulicorum mores in faniorem faciem redierunt. Ita unus multis fufficit , & fxpe rc- 

gnumpendetab uno. 

QU^STIO IV. 

An dettiv^ ^ qnid Ctt lafis fulmimus, 

NOn faxcum aut metallicum nucleum necefte eft advocare ad fulmen explicandum, 
cujus nuclei inter antiquos folus Avicennas meminit. llnde 6c vulgi opinioorta , 
cenlensiulmenlapidemefrej enubibusevibratum. Non negaverim^^tamen , in nu- 
bibiislapidefcerepofte aliquod corpus, quod una cum fulmine tanquam bombardie 
globus interramexcutiatur, llndefit 

Conclufio. Probabileeft,darilapidemfulmineum, qui quidem fulmen non fit , (ed 
alius effectus, ipfumquandoqueconcomitans. Ratiohujus eftprimo, nam fi adigncm ex 
fulphure, nitro&lutotieripotcftlapis duriflimus, Item, fivinumduratur in tartarum &: in 
hominegeneraturcalculus ; cur id ipkun fierinon poftet in nubibus \ fimiliter multce ex- 
halationes addenfantur in metalla,ut advertit AlbertusM. lib.^. trad^. ?. Cap. 75. & Georg 
Agricolalib. 4. de rerum fubterranearumortu, curigitur non idem praeftarepotueruntex- 
halationes internubes receptxj Secundo. Copiofam intra nubes terreorum vaporum co- 
piam contineri, aquapluviavafeexcepta docebit, cujus fundus terrcis fxcibus abundabit, 
ut proinde lutum in lateres,ita terreie hte parces ignis potentia in verum lapidcm conflabuntur; 
^'^^■i utteftatur Etfervus-, Serpentesanaturaedoftifunt folo halituefficere lapidem , longd 
fane faci.ius halitus in nube congregati lapidefcent. Tertio videmus , fuhnina hinc inde dil- 
currere, &relinquereveftigiacurfus ; hac intrare, illuc exire, a locoin alium fi;rpere, & 
mille mieandris per domus , per templa, huc illuc vagari, ac tandem terris fe ablcondere. 
lIndeva!depiobabileeft,fulmina, qucenonpenetrant, fed tercbrant &: diifundunt, fxpe- 
numero lapidem vehere, quem cuneum vocant. Dixi f^pdnumero, ncque enim id fcmper 
contingerced:imtunc, quandotamluculentaveftigiapoflfijrelinquit fiilmen, nam tatiseft 
adillos efFectusfuImineam flammam dejici S nubibus in materiacraffa, &c confiftente accen- 
fam. Raro enim, tametfi exftent vcftigiaprxdifta, lapides reperiuntur fulminei, cumta- 
men conilet, «ScPliniusetiamfateatur, nunquamaltius quinquc pedibus intra terram penc- 
trare fulmina. 

Roboratur Conclufio Exemplis. Jo. Bapt. Morinus narrat, anno 1627. die 29. Novem- 
bris fereno coelo in montem Nalfonem, Alpium maritimarum unum, poft bombardarum fra- 
poresauditoscecidiffehpidem cinftum fiammeo circulo, librarum Parifiacarum jg. tribus 
oculacis teftibus,qui affervatur ad Aquasiextias in cimeliarcho D. Borrilii. 

LegiturapudCardanumlib. I4.variet.c 72.15-.10.in agro Abdije , ex nube ignita poft in- 
geatestragor<;s,lapidest(:rrugineosprofiliirfe,ponderanteslibrasioo.&alios6o. 

Idera citatus Morinus in differ. cont.Galfen.pag. \o\. memorat,hoc evenifle an. 1654. 2f. 
Oaobr.inComicatu Carolotenfi, fpe6tantetotamiIitumLegione,Iapide.sque anubc ignita 
<S:tragofiide€idiflei qui f. velodolibraspendebant. 

EnficlicmiifuImineuslapis;oo. librarum gravis in templo fervarur , quem anno 1490. 
lapfura icribit Ant. Buct. 

Tcft icur oc Schottus 1. 11. c.19. fiinilcm in urbe Herbipolenfi alTervari in Ecclefia D. Jaco- 
bi trans Mixaum iamonafterio Scotorum catenuU e columna templi fufpenfum, 

Con 



Philofophico-Politica. 43 

ConclufioSecunda. Lapishic Ccrauniusnvefulmineus, quieftcuneus, feufulminis 
tdumpadimnominacur, generancen(etur,exterreltri vifcolii diverlluum rerumexhalatio- 
ne , & humorevaporumvi efticacillTmxiliiusflammxfulmineicrepentiiconcrctispartimin 
ipfanube, partimindelcenfu peraerem ; haud aliter, quam in fbrnacibus mecallicis , auc 
terrariisLapidesavehementiiiquetadtionecoquuntur&conflantur. Hine etiam varias hi 
lapidescoelodeciduiacccpC-renomenclationesi i.Fulmineus, cuneusvelcerauniusdicicur. 
2. Brontiusvocacur, quicumtonicrulabicurfigurx lemifphxrico;, ovi ferc magnitudine. 5. 
Omphias, quicumimbribuscadit. Nafci tam hic, quam fuperior cx aquis poted , cum 
pluiimihodienumiintfontes,quorum aqualapidefcit. TeftiseftSepufienfis per Llngariam 
tradus,ubi do.nusampixaqueis e lapidibuseredtce. 

QuxresPrimo: Qu^xnam (intqualitateshujusLapidisCaleftis ? Refpondeo : Candi- 
dusimprimisutplurimum&pellucidus hiclapiseft, quod ignis excoquentis, &: a fordibus 
depurantisvehemencixadfcribendum. Secundo. PrxtcrLapidum naturam Ieviseft:quia 
nenipe probe excov3:us parum humoris habet, qui gravitatem augere folet. Tercio in culpi- 
demacuitur; quianullafiguraperrupcioniaptior , hanc proindi} exhalatio nubem perfora- 
turainduit. Quart6,conicamplerumquefiguramretinet; quiamixtumeft 6 levioribus fi- 
mul & gravioribus vaporibus , quo fit , ut graviores fubfideant , & leviores attollantur, 
Quint6,LapishicmoIliri,autelaborari (cnonpatitur; quiaeft ulcima decodione dccodus> 
adeoque durilTimus. 

(^rxres Secundd : qux fic caufa finalishorum Lapidum ) Refpondeo, cuneuspuerorum 
ladenciumcunis(Lippoficuseosabherniaprx(ervare credicur , eo quodqualicatemvalde rc- 
ftringentcmcxhalet. IndiluisLapidibusmetallinis (dequibus mox agemus) aurumadmi- 
lcent,excujusMalfaannulosconficiunt, quos&admorbospcHcndos, &:ad vittoriamcon- 
tra hoftem obtinendam plurimum valere fuperfticiose exiftimanc. E concra memovacur in An- 
ni.^.decc.Ephem. Germ. obs.yj.fulminares Lapides in Scopelifino repertosaliquando in- 
feliciseventusprodromos fuiffe. Hiftoriain hxcvcrbaexponicur: contigit aliquandoquas- 
dam fbeminas curiofitate intempcftiva impulfus viris in convivio vino intencis convocafTe «li- 
quot glcbx ad(ci iptos viros,ut (copelifmum CiFoderenc. In effoib Gigantis cubili reperiunc 
ollam cineribus plenam , & vcterem quendam culcrum novcmque cuneos fulmincos elegan- 
tes,(Scquafipolicos; pcraftolaborcinconviviumrevertuntur; rcquafiben^gefta facinus,vel 
curiofitacempasnicencii dignam recenfent; fuccenfec&indignacurconvivii caput, vel ho- 
lpes,malumindetijturumprxdicic. Eventus prxfigium probavit; mors etcnim atra, quoc 
fuerantfulminaresLapidesexilluilrifamiliaunacumhofpite e vivorum tbciecace unius anni 
Ipacioprofcriplic, Ica ibi. Scdhocportentumeft, cujuscaufxnaturalcs haud ailignaripoP 
func. 

ConclufioTertia. Non modolapis, fcd 6c ferrum , aut aliud metallum cum fulminc 

quandoque caderc poffunt. Racio eft , quia exhalationi Sulphurex admifceri pofrunt metal- 

lorumramenC3,m3ximeargentum vivum contemperatum&itaadinvicemcoada&compa- 

da folidari in ferrum,vel aliud mctallum,nam quemadmodum,utbeneobfervat LeGrand,hift. 

natur. parte 6. art. <?. experientia difcimus , li hujus tcnx d' nitri & fulphuris Scc ceitas par- 

tes limul mifceamus,mifturamque iftam incendamus,illam in variam & (blidam mafTamjuxta 

varietacem marerix 6c qualicacum condenfari : idem crgo cx vilcofis terreftribus , <5c metalli- 

niscxhalationibusfulphureadmixtofieripoterit, llndedeindenonlapis modo •, fed&fer- 

rum,a!iaquemetallacumfulminc(lilabentur. Confirmathoc Georgius Agricola lib. ^. de 

ortu fubterran. exAvicenna,quidocct : inPerfiadecidere, ciim corufcat, corpora xrea, <Sc 

fimiliafagittishamatis, qux in fornacibus non liquefcunt, fed eorum humor in fumum re- 

folvitur; terram autem refiduam fieri cinerem. CecidifTc quoque prope Lurgeam ferri 

mafi^am yo. librarum , qux prx duritic fiangi non quivit , cujus pars ad Regem Torati eft 

miffa, eum vero ut enfes inde cuderentur, juflifl!e, fed illam nec trangi, nec cudi potuifTc. Me- 

minitetiamD.Rumphiusinlit. ad D.MentzcIium datis ex Amboinalnfula die ;o, Augufti 

Anno 168;. ut videre licet, Ephem. Gcrm. Dec. 2, hisverbis. Contigit maxime in Infula 

Celibes,nobisverfusoccidentem propinqua, ubimultimontes metallici ferrum, xs, 6c au- 

rumferentes,equibusconjedluraeft,vaporescum particulis metallicis, faxeisque in nubes 

tolli, illicigne fulmineo concentrari, unde Ceraunii dejiciuntur Lapides , modo xrei , 

modotcrrei, modo ferrci, raro eciamaurei, Ixpd etiam a pluribus mifti. Metallum 

hoc fiilmineum pleriimque impurum eft, primx fufioni ineptum 6c difticultertradtabile. 

Indiplcrumque aurumadmifcent, ut (uperiusannotavimus, &:annuIosex eo faciunt, quos 

contravariosmorbos&advidoriam conlequcndamgeftant. IdcircoCeraunias hujusmo- 

di nccpretio, nec precibus ab illis rcdimcre poftumus , nifi vel aperto bello , vel clan- 

«ulumpcramicos, quiclamfuismagnatibusillasnobisvcndunt. HxcRumphius. Ceraunia 

F i vero 



44 Meteorologia 

veiorpatha,ficutinrcholioibidem addituraD. Menczeiio,ponderavitFer^ unciasundccim, 
SplenduitarsadLuceumaurichalcicolorem, ad cujusmanubiilateraftriic !ive line^ a!i(.]uot 
tanquam arte fadx incurvabantur. Superior pars tenuior &c in acumen & rotundum definens 

f)lena fuitloraminibusnon perviis,ade6,uttorm3m (ivemodulum,cuix'siliudmixtUipinfu- 
umf"uit,nonadmodumK\rve&: terseconfeceric,quicunt]uefijerit'a.'thcreus ille chymicus. 

Nonobliterandumed, quodAnnoiSy?. diezS-oi^tavaMaji Ermendorffii in pago lirili- 
cet tribus quafi miilibus paHlium ab urbe Haga diftantc contigit. Exorta hic tempeflas 
circavefpcram, inquaunacumfulminemineraquKdam aeren chryJocoUa ., aut/^««j auiea di- 
daaBalduino , fivevis quitdam lapidumeffufaefl, quorumcolornempe viridismiftuscum 
Cccruleo fuic, quibus etiam in parietelitenv ca^rulece exarari poiuerunt. 

Hucrevocandaquoquefuntmirai!la,quajreferuntEpiiem. German. Decur.a. Anni 7. 
obC?. &abincolisinIndiaoftenduntur, Hahent Balfotfesin fua InfulaRotamiblidamexierc 
cum fuo modiolo, quam ajunt efferotam de curru Luns magna tempeftate delapfam in illum 
locumiubiadhuccuftodicur. SimiliternarraturdeinfuiaiVroM,6c.miIliaribushincEurono- 
thum diftante, &e foloferemonteconftante,quinonitadiu valido terrce motu & igne fub- 
terraneo ciimtotafereinfliladisruptuscft. Inilliusmoncisverticeante )-o. annosingens&; 
monflrofum vas cereum (tecic, ambiguam habens figuram incer cympanum , dolium , oc ahe- 
num;abIncolis 5/V^«^o»ftfr,idcfl,cympanumconicruappellacur, quodunanimi voce Incola? 
narrant , Patrum (liorum tempore ingenticumtempeftate&tonitruillucprojedtum effe ; 
polteaTcrnataniPrxcoresmagnaviilludvasfregerunt,& plurimum ceris abflulerunt. Prar- 
feftustamenquidam Batavusteflatuseft, fereliquiasejusvidifre^&exiisconjeciiTe, tam va- 
ftumilludvasfuiire, ut ab hominibus inalperum 6c prxcipitemillumlocumporcatumfuifTc 
incredibilefit. 

J P T E N T> I X, 

LApidi fulmineo,ferro &:metallo , enubibus ejaculato addipofTunt globi ignitiindi^ pa- 
riter aliquandodecidui. SicAnno 1695.^1^7. Decembr. Argentinum verfusecocloape- 
riri vifo ingens globus igneus delapfus comparuit; qui in aere haud aliter, quam fi tormen- 
tum explodereturin modum fedivx Salutationis fragorem repetitis vicibus edidit.Globus au- 
tem juxtarelacionem eorum:quividerunt,in tresviasdifperfusdecidit; aliquibusvidiseftin 
vaWem Ki>i/!ge»fem , aliisad diftriftumverdiscaftrum For^-Low//; Aliivideruntadpratumficdi- 
dtum Rtet Argentinam verfus , quorfum etiam decurrit,qucm locum,cijm quidam Jn^exifTent, 
VJderuntgi-amenibidemambuftum,& toramcnterrae incufilim. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Cafiisfspegloriae incrementiim eft. 

NOn omnis Icarus infelix eft , licet in mareruac : nam ut gemma furgit. Non omnis Phae- 
thonbufta excitat, ni(i ea,qua: ilium inaurum eliquant. Cccidifje bonum eratBruro,per 
hujuscafum Romaftetit. BonumeratHoratioCociiti^perhujuslapfijm collapfa Patria 
fiarrexit. Bonum er^t Anvxo : mn fftrrecfm-us ■, ni cecidiffct^erat. Tollitur in altum informis 
glebte ac terrce imperfecta maffa : at ut velut in conflatorio (blis fbco a fcoria purgaretur , in la- 
pidem fulminislabore (blidatur, deciduaque de coeloanulisinferitur , in lignaculum efFor- 
matur. Labitur humana fi:agilitas, in lapidem ofFenlionis etiam Heroes impingunt ; ur au(u 
fortioriadmajusglorijEincrementumafTurgant: ««i://]/f^w^f. Et Sol occidit reditquc illu- 
flrior. Etin proftuentemCygnus delabitur, utcandidior emergat. Et aquilispenniEdeci- 
dunt, ut velociores repullulent, ut & cefpitante pede pronus in terram equus furgit exlapfu ve- 
locior. EtdemerfuminpelagusretepriEdadives egreditur. Et defoffus in ima terrs fur- 
culusfru£tibus graviscxfiirgit. Et confedus in acie belliduxanimos relumens meliores 
meliores laureasmetit. 

Sero aemisi cum fpes h^ud relicjua ef} remediil 

ItadicebatElectraCIytemneftramredarguensapudEuripidem, quia pofl cafiim non daba- 

turrefurgere. At,ubi rediredaturadmelius, Wf captum bene mutatur ■, fic in proverbio di- 

. centePhilippo Imperatore. Memini me legifTe : quod de Julio CacfareSuetonius fcribit : 

Sueton.ia i^hodum petebat Cxfar,daturus operam arti benedicendi Apollonio Molonio Prsceptore , 

vtta. ^^i^ circaPharmacufara aprKdonibus captus eft.Verum numeracis quinquaginta talentis re- 

demptus, 



Philofophico-Politica. 



4f 



dcmptus,eloquentiscurapoRhabit3, claflTedeductapraEdones infeOiatus, eosin fervitutcrn 
rede<;it. Cal'u!?eum (ervum tecit : cafus vidorem ; quin & Imperatoiem. O geminum 
aquiia: Romanx Pullum ! nam iSc lii in altum (ublati> pra-cipitcs dilabuntur ; ut fi gcnuini 
funtacnondegeneres, rpontaneoarcenruaerafuperenc. Ita Sinedus in Dione, reiercut? 

b'. 




lllyfro Aldrovando, Ipfulux pofl tencbras fplendidior: ipfa falus poft sgritudinemgratior. 

yiSco>pi'oneali(juandopercn//in(tn(juampol}eaacrabrotti'l;us., vefpis apihiiscjue feriuntur. Plinius. Cum 

Aiexandrovulncratofemelcadensitarefurge, utdeincepslemper vicloriofus nunquam la- 
baiis. Sic (ecidiffe juvat, ■ 



QU^STIO V. 



AU.rov.1, 
I. ornitho . 
log, Plin, 



Q 



Quxnam fit CAufa fulminis impetns 3 ^ motus ob" 

liqui, 

llamvis prifens difficultas majori ex paite jam enodata fit ex quxftione fecunda de ful 
I gure&pra;cedcntc,proclarioriramenreiexpofitione,fit 

Conclufio prima. Cautkm , qua cxhalatio in nubc inclufa inflammatur , efTe pri 



mb Ancipcriftafim, qua nubcs f rigidior elleaa conftipatur magis ", &'di(^e7fa7colfigit 

:x mucuo aftliau & difcurfu fe atrenuant , ficdue 

Kpnt\nAX D ^r rv: I • • /• 1 • ' 



partesexhaIationis,qucecolIcdlxacconftipaCcv.,,^..uvj 

imSrT'""^'''» n"'l^"'A"'^''"'"f "''•'• ^"^^""^^- Refraaionem luminis fblaris; quod 
nnubevelutmcp;fbllod.rcaumtac.ien,atcr.am illam ferit & accendit, vel demu^^ftel- 
nrn n ftT'" ' u' ^' d^.c.duas ex (up,cma rcgioncaL'ris,aliaquc ignita meteora ex eodem 

locoinftat.onemnub.umdcjcaa,&exhalationemibiconglobaiam inccndentia. 

t ? Cbn- 



46 Meteorologia 

Conclufio fecunda. Caufaveio, qua; accenfam exhalationem torquet deorfum , eft 
impul(us,quemflammararercendo,&:intranubisangufliascomprcflaiecipitanube,cujus la- 
tera quacit, ut ponTt evadere.llndeficcontingitgenerari lulmen: exlialationes multte (ul- 
phureai;acnicrofenubibusimmixtx-,frigoretandem &:conden(ationc vaporis inunumcon- 
giobatte, flammamconcipiunt,&coliedo impetu extra nubis angultias le clauftris cffra£lis 
ejiciunt. 

Ncc mirumvideridebet, quodcantoimpetueKhalatioillaaccen(aferatur,quandoinve- 
nitrefiltentiamnubisiubftancicEdbtconcraria;, quandoquidcm fimilem apud nos habeamus 
experientiamdepi.ilveretorment3rioincrabombardam vel chartam , vet aliud corpus eru- 
pcionireliftensincenfo. Solumdifficilcapparet, quomodonubespoflint tantopere refifte- 
rc,cum nonvideanturefTetamdifliculterpermeabiles. SedhaEcdifficultaslacile refunditur 
inqualitatescontrarias, nubisfrigiditcumqualitatibus exhalationis calidx&accenfte; patec 
hujusveritasabindudtionealiorummixtoruminter fe contrarietatem adeo pervicacem ex- 
ercentium,ucetiammotulocaliinimicum difFugiant; ficfal in ignefaltat 6c cxilit; ftannura 
nonpurgatum infusa aqua, dumlique(cit,extravaseruinpit. Ita etiam S. Hieronym. Pro- 
verb.^f.cap.io. inquit: nitrumcrcpitareinaqua ; ficutcalxviva; ficut& idemhalinitrum in 
igne. Nec ad edendum fonum corpus durum ncceflario requiritur, nam certum eft, ne qui- 
dem ftrepitum tormenci X duricie metalli procedere, fed ab impetu erumpente, & in vicinum 
aerem incurrente, eiimque disjiciente, nam idem bombus auditur feu aeneum fit tormencum , 
feu ferreum , (cu coriaceum. 

InftattamenadhucBodinuslib.2,theatri,nubem, cumficrariflima &: admodum fluxa, 
non poirc tantiam flammce impetum imprimerc, ut fumma vi torqueatur in terram. Refpon- 
deo, id fieriad evitandam penetrationem ; namexhalatioinanguftumanubeundique fti- 
pance concracta , & deinde tota fimul Inflammata , tam celeri rarefcit motu , ut vicince ac con - 
tigua; ignispartes tantateftinationccedercilli nonvaleantacdiffugere, quinflamma,pundto 
feretemporistam latampoftulansexpanfionem,nonfentiat, fevehementer etiam premi, ac 
proindeinnubem jamaqueam , &gravem ihcurrensimpetum accipiat , quoin tenam ier- 
tur. 

Deindelicetignis & flamma natura fua flirfum tenderet, ab oppofitatamennubecraf- 
(ioredeorfumimpellitur, nubem veroluperioripartecraflioremmajoraradiis reflexis Solis 
diftantia facic, qua; frigus intenfius, & hoc majorem partium condenlationem ca jfat. 

Qu;£restamen,utrui"nomniatulminade(cendant ? Re(pondeo, communiter defcen- 
dere deorfum, cum nubesobdictamcauiamcommuniterrariorfitinparteinfcriorialiquan- 
do tamen furfum afcendere, quando fcilicec ob alias circumftantias contingit, uc nubcs rarior 
lit ex parte fuperiori , in qua tunc frangicur. 

Conclufiotercia. FuImenordinarieiiTegularimotu&obliqu^defertur. Ratio eft pri- 
mo , quia ignis hic ob fubtilitatem fuam facile a redto itincie avertitur. Secundo, quia iplijm 
fequitur,pr3eitquehalitusplurimus&flatusconglobatus, quoinvariaspartesrefilit , ut an- 
notavitAlbertusM, intrad:. defialminecap.ii.Analogiaprseftoeftinaquaex fiiblimi rurrede- 
miffa, qucefubindeviamobliquat. Tertio, quia fiepe ex latere nubis oblique excutitur , (i 
nimirumilludrariruseft. Quartodenique,ucdocetSenecalib.z.natur.quarft. cap. ig. quia 
natura ignis furfum vocat , vis, qua d nube dejedus fuit, & exhalationis craflitudo deor- 
fumpremit; atqueita, dumneutravisaltericedit,mediavia, id eft, oblique fertur, donec 
viftoignisconacuadterrasdefcendit. Qu^Kcaufaeft, cur turres , & alta cacumina laepius 
feriat, quam qux inhumililoco confiftuncjuxtatritum : Fermnt fitmmosfulmina montes. Cijm 
enim perpendicularis linea e coelounica , adlateraverofeudiametrales duci poffunt innu- 
merae. 

Quceres : in quo conveniat, &: in quo dilferac fulmen a bombardis , &: fulmineis noflris 
tormentisi quas ante trecentos paulo minusannos invenit Bertholdus quidam Scurrarfiis , 
Monachus Germanus^utaitPaterdeRhodes, Phil.Peripat. 1. i. D. i;. q.a. Scc. a.inperni- 
ciemorbisterrarumy Refpondetqua£ftionihuicidemcit.Author, & docetprimo, ea con- 
venire in motu & celeritate ; nam ficut fulmen validiflimo impetu, & boatu magno in cerrani 
vibraturenubibus; ficplerxquemachinceperquinque paffuum millia fexcentas fi^rrilibras 
excutiunt,tantaccleritate , utunoquoqueminutotriacirciter millia paffuum conficiat calis 
globus. 

Secundoconveniuntpotioriexparte; nampulvis pyriusconftatSalpetra, quodaliivo- 
canthalinitrum, fulphurt& carbone; nequepulvisidempromajoribusadhibeturtormen- 
tis, qui minoribus infervit; grandioresenimmachinasfi-anges , fi minutoeasoneraverisfclo- 
petorumpulvifculo, inquoabundatmagishalinitrum, mifccturetiamei aliquidmercurii & 
lalis ammoniaci cum aceto. Ea vero proportione infunditur pulvis » ut glandis pondus tertia 

parte 



Philofophico - Politica. 47 

parteruperetpondusipfiuspulveris; fi enimpondusglandisficlibrarum;o. pulveris pondus 

eirc debet librarum 20. lic in tulmine abundut fiilphur, ut patet ex odore , <Sc nitrum etiam,quod 

caulii clt fubita; inflammationis 6c rareladionis. 

Terti6licucexpiofiof"uIminisfitperl"ubitaramaterias:rarefaaionemintiacavumnubis,fic 

alteriuseruptioetormento. Deniqueprius,utalibidiaum, inutroque videtur corufcatk), 
quamfonusaudiatur, ^ 

Difcrepantveroprimo, quiaexnubefolafine ullo aliotelo, plerumquc exilit tlamma, 
dixi plerumque , quia quandoquc , ut diaum eft, lapis fulmineus comitatur; flammayerij 
pulverisglandem excutit,alioquineftfereinnoxia. Secundoflammaerumpensdnubclon- 
eepci-vadit, idcft, ad foo. amplius paftlis cum ftrage maxima ; flamma vero pulveris vix 
fon^iusunopedc profilitexoretubi. TerrionotancSeneca&Plinius, fulmen non amplms 
quam pedes quinque defcendere in terram, cijm tamen glandes noftrx penetrent ad pedes 20. 

deniquemotusflilministransverfaiiuseft, nonredus acperpendicularis, quod in tormentis 
non evenit. Trifculum autem dicitur fulmen, quiapluribus forarainibus <5c in fulcos divila 
erumpit flamma. 

CONCLUSIO POLITICA. 



Sine refped:u agendunx 




COecumeftfulmen,rideratilic^tcoelioculis vicinum. Non enim rdpicit fpcrfonam ho- 
minum. Summos quosque ac infimos f erit. In fubjeaam terram graftatur , Sc in fu- 
pernaelevatur; nonafFcauabripitur, nec ceftro corripitur; partialenon eft, Fulmi- 
nisnaturammduat, quibons poliriciE Leges amat. Seu Chiliarcha fit, feu gregarius , Ci 
rcuselt mortis , enfcm ftringat. Ut fine difcrimine hoftis in hoftem globum trajicit, nifi 
quodlibennus capuc tangit, ut mcmbra rimcant. Divinisfima eft illa juftitia , qux Sc filio 

noa 



48 Mcteorologia 

nonparcit, &amicosnecirubjicic, &familiares mortis fententil condemnat ; unde cxteri 

veluc flilmine perculfi timorem concipiunt. Quid enim i in extraneum an mitis fuifTet 

ManliusTorquatus, quifupplicio filium fuftulit, quodbelloLatinocontraimpcriumfioflem 

depugnarit 5 Ergo,ficonfticutusesfequefterJuris, arbiter boni & cequi , fponfus juflitije, 

Ltvtus Hymenseus pacis, fecialiscommunisboni,cuflosaequicatis, medio pede pertranfiens, afFe- 

'• i' ftuneabripiaris, necirainfanias, fedmediumtueare. Hoc tibi pra;figas album tuarum a- 

dlionum, necaddexteram, necfiniftram inclinare ; quemadmodum lai^ittarius ad metam 

telamittit; &:utjuftitialibramgeftat, unalingulabilancemtenens , fimulac coeca : ita non 

cognatio, non utilitas , non familiaritas attendatur. Confanguinitatis pullus puniatur , fi 

reuseft: extraneusfoveatur,fidignuseft: nicido^nonintereflatooculo lapientisfimce fimul 

acpiifIimceHildegardis,PhilippumFlandria:Comitemmonentis, diftum obferva : Attende^ 

utpuro ocfiiojHjlitU tn Deum-) velHiacjuilain Solem ajpicias, Et m ahsque proprietate judicia tuajujls 

Jint. Optandumeft,utJovis fincomnia plena; cocfulniinum, quoc regnorum adminiftri,5c 

Val.Max'^'Ci incimos, & in exceros animadvercences, Qualem Junium Brucum fuiffelegimuSjquiduos 

1.12. ado!efcencesfiliosprodicionisconvi£tosvrrgiscjefosfecurifubjecic. Bonis nocet,ijuiparcit ma. 

Se».L.del't- NeroniSenecadixic. DitSiracionemreddidic, &: Legem explicuic : lnvindicandisinjurih 

Clement, LexeTl-,uth£C tria Princeps coKjideret,aututeum , ijuem punit-, emendet : aut utpoenaejus coeteros meliorts 

reddat : aut ut fithlatis malis casteri Jecuriores vivant. Vecus eft de Csfare Augufto , quod filiam Sc 

i^wr.Cffj-.neptetnobpudiciciam proftitutaminlnfialamrelegarit. Recentius eft, Vandalorum inte- 

gerrimusRexCanutusindiftindd fuppliciaexegit: nonatBnicas ,nonnecelIicas, nonamici- , 

tiadeli£topacrocinabacur: DeprebenfiinMercialacrocinances, dum ad fupplicium duce- 

Lih. i. rencur,^gregedamnacorumquidamjurecon(anguinicacis impunicacem praecendic; Cognato 

H^adal, ergo meo, VQpoaitR.GX', -ut honoratioreiocojittaltiorem irucem parate. Bonvrumjalutem cujiodit , cjui 

C i-?. malosfunit^ 

QU^STIO VI. 

Qualesnam Jint e^eCJtiS Fulminum. 

UTcxvariisfalis,nicri,bituminis,aluminis,ca!chanti,fulphuris, aliisque (piritibus ful- 
men coalefcit , ita diverfiflimos &: admirandos parit efFedtus, qui pallim ab Authoribus 
copiosd adducuncur. Horum racionem & caufam reddere proprium Philofophi eft. 
QLua vero longum nimisforetfingulosenumerarcprsecipuisin prcefenci&fubfequen- 
ti quxftione felcflis,eorum caufam brevicer adferemus. Sit igitur 

Conclufioprima. Fulmenordinarieinresduras, &magisrefi(tentes pliis ftevit, mol- 

libusintadtis ; ita haft:eferrum liquat ligno falvo ; aurum &: argentum in cineres reducit 

raarfupio inviolato ; ferrum intravaginam abfumit vagina illxsa, integru carne , & nulli 

interdumapparentenotaofTacomminuit ; dolio fra£to illxfiim relinquic vinum , confumit 

vefles falvo corpore, pedem comminuit incafto calceo. Cujus rei caufa eft , ut advertic 

Arift. 1. %. c. I. & poft eum aiii, quia in iis , quoe ignis trajedui refiflunt , neceffario aliquam mo- 

ram facic, & vim fuam exercec, in iis vero, qux mollia lijnc, & non refiftunc, nullo modo hsrett 

fedfubicofineapplicationevirtucis fucc,&confequencerfineljEfione, perporqs &occulcafo- 

raminacelerrimSpercranfic. ExquibuspacececiamfulmcnnonefTeiapidem, fed ignem, ut 

fupradiximus. Confirmaripoteftanalogia,ficaquafoitisarrodit&confumit metalla, noii 

ceram,autlignum. Qi^odveronecvinumdiffluatfiaftodolio, itautrigorilletriduo duret, 

caufamitaexplicantConimbricenfes: calorpoteflliquoresaddenfare, fi ii ficcam txhalatio- 

nem admixtam contineant, hac enim rationegignitur fal,nitrum, fulphur, Saccharum, aliaque 

id genus. Igitur ciim fulmen vinum calidis exhalationibus & vifcoficacibus eonfperfum at- 

tingit,necid obIiquoriscopiamaliamvec3ufampenetrat,extimasilliuspartes circumquaquc 

addenfat, &durat, quibustotumvinumquafi corioinclufum detinetureomodo,quoaqua, 

ciim exterius gelafcit, per (e tota confiftit, nec diffluit. Declarat hoc Albertus M. in traft. de 

tonitruc.a2. experimento;namfi pfillium(herbaefl,quamvulgus nofter pulicarem, Ger- 

mani 5l^cb«2ir4llt / vocant) vino admifceatur, replet ipfum humore quodam vifcofb , quem 

vinum infitocaloread extremitatesdifFunditf; ficque obducitur vinum quadam veluti cru- 

fta,quaperaliquotdiescohibetur,necdilabitur etiam fradovafe. Eadem porro vis, qux 

vini partes exteriores indurat , totum etiam vinum ad centrum usque congelat. Nequc hoc 

mirum , cum etiam modicum coaguli calore fuo totum lac j cui injicitur , coagulet. Ex his 

rationem reddes fequentium eventuum, 

Teftatur Muretusinnotis ad Senecam, fulmen in palatium Hyppoliti CardinalisPerra- 

rienfis 



Philofophico-Politica. 49 

lienfis dccidifTc , <5cmucroncmgladii,quiadle£tumiinius defamulisdependit , itacolliquc- 
fecifrcutinglobuiumfc converterit vagina penitiis illsesa. 

Annoif6o. referenteTorquemade,inHitpania, propdpagum BenavAide-, duoinitinere 
conftitutiingrucnceterribilitempeftatetulminisviin terramproftrati.Horumunusvaiidare- 
cupcransmembrafurrexit, &:abiitreIidorocio, qucm deindeincoIxpra.'fatx*colonicErequi- 
rentes exanimem invenerunt, corpore quidem incegro &: omnino illcelo , (ed olTibus omnibus 
ita comminutis aut emollicis, ut totum corpus quali una caro quaqua verfus in omnem partcm 
moliisinftarcoriicomplicari (Scconvolvipotucric. 

Aliquot3bhincannisHeidingsieldia;,nonproculHerbipoli ,ubifuImenantealiquotan- 
nos turrim Ecclelix propinquam , quam Sartor cum tribus Hliis inhabitavit , terribiliter f eriit; 
SartoriinhypocauftopiloscapitislblumambulTit , indcpavimento perterebrato , longode- 
fupertractutrabes excuftit: Tresvero tiliosin laterali conclavi curiofius pcrpatentemtene- 
f h-am nubium tempeftiferarum curfum obIervances,in terram po(travit,ex quibus duo tandem 
refolutas vires receperunt,tertius vero exanimis permanfit, ut eciam pro detiindto habitus fuc- 
rit. AdvocatiHerbipolichirurgi&Medici, duniSanguincmadhuccalcntcm in co compe- 
riffent, cuftodiendum maiidarunt , tercio demiim die , ciim horribilis denuo tempeftas in- 
gentifragoreturrimconcuinnit, mox&hic velut e fomno evigilans fbpicas haftenus vires, 
recuperavit,diu4uepofte.iincolumis(upervi.xic. Ica narrat Joan. Zahn, in fiiamundimira- 
bilisOcconomia. Scrut. j.difq. ?. c.if. 

Plutarchus 1. 4. SympoC (eu convival. Quacft. q.2. ex Hermanni Crufeiii interpretatione, 
fic loquentem introducit Dorocheum Oratorem t mihi cercd conftat fulmen in domum apud 
nos delaplummuitamiracubedidiffe: hominemfomnoftratum transvolans, neque illum 
ortendic, ncqueveftematci^it; (alcjuscingulum, in quofuccinYeratnummosaereos, lique- 
tecitiScfudittotum. ttpaulo poft: accepi ctijm militis, qui RomiE araem (acram cuilo- 
dieb.it, fulmen, quod propc delapfum ambulilfe calceamencorum corrigias , ncque aliud 
quidquam incommodi attuliirc. At pixidularum argentearum , qua.' ligneis inclulx capfiilis 
erant, argentum quidem colliquatum <Scconflatum luilfe , lignum iiitactum Sc inccgrum ia- 
ventum. 

ConcIufioSecunda. Fulmenaliquandorem molliorem corrumpit, duriore falva. Ita 
^T/4rf;4RomanorumPrinccps,teftcPlinio,cum graviiisafulminc fuiifetid-i, exanimato in 
uteropartu citraomnc aliudpciiculum vixifte tcicur, Releri eciani Lucrecius ilKelb dolio 
vinum fijlmine exhauftum tuiffe. Huc quoque rcf i^rri poccrit illud , cujus Schoccus 1, ri. c. iR. 
Oi'.6. mcminit in harc verba. C>clebrabatur Anno 16^7. Panormi in SiciliaprimaDominic;i 
DcccmbrisinCollegio noftroS. FrancilciXaverii, magna folcmiiicacc,magii6.]uchominum 
concurlii , dicti Sanili t<:ftum antc pomeridiano tcmpore ; quoreligioliisquidamnatione 
Gailusinlatcrali quodamtempIiSacellointerconfertamhominum turbamorationi vacabat. 
Ingruitmterimfxvatempeftasi&fulmenfpectantibuscundtis cadens in templum,ferpitper 
luperioresparietes.atqueindictumfacellum delcendens, proftrat in teiram quotquotade- 
rant, led neminem Ixdit, (blum dcprehendit poftea diitus Religioliis, omne<; rnrins corporis 
pilos,veftibustecios, fuilfeambu(tosatqueconfumptos,rcliquiscumveftibus illxfis. Rado 
primiefll-poteft, quodfoetusobtcneritudinem fuam tacilius quam Mater afubtili, languida 
tamen, &nonadeovehem<.Mitiexhalatione,atficimalepocuit. Coeteriim crcdibilcmihivi- 
detur ex vehementitulminis illapli cerroreeam hicaborcivilfe , & ica fbecum quafi fulmine ta- 
ctum & percuffum edidiffe. Ratio fecundi eft, quia dolium illud, ciim rariori (libftantia con- 
ftet, lulminis vi laxatum f uilfe , ejiisque latcra oinnia rariora facta, ita ut igneus Spiricus facile 
inid fereciperetiatqueacerrimicalorislui virepentevinum cxficcarct oc abfumeret. Cau- 
famtertiircdditVirgiliusWellenderflerinDecalogo Scrm.T.c.f. quiavaporillcdivaricatus, 
hoc elt, divifus in partibus , dcbililHmus eft ; igitur talia Ibliim acccndit, qux funt facilis incen- 
lionis, ut capilli, qui (iint de materia cerreftri & licca ; & per tadum alicujus humoris vapor ille 
cxtinguitur. 

ConclufioTertia. Vcnenataintcrdumpoftfijlminis plagam venenum deponunt ; fc 
quxdam, veneno prius carentia,illud concipiunt. Caulaprimi cffe poteft, quia in illis fulmen 
^urit venenum. Ica Seneca I. 2. nac. Qua-ft. c. 51, malorum, inquic, Serpencium & alio- 
rumanimancium, quibus mortifi?ia vis ineft, cum fulmine ida (ijnt , venenumomne con- 
fumitur. Necmirumeft, ciimvencnoalias (qualein fulphure tulminiscft , utmoxdice- 
mus)aliudvcnenumpelIipofl"enotius(it, quamutpluribusdeclararidebcac. HincS.Grcg, 
lib. ;. Dial. c. ly. t. i. fcribit fuper NurcUm tonicru aliquando delapfum, omnes, qui in il- 
lodiftriclu , repcriebantur, Serpentes intercmilfe. Caulapoftcrioriseft^quiacum exhala- 
tiotuUnitusfulphureafiti &(imulcalidiflima; lulphur autem inter venena tSc deleteria ha- 

G beacur, 



50 Meteorologia 

beacur,afflatusfulmInisnontantiimlethiferexiftit, ut facile vitalem calorem fuffbcet, fed 
et:iamobcaioremcalidi(TTmum,tenui{nmefefeinfinuantcm,quandoqueaccidit, utmomento 
hLimoremquafiexfugat, &: humida corpora afflata in aridaconvertat. Exemplum mirum 
adducit Cardanus 1. g.variet. c.43, Referunt, inquit, in Lemno Infula, ubi infulce cornu 
dividitur,ocl:omeflbresfub quercu ccenantes a fulmine perculfos, atque examinatos man- 
fiflefubcalpecie, quadifcubuerant, utunuscomedereviderecur , alterori poculum manu 
ad!novere,alius bibere j ciimque nigri omnes elfentjimaginem flatuarum totidem repriefen- 
tabant. 

Similequidcontigiti54(3. Mechlinx, ubitempeftas fulminisi£tibus & afflatibushorren- 
das edidit ftrages, incer eas autem memoratur, congerrones aliquot potantes ad tabernam ce- 
reviliariam(ediiTe,temporisqueterendicausaehartis luforiiscertairej hotpitam autem, cum 
adpromendamcereviliamin fubterraneam iviffet cellam,redeuntembibones admenfam, uc 
cosreliquerat, lcdencesomnes,fedexanimatosac mortuos reperiflTe. 

Conclulioquarca. Fuhnentadbahominum corporaincerdum redigit in cinerem , &: in 
idlu quali oculi ablumit. patec exemplo, quod Wolffgangus Meurerus in Comment.Meteo- 
rol. apud Senncrtum in Epitome fcient. Natur. 1. 4. c. 2. refbt , nimirum minidrum quendam 
icafubitoereptumexhominumoculis iftu tiilminis invia, quaLipfia iturTorgam, ucpoft- 
eanunquamapparueric. Caufautique fuit, quod totus, quantus fuit, carnes,ofla, veftes 
iplxincineres&ventosabierunt; namfieri pofTe, utfulminis efficaciaanonfolumcombu- 
rantur, fedftatim calcinentur, 6c in cinerem redigantur corporaaliqua accenfb fpiritu to- 
laui humidicatem momento quafi abfumence, dubium effe non poceft. Redafto autem cor- 
poreincineres,hivelab ipfoimpetufulminis,qui aererarapidiilimSfecumtrahit, vel a fub- 
fequenceventodifpergunturin auras. 

Hoceciam tbrtallismodourbisRomanae Conditor Romulus d vivis fublatus eft , qui, 
utLivius&aliinarrant, ciamadexercitumrecenfendumconcionemin campo ad caprae pa- 
ludem haberet, fubitocoortatempeftascummagnofiragore, tonitribiisque tam denfo Re- 
gemoperuitnimboiutconfpedumejusconcioniabftulerit ; nec deindeinterrisRomulusvi- 
fLisfLiic,credicumqueincaelum(ublacum,quem fulmenauc turbo dillTpaverac. 

Quseresprimo: Curfiepefulmineusignis tantum allambat , nec quidquamnocumen- 
ti adferati Refpondeojhocvel cbntingereobdebilitatemtiammai, ut diximus, dumnimium 
divaricatur, &irvpartesdividitur; velquiaintaliacorporaincidit, qus qualitatibustuiscon- 
trariis ignis reprimunt aftivitatem. Qucedam enim natura fiia contra ignem fe tuencur,uc as- 
beftus,quiintel3mdu£tus, fi forte ufu Ibrdescontraliat, igne purgatur. Sic etiamfiaquam 
fabarumcalidamcalciditrolutsemifcueris,&malvavifci , atquemagranculi aliquid addideris, 
iftaquematsaimbueris, acreficcarismanum, ignem traftalais innocu(^. Similiarteutuntur 
empirici, dumpublicointheatroad populi circumfufiadmirationem plumbo & piceliquata 
manuslavanc. 

QiKeresSecundo: CurinunafylvaarborescertEelaeduntur aliis inta£tisy ubi Helmont. 
refert na£tvMeceoi-olog. Anomal. num. 20. vidifTe fe unico fragoris fono fepKEfente aliquot 
myrladesquercuum,<!kcorylorumcombuftaspropeVilvordium , ubiinterimfrequens betu- 
la, fagus&alnusdensaconfufionealiiscommmiftieatonirruillxfiE permanferunt. Refpon- 
deo,eventumhuncrefundendumeflb in harum arborum effluvia contrariantia qualitatibus 
fulminisexcufli, juxtaenim varietatem fubjectifarpevariusabeadem caufaexiftit efFeftus, 
& qucE amicaeftuni,inimicaeftalteri,huicappropinquat,abaltcrorefugit; fic aqua fortis, 
ut ex didtis conftat , chalybem exedit,& eadem cerx molii parcit. 

Quxres Tertib : Curvulneraafulminefrigidiorafintreliquocorpore ? Refpondeo,cau- 
famquidameffevolunt,qubdunacumfulmineomniscalorabigitur. P, verb AdalbertusTyl- 
kovvsky part. Meteorolog. curiof^ cap. 50. fentit, a terrore&venenoidevenire, quoduna 
cumfulminevulneriaffunditur. Probabiliortanienopinioefl"evidetur, qubdfulmineaflam- 
inafanguinem,caloris&:fpirituumcaIefacientiumfedem, exficcet, autunaavehat, aut abfu- 
mat,ad cujus defedtum necefl"arib firigus fubfequiiur. Icaphilefophatur Cardanus lib. un. de 
fulg. c. 19. 

QujEres Quartb : Unde contingat, quod aliquando ^ duobus eodem in lefto recumben- 
tibus unumignishicexanimet illtetb altero ? Refpondeo , cautam efTe, quod illo temporis 
pnn£to,fulmenutriquecBqu^appIicatum,&indifFerenserat, unus fpiritum , &cumeoex- 
halationemfulmineamomniauramobiliorem attraxerit, alcerverbrefpirium emittendo ful- 
men a fe amoverit. 

QuteresQuinto: Quomodo fiat,quod(£cpd homo vel brutum 4 fulmine interimatur, 
utnullumveftigiumvulneris appareat i Refpondeo, id contingere fbrtd vel bbvaporis ac- 

cenfi 



" Philofophico-Poiitica. ^ 

ccnfirpirituoramrubtilitatem, quasper nares , os, &hiantes poros vitalia vencno occupac ; 
velquiarepencinoaurxatflatulutFocat. Hucrevocandumeftiliud, quodP.Schottus Pliyli 
cur.l.ii. c, ig-i)-?. narracevenideMxnisinSicilia, ubi t^hilolbphiam profefTus dilcipulo liio; 
Scdeb.u, inquic, is cumaliis muitis priB tbribus templiiinmontis, cuiimpolicaelturbs, lli- 
percilio, (pedabicqueflimanccmiEtnam, &crebra t nubibus tiilmina ■•, atque tonitrua im- 
pluviocoelo; cijmeccerulmenincurrimprimo, acdeinde ante fores templi defcendit , «Sc 
incurriquidcmduospueros colludentesconfeftimexanim.at ; fedentesverbpra:lbribus dis- 
jicit; curruntomnesadtemplumDciauxiliumimploraturi ; Difcipulus autem arrepto am- 
babusmanibuscapiteproprio,lymphato limilisdilcurrit per templum , & voce lamentabili 
caputlibircddipeciccapucleperdidifTeidentidemclamitans. Accurruntcxteri, confolan- 
tur, reticiunt, domumdeducuncmecumdepelluntomnem ,&:mentireftitutum reliquunt, 
Redit isdiepolteraac fequenci eciam Ixtus ad lediones, at die terti.l 6x improvifoextingui- 
tur. Dealiovero ibidem narrat, eum idu fulminis per aliquot .innos demencacum fuilfe» 
qui tamen deindc ex incegro vaiecudini tiaic refticucus. Caula horum evencuum haud dubid 
fuicvenenofaexh.-»latiofulminis, quatemperamentum ccrebri turbatum, <Sc vitalia plus mi- 
nusinfedlafuCre. 

Q.ua;res lexto : Curfulminetadacorpora contrajadum jaceantj itai ut caput fpedec 
adexicum tulminis. Icem,curpucredinemnonpatiancury RelpondeoexAlbercoM.quicaui 
(am primi hanc alTIgnat , quia, inquit, impctus icliis vehementis convertit percufta contra im- 
pctum,<Sc naturaleeftanimalifejconvertere, verfus nocivum, improvisO adveniens admo- 
vendo ei vultum. Ratiovero fecundieft,quodintenfifIimus fulminis calor omnem inifto 
corpore humorem,ut caufam pucredinis,momenco abfumat, illudque exficcet. 

QiKeres feptimb : Num verum lic, quod Plutarchusaffericdormientes a fulmine iramii- 
nesefte. Relpondeo , contrarium ex mulcis calibus conflare, in eocamencumPIucarcho 
confencio , conftcrnacionem, cimorem & cremorem ex fulminis lapfu & fragore concepcum, 
Ixpemuitis morcis caulam exfticiffe, adversias qux dormienci propugnaculi vice eft fensiis 
privacio. IcacvenirepocuicRegi Michridaci, cujus pharecra lecto appenfa, ida aliquando 
fuilfc dicicur, ariilicqueinealagiccas,Regeip(b dormiente, atque inno.xio mancnce, Ejus- 
dem pueriles cunx tulminatx tuCre , pcrilricu folum infimtis trontCi 

CONCLUSIO POLITICA. 

Uti ferro, ita deliciis fiibjici , turpe eft:. 

MOIlis machina delicix funt , ob voluptatum initamenta , quibus non unus Hercules e- 
nervacus corruit , qui ad tormentorum tblmina ftetit inconculfus. Sxpd Martiale 
pectusblanditiis, «Sclenociniis eft emollicum, quod in glandium ferrearum imbre ut 
marmor, & pecra duravic ; infinicus lim, tot molles cafus enumerando, quibus columnse 
belli(Sc Martisalumniin Venerispullos fbeda metamorpholi degenerarunt. Invidlus armis 
AnnJbalAmilcarisfiIius,magnanimitatisexempl3r, arx forcicudinis,vivumac fpirans fortitu- 
dinis militaris propugnaculum (quibus omnibus nominibus eum Orator Rom.compcllat)quo 
arietefuitdejeclusy excufTus 5 Campanaluxuria largisdapibus , unguentorum fragrantii, C''<^' <"''*'• 
Venerisblanditiis tregitpenitus illum,quem Romanusmilcs,nequearmorumimpetu,neque ontr. 
militaribusinfidiis, nequeterro,nequcignedetererepotuerat. Igiturquidtamperniciofum R»ilttin, 
cfl, quammollisilleadverfarius, (Scblandienscatapulta,quavirtus atteritur, fortitudo labe- 
factacur,dilabuncurimperia, animiparicer &:corporisamittunturbona,cxpugnanturviresJ 
nullusc.ipitaliorholtis,nulIumdamnumgraviuSinullaluesmi(erabiIior, nulladeniquevafti- C/V /.f. 
tascalamitolior. Hxe,quxlegis, PrincipisEloquentixfunt oredeprompta: Hxc vaftitas T^^y^j^ * 
enervavitVitellium,hxcluesintecitThemiftoclemv hoc damnum furripuit Neronem, hic J 
hoftisexpugnavitAlexandrum; «Scquid virosnomino, integrasprovinciasac Regna, in M. 
Antonii liquaco unioneimmenfas fo. millionum divicias, inCaligulx convivio cocim Ro- 
manam Rempublicam , per vidricia illius bcllici Fulminis Scipionis armade univerfa Afii 
triumphancem, hic hclluo voluptuofus abliguriviti 

Fulmen itaque teoptem , Politice, qiioddttra c^ molliafrangiti 

Fulmina perrumpunt rigidas ccckjlia petras, 
Etferiunt liquidas,acIafote?itisy aquasy 



•■. :f ILL JB. 



52 



Meteorologia 

Et duricedmtt,fcopiilofa Cermmiay montes 

Et cedit molUs , quijluit amne , liquor, 
Cedit utrumque Jovi^ 




Terri mariL]ue a Romanis quasfitusMithridatcs omnes perfregitdifficultates; & cumma- 

riaemenfusefletPerfarum moderatorXerxeSjipfasetiampetrasfcidit aceto. Itaregiusani- 

7j,f,7 / musnecobjedtismolliumaifultibus illiciorum , nec feneorum terriculamentorum umbris 

t2A»»al expugnatur. Binishoftibusexpofitumopponaspedus; &: Marti, qui aperta tefironte op- 

'pugnat, &:facileauditur, quia ferreus eft, & Veneri , uuie ex aqua nafcitur, & tedlis ar- 

mistant6graviusferit,quantomoIIius intiuit. Contra akeram duram machinam te cupio 

Conftantium,contraalterammollem&fortemteoptoConftantinum. Eftoex utroquc Cx- 



far. 



QUyESTlO VII. 



Qu£ res 'vel afutmine immunes , 'vel magis obnoxi<t fint^ ^ de 

nonmllis aliis fulminis adjundis. 

QlIiEresprim6: numlaurus immunisfit a fulmine ^ Refpondet Plinius I. i.Hift. Nat. 
cap. yf. cum antiquis affirmativd, quod confirmat exemplo Tibcrii Cxfaris, qui toni- 
truametuensturbatiorecoclocoronamlaureamcapitegeftabat, uthaber Smtonlus m 
' cjusvita ; caufam dat Fracoftorius , quodlaurus rotunda admodi^m fit & corticis denfi 
ac l£evis,a quibus omnibus fit,ut incidens vapor non inharreat; propter quam rationem ncc co- 
lumnasafulminibustangivjdemus, quodrotundic terfaeque fint ; itaille.Sedrationemhanc 
improbat Cardanus,ciirn «Sc multae aliaE arbores rotundce Iintjnec tamen a fulmine immunes,<5i: 

ipfar 



Philofophico-Polidca. ^^ 

ipfx columnx marmorea; fubinde igne hoc profternantur. Addit Schottus,quod Lauri ple- 
rumqueintrutices,raroin magnos, acterreurestruncosexcrefcant. Teft.itur&: Vicomer- 
catusComment.adcap.ic.l.;. Meteororum Arift. paucosantc annos (fcriplit iLib initium 
pricedentis (iculi) laurum dc coclo taclam tulmine. Et fortaire millies alias hoc contigit, nec 
tamenautabhominibusanimadverfum , aut a Scriptoribusmonumentislibrorumcommil' 
fum. Nctamenomnemantiquitati fidemderog8mus,fit 

Conclulionoftra: LicetLauruslapfum toto impctu Scoeloinfe fulmcnhaudaverterc 
poftit, probabiletamencft, peftiteras ignis fulminei exhalationes a (e arcere pofle. Ratio 
eft,quiamuItnrumAuctcrumfententiacft,laurum,pr:E(crtimvirentem,copiofa&:vchemen- 
tiatpirituum erfluviaafedirfundere, quxpeftiferas &;concagio(asexhalationes > aerem inrtci- 
entcs,3bigunr. Obquamcaufam lauri ramos antiquitas aftigebat domorumtbribus. Ip(c 
etiamlmperatorCommodus, Herodianoteite, contagionistempore in laurea vireta Medi- 
corum condlio (eceftlt. Quemadmodum igirur Laurini (piritus pcftilcntes arcent halitus,ita 
fieripoterit,ut(!«: venenatosfulminisodorcsaferepellanc. Etob hoc fors> tradente Colu- 
ineUa,gallinxcubantiIaureiramuli(bbjiciuntur,utfulphureosfulminis halitus, ne ova infi- 
ciant,avertant. lideratScvinorum valis, ne tonitru coriumperentur, imponebantur anti- 
quitiis. 

QucEres (ecundo: Quidfentiendumdeviculomarino, uti&ficu? Rcfpondet Plutarch. 
I.f.convival. Quxft.quaj(t.9.credunturarboresejusmodifulmine non ::ftl.ui , uti neque vi- 
tulimarinivelhvxnxcorium. Hinctcncorialmperatorume.vpellibusvitulimarini tieri (b- 
lebant. EtlcribitSuetonius, AuguftummultumadeoexpaviiTetulmina tSc tonitrua, ut eas- 
demfcinperfecumcircumfcnet. Huncasmulatuslmperator Scverus ex eadem inateriale- 
ciicamfuamiiifterniprxccpit. Caufamvero, quo.idvitulimavini pdlem fomniabant poro- 
ntatcm ejus cfCc-, quarfacilcillis.\ cute fulmen transmittit. Qu6dver6,ficus de ccelo noa 
tangatur, exiftimatCaeliusRhodiginus 1. ij?. Antiquit. c. 9. amaritudini ejus atnibuendum. 
Verum has rationes ncmo non videt efte futilcs.Xain ex prima deducitur , nec vitulum ipfiim, 
neciilum,quiejusexuviistegitur,afulrewneimmuneselfe, pcnetiabit cnim ad interiora ex- 
halatiofulminca, iSirrccondita fub pelle perimet. £x fecunda pariterfequitur multas alias 
herbas&tiruticespotiorijuredebcre immunescircabignetulminaute, utpoce ricu longe a- 
mariores. Undcconclufio noftraeft,tabularum lyllaboutrumqueinferendumefre. 

ColligetamcnexPancSchotto, taraam hanc&opinionem de vitulo marino indeor- 
tam, quodtantamiscum mari habeat fympachiim, utpilietiamexcoriatianimalis, fi mare 
turbatuminfiuctusllirgit, erigantur ; (idclidic, flernanCur : ex quo fadum , uc cx horum 
pilorummucacione,atrismutaciocolligereturtammari, quam cerra. Lltigitur mucationem 
acriscognofccrent, &inftanteintempe(latem tiigerent, quibus modis poffcnt , tum mari, 
tumterra ; (bleb.mr nautce in navibus, alii domi, <Sc foris pellem marini vituli circumferre. 
Hiacfaclumpaularim,uteavim habereaverruncandifulminacrederetur, ide6quc,rummac 
velorumpaires, «Sctabernacula, 6c iccticce tegerencur. ica Schottus. Oblervant prxterea 
Conimbricen!esdehocanimaIi,uti<5cdeaquilarariusea tangi fulminc ex eo, quod hx ani- 
mantes tacico nacurx inftindu prxfagianc tulmina , fcquc per id cempus in abdicillima , tutifli- 
miqueloca recipiant. 

Quxres tcrtio : Anidemopinandumdcquercu, hyacintho 6c corallo? Refpondeo af^ 
firmativj}, hxcomnia fcilicct inter Poetarum deliria numcranda eftc , ciim his maxime dc 
quercu contrarium obvia evincacexperienria; quidquid reclamet concra Albercus M. &: Car- 
danus. Quisenimcam barduslucrit (ait Scaligcr de hyacintho Exercit. 115.) ut pro ceito 
habeat, tantam vim arceri poirc tantillo truftillo nefcio cujus vitri i prxfentia Jovis iram debi- 
liuri ;ab!entia , aut amotione, refumere vires, animum colligere V 

Quarres quarto : Curfeles,canes, & caprx tiilminis iclibus magis obnoxii, utledula 
dcditob(crv3cio^ undecanisnacuntin(tinctuconancec(Elo fubhominumpcdcs recondicus 
a(ylumquxric. Re(pondeoexmenteBartholini,caufaminhalituscxanimaliumhoruracor- 
poribusexhalantcsconjiciendamefTe, quostanquammateriam cognatam, «Sc nutrimentum 
aliquod fijlminis Ipiritus, fores pnefcrtim (i pateant , ut libcre in aerem (brantur, (equun- 
tur. Hinc feles in limine tanguntur (ccpifttmti. Cancs auccm odoros efte, odoras 0^-capras, 
quiscft, quinefci.ic? Felcsintancacopia per poros etfundcre effluvia exhalationum , ut & 
horninesquidamadillorumprxrentiamdeliquiumpatiantur, Sc genero(iorcs equi, et(i ani- 
malia hxc in curruabfcondantur, fudorem anxic emictant,experiencia nospliisquam fatis 
docct. Datamtamenrationem ;ta vcriricandam reor, ciim delapia t^amma fulminea didis 
animalibus propinquiiis fe alicunde infinuat , ncc enim credibil e efl, vapores ex ejusmodi par- 
vis animanribus co in altum fen i pofTc, ut tulmen deciduuin mox ad ipfa determinent. Pro- 
babileprxtereavaldeeft, ut communis tcit opinio, animalia nemp^ , qux metu, cceli tu- 

G } multi- 



54 Meteorologia 

mulcibus excitato, fnquieta funt , f ulminis ittui efTe magis obnoxia , hoc enim volatile motum 
omnem fequitur. 

QuJEiesquinto : Quxlocafulminimagisexpofita: Refpondeo,expeiientidcomproba- 
tumeflcjfulminaeditioialocafirequentii^isinteftare. Hincmontes{aepius,quamvalles igni- 
bus coeleftibusafflantur. Dc arboribus canic Claudianus : 

hictibuit mmquam cceleflis jiamma falicfisy 
Necparvifruticesiram metiiere Tonantis. 
Ingentes quercus , amiojas fuhninat ornos. 

Pariterinurbibus templorumturresfepiiisfulinen ferire (blet. Exemplum eft Cathe- 
dralis Ecclefice turrisArgentinceAlfaticasurbe, f^^. pedibus geometricis pi-stalta, vix annus 
fere elabitur, quo non fubinde fulmine infeftetur. Caulam plerique allignant motum obli- 
<quum fulminis , de quo in quxft, 5-, cgimus. 

His fubjungo mira quiedam, quie circa nonnulla loca magis fulmini obnoxia variis abAu- 
thoribus conferuntur. In monteTaipx, Provincia: Xenfi, quae eft una ex Provinciis hnperii 
Sinici, ab Oreofcopio fumme celebrato fertur, pulfata ibidem tympana mox fulgura & tul- 
mina, ingente'sque excitare tempeftates. llnde cautum eft quam feverillimd, nec uili o- 
mnino licitumeft,utfcribitKircherus in Chinailluftr. parc.4. cap.^.ibitympanispullandis 
admovere manum. EfFeftumhuncmirumeredibiliuseftmagicisillufionibus, quam virtu- 
cemontisprofluere. Afhnehuiceft, quodde Alcari quodam tempellifero , in montibus 
PyrenJEis fito narratur, locum enim dicunt effe in excelfisjugis , ubi praealta & lata furgit ru- 
pes , in edque eminens qusedam faxea moles inftar Altaris , cui ad latcra inibliti charafleres , &: 
fignaquaEdaminfcriptafunc. Hoc Altare fi quis accefferit , illudque atcigerit, ingensconfe- 
ftim tempeftas ignibus & imbribus furens excitari folet. 

RefertetiamPetrus Tliyrseusl. delocisinfeftis part,i. c. i. MichaeleablfTelt AnnoifKf. 
hiftorice fu2e,efl"elocumpaluftremdecempaf]uummiIlibusabO/^fp«-, quod eft prcedium Epi- 
fcopatus Fendis, in Livonia, in eoque lacum quendam itafuifte infeftatum , jt nifi iinguiisannis 
fanguisinfantumineummitteretur, ultra modumaffligerentur vicini, & plurima danma iis 
doemonesafFerrent;concurbarenCnempeaerem, conicrua, procellas & tempeftates excita- 
rent. Exquo ipfb apparec, fulmina non lacus exhalationibus, fed malignorum fpirituuui o- 
peraexcitari. 

Dignumle£tueft,quoddemonte C/orerumSinicarum Scriptorescommemorant : effc 
nempe in ejus vertice lapidem quinque perticarum altitudinis,qui qucties tempeftas imminet, 
titubare , & hinc inde inftar Cyprefliventoagitacae moveri incipiat. Caulam hujus bene 
aflignacWevverusin ArceConverf. Reg. ii.Sec. ^'.^. i. Contingeremocumhunccxvento- 
rumintra concava moncis vifcera fkviencium flatibus, qui deinde vaporum , halituumque 
copiam per poros , rimas , fifTurafque montium fecum eruftant. Frigidiorem hi auram nadti, 
in copiofos refblvuntur imbres & gum fulphuris quoqueadmixtam habeant materiam , etiam 
tonitribus & fijlminefccviunt. 

Difficiliusratiophyficafequentiseventusdatur. Narrac Kircherus in Chin.Illuft. pro- 
p^ infignemurbemCfc<io^«^haudproculab urbe Sinenli Siyih'i»g provincise Quantung montem 
furgereTfri/adidtim, afpeftuhorridum&cavernofum. Dicicurautem intra huncmontera 
ftagnarequandamaquam,adquam abextratamennulluspacetaditus , &:fifor(anabaItohoG 
afuperiori aliquamontishujusvoraginelapisinjiciatur, mnxingensboatus &: ftrepitus toni- 
truiinftarpercipifolet,acmoxturbidocGelo imbrescopiofifunduntur. Caufam hujus eflc 
reor, quod ex immifiTo lapide turbatus lacus copiolbs vapores emitcac,qui exhalationibus mon- 
tis immixci & per accricionem & fijbcerraneos ignes accenfi,fiagore tumuituent , & ciumpen- 
tes inde, apcam maceriam imbribus in vicinum aerem dilFundant. 

Exdiftiscolliges primo : Fulmina iic fulgura frequentiorajeftate, quam hyeme : (ed 
amplius Autumno& Verepropcerexhalaciones oIeaginofas& fulphureas, Romceprafertim 
perAututnnum, InregionibusBorealibusrariflJmafulminaexoppofita cau(a. Videdida 
de tonitru. 

CoIligesSecundo:fulmencum fequatur motum aeris, ideb periculofum ad feneftras 
apettas cempore fulminum morari. 

ColligesTercio: fulminancecoeloprofundioresterraec^vernas fubire tutum; obferva- 
tumquippe, iaumfulminisetiamlapideinonultraquinque pedesterram penetrare. 

Colliges Q^arto : Cavendum a vino, quod a fulmine cruftaquSdam & pelle ohdu- 
ftum ; folet enim amentiam , aut pene mortem adf erre ob venenofas ignis hujus qualitates. 

Colliges Quint6 : Qu^anquam , ut in q. 7. annotavimus, campanarum pulfiis &tormea- 
torum difplofio aliquando,ob rationem ibidem dasam,tempeftaribus aveiteodis prGflcua fint, 

(juia 



Philofophico-Politica. 55 

quia tamenvis hcec foni valde exiguam & vix fenfibilem in vicinas nubes impreflionem facic, 
CLim potiflimum adlateia& nonlijrfum propagetur, plus virium campanisa benedidione, 
ac Ecclcfixprecibus , quam rationi phyfics ineffe deducitur. Qupd majori jureetiam de her- 
bis&candelis,celebrioribusfe(tisluilraliaquaexpiatis,utbeneobfervatJonllonius in Thau- 
matographianaturaliiintelligendumeft. Delapide verofubceais afTcrvatoadarcendaful- 
mina , omnino fuperfticio eft. 

ColligesSexto : Flammam fulminisaquxrefiftere ,utfeabhac extingui haud patiatur, 
ob vaporum vifcofitatem nimirum, hrmamque cohxrentiam, quse aquam penetrare nnn finic. 
Accedic, quod aqua pnE caloris vehemencia invaporem diftblvacur. Lac magis idoneum 
eft,quiavifcofitaceuacivafereiaccenfa:affigic,acporos claudendoignemfufFocac ^ Acecum 
ver6omniummaximeadreprimend3mfulminisflammamconducit,acrequippecumfiC,fub- 

rilicacefuareiignicxporis promptius fe infinuat, 

AP?ENDIX. 

Gnem aqua inexcinguibilem elficeredoccc Albeitus M. in hsrc verba: olei bcnedidi lib.T, 
oleiliniiib.j.oleide vicellis ovorumlib.i.exquibus fiac mixcura. 

CONCLUSIO PRACTICA. 

Quanto altius ftas , tanto periculofius. 



I 




S.,^1- 



SlImmacaduntfubico,FlaviiArcadii ufitatum Lcmma erat. Non humiles myricJt, vel 
pauperumtabcrnaE,(cdfaftigiatae turriummoles, vcrticatatad usquenubium regionem 
Cedri, montiuraqueaccoloflbrumapiccsfuntfulminummeu fcopiisque. 



56 Meceorologia 

Et celfe graviore cafii > . i 

Decidunt tiirres, ferihitquefummos 
Fulminamontes. Horat. 

Fulmenreapfeexpiimit, quodjEfopus refpondit, interrogatus , quid faceretJupiterPfiDio- 
P/og. L^- geni, ait, credimus : Exceljahumiliat. Inlcribat libi potentillimi nominisargumentum Darius 
fr/./. «.«(fPerfarumRex: RexReqamtDeorftmCenfangmneHs. abeodem, quem famulum fuum indigita- 
vit. Phi- bat, Alexandro M. vita & regnoprivatus eft. Congerataltisfimorum nominum fpeciofade- 
lofiph. /«coraSaporitidemPerlarumRex : Rex Regu»tSapor.,particeps^derum-,fr/i!erSolis &Lunit'., aviliC' 
Chilone. iimis pulicum&mufcarumagminibus, dumcivitatemMygdoniam jampropdviftorappete- 
^X«r/./.ret,numerofilTimus ejusexercitusprofligatuseft,abjedamu(carumcopiaelephantoseqU'C)S- 

2- que concitante,utipfef:iftuofilIimusMonarchaturpi fuga dilapfus Perlidem repetierit. 
Cal. Rho- Quidquid in dtnmfortuna tulit , ruitura levat. 

dig.l.s.c. j^ M.Antonio,oi:julioCiEfare,inPompejo Sc Belifario, Domitiano&TiberioAugu- 

* • ftoquidorbis vidit : Plus hahent penderis ad ruinam ■, qu£ a^teris (unt altiora. Lad^ant. Fulmen 

Senccam -^r-^^^^^^^^ CieorchusPonticusHeracieotarumTyrannus veftesDeorum indutus, altiore 

'^^'"* peomate locatus ,.iilium fuum Ceravnon, id eft,fulmen vocavit j fibi Divinos honores expe- 

ttns. Veriim : 

' Mannarevenie rmntifummM caduntfitbito, Qaudi. 

AChyone,Platonisperfamiliari,veIutfulmine improvifbobrutus, funus fuit. Homi- 
numRedor,CaputqueRexeft, tanto Deovicinior,quantoaltioregradulocatus, veneran- 
dusfibi,fufpiciendusomnibus,collegafortun£e,fpiransdivinitatem ftatua, vitalisReipubli- 
cse fpiritus, exprefliftimumNuminis fimulacrum, excubitor hominum,Pro-Deus & Vicarius 
Sceptri Divinioris. At fi vel uno gradu altiiis contendit, tanto ruit f aciliiis , quanto divinita- 
li aftlftit proximiiis. Nam c^uemadmodumfdmen emiaentia ^uavis, & celfijfimadejiutiparcit autem 
arbuUis'.fic Deus Juperbos ubi^ue proflernit-, amathumiles. Erat cognomento Audax Burgundio- 
numDux Caro]us,cujusvoxaltiiIimorumfpirituumtumida,quadicebat, unum fe tuturum 
Principem,quiabOceanoBritannico ad fuperum atque inferum mare produdtis Imperii fi- 
nibus,ChriftianamRempublicam aTurcarum tyrannide, exercitibusin Graeciam&Mace- 
doniamtransportatis, vindicaret ; at: Sequitur (itperbosultoratergoDeus. Sen.apudNancceam, 

Sen.in caputurbium Lotharingix miferd trucidatus, docuit Corn. Taciti veriflimum effe aphoris- 

Herc. mum: Brevibui momeHtis fumma vtrti fojfunt. 

* -^av^ ^v^ •^2:i«?' -^s^ '^^^ ''mm- ■•''m^w-"¥m^- 

DISSERTATIO IV. 

DeCometis. 

PRimarium locum interomnesimpreflionesigneasfibi meritb vendicatco- 
metes,queracGelumrarbterris oftendit,niriuteasildgel!et, femperpereum 
nuntians&. inferens mala,canentevate : nunquam cceloffedatum impunecome- ■, 
tem: caudaeividelicet proflagelloefl:,comaprotelis, fulgorminax figura, ca- 
lor kammineusirsnuntius &vindi(ft2e. Undeomnium in fe oculos conver- 
tit,ac nemononfcire,quidfit,defiderat.Etut nilSenecalib.7. Natur.qusit.c.i. 
aliorum oblitus cle adventitio quxrit , ignarus utrum inirari debeat an itmere. Pau- 
ca dehoctradidereveteresPhilofophi; Recentiorum verb in hoc expUcando 
multacura & proUxum ftudium eft. Fatetur tamen candide Pater nofter Riccio- 
lus Almag.1.8. fec.i.c.13. Cometa eft,inquit : fplendidum^nigma a Deo propojjtumy 
nunquam ab humanis ingeniis folvendum : Ne tamenomnisdecometaejiisque 
materia & natura tollatur quasftiOjbre viter probabiliorem Aftronomorum opi- 
nionem per quieftiones fequentes exponemus; quarelit 




Philofophico-Politica, 57 

QUyESTIOI. 

Dc Cometis ingenere , eorunjqHe divifione , ac locogenf" 

rationis, 

^OnclLifioPrima. Cometavulgoa comis nomcnclaturamtrahere folet , quod 
(itilelIacomata,fivecrinitacomarum inftar lucem difFundens. Hxc tamen 
detinitioin genere in ampiiori fignificatione accipienda eft, ne unam folum 
Phanomenis cocleftis (peciem fignihcet , nempe ftcllam comatam feu crini- 
tam,&:nonetiamaliasrpcciescompledatur. UndeaHi ficeum defcribunt: Co- 
meta eft Phasnomenon perpetuum, in coelo appareas fubinde caudatum, vel 
crinitum , aut barbatum. Ex quo deducitur 

ConclufioSecunda: CometajuxtadiverfiimfigurK habitudinem bene dividiturin cri- 
nitum,barbatum,&caudatum. Sienimradiosinorbemcircumquaqueprojedoshabetjdi- 
cicurcomatusvclcrinitus; liinunamtantumparcem diftlindat, itique procul, caudatus ; fi 
modicotantiamrpatio, barbatusvocariconfijcvit. Alii novem cometarum (pecies tradunt. 
Albertus M. 1. 1. tr. 3. cap. 10. quinque numerat ; Plinius demum 1. 2. c. z<}. deceni , quae tamen 
omnes re(5te ad has tres revocantur. 

His pofitis ordo quidem pofceret, ut omnium primo in eorum caufam matcrialem & ef- 
ficientem inquircremus , verum quia controverliu hujus ex loco , in quo cometx gcnerantur , 
pociftlmiimdepcndet, annempeinipfocoelo, vel in fuprcma regione aerisgenerentur, ne- 
celfaiiumfuit, concIu(ioncmdeIocopra;mitterc; hocenim conftituto, haud difhcilecadet, 
exponerc qua-ft. fcquenti,ex qua materia fiant tanta corpora, & qux illorum fit caula efficiens. 
llnde fit 

ConclufioTcrtia. Locus, in quo fiunt cometx proprie didli, eftcoelum Kthereum, 

llndeveriomncsiSclegitimicometiEfuntfupraLunam.ItarecentioresAftronomiferc^omnes. 
Qu.orum rationes prxcipud funt. Primo, ex paralaxibus, quas cometa: minores habent, 
quam Luna; quodargumentumeftcertilTimummajoriidiftantia; cometarumaterris, quam 
Lunx : Corpora cnim majorem exhibent paralaxim, quo funt altiora. Hinc propriddidti 
cometateodemmodoobfcrvatifuntinlndia Orientali, utin Europa; fed non ita effet , fi non 
incoclo, fed in aere extitiflent ; fieniminacre extitilfent , nonpoffentatamdiverfimundi 
partibus eodem modo obfervari. Secundo eruitur hoc ex ordinatidimo motu, tum proprio , 
tumdiurno,quia(a:piiiscometaehabentmotum regularem,eomodo, quo moventurfidera. 
Imoaliquando exadetalemfuimotusordinemtenent, ut interduostropicos fuum motum 
peragant Hincaliquameceoramovcantur inordinateactumultuane,cometatamenficmo- 
ventur, utnunquamdeflectantacirculomaximodividcntecoeluminduaspartes xquales, d. 
gnumergo eft, iilos in coelo e(fe. Tertio colligitur hoc ex ortu &: occafu cometarum, C\ 
enim illi efl^ent in aere,breviflimoadmodum apparerenttempore; (patium enim conficerent 
breviflimum,5cpropterpropinquitatemviderenturvelocitermoveri ; cum tamen tardc ap- 
pareantmoveri,ficut ftellxfixaECX duratione. 

Quibus cmnibus argumentis efKcacifl^mis poteft etiam addi ratio ab authoritate Nobilif^ 
fimorumAftrologorum,quorum diligens&accurata obfervatio rem facitprorfusindubita- 
tam. Siccnimoblcrvaflcle profitenturdc illo cometa, qui apparuit anno 1^77. Cornelius 
Gemma, Tycho Brahe, Moeftlinus ; de illo, qui apparuit anno 15-84. Tycho 6c Rothmannus; de 
co,quemcon(pexeruntannoi6i8. Keplerus, Cylatus, Putcanus , «Scc. De nupero denique', 
quiannoi68i.ortus eft, omnesunoconfenfu, quotquot cum philofbphicis oculis contem- 
platifunt. Ifndcincredibile eftvirostottamque doftos, &:huicreiexplorand£eexprofeflb 
addidos, errarc, ic prae iis quidem, qui tota no£le profundd ftertunt, &: ubi modo Ariftotelem 
perlcgcrint, hoc uno argumento : AriftoteUs negat ; permoti, Aftrologos falli exclamant. Qua- 
rc ubi apert^ veritas deprehcnfa oppofitum docet, minime authoritas Philofophi mo vere de- 
bet,excufandustamenomnin6 is,quiaejustemporibus nondum erant deprehenfi tot nova 
fidera , neque cxanimatx paralaxes. Quamquam Sc hunc pro noftra fententia (tare multis 
contendit Lycetus 1, i. de novis Aftris c. 4U 

H Con- 



58 Meteorologia 

Conclufio quarca. Non negandum tamen eft , Meteora quKdam cometis fimilia, & co- 
metasminusproprie diaosapparerepofTe in aiire. Ratio eft, primo, quia nulla eft repu- 
gnantia, quinexhalatioterreftris tanta in altum arcendere poilic, ibique accendi, lucere , 
&:circumagi, maximecumordinaridtemporecomefcefint magni ventorumflatus&magna 
ficcitas, ingens itemlbletquandoquecomicarimortalitas, quteomniaindicant magnam ex- 
halationum exiftere copiam. Et fane cum alia pleraque meteora figuras referant draconis 
volantis^raltirjtiscaprEe, aliaquehujusmodi,nonvidetur dubicandum , quin figuram etiam 
imitari poflint cometarum. 

Secundoreipfa nonnullialiquandovififuntcometarfer^immobiles ; qualis illefuitco- 
metes gladiatus , quemJofephusafTerit, diu vifumimminentem Jerofolymx ante illius ex- 
Cidium. ItaetiamnarratSozomenus,cometamConftantinopoliusquead terrampependif- 
fe. RefertPIiniusl.2, c.^j". vifam a Licinio Syllano fcintillam e ftella cadentem , crevifie 
paulatim in Lun^ amplitudinem , & faftum elfe comecam lampadium. Pariter anno 1470. 
cometa quafinubeslongifllmiscapiliistotumdecurrereZodiacum vifus eft idibus Januarii, 
iitteftaturBodinus. 

£x diftis colliges primo,pracedentem doarinam Concl ufionis tertice procedere omnino 
(leomnibuscometisordinariis,univer(alibusacpropriedictis, quinimirum fpatio 24, hora- 
rumcircuitionem circaterramfimulcum aftris ablblvunt, 

Colligesfecundo: LicetlocusverorumCometarumficipfumcoelum; neque tamenin 
feodemomnesfuntparcecoeli. Sicafl^ericde ChalesAftvonom. 1. 8. prob. 3. Piiyfic. multos 
cometas prope Solem incipere, Sc ihh radiis ejus latere, ancequiini appareant ; mulcos quoque 
•cometasnunquamaSoledigredi, acqueica Soleeciipfinpatience fxpe vifum efie cometara, 
quifubejusradiis tegebatur. Albumazarvero cbmetam anni 844. coUocatincer Mercurium 
& Venerem ; Tycho comecam anm i^^j". inter Venercm & Marcem reponic RurfijsTycho 
■&Mceftlinuscomecamanniic84,incraMarcemcSf Jovem. Cylacus coaietam anni 1618. in- 
terMartem&Venerem. Vifusannoi68c.& 16S1. fuic ex communi oblervationeextraZo- 
<iiacum,&evanuic intertriangulum &capL!tMedutcc. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Minetur, priusquam piiniat. 

[■Iciflimuseftcceli genius,amat,cumpoerias intentat. Minari,eftmonere. lltreliqua 
fideraccelioculi, ficComecje Coeli lingute funt: Terrent, ut abfterreant. Crinitus 
■nunciusimminentiaportenditmala,utte, velutcomaprehendim, de providentiamo- 
neatacinomnempartemoculatumfaciat. HacHnguu tibi ad aures loquitur, uc de fucuris 
profpicias : Hoc Mercurio ce excicac , uc in omne lacus invigiles ; hac virga poenas incencac , ac 
nonintendit; led uc cu animum incendas , ictum prcevercas. Neque enimcuamtamamac 
ruinam,quamqujericvigilanciam. Qu,6dfipunirevellec,neqLie virgam excendcrec minan- 
tem, nequeMercuriumfubmiccerecexcicancem. Nfemo enim,ferirecumvu!c,dicic; cave. 
Seneca Minantis6c amantis, hicgenius eft; nonutpuniat, fed utparcat. Parcarum eft, non parce- 
re; acPrincipumeft : Parccre fitbje^is ■, & debellare fufcrbos ; Cum & animalium Princepsleo 
fiapplicibus parcit catellis, &: agnis ignofcit. Punire potmjfe tfitis e(l poemrmn. Comminacori- 
amvirgamexcende,telaacue,juftiticearmaprehende: .acnonfemper brachium exerc, non- 
nunquamlacercumjuris concrahe, Nam 

CkHdian, JraqHC mniquam 

delfirice. ^ . . 

Pfocliga telorum ejl : caute contenta minari. 

Odoardi Parmcnfium Ducis vircus fuit,faEpius ad fulmina, & comminacorias virgas a fceleracis 

provocacum , &c contentum fuiffe, minis ac f brmidine incuffajterruifre quidem, fed & a fcelere 

abfterruifl"e.Nam&coelum'cometamretrahit,tIammeumenfemrecondic:quandomacure Pi- 

^if, r^^Jcator iBm fapit.Widionnm Amadeum Sabaudix Principem ingeniofus Poeca dilaudans, horolo- 

«las gii-im Iblare hguravic, quod camecfi gnomone, feu virgu teirea inftrudtum, nulios tamen 

* ' alios nifi umbratiies iitus fpargit : ferrr/z wVg^, umbraiitis iiltts, Digaa Principe effigies, 

qui 



Philofophico-Poiitica. 59 

oui minas fovmidandas , at moderata fupplicia infert. Loquatur Romanorum Philofopho- S.«. U 



rum ;mcelignanus 




pojfc ? M centra m«ximA ejf, ftvimfuitm conitnet. Agathias Hiftoricus de Narfete (uprcmo Impe- A<f4t. l. i 
racorisBcUiducerefert, qu6dLuccam,HctruriLt:civitatem,oblidione adeo.'3rdta IWnxerit, (^helJ. 
utcives oblidibusmidisdeditionemobculerint, nifi trigintadierumintervallo auxiliares co- 
pias rccipcrcnc. Diiapli dies , led tide non ftcterunt obfefli. Adii ergo in rabiem coeteri BeU 
iiducesNarlctcmadultiontmpcrfidix, oblirlumobtruncatione conciturunt. Ergo hi, re- 
ligatis manibus prope urbib Mctniain civium fiicic capiic plcdlendi liftuntur , AfiUtes vero 
(^H\IXonc\ \' cvb:i[uni^ firiclis gbdiisviolenti^me feriebaatifidilJataplagaJine illorum pernicie-,ligno in- 
pgciiMHr. Ent(;rreamvirgam,&umbratilemi(ium, Sxpelic minatumfuifreprofuitadcor- 
lectiuncm. 



QUtESTIO ii. 



T)e caufa materia/ijformaii , ^ efficiente Come» 

ttin/m. 

COnclufio prima : Cometacnonfiuntcx conjundionc vel lynodo notorum Planeta- 
rum. Racioefl, quiaevidcntiexpcricnciimanif'eflumeft,videriCometas, 6c fepara- 
tos Planctas vulgarcs. Prxtcrca uti paulo ante ad fincm quDcfl. prioris didum , excra 
Zodbcum quandoque obfervanturtomctxjunde non exorbitant planeta;. 
1 ConclulioSecunda: Neceflconjundtio aliquorum femiplanetarum, qui niinimi cum 

fint, quiiibctlc fblovideri non potcft, cum alio tamen, vel cum aiiis conjunQis maximi. 

H z Primo, 



6o Meteorologia 

Piimo, quiaconjun£lioiiniusplanet£Ecumaliobrevitemporisintervalloduiat, ut videreeft 
innovilunio,&:Soliseclipli; (edcometaraliquando rexmenfiumfpatioconlpiciuntur. Se- 
cundo: Quiacometaftatimincipitinmajoi-iquantitate, quamquiE a duobusvel tribusftel. 
lis conhcipoteft&ad eam devenit magnitudinem, quce non nili pluribus acpluribusftellis 
poihtcomponi; fed non eft credibile, tot occultas errare, & fefe oftendere ftellas» aliasfre- 
quentiusfibioccurrcrent&rconjungerentur. Confirmatur , quia Attalo legnante efFulfit 
C0metatotumla6teumcirculumcompleaens,fedfiex planetis eoaluiffet, non omnes , qui 
€xiftunti (ufticerent, utpatet ; ergo. Deinde obfervaretur earum fteilarum accefllis mutuus, 
ocreceffus. 

GonclufioTertia: Necfuntfidera,nonnataquidem de novo, fedtantumdenovo ap- 
p3rentia,necaftraerr3ntia,quKperingentesEpicyclosvoIvantur, atqueitaexfummocoslo, 
ubi propter flinimam diftantiam non poftlint vidcri, defcendant interdum & confpicua fiant ; 
neque f unt ftelLT caudata: ., ut fentit Cardanus, qus tamcn terris caudam fuam nou femper ob- 
vertant, ut appareant caudatce. Ratio eft, quia inprimis (ine fundamento finguntur ignitx 
hujusmodi cif culares Orbitx. SeCundo , Ci defcenderent ex fublimioriloco cometae , ac li fie- 
rcnt confpicui, deberent initio minoresapparere, cum videlicet ex alto veniunt,fenfimqueac- 
cedunt',hoctamenconftat efTefalfum. 

Conclufioquarta: Noneftftellaapparensdetedtismaculis &: quafi velamento materix 
ftriata:^ iliam .Inte contegentis,ut vult Cartefius ; quia perindt} maculx illx , ex vorticibus Car- 
tefianis erurnpentes,ftellas fixas quandoqueoCcultarent, quod nunquam fattum. 

Conclu(ioquinta : Nec materia eorum funthalitus pingues 6c vilcofi exaqua&: terra 
'etlam fuperlunamelevati, Namliocprordis improbabilevidetur , quiatantainterdum co- 
metarumeftrftagnitudo,utterram milliesexcedant ; & aliqui obfervati funt durare per fex 
menles, aliiperunum, alii^erduosannos; undeneceiTeeflet^utterratotafolveretur in ha- 
litus^exquibustanta&tamctaframolesconlicetetur. Deindenonvidetur credibile, quod 
afcenderepoflinthalitusterreftres fuprajovem. 

Advertetamen conclufionem hancprocederede cometispropri^diftis <Sc fuperlunnri- 
bus^illosenimcometasminus ftrifte tales, quoS dixi prxced. quarft. aliquando apparere in 
aere,nonrenuoconftarepoflc;exhalituterreltriaccen(oinfiiprema rcgione aeris, modo ta- 
inenparvifirit,3c nondiudUrent; viderationes ibidem aflignatas. Rejedis igitur aliorum 
ienteritiis fic 

GonclufiGfextatProbabilifliimumeft^ cometas fieridenovoexmateria & vaporecocle- 
ftieffluentetum ex materia (blaii, tum aliorum pIanetarum,quivifiderumconden(;itus(Sc 
alteratus vel accetiditur, vel certS radios Solis excipit inftar fiderum.Ratio deducitur ex dictis, 
quia a maieria fublunari i vaporibus &c exhalationibus terra: fieri non poflunt, ut patet ex al- 
latisrationibas. Ergo,amaterlafuperlunari. Secundo, quia certum elt , maculas <?ciacu- 
laserumpereaSolemajores5psateil'a: eftautemobfcrvatumapudRiccioIum, uti (Scfeobler- 
vafteteftaturP.GhriftophorusScheinerusinfuaRotallrfina, quodeotempore, quo cometK 
apparent,nuIIaapparufcritmaculadrcaSolem, utannoi6i8 Qupdfignum nonomninova- 
numeffepoteft,rrtateriamillariifol3tem(utiquoquecajterorum aftrorum) longius a Soleef- 
fufanlinconietam etTormatatfifuifre. Tertio, fi novx fubindc in firmamento (tella: funt ex 
materiacocleftinats, qua:deindeiterum confumptx quati exfpirarunt , cur non poteft ibi- 
dem ex eadem ftella caudata aut crinita na(ci, & ad tempus lucere T Hinc orta celebris illa coe- 
leftium cometarum a feptem planetis fumpta divifio, qua Saturno plumbei, Jovi argentei,Mar- 
ti rubei, aurei Soli, flavi Veneri, coerulei Mercurio , pallidi Lu iia' adlcribuntur, 

Gonclufio feptima : Caufifbrmalis, fivefbrmafubftantialiscometarum eft eadcmcum 
caufafbrmali-,fivecumfbrma ipfiuscoeli. Ratio eft, quia vapores&exhalationes habcnt 
eandemcumaqua&:terra,.aquibusexeurit; ergo etiam cometa; eandem habebunt foim.im 
cum coelo.planetar*itn,a(5uo pervirtuteraSoIis&: fiderum generantur. 

Gonclufioo(9:ava: Caufaeft^eftivacometarum eftiplavisadtivaSolis 6c fiderum. Nam 
quemadmodum visaftivaSoliSi&fiderurii&planetarumpoteft influere 6c. alterare corpora 
iiablunaria, itaetiampoteritalterarecorpora coeleftiailla condenlando, calefaciendoiSc illu- 
minando, 

Golligesprimo.exP.Arr. D.Unica de coelo. fec.5. n. 2. Aliquos Cometas effe miracu- 
loseaDEO procreatos,<Sc hipofluntequacunquematcriafieri&procreari, quia cumaDeo 
miraculosefianc, nonrepugnat, a DEO illosexquacunquemateria ad illius beneplacitum 
procreati, 

CoIIigesfecundo: Gometam fublunarem &minus proprie didlum efTe exhalationem 
pinguem, craflam , copiofim , paitibus benc denfis in fliprema rcgione aeris accenlam. Cau(a . 
vero eflicieiis horum comctarum eft tum calor vapores copiofos attenuans , &c usque ad fupre- 



mam 



Philofophico -Politica. 



6i 

matmerisreeioncmevehens, tumSolmateriamcongregatam accendens. Sunt etiaminter 
hos cometx , tellc P. Cabxo, qui folo afpeduSolis, aucalterius aftn iUummancur , nec ar- 

^" "Collices ter i 6 ex Hcvelio , unicum Solem quovis tempore tantum materix & exhalatio- 
numevomaepolle, utexillamaceriaunoanno cjecla,i;o.ampliustales comecx, quaisan- 
no 1664. luxic, proaenerari polTinc. Llnde quid de cxteris planetis dicendum fit , judican. 
dum reiinquic Pn^cerea non tancum non miraculum efle dicic , quod tot cometx uno Ixcu- 
loprodeanc, lcd podus, quodtampauci , cum SoItantammateriscopiamunoannopolUt 
eiicere. Pucacic.ique,mulcos cometasvelanobislongcremotos, vel parvos nobis elle 111- 
con(picuos-,ide6 ver6tamrar6apparere,qu6dcometx exdiverfis planetis proflucns niacena 
non lacile in unam mafTam coire polTTc , cum raro comcca ex unius planccx maccria nalcacur. 
Verum&aliigraves AuchorescenlencplurcscometasixpeincoeloexillercqLiamutomnes 

inobisconlpiciantur; imo in eclipfi Solistotalitalesprope Solcm obfervatos efre 

Colligcsquarto: Maculaslblares,cxquibusnon fiericometasdocuimus, nihil eHeali- 
bd, quam umbrx quxdam minutx cum luce ad inftar iiimorum , qui a fuperhcie Solis bulUcn- 
risin xtheia ejiciuncur. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Virtus opprcfla relurget. 



:o. 



JT. iO ■ 




,T .V . 



N 



OnadcoHaviiHcraclionx Svmbolum tcnct: /V.»/<'^r/;,4'/jfi" »»/»/«/ fA7/«;;quinaliquando 
poll trillia luibila phxbus alaciior; podlinilUum altpcdlum minantis cometx , mcliorafi- 
dera lccuc;ilmt. Idtcftatumtacittuiicrtillimusillc lcxccntaruraadvaliMCumubellafius,, 

H ; qui 



Enn,t. 



62 Mctcorologia 

quivigeiimafextaDecembrisanno 1680. tridia qutEqueacominofanunciavit. Ccmetaerat, 
quiltationeminitioin Antinoi , alias Ganymedis ccde pofuit, fidere hocintegre occupato, 
Traducta per Antinoi corpus fiderea virga conftellationem aquilx ita poHedit , ut collum ejus 
flammeoenfetecuerit, (tellailliccofuccntepenitLis obtedta. Eo tandem faculJt (e lixc ex- 
tendit, utDelphinidoriumradens adusque dexteram Cygni alampertis^erit. CurlLim de- 
indemutans,PegafoacAndromedximminuit. FuilfeGanymedem fuper Afixpartcm Mo- 

SabelLl.s. narcham, acgraveinterregesbellum concitaffe, lcribit Sabellicus. Aquilam Romani in(i- 
gneImperii,L)elphinumtempeflatesportcndere,Cygnumfeu oloremcandidum colore,Fa- 
cisnuntium,quisignoraty Hac(iderum conjunftione nemonon per flammantem coelilin- 
guam graviflimam tempeftatem ab A(iatici Ganymedis gladio Romanx Aquilaedenunciatam 
intei-pretabatur; eamnimirum, quaunivevfamHungariam ac Auftriam inundavit ; fixis ad 
ipdimRomanxAquilxnidumViennamhofliiibuscaflris & haclmperatoria (ede in dubiam 
aleamredada;maIoprincipio Auftriam (unettatam, hodierni cineresloquuntur , & tantum 
nonuniver(alemcatacly(mum(anguineacometxcaudadenuncia(fe timebatur. VerLim fic 
htftitigladioexomnilateread u(que jtigulum petita Aquila|felici exitu coronavit principi- 
ummalum: quandovelutCygnusaquisablutusnonobrutus, Pacis candorem^armoriimque 

JLlia». filentiumcum Delphinoanno 1697. iniit: E(tautemCygnuspacisamicus,iElianotefte. Ot- 
/, /„ tomannumautemGanymedem,quivelutmarinabc]luaAuftriacamAndromedam unoriftu, 
hiatLiqueforbcreaflurrexit: nontantum Lotharingici Perfei, advolantistjue Polonicxalbx 
aquilxauxilioexChriftianitatiscorde Vicnna avertit : fed & ipfum tanquam Prometheum 
vinculisligatumrepctitis vicloriis vtilncrat,recentiqueusque fermcad internecionem clade 
dieii.Sepcembr. 1697. fiuciavic. Inpiecatisarmis enche.itusPoliticus, licetfUnefto terrea- 
tur(idere,glorio(acamenlaurofinemcoronabit. Nam& (iderum Monarcha principio nu- 
bibLisinvoTutus,moxerumpitilluftrior; &: faxjatSata clariLis rutilat, &; aurum in igne pro- 
batum purgatur , cSc navis agitata procellisaltiLisfurgit, velociuscurrit, ipfi turbines flabra 
funt, quibus ultra Herculis cancellos poitatur. Et Auftriaca Poteftas tot probata cafibus, ve- 
xatainfidiis, jaftatafludlibus, felici exitu in utriusque &orientis&occidencis Imperium glo- 
riofa inf eret vexilla , ex utroqu e Ox. far, 

QUtESTIO III. 

'^lDe Figuraceufrima proprietate Cometarum, 

tlinquepotiflimum quafi proprietaces cometarum, de quibusquxftioinftitui poteft, 
obfervantur. Primaeftfigura, prxfertimcaudaillaminax, quxfiagelliinftarmun- 
dofublunariexoritur. Secundaeftmagnitudo, tertiacolor,quartamotus,(S(:quin. 
tademum duratio. De{>rimahicduntaxaterit(ermo,tametfijam fjperiiis inquxft, 

1. aliquid (it adum. Hanc fufius &: eleganter M. Manilius 1. 1, Aftron. hifce verfibus expo- 

■fuic-; 

Diverfas qtioque per facies accenfa fermitur 
Lmvhia, quafuhitis exisiunt nata tenehris. 
Nam modo ceu longi fluitent de vertice, crines, 
Flamma comasimitatavolat, tenuisque capilhis 
Difufos radiis ardentihus explicat ignes. 
tiuncprior hecfpecies diverps crinibus exit^ 
Etglobus ardentisfequiturfib imagine barbte. 
Interdum aquali laterum compagine duBus, 
Quadratamve trahem fingit , terctemve columnam, 
Qmn etiam tumidis exaquat doliaflammis, 
Procero difleiita utero , parvbsque cnpillos 
Mentitur parvos ignis glo7neratus in orbes. 
Hirtaflguratur tremulo ftib Itimine mejfls. 
Lampadias flfliis ramofos ftindit in ignes. 

Ita fulfit cometa facis ardentisinftar anno Chrifti i. &: anno 68. vifus gladio flamrnivomo 
rimilis,imminensurbiHierofolymx. Annodeinde72,iaculifimilitudineapparuif,columnx 
yQto imaeinemreferensortus eftanno^S^. fiiiiiliter & lancex figuramretulifli^notatus anno 



I 




rhilofopliico-PoIitica. 6^ 

5-50. lnmodumm:ixlmoe trabis per 4. menfes vifus eft 1017. Mirabilis & fingulnrisplatie ^i- 
dclxitur comet-i anno ii8c. nam fcrpentem hirlucum rcprxlcntans nunc progrcdiebatur* 
nuncinfpiras lecjlligebat; nunccumhorroreintucntium, quali intbiorcs ex altodevora- 
turuseircc, huniani fanguinis avidus vaftum riolum apcriebat. Anno ifii. illuxit cometa in 
Lombardiainftarigneipavonis,equo, ciim evanuiiret , tres lapides fulphurei deciderunt) 
quorum primus 160. alcer 60. tertius 20. libras pondererequavit. Anno if^i. cometa vi(u 
tcrribilisDraconistbrmam re(ercns,caudamqueprxlongarn igneam extendens die 2, Aug, 
conipectus ert. Hxc occalionc figurx divedx in cometis annotatx, eruditionis causa anne- 
dere placuit. 

Oblcrva tamen,dilferentiascometarumpotilIimumex foladirpofitionevisusnoftisin- 
cerSolem & comctas oriri , procul nempii hujusmodi coi-poraaliteracaliterinoculos no- 
ftrosincurrunt. Ifndc bene ctiam Sencca 1. 7. c. 11. de cometis differens ait : Sivefint ali- 
qux diftcrcncix illorum , fivc iion (int ; eadem fiant omnia ratione neccflc cft. Quod (i ta- 
men comecx extraordinari.! & inlblita apparuiite figuri, qualcs paulo antecnumerati cenfen- 
tur,abA!tronomisadnotentur, fingularihaud dubiodivinaordinatione ad erudiendasmor* 
taliummentes de lccuturis infblitis liniftrx aut prolperxforciseventibusita etHgiatos fliifre 
credi poceft. 

Dubitabisnihilominus&:quxres,quomodocaput cometx conftitutumfity Rcfp. Sc fic 

Conclufioprima: Caputcometxtormatumexmatcriacoelcfti,benecompadaambitur 
3ccingicurabcxhalationibusveIpartibusxthereis minijsdenfis cSc opacis. Rurdisiicctfito- 
pacum ac lucem refledtat , habec tamen eciam aliquam diaphancitatcm, qua lucem tiansmittit, 
live conftac tcnuiori , &: dilutiori matcria porisque intcrfita, ut radiis folaribus haud difKculter 
cr.Tn(icum conccdercpodlt. Non cftaccenlum, lcdduntaxat a Sole illuminatum. Ratio 
alTertiuIcimi, dcquomaximd concroverlia eft, cx co de(ijmicur: quia (i cometa ignis eftct, 
motus cjusnequaquaincn"cpofretade6regularis,&:conl^ans , nequecaputferret, nequeco- 
mam projiceret , ucpote cemere propullus violenco adionis ignex impecu, neque durare tam- 
diupolTct. DeindeignisperpcndicuIariterfurli.imtcndit,cometxver6 cauda deorlum aliv 
quando, (xpe oblique , 6c femper recta ex adverfb Solis porrigitur. Hinc fequicur 

Concluliofecunda: Caudacometxeftrarioradhucmateria, qudmilla,undecaputc0» 
metxconftac, fed cjusdem tamenrationis, Non veroeft.ib intrinfeco accenfa Sc fplendi- 
da, (ed opaca &: illuminata a folari lumine per capuc cometx transmiilb. Ratio eft, quia, ficuc 
pcrquodIibetioramen,aucparcicuIam vicream convexam Sol radiola pyramide in conclave 
illucet; autpervariasliepenubes luminofus tradtusfurllim, deorfiimve projicitur, ciim vel 
igneacaeIoteIamitti,velcceIeftesvirgasvibraridicimus; eodemmodo transparcns effe po- 
teft cometx corpus, & iae6 radii (blares per illud vibrancur. Sic ctiam confpicitur in vitreo 
globoIbIido,autaquapIeno , itaper anguftum fbramen in obfcurum cubiculum illabente , 
ut pars radiorum in parietem album incidat, pars margineglobicxcipiatur. Confirmatur 
hocpotiinmumexeo,qu6dinomnibuscometis,quiabanniscentum apparucre, caudafem- 
perinadverlamaSoIepartcmprotenditur; quod argumcntum eft, caudamillameflerario* 
rem matcriam aradiis Solis per capuc & corpus cometx crajedtis 8c rctradtis illuminacam. Ali- 
quandotamcnobfervatumeft, comctamcaudam projicere in oppofitum altcriusftcllxvalde 
luccntis,&:prxcipue Veneris, quiatunccaudafbrmaturex radiis Veneris. Hinc 

Ben(}expIicaripoccftprim6,curcaudaminusficilIuminaca, quamcorpuscometx, racio 
eft,quia cxhalationes & partes xthercx rariores,tbrmantes caudam, funt minus opacx , atque 
adebrcricctunc minorcmIucem,qu.\mcorpuscometx. 

Hxplicatur (ccundo, cur cauda fbleat etle latior in fine , qu^m in principio^imaf^lnem 
pyramidisinverfxeriigians. Ratioeft, quiaradiiretraaipo(\quamuniunturin aliquopun- 
cto, deindc decuflantur, <Sc divaricantur,atque adco poftdeculfationem caudx incipic hatelce* 
re. Seu utaliusfbrsclariirsexplicat; quia in priori partecometxcolleailuntradii, deindc 
vcropauIatimdin"ecantur&: ditfunduntur,eo feremodo, quo nebulolb interdum coelo Sol 
j)cr quxdam nubium toramina radios, 6c virgarum veluti taces jaculatur in exitu comprefros j 
fedpaulatimfediduccnces&: fpargentes. 

Explicaturtcrtio: Curaliquicomecxcrinitifint,aIiibarb.atiy quia aliquando radiimate- 
riamcometxdenlioremnonpotrunt pervadere, fed hac illacdilperguntur, & rebulliunt ira 
fuperficiem,eamqueveluticoronant,<S:crinitam efticiunt. Quiaveroradiifxpiiisnonper- 

ruperunt initiomaceriam,pofteavcrodiffolventefemaceriaviamrcperiunt,proptereacontin- 
gitnonraro,ucbarbacusexcrinito fiatcometes, ficutviceversa ob contrariam rationem ex 
barbatoerficiturcrinicus, CujusetiamreicaufaeflTepocelt, majoraucminor accefllisadSo- 
lem, ut bcne obfervavit Tycho in cometa 15-84. ciim enim propior Soli eft Cometes , comanti' 
t)us apparct radiis, cum recedic, promiLtitur iili cauda, 

£xplli 



64 Mcteorologia 

Explicaturquarto : CurComette aliqui caudam initio non habent, deinde vero illam 
acquirant, vel etiamillamainittant; hocenimexeoevenit, quia radiinoa initio penetrant 
opacioremmatcriam,quamdeindeienfimpervaduntj fin autem condenfetur materia, Co- 
mette prius comati aut caud sri, glabri omnino ftunt. 

Arguestamenadhuccontradiaaprimo: caudacometxaliquando non omnino in dire- 
ftumSolis, (ed defleclendoaboppofitoinaliquampartemprojicituriUtde cometa ann. iffg» 
oblervat Rothaiannus , de cometa anni 1^77. notat Tycho, & de cometa ann. ipg. 
aflerit Snell!us,quando caudanon illuminaturaradiis fblaribus. Refpondeo, oriri hoc ex 
diverf;ifiguracometK,qua;figuracauratdiverramrefra6lionem; five clarius;fieri hoc, quia 
radiuspropterproflinditatcinecvariamopacitatemcapitiscometx avertitur ,utnon exeat in 
oppofitum; ide6quefoletidevenireipfbflatiminitio,quandoadhuceftopacior materia, &. 
indigefl:a;ubiautemopacitas ilIamajorfracl:afuerit,laxat exitum, «Situncradiusindiredum 
cmicat. 

Arguesfecundo: Et eftpotifITmaobje£tio, licetradiiperrefraaionem infleaaiitur, Sc 
faciantangulum, adhuctamen nunquam propagantur perlineam curvam , fed folum per re- 
£tam, conftatautem , quod fxpe apparuerit cauda curva , falcata (Sc arcata, ergo. Refpoa- 
deo,utfupcrius3nnotavimus, idoriri exfenfuumillufione, Nequeenim efi;novum,redam 
lineamcontemplantialongevidericurvam. Sicnavigantibus littora eciam reaavidericur- 
va. Ratioveroaprioripoteftdefumiexdefinitioneline2ecircularis,atqueadeocurv£e ; omnis 
enjm Iinea,cuius omnespartes aque diftantabaliquopuncto, quod eftcentrum, eftcircu- 
laris,<Sccurva,fedaIiquandolinearectapoteftitaviderialong6,utocuIusnondiftinguat,qujB 
parsfitdiftantior,fedita, utoranesvideantur cequediftareaboculo, unde tunc objedum vi- 
debiturcirculare&curvum. Secundopoteftdici, quodtunc falcata appareat cauda, quan- 
doaliiEilliuspartesapparencaltiores,alicedeprefIIores ; tune enimfit quiedamquaficurvatu- 
ra. AtquiparcesillaL^quxflintpropioresrpectanti, apparentaltiores , qute vero remotiores 
funt, apparent depreffiores ,ficutinIonga porticuextremumtabulatum notabiliter inclinari 
videtur; ideocometxcaudaIicecredafemgerfit,videturtamenaliquandoarcuata. Vel de- 
mumpoteftidaccidere propter refraftionem radiorum incapiteipfiuscometae, eo modo, 
quo remus in aqua fraftus apparet. 

Coiliges, quodincometislliblunaribus, quifiuntperaccenfionem, caudapoflicfbrmari 
ex vaporibus accenfis in longum protenfis. Undecontingerepotuit, quemadmodum Hifto- 
rici teftantur, uc aliquando cometx fublunares fcintillas in terram excufferint. 

Colliges fecundo ex Hevelio, nulIuiTi cometam propter diverfitatem materite, halituum 
fciIicet,nucleorumquecommotionem, tum etiam diverfiflimam diftantiam cometae a terra 
colorem, lumdnquefuum,licethocprorfusa Solehauriat, illum vero etfi ex unicotantum 
Planeta deducat, conftanterper totum apparitionis tempus confervarepoflTe , fedaflidue lu- 
men, colorem, formamquecapitis eapropter mutare , &: nonnificertisquibusdamdiebus 
fplendidiori,araoeniori,&:majorifpecievideri. 

Colligestertio: Qjjoaltiorilococometceexiftunt, eo cauda necefTariominorcompa- 

rebit; inaltiffimoveroietherenequidemulla fsepecomparerepoterit; nam quoaltioriloco 

cometaexiftit,eoSolmagispoftipfum corpus cometicum caudam producendo occultabit. 

In altisfimo autem tethere , ciim ob miniis reputandam diftantiamSoIis&terraelineadire- 

ftionis caudx a Sole per corpus comette produdafiat propius parallela linece vifionis in terra ; 

ideo cauda necefTario poft ipfum corpus cometicum projefta vifui terreno patere non poterit. 

Itacredibile efl, fiftelleeremotisfimx firmamentiradiosfolarestrajici permitterentficutcor- 

poracometica; quodfinguIjeaSolecolIuftrattehaberentpoft fecaudas, queetamenhic 

in tellure a nobis ob immenfam diftantiam obftantibus earum cor- 

poribusviderinon pofTent, 




CON- 



Philofophico-Politica, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Incentores malorum ne tolerentui'. 



65 




1 diluur c Come xl.derumabortus, ^camannunuimorborumatquebellorum,acutaorien i. 

t.s So].slucepelluntur. Caudatis his oculis Sol fpina dt. Venenatas bdSs ri .mme 
usglad.us expurgat. Paradifus nontoleratalpidisvenenum. \falorum incen:oi^rve« 
humano: converlat.on^ funt, in commerciis co.uagium : contadlu nocent. Tbortuc hZ^ 
n.genensunt,pdhsRe.publ.cx. Piacrudelitastftexilii autpa^nar malo malo meder T 
m.naoppnmere,..p.etatis. Scdusamat,eiuitoleratfcderato?. Impiu eft quTcum pi': 
dl,nonv,altlc.nt.llas.ncend.orumreftinguerc.G.afraturinvicinascEdesflamJ,ci.m3^ 
utTh^xt' fo. e?°"l'r "^ "^ ' confortio pdUrbr ablegecur , focium intoxicatrhuic^iibcfe. * 
tatita%u, tovec. Un.us culpa .n plures redundat: 6c r».d„s ipfe fi,i , qui maloco^vixerlt. 
Mcnander.conrent.tmalo, quimalos tolerat ; tolerat, qui non toIlitfMonet Satius PoS 

- - - Primo in Umlfiejlfle 

CottMHsfceUr,im.,aicjHeaHimosinfand<(pttrA»tes. Str^J.j. 

Extinaum carbonem qui tangit, ti.igit manus. Scderato qui convivit, fit focius cuId»- 
h.cmgereft, hunctucavere memento. Or^tidu.o contaClu etiam /apie.ti.fudiTZS^^^ 
?r& P^ Rercmdanturpernidoramembra, necorpusRdpublLinficiat^ Vc re^ ^''f^^''- 
&Cat.l.namquotPh.l.pp.c.s.n(equebatur RomanorumConlulum doqucntilllmus- ne S '"'""'■ 
^'''S:;^iZ^'^'''^^^' ruiqucfequacesin partcm pcrtrLn: Z^^ClrZ^^^-^f' 



c 



66 ■ Mercorologia 

DHmJpeBant oetili Ufis , Iddmmr & t'pjf 

AdidtnqMe corporibns tranjitlone nocent, 
Integergrexquomodoruecorreptusabicin ruinamy a vlcina ove labes contrahitur: & fer- 
pitmembrorumconranguinitateinteftinummorbimalum, quoad propinquitate cor, vits 
Jmtn. caput corripiatur, 
$a,t, 2^ Dcdithanc contaqio lahem. Tuvenalis. 

QAxmWMVLxh':^ Romam cemprehenderehello qucereret, Saguntinos belliincentores aggi"e(rus eft. 

Cunidomefticisfedicionibusres Romanaturbaretur , indiftidiorumcapicaJuliusCcelarani- 

ttvittsl, madvertit. EtAlexandercoercitionetrcdecim(edicio(brummilitumtoti exercituiquietem 

3<^. invexic. Seminamalorumelidc&perniciofaherbanonpullulabic. Fontemobftrue,nein 

torrentes excrelcat. 

Q^U^STIO IV. 

T^e magnitudinc y colore.^motHiduratione ., ^ reiiqms pro- 

prietatih^s Cometarum, 

^OncIufio prima. Cometarum magnitudo varia eft, five in capite, five in cauda. Patet 
hocabindudtionevariorumcomecarum, Ann. 1427. vidis comeca 4000. milliarium 
''germanicorum occupavit, qui anno i^^-^,. fulfitplusquam duo coelioccupavit figna. 
Tancum annusiffS. fpeftavic, ut (verba (Lmt Bodini) non tantHm exfpiratwnes levi//;m£ & 
Arids. , fed necomncs qnidcm jylv<z ac nemora.^ c^uoti^uot erant uhicjue terrarum-, pahttlo himejlri^ cjuo lu- 
xit ifufficere potuijfent. Teltatur Tycho Caput cometiE anni 15-77. ftiifte dimidia parte minus , 
quamLuna. Cometes autemannii6i8.f'uit milliarium Germanicorum 3S2700. ficquepo- 
tuicleptuagiestotamterramcircumligare, im6,u'taitL. Rhodes, feptuagies poftit aliquis to- 
tamterrampercurrerecitius,quam caudamillam adeomagnam, SubAriftcEilmperiolucens 
cometaterciamcoeliparcemlongicudineimplevit. AttaIoregnancetantuserac,utinimmen> 
(umexcenrus,cae!iplagam, cuiladeanomeneft^aequaret, itateftatur Seneca qu. nat.l.^.c.if. 
Longitudoultimicometxi68o.variafuit, donecminorCemper fadlus tandem evanuerit. 29. 
Decemb.f)0, gradus in circulo fiix Sphtera; m.iximo occupavit, qui in globo terreftri efficiunt 
goo.milliariaGerm.Latitudo vero eodem tempore habuit^.gradusfeu 6o.milliaria.Exquo 
univerfaIiterdeducitur,ruperIunaresmaximecomecas,dequibuspotiinmiimagitur, ingcncis 
omnino vaftitacis effe debere, ctim eandem cum planetis altitudinem occupaates,longe tamen 
majores (peftantibus appareant. 

NotandumtamenexHevelio,dupIicemefrecometarummagnitudinem,aliam apparen- 
tem,aliamvoram; ilIaefi:,quxoculorumjudicio,(Scinftrumencorumdimenfione, vel eti.nm 
arudioribusfecundumpedesiulnas, imoperticas&haftasdifcretionefafta defignetur , qute- 
que pro temporis diverfitate fit diverfi». Vera autem eft ea,quam revera poftidet cometa , at- 
que in femidiametris terrs, vel fecundum milliaria aut ftadia decerminatur, Apparentem pro- 
inde longitudinem oriri docet ex vario cometarum fitu, diftantia a terra,item elongationeaSo- 
leiangiiloquevlfionis &:fimilibus; veram autemcaudx longitudmem ut plurimum ab am- 
plitudineAtmofph£Ercecometic£Edependereait,ita fcilicet,ut hxc eo majorfit, quo Atmol^ 
ph£Eraampiior,nucleiquecapitisfolidioresfunt. 

Conclufio Secunda : Color Cometarum non eft vcrus , (ed tantum apparens , illeque va- 
rius & mulcipiexjuxta variam di(pofitionem materla^.Candidus feu albi coloris cometa ex ma- 
teriarariore, utpatetinlinofuccenlb&magistcnui, &: dominio MercuriIoritur,unde Mer- 
curialisvocacur. Rubicundus aclanguineus propcerdenficacemac crafticiem exhalationis,ut 
in pice videtur, propterque dominium Martis confpicitur,unde Martlalis a Machemacicis dici- 
tur. Lucidus naturamrefertfuigubernatorisJovis,quemobidJovialemnominant,quiaJu- 
piterneceftfuIgorisrutili,nequeaIbicantis,fedmedii. Sideniquemateria cometarum mul- 
tum compadla eft, dabit colorem puniceum,qualem ligna duriora fundunt : ^\ humida canule- 
umreferet, qualisinvinofublimato(pe61:.atur. Minerales etiamexhalationes coloris diverfi- 
tatem cometis fublunaribusaffundere pariterpoflunt , nam candidamcamphora, pixgrsca 
rubeam,fulphur ca:ruleam,fal ammoniacus viridem,antimonium crudumrufam, fcobs ebur- 
nea fublividam alit flammam. Verifimile etiam valde eft cometasincolorerubicundiores 
igneosquemagis&lucidiores, nobisplerumqueeffe viciniores. 

Obfervant prxterea Aftronomi,qu6d Luna prxfente magna variatio cometis induci foleat; 
nam obfcurius &: pallidius illorum corpus plerumque comparet cum minori cauda.Luna ver6 
occidente&occumbentemoxcorpuslucidiuscucaudalongioriinconfpeftumvenireappetit. 

Conclufio^. Motus Cometarumduplexeft, unusdiurnus, quo circa terram volvun- 
tur (patio viginti quatuor horarum. Aliter vocatur motus raptus , & primi mobilis ab orien- 
teinoccafum, quo una cum Sphxris cceleftibus , fupremaque aerisplaga in gvrum volvuntur. 

Alcer 



Pliilofophico-Politica. S^ 

Alterproprius, quomovetur incirculo maximo circa Solem> vel ab occafu in brtum, vel a 
SeptcntrioneinAudrum, velabAoftroinSeptcntrionem, Senecanarratduos, unumtem- 
poreCl.iudii,aitcrumtemporeNeronismotosaScptcntrione in Aulhum-. Unde commu- 
nioreorummotuseilinSeptentrioncm^quodAriltotelcs & plerique Aftronomi oblervave- 
runt. ItatcftaturNicepliorusdccometavifotemporeTlieodoiii: Regimontanusdecome- 
tai47f.GemmaFriliusdecomet3if5'2.<Scaliideeo,quivi(useftanno 1618. &penc omnesafi- 
tirmantde nupero, quiaartul(iti6So.innoftraregionea26.Decembr.usquead f. Tebr. anni 
i68i.arpicaVirginisprogrenumdirigensversusCjinymedem, ubiaddiem26.Decembr.miri 
fplendoris albicantis caudam amplam, valdcque illuftrem 6c longum per coUum Aquila; , ultra 
etiamalamdextramCygni trajiciensapparuit: Perrexitporro percaudam Delpliini, Equum 
minorem,Pegarum,C3put Andromedx,&:caput pifcis Borealis ad Triangulum ; ultraquod 
caudam rariflimam Sc tenuiflimam exhibens,tandem in Februario dilparuit. 

Quxres, quxfit caula hujus pofterioris motus ? Rcfpondeo, ciim cometce motus eft 
rcgularis,qualisroletefle fuperlunaris, referendus eft in inteliigentiam, ficut motusAftro- 
rum,eftenimincredibiIe,quod excogitaruntKepIerus & Cyzarusmotum illum trajedori- 
um elfe inftar fulminis ; quomodo enim ille pofl^et elTeadeo perennis Sc regularis. Cum vc- 
ro irrcgularis obCcrvatur, lignum eft, cometam efle elementarem ,; 6c temere ferri huc & illuc 
ludibrio caufarum accidentalium. Movetur enim cometa ad motum fui pabuli ex feptcntrio- 
ne(ciIicet,utafl"eritSenecain occidentempermeridiem, &ex(eptentrioneinoricntem,(ecu- 
tusnoncertamviam,(edp3buli(ijivenam., quoniamignium materia llium alimentumfequi- 
tui-,uteft vidercin ftupa. Hincaliquandoagiturmocu, (i nempe deficiatmatcriaexparte 
interiori, fivero exeademparteaccre(cat,rapitur motu dcorCum inclinante. Prxterea vari- 
um feu erraticum comctx hujus motum a fidere pirxdominante ficvi prxter Ariftotelem tefta- 
turScal.exerc.^o.&i^i. quificfcribit: etenim,quam materiam informem fidus ab ima no- 
ftraa-axeritregione,quarenuncabsfecompadlam,formatam, libratam, fibi propiorem non 
fccumevehat^ fuftinetigitureumftella,&utitadicam,parcnsejus: quali ciimaSolenubes 
fufpenduntur. Quidmtrumfilecumtrahit y eademnamquepoteftatequippiam <Scattrahi5c 
retinerialibidifputatumcft. Hxc Scalig. 

Hictamenob(ervandumeft, tamcelerimotucomctas intcrdumprogredi, ut, ciimad 
occidencem apparere incipiunt , intra dies paucos folem ita antevertant, ut matutini oriantur, 
&c hocmodounusidcmque cometa&:orientalis&: occidentalisreipsa iisdem feu unius pa- 
ralie!iincoIisapparerepoflit,quod,quieX3£tenonanimadverterunt,unum<Sceundemcome- 
tamproduobusac diverfishabuerunt. , . 

Conclufioquarca. Duratiocometxfublunairispendet a materixincenfce «S: qualitate <& 
quanticate, proutenimmuItacopio(aqucmateria, eaquevelben<;: compafta <Sl tenacior vel 
rariorfuerit, itavel longiorevelbrevioritemporeduratcometa. lllam enim materiam flam- 
maferiuspervadit,<Sc diuturnumabeapabulumprxbetur; hxcccleriterconfumitur. Quia 
ver<iuniverfahorumcometarum mareria non eodem modo fublevatur, in<.iue tantse molis 
coagi-nentatur corpus , led fubinde novee exhalationes ad eandem accedunt, quce augent mo- 
lem, 6c tbvent incendium, fit,ut tamdiu cometa duret, quoad conveniens nutrimencum ele- 
vccur, (Sc alimentum tbmici nucriendo ful^"ciat. Caufam vero majoris aut minoris durationis 
inlublunaribuscometisefTemajoremautminorem refiftentiam materice contrafolaresradi- 
os,.aquibusdiflTpaturmajoriautminoritemporisfpatiOi . ... 

Exquocolligitur^detemporedurationis nihil omnino cert^ deterrhiriari pofTe. llnde 
nectcncentixPhilofophoruminterfeconveniunt. Plinius enim brevifHmum, inqiiit, quo 
cernerentur, Ipatium feptemdierumannotatum eft, longiffimum oftoginta , fed excmpla 
huicdodVmxdiflimiliacomplurainveniuntur. Lubicneciusenim 8. cometas invenitfenis 
menlibus durafl"e,nempeannoaChriftonato 60,64, 78, i4f, 557, 603, &: 1240. Vcriim & 06H- 
mellres fpeclavitannus 575-. Sc g/f. utannotatCalvitius ex Cedreno. Quinimo Jofcphuspau- 
loantecxcidiumjerololymitanum per totum annum cometam gladio fimileminc<xlocon- 
(pectumelfe fcribit:quemadmodum<ScftellailIa,quamelapfum(xculum vidic anno feptua- 
gefimorecundo,fedecimintegris menfibus in afterifmo CaflTopex hxfit. Quod etiam de 
ftella natali Salvatoris prxlucerite dicitur, eam biennio integro afFulfifl"e. Sed hxg poftrem» 
tria phxnomena prodigiofa potiiis funt , quam qux naturaliter generentur. 

Conclufioquinta. Tempuscometis fupernaturalibusriuUum omnino fixum eft, utex 
corum caufis cfficientibus colligi poteft. Sublunares vero generantur potilllmuin cum ma- 
gnxfuntficcitatcs fecundiim ArativertLim: 

Safc tUt hirrtndos lempejias /icca cometasi 



68 » Meteorologia 

Cumenimaerisregioficcis abundat exhalationibus, fatiliJiitEflammamconcipiunt &:exar-" 
clcrcuntincometasaccedentibusmaximcaliarummaceriarum pinguibus <Sc (ulphureisefflu- 
viis. GignunturautemtercinAutumnOiquoniameatempeftateintenfusjKftatiscalorexha- 
lationum materias confumens, aliquantum remilit, attamen tantus adhuc viget , & halitus ex- 
citarepo(Iit,quoS(Scmoderatumfriguscondenlat, &:antiperiftafisvelattritio, aut Solisradii 
deinfuccendunt, Raroinhyemegenerantur,nam tempusfrigidumaequeac liumidumcau- 
fiEmaterialiadverf3tur,calidorumquevaporumafcenfumproliibet& rctundit. Nec ver ob 
humiditatem nimiam cometarum partui propitium eft , tenuis enim caioris cjus vis infuffici- 
enseft ad tantam vifcofirum exhalationum molem elevandam, quanta ad vaftum cometac 
corpus efformandum requiritur. 

Qu^seres: An polHt ialtem proximc cognofci diftantia cujusque cometsaterray Re- 
fpondeoaffirmative,&:tresftatuomodosexBlanc3no.,primus eft ex paralaxi, quam come- 
taabaliqua ftellafixaobtinet. Cum namque cometce motum nedum diurnumparallelum 
cequatori, r^dctiamannuumpofTideant, obierveturcometa, quandoincipitoriri, aut man6> 
autvefperi>5(Sceftpropehori2ontem , quamnam diftantiam obtineat ab aliqua fteljaeifupe- 
riori; (Scdeitide,quandojamcircaverticemeft, notetur, aneandemdiftantiam adhuc obti- 
neat. Quodiinonobtinet, fignum eft, non efi"e inferiorem itellis fixis, fed inipfofirma- 
mcntolucercfivcro diftantiammutavit, fignumeft, eum efTe inferiorem. Cumenimftellae 
ob remotionem diverfb locoj in quocunque fitu fint, non afpiciantur , fi &: cometae feu in Ho- 
rizonte-jfeuinMeridiano, ineodemfituintueantur » cum ipfis eMem diftantia potiri judi- 
candum, 

Sectindus medus defumitur ex duobuslocis diftin(9:is per aliquot gradus ad invicem , fed 
tamen fub eodemmeridiano exiftentibus; namquefi cometa eadem horaobfervatus,eandem 
abaliquaftellafixa, quae (it ineodemmeridianocum cometa diftantiam habet,fignum eft, 
. -riullara pati paralaxim. Qupd ii a duobus obfervatoribus diverfx ab ea ftella obfervatCE (unt 
-diftaarijE:jamparalaximpatitur,quce(juantomajoreft ut,diximus eo cometam oftendit terra 
viciniorem. 

Tertius modus eft, per filum,nam cum cometa, cum proprio curfu lentefcit,vixmovea- 
tur aboccafu in ortum-,tunc quando cometa Meridianum tenet, obfervetur, quibus cum ftel- 
Hsinre(3:amLineamfitpra:tenfoanteoculos filo, qui Sc percometam, (Sc per duas ftellas in 
■dire<9:um adMeridianumpofitaS(5c curaeoparallele fe habentes tranfbat ; quando vero ea 
propeocca(limverfatur,iterumob(ervetur; narnquoiisftellis , aut filo per easextenibde- 
preftior eft,eo majorem paralaxin recipit, terraquevicinior dignofcitur. 

Nota quod etiam ifte modus obfervandce paralaxis, poffit adhiberi in Saturno (Sc multo 
fccuriiis; cumvixmoveatur(Scejusmotus certus fit. Simutet diitantiam prope Horizon- 
tem, (ignum eft illum aliijuam pati paralaxin; fi vero non,eandem diftantiam obtinere, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Nil violentum diiiturnum. 



P' 



kErcurre Romanorum, aprimo eorundem Fundatore Julio, CJElarum vitas, haud te- 

mere quemquam invenias, quem non violentus enfis , a£tusque in jugulum mucro 

eripuit. Teftis eft di(5lus Julius C^far , teftis Claudius Domitianus, C. Caligula, 

'fran. NeroClaudius, Vitellius&AureliusAntoninus : Teftis yElius Pertinax , qul odtogefimo 

-^^•/^ (. ,^ Imperii die a militibus , Juliano authore, occiiu^ eft. Hoc ip(b feptimo Imperii oc- 

'cupati menie a Septimio Severo obtruncato : Ab ^lio Pertinace usque ad Numerianum 

Carifilium, nonagintafereannorumfpatio , viginti circitcr Imperatores fuorum infidiis vi- 

olentiiperierunt: I|)feAuguftus,raodeftiaatqudprudentia vere AuguTtus,rebellantis populi 

infidiis, atque violentiis non caruit. Nimirum utroque &: Gr£ec£c (5c Latina: eloquenti^ 

"PrincipeDemofthene^ScCiceronetefte : JVih/l vioknttnn diHtitrnHm ■, necjHe ftllavis imferiiia»- 

raesi-, ajttit fremente metn foffit ejfe diHtnrna -, nihil magnum mjl cjuod ^lacidum. Violento cnfil 

f afces Imperii obtinuerunt ; virga ferrea tenuerunt. Severi tate atque defpotica poteftate ha- 

benas conftrinxerunt ; violento enfe perierunt. Veluti frameata fiderain minaces enfes, 

virgatesqae Caudasexcrefcunt, ■nonnififiinefta, &vioIentabeIIimortisi^uepra;fagiadenun- 

ciant , truci imperio cceli fubfellia ambiunt : aut velut deciduisfbliis, deficcatisque criflis 

majales arboresmenfefiiumamittunt decorem, accuminconftantisAprilisperiodo imperii 

floiem moituali Epilogo terminant. Ita ftriiia nimium manu geftata (ceptra repentino exi- 

tu 



Philofophico-Politica. 



«9 



tufiniuntur, fuoque in flore violento gladio demetuntur. Romanus Poeta his brevibus 

regnis lefTum canit. 

fioUntA nemo ItnfcriA eentinith diu. StneCA ia 

ModcratA dmMit : Tra*d,, 



11, 



.hr. 




Quod velmuliebrisingeniiacumineLiviaAugufta ad fuum Auguftum edixit : VloltHti, ^Stio- j),'o CAlf^ 
nest HtHtfnnt omnino jnjtijfma-, irrit^nt, manfuetit flacent. Quod adeo eft natura comparatum, /. jj^ 
utbrutorumquoqucanimantiumterociftima blandiendo cicurentur; alia timidiflima atque 
imbeciliflima, male habitaatqueoflenfa, irritentur. Et vermiculus vexatus irate fe contra- 
hit,&:apum crabronumqueagminaexcitata,invulnera fe fe aculeant; & Scorpius venena 
emitcit, liviolencepremitur. Alvero: Idtantumcarmen Orpheo ah Amphione, ^uod tantapleUro EumtH. 
fidiljHSijue dukedo quamfecuta quondam fa.xis. perhibentur ■, ut ducentibus fubveEla modulis & adintervalla pro re- 
carminum refiflentia , fponte murum velut arte confiruerent, Nonne in Imperatortius tanta inefl animo- flaur. 
rumimpttus ciendivist utdumminisacvi e.vafperant, moderatione id juhere poffint , quod fuadere co- Schol, ad 
naniur. Non itaquc violente impera , ut exalperes ; fed clementer jubeas , ut blande fleftas. Dioclet. 
Mediocritasoptima, Cieobulivox eft,intervctcrumGraEci£efapientumparoemiasrelata:Ne & Ma^ 
violente nimis , neque clementcr. Quodfi alterutraeligenda,regacClemenua, xi». 
quu gubernatore clcmenciflima dom\x% Aufiria Erit 
In Orlte llltima. 



-mv?^" 



I; 



QILE- 



jo Mcteorologia ^ 

QUtESTIOV. 

DeVrognofikOijeu Jigmficatione ^ effeElibns Come- 

tarum. 

ENumeratis generibus & formis , caufis & proprietatibus comecarum, de prognoftico 
feufignificationeeorundem etiamagcndum. Etquamvisrecepcillimaliadtenus apud 
fapientiflimosquosquetamPhilofophos^Altronomos , Hiftoricos ac Poetas, quam 
etiamEthicos&Theologoseafueritopinio, quam recentior 1-oecarum nonnemohis 
Verfibus expofuit : 

Uiida-,famesi igrns , contagt'a,pr£liai motus 
Terra-i RegnortimqHe vices^foft ftinerii Regum, 
H£cfltnt-, cjUAjignat coeli tibi Munde cometes, 

tommunitamenhuicafTertoacerrimefefe opponuntquidam&pr^Ecedentis &: hujusfeculi 
Novatoresftatuentesocometasomnesefiecorporaomnino e fecundiori natursfinuinfubli- 
miori a:therearegionegenitaviprorfusnaturali,autefiemundocoxva (ideranec adaliumfi- 
nem, quainadmundiornatum&decorem, reriimqueCofmicarumvarietatem & Creatoris 
gloriam enarrandamproduftafineullacum rebus inferioribus & terrenis conncxione ; adeo- 
que nec quicquam trifte aut fatale unquam porcendiffe, fed cafu duntaxat fadtum , quod in Fa- 
talesorbisinferioriseventus,quialiundeetiam, nonexorientecometa , contigifient, eorum 
apparitonesinciderint. Quidhac in re nos fentiamus per fequentes conclufiones breviter 
expediemus, quare fit 

Conclufio i.Cometas, quifiunt in aere, portendere naturaliter pofle terra; ficcitates, 
ventos,terra;motus,famem,&peftilentias. Ratioex eodeducitur, quiafignificant, exqui- 
busconftant,&in quxdifi^olvuntur. Conftanc aucem cx magna copia exhalacionis licca;; 
(iccitatemfequituragrorumfterilitas, quiaobhumorisinopiam terra annuus frugcs proierre 
nequit, Hancconfequiturannona;caricas,famcs,&:tandem peflis, tum ob fitcidum defla- 
grantis materise halitum, a quo homines inficiuntur , tum propter nimiam corporum exlicca- 
cionem,&:humidiradicalisconfumtionem; undelevioccafione corpora morbo opprimLui- 
tur, Sequunturinundationesaquarum &:terrcEmotus; fumi enim illarum poft incendium 
difTipati,&inaeremfparfiventoscient,e6squeprKter folitumaugent; venti mare commo- 
vent,ut nontantiimnaufragiaaccidant, fed eci.im gravisfimcefiancinundationes&alluvio- 
nes. Hiipfiautemflatus,(iterra2includancur,eandemquaciunc,6<:vibranc, &: commovent, 
Rationeshaspasfimiuftuofisexemplisomnium a:tatum fjecula confirmam:. vSic anno ^xj. 
praeteraeriscorruptionemtantumlocuftarum agmenorbem infeftavit, ut earum copia per 
aeremdifFufaSolisconfpeftumeriperet, Anno 45-4. fub Theodofio fecundo, ubi cometa 
evanuit,mareinterras mirumin modum effufum eft. Tempore Anaxagorce 75-. diebus ar- 
dens haecfaxfataliseamdefiitintempeftatem, ut lapidem vehiculi magnitudine avulfum in 
fublimeturboextulerit. Annoij^ii.inLombardiavifuscometesin ventum refolutustresla- 
pidesjecit, quorum unusfexaginta, triginta fecundus , &: tertiusvigincilibrasappendebac, 
Comecesver6if4^, exhaufitrivos,agrifrudlusab(umpfit, & famem induxit. Sed his omif- 
fis noftrumduntaxatfaEculumpercurramus. Cometami6o2.ingens inundatio fecuta, quae 
Angliam damnis nuUo auro redimendis atfecit. Exortum 1610. gravisfimam fibi peftem an- 
nuntiafi"eCracoviateftatur, Anno pariter 16^6. diram hanc flammam fubfecuta peftis illa 
Neapolitanaomnibusfseculismemoranda, quaadtrecenta millia hcminum fpatio y. menfi- 
umextindafunt. Quemviditi668. ingensterrae motus, quopraecipueRagufamiferevafta- 
ta, ccmitatuseft. Anno 1672. Ipedatus ingentem inundationem inGalliam invexit. De- 
mum,quemannisi677.vifendumdedit, fubfecutaeft ann. 1679. luesdirain Hungaria, aliis- 
queProvinciis&Regnis Coefareis, praecipue ver6 Viennx in AuRria milcrabiliter graftata, 
ubi a Januario ad Novembrem inclufivein urbe 49486. in fuburbiis fupra 50470, homines pe- 
riSrunt. 

ConclufioSecunda.Portenduntinfupermediaterationematerice probabiIiterbelia,tu- 
multus,Principumque&Regummortes. Ratioeft,nammaceria cometarum ciim fit cali- 
da&ficca,nonfolumaereminficit,illumarefaciendo, led humores etiam in humanis cor- 
poribusadcalidam&ficcamintemperiemreducit,&choleramauget. Et quia moresanimi 
corporistemperamentumfequuntur; hocdeindetemperamcnto adimpetus violentos, & 
rapaces, ecntentionesnimirum,rixas,&adarmademumrapiuntur homines, imprimis ve- • 
roReges&Principes, qui cxteris funt delicatiores , & animo etiam elatiores, quique hu- 

mox9i 



Philofopliico-Politica. 71 

mores habent ad accenfionem magis accommodatos, & pcracuds Sc periculofis morbis obno. 
xios, cimiindcliciisvivant, &a mulcisrebusnonabdineant, qux in tam (iccaccxliconftitu- 
tionc[.)iurimum vitaleroburoblxderelolcnt, cujusmodi liintexercitia vehemcntia, uliis vi- 
norum valdepocentium&aromatum, nocturnxcommenationes, (Scid genusalia ; Hinc e- 
nimfieripoteft, utfacile intereant Principes, velrationeintemperiei, velbellorumoccalio- 
ne ; ad quorum tata lequuntur regnorum & legum mutacioncs, quia novus Rex,nova lex, di- 
ci pocelt. 

Ad hos effedus Cometarum etiam illorum caufa efficiens, influentia nfimpe (ideruni ali- 
quidconterrepotefl, docecenim Ptolomxuslib.2.t]uadripart.opens,quasacometis porten- 
dantur, ejusmodieHe, qualiaMarti, &Mercurio, &: cxterisPlanetisinprxceptisliiis afli- 
gnant Altrologi. Quando ergo exempli gr. Martis iiaturx vel Mercurii comctx funt , tunc 
bella, crudeIitates,exicium<S:mortemdelignant. Marsenimrixas,dilcordi.as, calumnias, 
bella, tumulcus ; Metcurius aucem inconltantiam, mend.icia, perfidiam, traudesdenotat, 
Qu_od confirmaturex dofti-inaP. Kircheri in Pliyliologianova decometarum natura,ubi fta- 
tuic, eciamcometas aliquointluxumalaquxdaminmundo interiori potre caulare iSc prxli- 
gnificare,utpote (igna alicujus magnx commotionis, quxfadtaeftinglobiscocleftibusrun- 
depofteaterrafiacparticepstalisinrtuxus , debereenim proindubitatohaberi dicit,qu6d Sol 
nonlblumintluatcumlumine&calore in corpora interiora, veri.mi etiam a naturadonatus 
fitadhucaliisvirtutibusparticulatibus,quxfialiquando in malefico (itu Martis, aut infaufto 
Saturniafpeituinteftentur-, (ubicoabillamalignitate concitatxcommoveant illas horrendas 
concurbationesmotus , quxabaliquibusvocanturwor/'/5fl//V. llnde deindc nafcancurfteri- 
licaces, (iccicaces, tertxmotus, irtundatiortes, qux damnoafficiun.t huncmundumCubluna- 
rem,i5c inHiperinhomirtibus bilemacccndendomoveantbell.i,3c(imilia, qux magnas cOm- 
motionesnece(Iari6(equuntur. Nonautemfempcr, (ed folummodn, quando illi fumi ex 
illisvjporibusexhalatipropcerirrtmenlamm.ateriam in alcum evolanc, <Sc in xchere conden- 
fancur. Llndeeciamli cometa (paciojc^cfcannorum non apparuerit, mala tamen , (ut 
mortcsPrincipum,peftes,t.ames,artnonxcaritas,terrxmotus)ingruerepofrunt. Hxcenim 
mala, ut plurimum eciam a fuis caulis proximis dcpcndenc ; ut peftis adfcribi debec dilpolicioni 
aeris, putredini venenofx cadaverum <Sc animalium,corrupco vidui , Sc aliis malisconditioni- 
buslocorum,proximiscaufis concagiorum. HxcKirchcrus. 

Conclulioccrcia. Comeccsomncs, ecliper lcnacuralemaliqu.amvimfigrtificandi habe- 
ant, ut cxdictisliquet, potiftimiimcamenexDEIberteplacitoprxrtUrttiare mortem Princi- 
pum,bclla,& alias hujusmodi plures calamitates, Conftat imprimis hoc ex ipfis verbis Chri- 
fti Luc i^.V.lo.SMrgetgemcontragentemt&rc^nttmadverfusregnnm-, & terramotnsmctgn! erunt perlo- 
cat&peslilentU&fames , terrorescjtte de coelo t&fgnamagn.t erttnt. QuodfivcintelligaCur (ucqui- 
damCommentatoresvoIunc)deexcidiourbisJeru(alem , conftaccercc , teftibusjofepho & 
Eufebio,comecamiIlicexcidiofupcrurbemprxluxiire; fivc dc univerlali orbis incericuante 
fuprcmijudicis advcncum s fenciuntfartc pluresDodorcs incerlignailla & prodigia incoelo 
&ftelIistucurosefrecomccas; quorumincuicu fceleraciapcccatisdeterrcantur, <S: ad feriam 
poenitentiam moneantur. Conftatid fccundocxipfodudturationis&luminenaturx, ciim 
omnes nationes cujusvis Religionis ad confpectum harum fatalium tlammarum exhorret 
cant,judicantcs has ut figrta impendortcium cal.amicacum. 

Confirmantur hxc inductionc cdmetarum prioris &:prxfentis fkculi extrafta ex Mundi 
mirab. Occonomia Joannis Zahn. AnrtO ifoo. cometes horrcrtdx m.agnitudirtis apparuit» 
paulo poft Bajazctes, Turcarum lmpcr.ator,.urbertT Methone , five Modon didlam ad Venetos 
pertinentem, unacumaliisIocisinPcloportelb fitis occupavit. Dirairtfuperlucspertotam 
Germaniamcummagnaartrtonxcaricarcgranaricocpic. Anno ifoS.comecailluxic, (Scmors 
Philippi Hi fpaniarum Regis , uci & pcftis magna cum ingenti cerrx motu Conflarttirtopoli fe- 
cuca. Bellumquoque Vcrtetum decertnaie exarfit , quod Imper.ator MaximiIianus,Julius 
fecundusPoncifcx, LudovicusXlI. RexGaIlix,Ferdinandus Rex Hilpaniarumcortfbcderati 
Venetisintulerunc. Comecam anniifii. maxima clades incer SigismundumRcgem Polo- 
nix&DucemMofcovix comit.atacft, in quo 40000. Mofcovitarumpropeamncm Borifthe- 
nem pcriCrurtt. Suhfcquente vero artno rurfiis Oftrogius Dux eductis 17. milicis Poloni mil- 
libusSoooo. MofcorumadOrtamvicic. Cometa \<;\s. poftfe traxit mortem Regis Gallixi 
maximasinundationes, fxvam lucm in Saxonia, Thuringia , Mifhiaquc , ita uc ccrcia pars 
hominumvixrcmartferic, quibusaccellTc anno(ubfequcnccmorsFerdinandiRcgisHifpania- 
rum &UladislaiRcgisHungarix. ComeCam ifiy. lecucaeft cxpugnacio HicrofblymxaSe- 
limo Imperacore , <Sc Hxrefis Lucherana Comccaaftulgence ipi. morcuus Leo X. PoncifeX 
Maximus, AlbaGrxcaaTurcisexpugnaca. Bellum diucurnumincerCarolumV.iSc Franci- 
fcura Gallix Regem exortunu Aiino if26,a7,<Sc 28. cometx attulerunt mileram cladera 

Ltt- 



72 Mcteorologia 

Ludovici RegisHungarixad Mohatzium ; Budam captam, uti& Romanam llrbem ab exer- 
citu Caroli V. DuceBorbonio occupatam ; irruptionemTurcarum in Germaniam, indeaSo- 
lymannoViennamAuflriteobfefTamcumdevaftationepluriumRegionum. Annoij^^.Come. 
tesingentis magnitudinis viCusefl, fubtecutum Ibhilma Anglicanum hsrefi conjun61;um ob 
negatamaRomanoPontificedifrolutionemmatrimonii,quoindu(3:o Henricus Rex (ecaput 
Ecclelix edixit. Anno ifj^. cometes apparuit , fecuti ingentes terrarmotus , aeftas maxima , 
undefbntes&fluminaexaruerunt, domorumcediticiaacfylviE Solisardoreincenla. Come- 
tes anni i^-^g. infelicem Ferdinandi Regis pugnam cum Turcarum exercitii portendebat, ab eo 
eniminfugama6lusmultamilliaami(it. Exorta etiam in Italia & Brabantia magna annonx 
caritasacdirapeflis. Anno jf^i. cometa vifu terribilis confpedlus, & paulo poft Turca in 
Moravia, Silefia & Aufhia crudeliilimcgraffatus. Peitis dira prope Rhcnum in Germania 6c 
Auflriamultamilliahominumabfijmpfit. CarolusV. etiam infeiiciter trajecit in Aliicam> 
multis mercibus &c militibus procellosa tcmpcftate fubmerlis. Buda a Ferdinando Rcge Hun- 
garix-obfelTa, verumviduaJoannisWayvvodtTurcas invocavit, quiobfidionepullaarte Sc 
aftuBudam extorlit, &:2.Sept. eandem occupavit. Anno iffg. cometa atri coloris verui- 
magincexbihensaftullit, quemmorsCaroliV.Imp. 27. Septembr.in coenobio morientis 6 
vefligio excepit;ad confpedumvero cometx fubfequentisanni mortuus eft Henricus fecun- 
du8RexGal!ia:,acpaul6poftPauIusIV. acif. Cardinalcs; itemHercules Dux Ferraria;, Rex 
Dania.', DuxVenetorumLaurentius, multiquePrincipcsalii. Annodeinde if^o. cometain 
Galliavifus,&;moxobiitFrancifctisII. RexGallia, quemquadriennio poft ad fimilem Tra- 
gicamtacemrecutusFerdinandusImperator, ZigethiinHungaria expugnatioa Turcis , 6c 
NicolaiSerinii Herois fortiflimi casdes. Anno i)-82, cometes vifiis Henrico tertio Regi Gal- 
lia: tatalis, quippe cultello a monacho interfedtus. Cometa ann. 1^83. funeftumbellum in 
Archiepifcopatum Colonienfemintulit, ubiErneftusDuxBavariceadverfiisGebhardumTru- 
chfelium Proteftantium fidem ampledtentem, ac uxorem ducentem , libertatemque Religio- 
nisfubjectisconcedentemArchiepifcopusdeclaratuscil. Annoij^Sj' cometatere crinitus <Sc 
f Lilcus magis quam fulgidus obfervatus eft ; quem biennio polt crudcle fupplicium Mario: Stu- 
artXo Regince Scoti£E,fecutum eft, ferali enim fententia imprai Eliiabetha; ejusdem Cognatu' in 
eamlatx,auguftacervixpercarniticemfecuri perculfa elt. Anno 1602. cometa in pcftore 
cygniapparuit,&inHungaria perdita Alba Regalis. In Gallia ocBritannia leditiones , in 
Angliapeftis horrenda Londini, Demetrius Mofcus a fumma gloria in fummumdedecus 
devolutus. Annoi6io.cometaincoelovifus,&:converniSigismundi fortuna, acamiftubi- 
enniopoftMoldavia. Annoi^ig.cometaprolixaadmodum cauda fbrmidabilis in cceloar- 
derecaspit,fecutaannifequentidie20. Martiimorslmperatoris Matthia;, ingentes turba; 6c 
clades ; ortum bellum Bohemicum & Bethlemi Gaboris irruptiones in Hungariam , quas 1621, 
fubfecutum bellumTurcicum,fucceslitbellorumSuecicorummo]es, acmiferrimamalorum 
lernaGermaniamaffecit.i66i.CometaadcaputAquila; volantise.rar[it,ocmortuus clt Philip- 
pusProiperinfansHifpania^. InPolonialecutumbellumcivile, Turcicumetiam ann. 1663. 
viribus tocius Imperii Sc auxiliis Gallicis geftum , quo prKter alia Neohufium in Hungaria a 
Turcisoccupatum. Annoi664. (5ci66f. duo cometce vili funt ; fecutum eft bellum navale 
interHoliandos&Anglos,pugnainterHifpanos& Lufitanos. MorcuusPhilippusquartus, 
RexHifpaniarum. Annoj66s. menfeMartioapparuitcometa capite deftitutus, & Candia 
poftdiuturnamobfidionemaTurcisoccupata. AlphonfusPortugalliiE Rex coa£tuscedere 
Regno ; RexveroPoloniceCafimirusfponteRegnorenuntiavit. Anno 1677. obfervatusco- 
meta fub Andromeda , quam fubfecuta eft peftis dira , de qua ftiperius. Demum 1680. in- 
llgnisillecometavifus, quihaud dubio bellum ingens Imperatori Chriftiano anno 1683. ex- 
ortumcumTurcicodenuntiavit, hincViennaaTurcisobfefradevaft.atisper circuituin inte- 
gris Regionibus, abdudtisque in fervitutem multis Chriftianorummillibus. Annodeinde 
i^S^.BudaincafrumaChriftianisobfefTa deperditis ;o. Chriftianorum millibus. Ann. 168)', 
LuxenburgumdeditioneiiGallisoccupatum ; item Cafulium in Italia. Genua quoque ab 
iisdem miferabiliter exufta, & tandem anno i688. rupto foederc Romanum Imperium invafe- 
runc. 

Exquibusomnibuscolligiturprimo: Cometas femper fere quid infauftum, autplan^ 
inopinatumportendere, fignaqueelTe, qux DEIIS aflLimit, «/ det metnentibHs fefig>7ificati'onem., 
Ht fHgiantkfaciearcHs, Nonnegaverimtamen, hosaliquibus fauftos eftc- pofTe, nunquame- 
nimaliquiditaperniciofumexiltituni , quin non <Sc alccri proclefTequeat, quemadmodum 
morbi&KgritudinesMedicisfuntexoptaca;. NecaberrabitaPhiIolbphi3veraciis,exmen- 
teFrancifci Refta,qui dixerit, Angelorum minilterio fxpii.isformariccelefles comctas ad falii- 
taremtimorem nobis incutiendum. 

Colli' 



Philofophico-Politic^. 73 

Colligiturfecund6,nonomtiinorecedendum efFeab iliorum fententia, quicoelumNa- 
turxlibrumcxS.ScripturJE&antiquorum Rabbinorum tcltimoniiseilevelint, dicantquellel- 
las veluci ciiaradercs ibidem allignatos , Dcum porro , dum malum extraordinariura mortali- 
bus eventurum lit;niticare deliderat, extraordinarias ftellas in coelo accendere (blere. AltilH- 
mus enim,inquit 1\ Kirchcrus in Phyfiologia nova,litpiirimc uticur caulis naturalibus ut hiero- 
glyphicis,ut homo in his legat hoc, quod lapientia divina delcripferit in coelo, cerra 6c elemcn- 
tis, ut,iilemitaspra;ceptorumDivinorumegredicur, illa homini horroremincutiant, illum- 
qucad mcliorem trugem reducant. Prxtereaaddit Ricciolus , ut admoneantur Patresiami- 
lixtkocconomi adprudentcmpadimoniam;magiltratus vero ad avertendam aeris intettio- 
nem,morborum contagia,(S(: bellorummotus. LIndededuciturcontraLongomontanum,tt- 
nemCometarum noneflead rcpurgandamduntaxat aerisftacionem. 

Colligiturtercio, dato, quodgeneratioCometsfitres plane naturalis , de quo acriter 
complures Authorescontrovertunt,maletamen intertur, eum non pofreeflefignum extraor- 
dinariumalterius rei, utiirislicct lit res plane naturalis, lignum eit gratix &c tocderis divini 
cum gencrehumano; Deindelici^tnaturalemhabeatoriginem, curnon Providentiadivina 
ex pecul iari dilpolitione ordinare pofl'ct,ut tunc iblum orbi afl lilgeat, quando mortales punire 
decernit. 

CoHigitur quirto : Lic^t non omnes cometas fubfecuta fit calamitas , eam tamen fignifi- 
carepotuerunt,quemadmodumJonjeprophetiapra'dixitNinivce ruinam , qustamenhaud 
fccutaclt,novitenimdivinaNemelistulmenfijlpendere, fi nosnoverimus a delicto mentem 
rctrahere. 

Colligiturquinto; utfuperiiisexKirchero annotavimus, tametfi multi Reges & Prin- 
cipes lato tuncti fint,multaque regiones everli line piKvia cometa; tace,manet tamen hic, u- 
bi illuxerit,impendentis mali (ignum, fic multcc etiam pluvix' exaere dccidunt,quas iris non in- 
dicavit, 6c tamen iris apparitio non ceffat cfle (ignuni pluvicE. Neque enim Deus obligatur , 
utliimperextheliiurisnaturieiigna&porcenta in coeio oftendat, 6c ad relipifcentiam admo- 
neat. 

ColligestamenS. vanaefl^ecometarum prognoftica, qux fubfequuntur k Plinio<5c aliis 
authoribusannnotata,ncmpe:ficometavidcacurin(tartibix,malummulicisminari; fiafpedu 
trinoftellarum fixarum aliquem afpexerit, litcratorum interitum fequi. Vana pariter funt 
1-aracelfi, quicomet3m,(i illuftris,procerum ; fi caudatus Ecclefiafticorum; fi fijicus rufti- 
corummonemportendereautumat. Necplacentomniexparte oblervationesCardani,qui 

f)ut.it, cometamjuxta54f«r««w portendere peItem,proditiones & fterilicatem ; juxta Jovem 
egummutationem, mortemPontificum; juxta/l^//r/e»»bella;juxta Solem toti orbi magnam 
cladem, juxta Z^««<«>»inundationes, aliquando ficcitates ; juxta ^^«frfwPrincipummortem 
&Nobilium; juxta^irrcwr/Wwvariamala&multa; juxra£-;r4wdeliciolis (ScNobilibus; jux- 
ta Csroium 6c in Tropic/s ^ t^juinoil/iufue Regum intcritum ; juxta Serpentes & Scorfienem , peftem j 
juxta 7r/go««7w perniciemingeniurum; infixislignisterra^motus; juxta caput Gorgonis 5car- 
matas ftgurasbella; juxta Andromedam & cajjiofeiam fervitutes & defolationes ; juxta£r/W4. 
»«»f cr.^r^otcmpeftates&:inundationes. SimiliarefertLeopoldusAuftriacus,qui fi come- 
ta infigno/4r/>fwapparetdoloresoculorum , boum peftem augurat; in Tauro frigus vehe- 
mcns; inC7fw;«/igrandi3tonitrua, inMwcromortesfubitas, in leone bella; in virgine fcbres \ 
\\\ Libra liccitatem , in ftgittario a-ftum , in Capricomo Religionum deprelfionem , in Aqnario 
fulmina, in H\cihus fidei mutationem. Hs &: fimiles fpecialcs prognofes explodendx po- 
tius, quam approbandx funt, cumpraEtervanamfciendicuriofitatem,nihil tblidx rationis 
contineanc 

Quaeres,an cometarum apparitiones posfint ab Aftronomis pradiciyRefpondet Hevelius 
negativ^, dum in cpift. die 27. Jan. i66f. ad D. Lubieniecium ita (cribit : mirum lane multum » 
qui fieriunquam posfit,cLim Aftrologi glorientur, fe poflecometasadeb prxcise praedicerc, 
quod tamoius ille Aftrologus Germanus (Schimferus) circa pacem Turcicam , qux eodem 
anno,quobellum minabatur, initaeft, adeo enormiter aberraverit. Profbaoadeomulta» 
imo contraiia verba nonnunquam funditant,ut mirum eftet, fi cadj unum aut alterum non at- 
tingerent. Quammultos cometasexconjundtionibus magnisprcEdixerunt,quorumnullus 
fanehumanis oculisvifusefty ita ille. EtRatiocft, quiaprididtiocometxeftresprorfusin- 
certa, namfiventos, fulmina&fimiliameteora prxdicere res pland fallibilisfit, quantoma- 
gis prxdicerecometam; fiquidemm.ijusopuseftnaturxproduccrecomctam, quammeteo- 
ra,potencioresque qucuntintervenire cau(x,eflredus fiderum impedientes. 



74 



Mcteorologia 
J P P E N D I X, 



QllKrianonpaucisfolet, numftella, quce magos duxic ad prterepe Domini cometa fu- 
erit, vel aliquod aliud illuftre meteoron. Huic qusfito fatisfaciunt Conimbricen- 
"ies , negando quoad primam partem fteilam hanc luifre cometam , cum ea, qux de nutu - 
ra & ingeniocometarum, deiilorum motu & evanelcenciafubdiurno lumine&diftantia a 
terrisdidafunt,minimeiiuicftell£econveniant. Ha;cenim biennio,utquidamvolunt fpe- 
ftandam feperpetuo taminterdiuquam nodtu dabat tanto fplendore, ut alia ccelilumina yin- 
ceref occultabatur , dumopus erat, eoque fe in terrara demific ut Ephebi inftarRegibus 
prielucerettaceviamquemonftraret,donecconftiteritfupra fpeluncam Neo-nati Salvatoris, 
Fuit igiturMeteorum quidem,fed nuUum exhaaenusdi6tis,veruminfolitum planeSc fingu- 
i3re,nonnacurali,fedAngelicavirtuteexmateriafublunariconflatum, valdeilluftre , quod 
Angeliminifterio in interiore aeris regione devehebatur. Ita communiterSS.PP. Quam- 
visS.Chryf.hom.6.incap.2.Macth.&: quidamaliiexiftiment, fuifleAngelum, quieafigura 
apparuerit, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Laboribus ne plus aequo gravet. 



2-3. 



JV". zs ■ 




Meteo- 



Philofophico-Poliaca. 



75 



'Eteoriftarum fcirum eftiComecam in Domo Librx vifum turbas prarfajMre , ac velud 



t'jiroribusplagisi.]UCtbrmid.uidusJupitcrlaxorum mole prorgravatos Gij^intcs contru 
learmavit: IcalaborumpciJidcrepreirus fubditus fatifcat necelVe efl:, auc in prcmcn- 
tem lcDominun-i erigat. Xon luntdegenere coclorum lcrvi : illisnec mora, ncc rcquies; 
horum imbecillitas levamen quxrit , ut vires colligant. GaHdentDrjina fcrpctuo motHi&j!:g{a- 
gttationcveictat sionitni. Indefcjpt vertigo cdum rotat. Maria ttjlibns ii^jnieta fnnt ■, & fiAre Sol nefcit. l,atinui 
At ntortalium nemo el} , (jHifiriis rchits Mijve Ltharihxs intoitKS perpetMO efjc pojjit , fid ipfa natitra cujusvis Pacattu 
dii.-^uod foLttium dejiderat. SoHcitudo lineotio, labor linequietc, occupatio line vacatione,ex- /« Paneff. 
ercitiumfinetranquillo, fatigatiofinelbmno,perpctuum mobile efl, humeris hominumin- 77W. 
conveniens. NecHerculesjnecOrioncontinuo motuin terris agitabantur; poftquam in- a/mucI. 
terlideratranslati,errantlincquiccc inorbem rcvoluti. Aurei Gigantis , Solis, requies cft educat. 
moveri: &hominumvitaeft,pon:motumquiefcerc. reg.c.so. 



Quod 



'uod caret alternA recjMie-, durabile non efi-, 
Hdc rep.irat vires t fejfa^ue membra lcvat. 



Ovid. <•/', 
^.Heroid, 



Nimioimpetuaquarumcopiaverfushydromylampvcccipitata, illam nonmodb noncircum- 
agit, fedtirangitacdemolitur. Franguntur vircs, cumplus xquo premuntur; nam&equo 
fuaponderismenfuracftv quam trahat; (Scquod nimiumeft, camelus rejicit , non plus pa- 
titur farcinx , quam fuftinerequeat. Apmri onusviribus dcbet ■, nccplus occupari^ qukm cuifUffcere Sen. epijtt 
pejfumus. Qui cum Si()'pho incefTanter volvic ac rcvolvit iterum iterumque recidens faxum, //^. 
inutili tatigatur labore , (ine fiudu lallatur. DMd.i e(l remijjio nfumis : meliores acriore'scjue recjuiete Soi.c.is. 
furgtni. Fertilibus agris non cfl imperandum, cicb cxhaurietiUosnunquamintermifTafoe-^e tranq. 
cunditas. Animorum impetusaluduuslaborck-jicit. Vircsrccipisnt paulumremifli. l^Q- animi. 
gumConditorcsfeftosinftitueruntdies, utadhiiarintcm laftis lervirent. Ex aftiduitate la- 
borumnafciturhebetudo animorum: in lelc redeunt neccftarium laboribus interponentes 
temperamentum. Arcusnimium tenfus rumpitur, modcrate .ittradtus metam affequitur. 
PtrniciofiJJimiimeflinomnivitA-, cjuodnimiit/nejl. Plinius. Ecbovem opustiangit , ut fubjugocor- Ovid.l.t, 
ruat: 6c fruclibus aJJIduis Ujfa fenefcit humus. Aruncus] continuo textu fe cvifcerat ; arborcm de Pont. 
ubertateprefTam copia pcrdit; iSccos moderacoulu fplcndefcens , nimio at.. ehg.s. 

tritu conlumitur. MiquiAnirais-, verbumhocplacet /ilpheus 

mjhinimis. Alphcus. inepiffr. 




K 2 



DIS- 



76 



Meteorologia 




''f^. ^5.3% '-ysii t^:;. e^v, t^-j; gfsX qf ^■.-. tS5?i ^jm^ ('x^i c^(g^ c^iV. t:'/®;c C/fc. C/To-.. «fi 



DISSERTATIO V. 

De Meteoris apparentibus in fublimi. 

■r\E Meteoris ignitis, qux vere rubfiftunt, & accenduntur in aere (exceptis 
-"-^fcilicet Gometisfuperlunaribus) inprioriDiirertatione egimus;nunc ad 
ea, quL«ignitanonfunt,redtantumapparentia, hoceft, qux reipracuranulUbi 
exiliantjfpecietamen & figura vifuntur, accedeudum erit. Dicuntur alias 
etiamlucida, quoniamlux ea effingit innube,quamproptercraftiticm»Scdeh- 
fitatemnonomninopenetrarepoteft. Ex varia enim lucis rcfraftione radii 
multiplicantur,&variemifcentur, «Sc exea radiorum mixtione exprimuntur 
colores, vel nudi, vel ad reialicujusimaginem conformati. Hinc ea ab Ari- 
ftotelelimplicivocabulo (pnf,V/ita/<x,ideft apparentia, fpeftra, five vifaappel- 
iantur, quoniam,ut Seneca lib.i. Natural. quseft. ait: Eormn in mibefiib/Iantia 
non ejf.jedmendaxjine rejimilitudo Non fecus ac imago apparens in fpeculo, 
aut aquis. Sunt autempraxipue >o(,Act^/ct ftve via laftea , Vorago, Halo, Pa- 
relius,Parafelene, virgce, colores nubium,Iris. De quibus fmgulis pauca pro 
inftitutibrevitatedift^iremus. Quarefit 

QUiESTIOI. 

Ee Circulo , ftve 'via iaciea, 

^^^^:^OXMeteonsapparentibLisprimolocooccurntvialaae3,quamdeganter,Iic^tpau. 
^ \}W^ cisjdefcribic Sulmonenfis vates: 

v^^ Eftvia fnblimis coslo mayitfefiajire»et 

L^itlea nomen hahtti candercnotabilis ipfe, 

Dehac vialacleaexnoflrafubjicienda fententia,quameteorumenenegabimus,hictra(3:andi 
locus non forec, quia ramen ea Ariftotelis & plurium antiquorum Philofophorum f iiic opinio» 
hancdifTertationisgratiuMeceorisinferimus. Llnde fic 

Concluiioprima: CirculuslafteuSjVelvialadteanoneftlumenftellarum, ut Democri- 
tus«5cAnaxagorasdocuerunt,quceaSoleobcerrcEincerjettum non confpiciuncur; nec illius 
obfcuranturlplendore. Ratio eft,namprimofieri nequic , ut Sol omnes inerrantes ftellas 
non femperafpiciac; cumSol ficmulcomajorcocacerrcemole,at, ucPci-rpeftividcmonftranr, 
cumcorpusopacumobjiciturluminofb,aquo magnitudine fuperatur, radiieluminofo pro. 
deuntescoeunccandempoftumbramjadam a corporeopaco,unde jameorum dilTulIo non 
impeditur. Accedit, umbramterraenonpcrtingereultraSphcEramMercurii, quohr, utter- 
rKinterpofitio neutiquam impedire valeatexplicationem radiorum folarium ad fidcra iner- 
rantia. Secun-do etfi hoc concederetur, non adhuc ea eftbt caufa latlei circuli , quia tunc Sol 
alias&aliasftellasdiverfistemporibusinflexafua latione afpiceret, aliasquidem, cdm in fi- 
gniscftAuftralibus ; alias ciim in feptentrionalibus ; aliasintEquincdfialicirculo^quareo- 
portetet,lafl:eum non in iisdem femper fteliis cerni , nec eandem perpetuo habcre f iiciem , fed 
pro tempore rnucari , quod fal fum ef le docec experientia. 

Conclufio fecunda : Nec efl mera in acre, ficuc infj^eculo, luminis reflexio , nec 
nieruscaIor,aucdenfiorignis, ut Macrobius Sc Diodorus opinabantur. Ratio primipatet 
ex paulo ante d:i£lis,quia alioquin vialadtea non eandem conftanter ftationcm teneret, fed ficu 
&locomucareturad corporis luminofi circuitum, Ratio (ecundi eft, quia nec calor, nec 

ignis 




\ 



Philofophico-Poiitica. 77 

ignis aptacandoricaiilarunt, (Scc]uamvisctrciit,t^iisEigiiis, aiitcaloris inhacfolumcoeliparte 
excicaticaulatanierticaxtamqucconllans^ V 

Concluliotcrija. Nequecftmagnusaliquis & tctiuiscometa infuprcina acrisrcgione, 
autlato ditfufaOkcxubcranscxlialacionum contictio,quxinriammecurvi(lcllaruni multarum 
defupcrimminentium , quaniin ctiam inHuentia continuocxteiranuuimcncumcantoMe- 
teorofbvendoextrahatur. EllcontraAriilotclemi.Mcccor.c. 8- quiadhocalicrcndum in- 
duceb3Curprim6,quiautfpir.itioadconcipicndumfcrvandLimque ii;ncm idonea , ciim ILib 
aiiquolideieconcrevic,crinitxllellx'faciemcxiiibet ; itaconlentancum efl:, liniile quidac- 
ciderelubfplendidiHimoillonderumchoro, cui ladeus orbislLibjiticur, & toalclccre inibi 
nonunain,ledinnumerabiles (lellascrinitas, qux totain iliain viam igncaluce convcdiant, 
autcalidam&: liccamexhalationemincuinlocum evedam, & innubeculamtcnucm «Sc ra- 
ramcoadamlacccndant. Facileautemineum tradumcopia vaporum elevari potclt, quod 
iftavianoninccdatSol, Sc proptercanequeconfumerepotcllhanc materiam, Qu^i~)d vcro 
fub toto Zodiaco , qui magnis , lateque fplcndentibus llcllis abundat , non appareat cjusmodi 
candorladeus, eaulaeft perpctuus ibi Solis, alioriimque Pianetarumcurlus , quomatcria 
hxc oinnino abfumitur. Induccbacur lecundo , quia tiiculus lacteus libi limilis undique non 
eft,led alicubiampIior,alicubicontradior, alibiclarior, alibiobfcurior ; rurlLisaliuluiparte 
fimplcx,aiiageininatus;qux dilcriminanonaliain vidcnturhabcrecaulatn,niliqu6dexhala- 
tionumconglobaciomajor,min6rvepromagniiudine,& vi lidcrumeterraaflurgit,circuluni- 
que varietate illadiftinguir. Ita Ariftotelcs philolbphabatur. 

Concraver6ha-cprim6eft,quomodo pocuicacomlito orbe hucufquetanta& tamcon- 
ftanscopiaexhalationuin.iteiTa fuppeditaii. Sccundo, cur,qu6 leicnius, exhalationibus- 
quepuriLiscoElumeft,viahceccandidiorlpedatur; quomodo item eodem femper candore 
conlians niterct, (i vaporibus, quidivcr(()s a maccria: variecatc colores trahunt, conftaret. 
Tcicio, quxnam ea quxlb lidera hujus mcccori lam diuturni caulx. Q£art6 , non (olent 
metcoraeireperinanentia, fedfluxa , «Sc ptT inteivalla exiftere, atqui Galaxia omnibus Ix- 
culis eodeinomnin6perfeveravicmodo,omnitemporeeandemleinpertigurain, claritatem, 
quantitacem&dcnlitatemretinet, cLiintamenhycmepaucx,xftatevero plurimx cxhalatio- 
nes in (uperiorem aerisregionem cludcncur,crgo lignum eft, nonmagis illam meccoruin ef- 
le,quamlicSoIvclLuna, Quinto, (iide6taiH;ili^iiacionuminulcicudoilliccoale('cit,quiapars 
cceli,cuilLibjicitur,trequentilliinis&lplcndidilhmisftellis confperfa ell ; liinile quidperpe- 
tuoactidcretinaliisaetistradibus, quibus (etaincxtraZodiacum) li nontantaliderumtre- 
qucntia , 6c magnitudo, at certe ea relpondet, qux ad alios circulos,licct oblcuriores , efficienr 
dos (at cfle debcret. 

HinccoIIigiturprimocontraargumencaincontrariumallata, licetfub uno aliquofidere 
congregetur inEcrdum exhalationum materia , qux crinitam ftellam clTonnet, contingcrc ta- 
meri non pofTet, ut tot annor jm millibus tanta halituum vis fub ftellis ftagret, & circulum im- 
men(xmagnitudinisde(cribat, (ednecc^rariotandcmabdimeretur &c evanefccret. 

Colligicur (ccundo : Ladeuin hunc circulum non ob divcditatem fiderum halitus in fub- 
limeattiahcntium c(rcalibimajorcin,(5ccIariorcm,aIibim:norem Sc obfcuriorem , fed quia 
parces illx odavi orbis (ive finnamenti , in quo in(idet,ut mox dicain , non ubique eandem ya? 
rietatem & denfitatcm obtinet, Unde lcquicur 

Conclulioquarta. Circulusladeuselt in firmamenco. Ratio prxter dida eft, quia A? 
ftronomidcprehenduntGalaxiain non reddcrc u.latn paralaxim, vel diverfitatcm afpedQs, 
fed e diverlis regionibus per eadcin (idcra commeare ab omnibus cernitur. Secundo , codem 
modocuinfirmamentoniovetur,(Scabortuin occafum, (Scvicilliinaboccafuinortum, hoc 
cftunogradu ccntum annis. 

Conclulio 5". Via ergoladeacftparsctxlifivefirmamentiornata ftellulis innumcris, ita 
tamen exiguis, ut fugiant aciem oculorum, qux (iinul jundx clariorem reddunt illam parcem, 
ac vcluti taiciam, aCque adeo exhibenc qucndam caiidorcin. Patet hoc ipfum ad ocuIum,fi il- 
lamcoelipartem, ferena tempeftate,telolcopioaliquograndiore(SLexadeparatoinli3icias,de-; 
prehendcsillamplagammaximaminutarumftcllularummultitudine conlitam eHc, at dc illx 
ladea albedine vidcbis planc nihil. Confiimari potcft a (imili, (Lime duas tabulas nigro colore 
imbutas, inharumunapunctacandidainajotaquidcm, fi;d notabili inter (c intcrvaJIo diflTta, 
in altera vcro itidcm punda candida, fed parva , Ircquentiftimaque delcribe ; fi tabulas fic para- 
tasdpari, remotatamendiftanciainlptxeris,primamnigram albisdiftindampundis invcnies, 
hxcverodiHimulacanigredinctctacandidaelfcapparcbit. Pardccoclo , ftellismajoribusdk 
disfitis,ac minoribus (Sc conjundis eftojuditiuin. Hinc a capite , id cft, de novo incipiendo 
intisiturprimo, quodcciam(pecialiscandor,quiiiocaturinquibusdamaliispartibuscoeli,oriar 
tur ex limili multidine ftellarum. 

K ■; Infer- 



78 Metcorologia 

Infertur fecundo , quam vanaquorundam dehoclaaeocirculofuerintcommenta. Py- 
thagoras enim v.am hanc aftri cujusdam laplu,aiii Phaediontis c coelo calu attritam putarunt. 
1-uere, quiJacJunonisMercuriumladlantisertufumadfignandumhunccociicircuIumdifflu- 
xille crediderunt. Pafciamccch Theophraftus feu hemilpha:riorum juncturam aft"erebat, ra- 
tus, quodDeusccelumm duaspartesquali (cutellasprocuderit^&deinfferruminationehac ar- 
gentea etiam n u m (pedlabil i ju nxer it. 

Quoeresquiserteaushujusladtei circuli fit: Plinius lib. iS. c. 29. tribuit ei vimhume- 
ttandiatqueoptimofuccofeulaaealendi&impiendifruges. Hujusenim defiuvicinquit, 
veiutexubere aliquofatacundta laaefcunt,hoceft, fiEcundum & fruoiferumfruaum con- 
cipiunt. tgoahumhaudmfluxum ininferiorainvenio, quamquivulKoaftrisomnibuscon- 

CONCLUSIO POLITICA. 

Per vefligia majorum afcenditiir ad gloriam. 




g-.s.f. 



PRaedecefTorum facinora fummaria funt, quibus Succeflbres inftruuntur ad ccqualia, uc 
juvenes aquilse feniorum volatu ad fequelam pertrahuntur : Ita majorum veftigia funt 
Anntd. leges juniorum. Certe Tiberius Imperator omnia/<«ff<«, diElacjHe Augtt^i C&faris vice U- 

gts obfervnbat^ ait Cornel. Tacit. Ex Alethologorum doftrina. Heroes per viam ]a£leam 
progrefli, adfplendoresperducuntur, fanguinisetiamprofulione, lucrati funt nominis can- 
dorem. ItaPolitice, quamcum laftehaufifti indolem,in AntecefTorumcxemplis exerce, 
preflbque pede femitae laudum, benefaQorum luminibus, quafi aftris, inftratx , indefeflb 
curfu inhsre. Lupoldi Auftriaci ad Sempacum generofitas anno '13S6. profufo fanguine ]a- 
aeamomnibusAuftrisEArchi.Ducibusviamftravifrevideturjquandoillecandentemveftitum 

bcl]i. 



Philofophico-Politica. 79 

bellicofn ranguinepinxit,folo,quembakheLi!nincinxic, circulo fuo in candoic relidVo. Cu- 
jus pvivliimeinoiiaminlignicer Auftriatener, inlignica candido lcucibaltheo (anguineo trans- Cranz.!t*s 
vcrlimcamnoilluddividente. Indeadeum, quem etiamnura rcnent glorix apicem , tot 1.9. Va»- 
Auljriacalldcrapertigere, ruolcmpcrinladead tam gloriolam lemitam cnutriti, Nempe: clal.css. 
rortescre.tnturfortlhns& l>onis, 

Eflinvivencis-,eHi>ie(jH!Sfatrum _ H(irA$, 

Virtus^nec imbellemferoces 
Prngener.xnt AquiU columbam. 

QiiintiMaximi & PubliiSciponislauscll, li quando Majorum fuorum imagincs intueren- 
tur, inriammarianimosfuosajebant, & invirtuolii aftaincitari; nec ante conquiefcere p.o- 
terant donec lemicam laudum ica decurrcrenc, uc rerum a le gedarum tama ac glorii eos om- 
ninoexacquarcnt. Nempe PrA-deceiroresgloriolbshabuirietelicitatisell:, at imitari eft vir- 
tutis. Is mihivitietur yimpliffimns^ejHifua virtute in altiorem locum fervenit: Ciceronis efFatum eft. Cic, fro 
Dctuoaddemajorumexemplis. Illi Pharum accenderunt, tu remumintende; Illi faccm Rofc.A^ 
prxtulerunt, tufequcreprxcuntes. IIIitarciam& baltheum proprio Marce acarce merue- merin. 
ruric;tudifcetanqu3madidcamacrcgulamornare& componerc vitamtuamjuxtaviamillo- 'Pit<t. 
rum atque virtutes. Hujemita UiHdum. Claudi. l.^.deConlul, Honor. T^/w, 



QUtESTIO II. 

T)f colorihus in aere apparentibtis^ 



EXperientii (Sc oculis videmus quosdam colores apparere in nubibus , maxim^ tunc, 
quandoillaspoIlSoIisoccafum, velinauroraobfervamus, qui ornamentumnonme- 
diocremundoaflfcrunt. Speftamus illasjam rutilas, jam flavas aut candidas, modo 
viridcs (S:cincrcas,aliquandoobfcuraS(Si:opacas. Llndepraecipud quatuor coloruin 
generanotancur,aliJUsnempe, niger,rubeuS(S£viridis. Dubium hic eft, ucrumhujusmodi- 
colorespropriitkverilinc, (Ikundeproveniant. Quarefit 

ConclulioPrima. CoIores,quiinnubibusapparentnon funtproprii&vericoloresipfa- 
rumnubium,fivecxhalationum, (Scvaporum, quibus ipfaconltant: racio defumitur ab eo- 
ruminftabilitatc(Sccontinuavarietate,videmusenim nubes cinereas Sole adillasaccedente 
reddipurpurcas,(S>:puniccas, codemquefolari lumine recedente veldeficienterurfusdefi- 
cere inalbidas, cinercas , & nigrasjuxta menfuram nempc incidentislucis^Sc nubium tempe- 
ramenti,ergo(ignumeft,taIescoloreshaudemanare ab iplis nubibus fiveexhalationibus 5c 
vaporibus , cum hi ibidem perleverenr. 

ConclulioSccunda. Nechicolores,qui in rKibibusapparencfuncSolis, ejusveradio- 
rum proprii. Ratio eft, quia nubes varias colorum tbrmas alfumunc; utjum virides, jam 
puvpucear appareant, (ed neque Sol,ncque ejus radii funt virides,auc purpurei, ergo. 
- ' Arguescamcnconcraprimb: nubcsluncSolisfpecuIum,undeficutcolores, quireprx- 
fcncancurinfpcculo, funcipfimet colores objecti reprxfentati^itaparitercolores innubibus 
relucentescruntcolorcsSolisibipcrreflexionem reprjefentati. Secundo color, qui vifitur 
in cubiculo obfcuro, in quo tantum tenuefbramen relinquitur, cui opponitur charta,eft color 
iplarumrerum,qua:tranleuntpcrplatcam,omniaenimha;cfiuntpcr(peciesreflexas;quoidem 
(entiendum de nubium coloribus.Refp. ad primum,di(paricaccm e^Tc, nam in fpeculo videntur 
colores objcdii , cujus (pccics in tali corpore tcrlb refledtuntur, at verb in nubibus , ciim alius 
color appareat diverfus a colore Solis Si radiorum , fignum eft , nullam ita in iis fieri horum re- 
flexioncm. Eadcm eft refponfio ad fccundum , quia in allata inflantia objedtum habet fimi- 
les colovcs, qui ibi ad chartam reflexi videri poftunt ; at verb in nubibus apparent colores , qui 
inSolcnon (lint. 

Conclulio tcrtia;colorcs, qui in nubibus videntur, nonfuntveri, fed app3rentes,"qui 
oriunturparcim cxdiverficatcafFedlionum materice, in quam lux Solis, Luna;, vei aliorum 
aftrorumincidit: partimcxdiverfb afpcdluluminofi ; partim ex qualitate mcdii, per quod 
transmitcicur,aucfpcciesvifibilesad oculos feruncur, parcim deniqueexalia&: alia intenfio- 
nevelrcmiftioneluminis. Probaturhxcdodtrinavariisinftanciis. Primb in vitrotrigono, 
fivetriangulari,ciamluci opponitur, cbdivcrfitatemopaci incequalis, (Scdivcrfamluminisin- 
cidentiamgeneranturfimiiescolorcsdivcrfi; Secundb in collocolumbx, cuiusfubtilisfimsc 

fylumcc aliqualitcr funt diaphanx" , & ob crifpas colli undulacioncs admictunt opacitati; inxqua- 
cm,fimiles apparcnt colores,qui tamen ncc in vitro triangulari , ncquc in collo columbce (untf 
nifitantumapparenter,ergbctiamexmixcur3 lucis in corporc diaphano cum aliquaopacita- 

to 



8o Mcteorologia 

te umbro(a,qualisefl:nubls,pofruntfimilescoloiesgeneran, qui fblum Ibi apparenter, non 
tamenverilunt. SimiliterucBammteexvariafijmicommixtionevarie colorari folfnt, alix 
enimpuniceseialijEpurpures, alia:viridesapparent,itaaRrorum, prsfertim Solis ac Lunas 
variae Ipeciesnobiseflfulgentprodiverfitate medii inter illa & afpedlum noftrum conilituti. 
Hinc eodem tempore Sol oriens nobis ob copiam vaporum fuperhciem occupantium rubet, 
&idem relpedtu alterius horizontis altior flavet , quia hujus radiiamedii vaporibus calore 
conlumptisnullamopacitatemcontraliunt. 

ExhiscoUiges, Gau(ammaterialemh6rumcolorum,cui videlicet inexiftunt, efTevapo- 
rem& exhalationem, velaeremaddenfatum,veletiamaquam, praefertim qute in majorem 
raritatemattenuatafit. FormalemefTelucemvariemoditicatam^efficientemlucidacorpora, 
aliaqueidgenus,qua£lumenip(umjaculantur,&:materiamad ejusmodi colores admittendos 
prspatat» 

■Arguestamen contraprimo. Coloresapparentes variantur, quoties variatur pofitioo- 
culorum, ut fitincoloribus^quiincollocolumbse apparent; fed non ita contingit in nubi- 
bus, earumenimcolorespedeverant, licetoculorum pofitio varietur, ergo. Secundd,ali- 
quandopofl^SolisoccafumperintegrumhorKquadrantemperfeveratin nube ejus color Fia- 
vus,ergohicnonre(ultatexmiXturalucis cumopaco nubis. Relpondeo ad primum, pofi- 
donemoculorumnonadeofacilevariari, utrelpedu talispoficionis varietur etiam in nube 
mixturaillaluciscumopaco; quodtamenfacileacciditin collo columba:, cujuscolorfacild 
variatur,quiafubtiliflimaplumx crifpantisopacitasfacillime etiam variatur. Ad fecundum 
negocon(equentiam,licdtenimSol jamocciderit refpeftu noftri , non ita recidit refpetlu 
nubis, quxcum fitinhorizonte & in lublimioriloco , adhuc refpicitur&penetratura Sole 
fpatioirlius quadrantis , ficque perfeverat in eoeventu talis color, quia perfeverat luxSolis 
nubem penetrantis. 

Qua;resadhucprimo,quomodoergocoloralbus,niger,rubeus, & viridis ac alilinter- 
medii colores generentur J Refpondeo , album generari , quando in nubem rariorem , & ex 
vapore fubtiiiore, parumque condenfato conftantem, lux luminarium coeleftium incidit, 
eamquepenecrat, &intotumejus corpussquabiliter difFunditur, Nigerverocolorinnube 
exden(a&crafraniateriaconftante,parumque luminis recipiente producitur. Rubeus fit, 
cumnubesinlehabenthumidum, fumofum, terreftri adufto commixtum in quod incidens 
Solisradiusnon penetrat, fed repercufTus duplicatur rubeumque colorem eflicit. Viridis 
colororicur,cumnubeseft aquofa & rorida, ac ftillare jam incipit recepto lumine , quod 
enimaque£eeftinjedummateri£e,viridemcolorem efficit, Denique reliqui colores medii 
gignuncurexmajorivelminoriincidentiaLucis,qualitatemedii, & diverfitate afFeftionum 
materia:. 

QiKeresfecundo, cur coelum, dum rereniflimum eft, coeruleum appareat? Refpon- 
deo , hoc ex eo contingere, quia tunc nuUum in aere corpus opacum,quod aut terminare ocu- 
los,autfallcrepofIit ; unde vifio tendit in folum a^rem , qui cumfitcorpus tenuifHmum, 
oculonullos videndi limitesponit; quovero magis ab oculo diftat objeftum , eo amplius 
vergit ad nigredinem. Hinc cum vifiiales radii in ferena coeli facie terminum non afFequan- 
tur,tit,uc fuperficierumaeris mulciplicatio ex xquali lucis & tenebrarum miftura medttim 
oculo colorem nempe coeruleum afFundat ; ficut cundem montes remotisfimi colorem oculis 
ingerunc,eadem fuperficierum aeris multiplicationecaufatum. 

QvKerestertio. Quid color albus, niger, rubeus &c viridis portendat T Refpondeo: 
albuscolorferenitatis&ficcitatiseftnuncius, quoniamtenueshce <5c raroe nubes parum aut 
nihilhumoriscontinent, &;facil6disfipantur. Nigercolorgravestempeftates & largos im- 
bres denunciat. Rubeus color & fercnitatis 8c tempeftatis eft nuncius. Screnitatem promit- 
titrubedove(pertina,quianubcmraram&:ceftudiurno Solis exficcatam efFe oftendit; tem- 
pettatem dcnotat matutina rubedo,quoniam oftendit Solem multos vapores attrahere in fub- 
lime. Viridis demum ct)lor,ob aquffi copiam in nube exiflentem, magnas indicat pluvias. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Coloratispraetextibus attende. 

llis credat,ipfum ccelum mcntirif Piftis illudit coloribus, fafcinat oculos , & dum 
a'erempurpurat,evanidomoxfpecio(bapparatunubiumfevelamine obfufcat. Ve- 
iucPavo(yrmaextendit,&cumpompofacolorumpro(bpopoeiagemmasacadaraantes 

' cauda prceiisrt ; contrada illico atque decuflTata coiorum fuppeftili ales fiE , quam fui 

pudec 



Q 



Philofophico-Poiitica. 8l 

DudetiDfius. Irafpeciofosconfiliis fuistitulosrxpc prxtexit mcns fucata , palliat anlmila- 
ieb,-,s,purpuratfraudumpedicas , pro Reipubl. falute Zelotes fplendicar: ardctcao fipa- 
rio revelatisqueoccultismachinis, cverfor communis Boni aydit, Principis ac populi tra- 




ditor, quiregnum promovetad occafum. Pellucidum vitrum a colorum triadc trigonufn 
diciumlridemretert^picturilexhilarat: Solercccdentecolorescxuit , palliumdecegit, quo 
credulum nimis oculum decepit. O quoties Pacis Iridcm prsetexit Conliiiariix lingua Pro- 
vincixbonumatqueaugmentum,popuIiquicrem: (SctandemfLiblarvaludir, tScilludit, imo 
cum hofte colludit,pcffimus communis boni occonomus ; quia cum domefticam rem pronio- 
vereviderur, tantopejus nocet, quanto minus nofcitur. NulU funt occnltiorcs injidu, cjmm q^^ gYoi, 
M, <j«/ //«««/ ««y/wwijxoMfoj^aV^loquiturRomanafacundia) uametwt-t cjuipalam efl adverftrius ^ ,,-^ fr,.^, 
faciU cavendovitarcpolfis : hocvers occu!tumi»teni»ur»,at<jUfdot»cJ}icum malum^nonmocCo noncxifiit.) ff^ 
verMmetiam 0pprimit,antecjttam pro/picere atcjut expiorarepotueris. Qu^od aftoris exhibet, formo- 
fumeft: quodauribusoffert, lalurare: at quod intentio celat , in ruinamceditReipublicx. 
Sincerumcor ad fpeciem fingit, proditiontm in abfceflu abditam relcrvat, Fons turbidus 
eft,vencnumdilTimulat. JurecrgoGrxcusillcScriptor : ^^ ««/&/)//« infidiarum Regibus tendi- y 
tur,e]Hamabhis,ijui/eJimi4lantar»are maxime. Nc ergo crede colori. Prudens diftidentiainla- ; 
nianoneft. Audiconfili3,excipcvota;3tfpcciofafunc,intimiLisperfpice,totusocuIus fias,^ 
quifubcolorelateat, velut Argusconfidtra: difhdentiahxcprovidentiaeft. Tamenim ftu- 
diofusliii palliandiinfidus eftanimus,ut veIuimarcfyrtibusabundct,acnnuofuminlerecon- 
datambitum, nonnifitradutemporisdetcgendum. Scitd enim arcana confiliadiflimulat» 
oculi amicitix iavum propinant, lingua Regni Patria;quc Patrcm loquitur, communisque na- 
vis promotorcm: at rtudtusinrccelfulir^veriqui Reipublicxratim, cum Principe Navarcho 
infcnpulospropcllat. llndcTuLeonisjuniorisadagioftarc contcndc: FiJe^&di/fdc. Crc- 
dereomnibus, faciliuseft, dithdcre omnibus velania cft. Fidere cum hducia,boniPoIitici 
eft. 

L QUi- 



p 



82 Mctcorologia 

QUiESTlO III. 

T)e Voragine ^ HiatUy ^ Halone aut Area feu Co- 

rona. 

Ro diverfitate apparentium colorum , qui fpeftantur in aere, & figurarum, quasex- 
halationesineum evedti induunt , contingit, ut in fublimi diverte rerum fpecies & 
imaginesappareant, interquasprimaoccurritvorago&hiatus, (ive chafma, de quo 
fit 

Concl ufio prima. Chafina efl: meteorum apparens,rpeciem exhibens aperientis (e & de- 
hifcentis cceli,quod tunc contingit, cum ferenu noctemultse exhalationes five vapores in fub- 
limijin medioquidemdenfioresinOrbemverorariores inter lumen aflrorum, 5c noftrum 
afpeftumconftituuntur, fimilitudinemfbveccexhibentes, qujefimagna fit, vorago dicitur, 
fiparva,hiatus. Caufaveroapparentisprofiinditatiseft, quoniam, quanquam tequabiliter 
lintfitarhujusnubispartes, tamenextremxoblucisprofufionem funt clariores, hoc eft, ex- 
tremxpartes funt fubtiliores, (Scalbercunt, acpropiores nobisetrevidentur. Media autem , 
quj£denfa,&:nigraeft, longiorireceftuin profiandum fubfediffe putatur, idquenonaliamob 
caufam, quam quod, qu£E clara funt, alboque apparent coIore,ceIeriter vifum moveant, qux 
veronigra&oblcura lunt, minuseumathciant. llndeingeniofi piclores, quas partesinfuis 
tabulisprofundioresconfpicicupiunt, illosnigro&coeruleocolore exprimunt, eiimque al- 
bocircumdant,ubiitaprofunditasquajdamefrevidetur. Cumveroquidpiameminens,aut 
aliquidafpeftuiviciniusreprxfcntare volunt, albo, aut coloribus ei cognatis id cxprimunt, 
nigrumautcoeruleum circumquaque adhibentes. 

tateteXhiscaufaformalis , & materialis iftarum apparentiarum. Caufa vero efEciens 
ipfarum foIeteft"ecafualis, cafii enim accidit, utvapores nigri tubjiciantur exhalationibus ac- 
cenfis, itautlumenperipfostranfienscoloretur, &:quod difponantur ita, utfbrment appa- 
rentiamhiatusautvoraginis,veIaIiorumfimiIium. DeefFeduhorumita loquitur Pliniusl. 
2. c. ;7. quod fint prsnuntia ingentium malorum, feditionum, defedtionum, incurfionum ho- 
ftilium, (Scimmodicarumficcitatum. Qux omnia, fi ultimum demas , rneaopinionQcom- 
menta funt. 

Conclufiofecunda. Halo, LatinisArea,Plinio &: Senecze Corona, eft circulus circa 
Solem, autLunam, autaliud quodvis aftrum, quiexprimitur in aere incidentialuminis ab 
aftro in vaporem difpofitum , & pro ejus difpofitione varios fortitur colorcs. Nominatur A- 
rea^ quoniamare;^ rotundx ferendis frugibus apud Veteres deftinatse fimilitudinem habet. 
Plinius&ScnecacircuIum&coronam vocant, quiarotunda plerumque conftat figura&fi- 
deracingere^Sccoronare vidctur. Ruftici hanc impreftionemvocant, ber Sortrtci» ^of/O* 
t>eri>crBonitcn€von/ ol)cr&ct5^oitt>0<5of/ obcrCrott. 

Conclufiotertia. Generaturhocphafma,quandovaporesexterra exhalantesaequabili- 
ter &:moderateinorbeIi3iflefcunt,nubemqueefficiunt tenuem&quaficomplanatam. Qua; 
dcinde flderis , cui flibeft, & cui diredle, apponitur, radiis non nihil proptcr fpirationis 
denfitatcm infradis <5>:circumdi(fufis illuftrata aream quandam rotundam oftendit. Caufa 
ergoefticienseftSoI,Luna,veIaIiaquxdam illuftris ftella, nubem raram fulgore fuo feriens 
& illuftrans. Materia live lijbjedtum eft nubes, quce tribus debeteffepraedita conditioni- 
bus. Primum, ut (itrara, nondenfa, ut lumenfideris pollitpenetrare. Secundo, ut fic 
^quabilis vel uniformis non in una parte crafTa, in altera tenuis. Tertio, ut direfte fub 
aftroconliftat. FormaeftrefraftioIuminisinnubeadanguIosEequales , ideoque fbrma eft 
rotunda, &integrocircuIoapparethalo,quoarea:(patiuin clauditur. Quomodo autem ad 
angulosrcfradliofiat, docct Seneca lib.i.jnatur. quxft. cap. 2. his verbis : Humor &: Aer 
& omnc, quodexictuformamaccipit, in talem habitum impellitur, qualis eft ejus , quod 
impellit, omneautemlumenrotundum eft, ergo&aer percuftbs luminc hunc modum ex- 
hibet. 

Hoc a;;tem Idolum in medio eft luminofum , quoniam in mediam nubem 
reftiores radii Solis vel Lunte, incidentes eam fovtiiis attenuant , magisque illu- 
minant. In extremitate vero nigricans eft, quia in eam radii obliquiks &c debi- 

lias 



Philofophico-Politica. 33 

debiliii?incidsntes minlis candem illuminantv& obfcuram relinquunt. Nonnunquam ta- 
mendeticiente maccrii non integcrcirculus , fed quxdam tantummodo illius porcio cerni- 
tur, 

Dices: Incoronisaliquandoapparentvariicolorcs, crgo non diflerunt ab Iride, Re- 
fpondeo, variosaliquundocolorcsapparereincoronis, non cotamcnordinc ,quoapparcnc 
in Iride, led ordine plane inverlb, (icque etiam adhuc ditHnunt cx hoc capicc, de quo plura , ubi 
dc Lridc. 

Quxrcsprimo, an halovicinus (ideri (It ? Relpondeo: etli proxime (uluscingere , & 
quafi coronare videatur, hoc tamen vi(us noUri iinbccillitati adlcribendum, idolum cnim 
hoc dire(3:e intra (idera in medio acre exiftit. 

QuxresSecundd. CurfiequentiiisLunam, quamSolenii aliaveaftraambirevid^atur? 
Rcfpondeo: Rationemc(re,quoniam(ubSolenontacile pollunt colligi 6: (ub(iflere tenues 
i(Le nubecula.' , in quibus halo generari Iblet , proptcr calorcm illius dilTipantem. Reliqua 
ver6a{trainfirmioremh3benclucem,quamutlemperpo(Iintincorporc(ubjedto (plendorem, 
hujusprxrertimfigura;, cujuscdhalo, etbccre. Lunxautemvisinertior ,quamutdi(cutere 
vapores podit, ncque tamen tam exigua,(icut reliquarum flellarum. 

Quxres Tertio. Quo tcmpore halo contingat? Rcfjiondeo: pollAuflri flatumple- 
rumquc gencrari,v]uoniamtum cradTu^culiexcitanrur vapores, inquibus halo taciic impri- 
mipotcli. Dcindeinautumno&vere (requentiiisconlpicitur , cum remidiora funtcalor 
&irigus,& piushumidarumcxhaIationumredund:!tinaere. llnde& nodu (xpius, quam 
interdiu producitur, quoniam die calor edfortiorpixlentcSoIe. 

Quccres Qiiarto. Cyr iridcs (requcntiLisa Solc, coronx autcm frequentiiis a Luna fi- 
ant^ Rclponuco: idcffe, quiaadiridemmajor cxigitur copialuminis , quumadcoronam, 
in quamodicunifurticitlumeninfper(umvapori,(icqueadhanc (u(iici!;lumenLuna',adilIam 
umcn exigitur lumen Solis , a quo tiequentius fit. 

Diccs: Sialiquandoficreta,Sole, illam videremus, fednon'tavidemus, ficutvidemus 
iridcm,crgo. Relpondco: Iridemvideri, <5c nonitatacil^coronamlcjlarem, quiaciun dc- 
bcantoculisinSoIemintentisafpici, »Scinirideoculus(itintcr Solv^m &■ nubem, potefl facild 
iridem viderc ; in corona autem, cum nubcs (it intcr oculum & Solem , non potcfl oculus So- 
lis coronam viderc. 

Qua;resQ]jint6. Cur corona fit perfcfte circularis, non ita vero iris! Refpondeo : quia 
undiquehabetvaporemfparfum, inquototumimplctambitum ,quodnonhabetiris, cuiin- 
fcrnc obftat terra. 

Qu reres Sexto : QuarecoronapotiflTmum fit unicolor, iris autem fcmper verficolorf 
Refpondco : quialumen,pcrquodhtcorona,efl:imbccilliiis, cimi p'cn'mqucfit Lunx, Sc 
fiat in tencbris ; licct (blares coronx, rubrcE fint, <?c aliquando vcrlicolor corona appareat,uc ait 
Scneca 1. 1. c. z. lllterior etiam ratio dari poteft a divcrla afFedlione nubium. 

QuxresSeptimo: Qu^idcoronaportendat 5 Refpondeo: Sicitoevanefcac, fbletefTefi- 
gnum(crenitatis,ciimindicet,vaporcs effe valdedebiles; (i perfcverec pertinaciter, fignum 
eftpluvixjciimoftcndatconcretionemvaporumeflevalde conliflentem j fifcindatur&di' 
flrahatur, eft(ignumventorum,cumtalisdiftractioh3taflatibus, licet adhucnonfentiantut 
in tcrra. Cxtcriim nsrrat Seneca,quod eo die, quo Odtavianus Cx(ar urbem vidor ingrede- 
rctur,coron3iridis(pecie Solcm ambire vifa (it. Idem contigifTc retcrunc inaugurationis 
luceCarolilmperatoris. Sabell. I.i. C.^.tradit, antemortemHenrici VII. Imper.^torispra:- 
ter alia (igna etiam circularem fpeciem lucidam Solis crbem ambiilfc. Similitcr Lcthario im- 
perantelcribunt, in ci vitacc Paderbcrnenfi vifos duos ad Solcm circulos,quorum intericr Ec- 
clelix' magnicudinem, extericr vero urbis complexus fuit latitudincm. Vix dum evanuerunr, 
cxcrtum eft inccndium , &urbscumEccle(ia miierabilitcr ccnflagravic. ItaCrantziusl. 6, 
Mttrop. C. ;;. 

Pariter SchetTerus in memor. Succ. gent. cap. 2. teftatur paulo antc Joannis Regis ia 
Suecia obitum (lipra rcgiam Holmix , coelo fi.'reno apparuifle circulum varii cclcris in nubi- 
bus, quos Rcx ip(c intuitus, nuncics cflejudicavit mcrtis f ux. Quarc illcs in vicina arcis xde 
facri exprimi cr-Lribusmandavit. Ncqueiuitvanumaugurium, paucis cnim pcft dicbus 

, exmorbodifccflit. Hxctamenomniaca(upctiiisquumhalcnisprcvfagiofactajudico,quam- 
TisinfignumhcrumcventuumaDivinaProvidentiaafllimipctucrint, 

, . L z Colli- 



84 Metcorologia 

Colliges, (Imilem effe ratlonem coronce, qus videtur aliquando circa lucernas, prcefer- 
tUTitemporehumido,vekitCLimHatAu(ter, utobfervatSeneca. OriturncmpchLTCcorona 
cxeo,quodradu!uccrnKreaagantura vaporibus circumfufis, admixtis cum tumolitacibus, 
quKprodeuntexiplalucerna, talis autcmcoronaapparet rotunda , licetHammalitpyrami- 
daiis , quiaradureiraai avaporibusejusdem denlitatisdeferunturad oculum cum eadem re- 
fraaione<S:ob]iquitate,atque adeorepi-xrentantobjecUim cum cadcm diaantia & cum ro- 
tunditate. 

Colligesfecundoexeademratione, curoricns, occiduusqueSolmaior intuentibus ap- 
pareat , quam meridianus, quia nempe aerc vaporibus plcno obliqui Solis radii refringuntur , 
<k objedtum amphficant. Sic etiam Lapillus fundo pelvis aqua plence merfus maiorem fe , 
quainfit,mentitur. •" 

CONCLUSIO POLITICA. 

Turc^ jm-atus hoHis maiieat Poiiticus. 



26. 



j\r. Zt:. 




InLkmh F ^ceat cum Pomponio Lato conqueri, qui adverfiis fui a;vi injurias haud injuriaindigna- 
hichiU. I ^ batur. Mali daemones lic implevere noltras mentes , utrelidtis veris hoftibus , in nos 
fie Imp, noftrorumq; membra armatas &c fanguinolentas manus convertamus. Aufim dicere, om- 

nesfubunolignoCrucismilitare, noftramreligionemunamefre, Rempublicam unam, ipfi- 
usDeiurbem, cujusnoscivesfiimus, & bellum inter nos efTe non poffe, nifi civile. Httc 
ille. Ergopofitis diflidiis, levibusc^ue irarum incitamentis, qua: a perniciofo ^/o/o 5/^/k 
procedunt,jun6tisanimisarmisquecontradecumanosOttomann^ a Porta excitatos fluftu» 
voscoadunate, atqueimmanemillumnominis veftrihoftem , FideiqueCerberumfrangitc. 
lltut Pacis amans fum , ac Marciani Imperatoris adagium non rejicio : Dnm i» Pace ejfe pafu' 



Philofophico-Politia. 85 

mu!i <irw/<»o«»W«'<'««f.Q.uumtamenjuracamincapiLano(lia Maliometanara Hydram cogi- 
to,qLiX'omne(tLidiumatquebboremin nodramacuic perniciem, iialUcos vos omnes acque 
loricacos (Fidei fcilicecloricrOdelidero. Alpiciceacmencem iLib dura lervicucetidelcmpo- 

f»ulum; audicertccusamarosjugesqucejulatusChridiani (anguinis : acque adelibcrandosil- 
os , hujus verocyrannidcmdcbeilandam, armorum rociecaiem jungite. Qualis quondam 
Godetridi Builionii, K.oberti Comitis Handria:, Hugonis Philippi Gallix Regis FratriSjRober. 
ti Ducis Nortmannia',JoannisHunniadis,ikMacchix'Corvini Regis Hungarice, alioriimque 
rrincipum unio laureaca de hoc immani Iioftearma reporcavic. Non pocell non Lunalran- 
gi, atque eltagnisemergensThracicabelluaedomuri ,ubi cumAquUisLeones viribus ner- 
visque intcntis in cervicem ejus armantur. 

QuoniamveroMythologorum ab experientia (enfus eft, velmaxim^AuftroflanteLu- 
namhaloneincingi:adteAuftriacepoliticemea(evertitoratio. Secundatibiarmafecundus 
Iftri fluvius promitcit,quo in Thracia; tines defluus pra;cocem pedem in Sarmaticaripa ponas 
antcquam LunaTurcica caput fuum erigat, reddiCkjue Hungarix clavi Alba Grxca in iplaOc- 
tomannircgni vilcerapenetres: quoChriftianamplcbem e dura catenarum lcrvitutcelibc- 
1 es, iplam vero Scythia; Lunam , velut halone injecto , in lerrum ac pcdicas compcUas , «Sc im- 
manem belluam impolito in os annulo pedibus tuis lLibftcrnas,ac perpetim clau(ijm ieterna fer- 
vicutcfubjicias. SicrciI.orientisLuna<S:vincitur,(5cvinciturab Auftro. Jamjam Strigonio 
cxpugnato, Budaoccupata,Efiekinipontibus obtencis,Pecri-VaradinoinantemuraleIorcifi- 
cato, Danubii laccra in poireftionem craxifti : concinuaca lerielauros prolequere, arma tua ex- 
cica ac pervigili volacu Aquilx tu« alas ukro promo ve , Fidci vei x amore , Auftriaca: Fortitu- 
dinis ope,Mahometanx Lunx perpetuam imponc ccliplimj illud Albeiti II, Aullriaci Impersi* 
toriseffutuinintactisexhibens: Fide <Sc Conftanda. 

QUiESTIO IV. 

1)e f^ir^is, Pareiio , ^ Parafclene. 

COncluGo prima. Virgx alias columella;, & ILines tcntorii , itcm linece peipendicularcs 
dicl^ lunt, quas Solis radiidircd^ innubem aquolam dilfimilitertamenraraminci- 
dcntes ^ reiracti cfticiunt, Dicuntur virga;, quoniam (Lint ceu virgas exporredtx X 
iLipcriorepartenubisadinferiorem, Lincx perpendiculares norcirumtur, quoniara 
re«ita a Sole delcendere vidcntur. Funes tentorii, quia func radii Solis protenli in modumlli- 
nis. Columnelke appellantur,quoni3m<Scillx'ad perpendiculurn criguntur aut ftatuuntur, 
Vulgo dicunt : iJDic tScrmc jcucbt Vfafjer. 

Concluliozda. Generaturph3enomeniftud,cumradii Solis incidunt in nubem ina:- 
qualem, hoc ell , cujus partcs partim rai"* , pardm denlae. Rariores partes radii tranleunt, 6c 
candidas, (iveclarasquasdamlineasiniisducunt, qua: apparcnt ad inttarvirgaium; utciira 
pcrlbr3minafcncftra.'!ubeuntr3diiincubicuiumobicurum , liinile videre elt etiaminaqua, 
dum enimSolobliqucIeritlenitcrcriIpatamfuperhciemmaris,illaruperficiesvidetur exarata 
veluti virgis luniinolis. Denliores autem & humore plenas ctim non omnino penetrent, rc- 
f rattis radiis oblcuriorc colorc eas pingunt, undc divcrforum colorum imago exiftic , coiorcs 
Iridis quanauamoblcurius aliquo mocio referens (Sc imitans. Maurus vero lic colorationem 
cxplicat ; coiorantur vero , cum lux Ii;riens tales vapores oblcurat , & vaiios relert colores cla- 
rioics, aut minus claros , prout obfcurat magis aut minus. Hinc Seneca vocat has 
Virgasimperlectos arcus Iridis , quod facies quidem iliis fit pida, fed nihilcurvati habe- 
ant. 

Obfervandumporroprimo, quoadfitumharumvirgarum, quodnubcs non debeatefle 
oppofitaSoli perdiametrum,quia itafieretlris, neque ftibjedla ad perpendiculum,quoniam 
halogcneraretur,feddebeatadlaceraconfifterenonmaximo intervallo, ut fieri poftitrefra- 
dtio; nonminimo,neconfumatur nubes a Sole, led mediocri, ututrumqueincomraoduni 
vitctur. 

Obfervandumfecundo. Quodnifiacrfueritvel fumo, velvapore nonnihil opacatus, 
non alful fune fint hx virga:,quia in diaphano lumen confpicuura non eft , nifi ex opaco corpo- 
rc rcftettatur. 

Quxresprimo. Curpropdterramlatioresvilanturhaevirgae? Refpondeo caufam eflc, 
quia radiidimiftTaboppofitislimbisSolis, nequefenfuphyfico iLint paralleli , &(emperpro- 
grc(fumagisdivaricantur, etfiradiiabeodem puncto Solis dimisfi lenlia phyfico cenfcantur 
parallcli. 

Quarrcs fecundo. Qu6 tcmporc compareant, <S: quid fignifigentj Refpondco eas matu- 

L } tjno 



86 Meteorologia 

tinopotidimum, &vefpertinotempore utplurimumapparere,quando nempi^materiamnu- 
bis,propter radiorumefficaciam, nonitaconlumerepocellSol. Semperaucem pluvice ligna 
func,quiamagnaparsnubis iiumorisplena elt&eocrallior,denri6rc]uc jquxmox diliblvitur. 
inguttas, &:Iereinpluviameifundit. 

Conclulio Tertia. Parelium bene definitur, quod (it Solis imago juxta eum in nube 
Viia ; diciturenimparelium a Trotpa & «A/oi/ id eft juxta Solem , quoniam fplendore 6c fi- 
gurafimiliseftSoli. 

Conclufio quarta. Subjedum feu materia hujus phafinatis eft nubes , qus primo debet 
eflTe denfa , neomnino radios Solis transmictat, fed uc receptam Solis f acicm retineat, 6c termi- 
netmorcfpeculi, aquoimaginesrefle(l.luntur, neqiieenimrefilire, &;recipiocare imagines 
folent, nifi ciim impingunc in aliquid , quod ukeriorem earum progrenum inhibeat ; quam 
obcaufamfpeculisvitreis plumbum averla parte illinitur. Secundo debet efib plana, quia 
incequabiles, arperfe&fordida^nonrecipiunc, (icuteciam apud nosres alpers, macuIo(Kaut 
impolitcc nullam reddunt imaginem. Tercio confill;encem, feu quielcentem efie oportct,ni- 
fi enim tranquillaforetnubcs,jamproptermobilicatem & inconftanciamnon pofibc in eam 
imprimi Solis imago , (cd dilpergerecur, quemadmodum videmus in aqua commmota &: flu- 
'ftuance imagines (ic & humida rerum curbaii Sc confundi. Quarto aquofa fit&huraida, 
'quiain talitacile Solisimagorefplendetiquemadmodum & in aqua, cujus naturie cognatse 
^nubesfunt, formasreddi videmus, QLiintodeniqueSoliadlatera&exobliquo,hoceft, vel 
adAuflrum veladSeptencrionem(qu£eA(trologisluncquali lacera Solis ab ortu in occafum 
'commeantis)occurrat,uttocamSolisfaciemrecipere<Screlerre polTic. Ciim enimradiifo- 
laresin nuberetradi advifumnoftrumtumidolum Solis,tum colorem ejusdemexprimant, 
haud alicer ac in immoco&: limpido fbnte Solis imaginemcernimus. 

Conclulioquinta. Sub Sole, aut prope Solem, aut procul e regione illius parelium 
'generari nequit. Ratio primi eft,quia nubem ita vicinam fibi, dilliparec'^ Sol. Ratio fecundi 
eft, quia propter longum intervallum (ive diftantiam &: imbecillitacem vifus noftri , nulla , aut 
•admodumcxiguafieret reflexio 6c imaginisimprellio. 

Quxres,quisfitnumeruspareliorum^ Reipondeonumerumordinarie binarium efte, 
contingeretamen poffc, ut non tantum duo,fed & plures Soles appareanc, fieri eaim poccft, iit 
plures nubes hifce conditionibus, quas diximus, (int prceditce, &c ita coliocentur , ut imy^o So- 
jisadunamperduftaaliam imaginem in alteram nubem imprimat, &c hxc rurfus in aliam. 
HinciliquandovififunttresSoles, itautduoaliiSolesViderencurhinc (Scinde ad lacera Solis 
veri; itaad Cameracumcontigifi^eteftaturFrodoardus; 162S. die vigelimaMarcii Ronvo^ap- 
paruerunt quacuor, qui in candidas nubes reibluti dicuncur a Gafmdo lib. de parel. Diecmarliae 
veroquinquevifbs effeplures fcribuntAuthores. DemumMylichiusannocat SexSolesfi- 
mul a Rege Polonice confpeftos fuiffe. Idem memorat Cardanus,&: addit, Soles apparentes 
fuiflbadeo clai'os,utnonpoflbntdiftingui a Solevero. 

Difticultas nunc eft, utrum illud , quod videtur , quando fitparelium, fitlumen il- 
Jud,quodrefi:adumeftintranubem; anveroSolipfc refplendente nubetanquam c fpecu- 
lo ? 

Conclufir» Sexta. ProbabiliuseftvideriipfumSoleminnubecanquaminfpeculo. Ra- 
'tio eft,quiafinihilvidereturaliud,qiiamlumenrefraduminnube,non appareret adeoperfe- 
ftaimagoSolis,uteavixaSoleiplbdifcernipofibt. Deindequemadmodum in fpeculisnon 
imagines,fedrespereasrepra:fcntatascernimus,inalienotamen ficu, nempein eaparte, un- 
deimaginesrefiliuntCquandoquidemfpcciesnonfunt cbjeciavifibili3,ledfuntformx , fimi- 
litudinesv^ , quarum intervcntu oculus vifionem allicic) ica nec innubibus, cftigiemSolis 
confpicimus,fedipfumSoIeminalienofitu videlicetinnube, a qua imago adoculosrefijltat. 
ItaquecumtresapparentSoles, utunusduntaxatfecundumfubftantiameft,itaunustantum 
cernicur, fed per triplicem imaginis delacionem, quarum una progredicur a naturali , proprio- 
^uefituipfiusSolis, quiinquartafphceracoeleftieft; aliEevero a nubibus, undeSoHs imagi- 
nes refleduntur. 

Difl^entiunthuicconclufioninonpaucicumKepleropnsfertim ex eo , quod inpareliis 
angulireflexionisnonfintasqualesangulisprimtEincidenticE; fednihil cx eoprobatur, quia 
nubes,in quafitparelium,CL\mfitad IatusSoIis,nonpotertfieripereandemlineam primcein- 
cidentiae. Pofitojamhoc , quodipfeSoImultiplicatus cernacurinnubibus, quceri ulterius 
poteft,anhocfiatduntaxatperreflexionemnubisfpecularisrefleclentis Solis imaginem , ut 
infinuavimus, anvero etiam fieripofl^tperrefraftionem? 

Conclufio Septima. ApparentiapUnium Solium fieri etiam poteft per refraftionera. 
Ratioeft, quiaficuc, fi inter Solem «Sc .objedlum ponatur vitrum plurium facierum, obje- 

dum 



V 



Philofophico-Politica. 87 

ftumvideriirmultiplicatum,ficpote(t Solvideri multiplicatus, eoqiaodinter oculum «ScSo- 
lemmedietvaporrclringens radiosfolaresadmodum vitripluriumlacierum. Rurlijslicut, 
Jiaipiciaslucernampcrlentemvitreaminterpolitam, prselertim, li exunaparte fit plana, ex 
alteralitcurva, videbislucernamduplicatam & arKjuando triplicatam, ficaliquando , «um 
intcroculum&Solcmponitur vaporadmodumlentisvitrea:, vidctur Solmultipiex. 

Qu.ceresrecundd. Quotemporehxxpareliacontingant? Relpondeo: Serena coeli fa- 
cicsmultisertingcndisSolibuscltaptiinma,cumnulliventiturbantacrem,namaventis dillT- 
panturnubcs, ut ctiigiem Solis liilcipere nequeant ; ut plurimum autem veloriente, vel 
occidcnte Solctiuntpropternubemnondumradiislblaribusdiirolutam, atque attenuatam; 
quodprxtcrearubrinemautinitiumnoctisrolcidusaerrertcxiones adjuvet , 6c rcliadiones 
rarillimemeridieaccidunt, quiaSolinm;<fiocoeli, underadios diredte , aut miniisobliqud 
ad tcrramjacit, idoneam ad id acris denlitatem caloris arftu Iblvit. Narrat tamen Arilto- 
tclcs, duraire aliquando parel ia ab aurora ad vcfperam. Frequentiora fijnt autumno &. vere. 

Quxrestcrtio: QuiJpertendantparelia? Relpondeo: naturaliter prxnunciant pluvi- 
as,prxicrtimliinpnrte.-Vufbicon(titerint,indeenimmaximenubes ingravefcunt, qux* ma- 
tcriaruntpluvix, exDElordinationeruntparelia monitores de infidiis Sc clandcllinis disli- 
diis; de conlpirationibus ad turbandum impcrium vel Religionem, de bellis, contagioni- 
bus&fimilibus. Exempla horumeventuumpallim ab authoribus annotantur. ' Sic plures 
Solcspcllobiium Julii (..xlaris, undeTriumviratus fecutus elt, apparuerunt. Cardanus I. 
14.C.70. AnnoChriftip.tres Soles Romx vili funt, & penuria civitacem adeo afflixit , uc 
multahominummilliafimeextiniltalint. Vicomcratus commcnt in ;. mcteor.Anno fyi. 
antecladem Aruernam plcrumquctrcsautquinqueSolesapp.uuerunt. Greg. Turon. Hiltor. 
Francis 1.4.0.51. Annouc^. tres Soles conlpecti lunt , <Sc Bocmundus, ctim Grcecixfines 
devaflartet, relittoinSyriahlio, vitadcfunctus clt, U)6. Nonis Septemb. coclo lcrenillimo 
treslblcsaffulfcrunt: Altrologidifcordiaminter Eledores ob Imperatorem eligendumhinc 
conjectiirunt; tantaetiampluviaconfecuca,ut lataperierint. Annoi^go. in Octobrimenlc 
tribus folibus cum totidem iridibus coelum illuftre tuit, non multisannispoftcumingcnci 
exercituinFinlandiamimpetum leccre Molchi, cundaquepropemodum regionis illiusfer- 
ro, fl.immaqueexciderunt. SecucaRegis Danix Joannis, quem per annos 14. fufpenfiim 
incertumquetcnucreSueci,coronatio; poltqux tempora quantum malorum Succiafubirc 
coaitafit, ex monumentis publicis notum elt. SchclTcrus in mcmorab.Suevixgencis c.2. 
Anno 1496. cria p.irelia Romx vila func , quo tcmpore acerrima prxlia Caltrioci Scanderbegi 
cumTurcis; morcuoFrancilcoStortiabellainItaliaexarferunt,licutinAngliaince(tina. An- 
no if2f. triumSolium luminariaHungarixregnoaftuKerunc ; anccmortem Ludovici Regis, 
qux ligniticafTe credita l"unt, tresRegesconcertaturos pro regno Hung.uix , nempe Ferdi- 
nandum,Joannem,(ScTurcam.L-iurent. Sur. hifl. part.2, AnnoifiS.Tiguri tres Soles fiaiire 
vilbs, quitamemprxnunciarexllimati (qux incrcdibilis poftca tuic) notat Simon Majolus 
indiebuscanic. Anno 1669. die lO.Jan. circa primam pomeridianam Pofonii in Hungaria 
parcliumoblcrvatumeltcum duohuslpuriislblibus collateralibus, qui tam illuftri ftilferunc 
jubarc,utnudisoculishaudobfervaripotucrint. Evanefcentedcindc uno lateraliSoleatcer 
cx oppofitione rcfpondens corporc auctus & m.ijor etfe£tus e(t. Sccuca f uic inthmis illa con- 
fpiratiorebeniumquorundamNobilium in Hungaria Sc Croatia in Cxliiream Majeftatem, 
quxlamcntabilem tandcm cxicum fortica efl. 

Quxresquarto; QuidfitPara(elene,&quidprxnunGiec ? Refpondeo, quodfitimago 
Lunx cx refradionc rauiorum lunarium , vcl rcflcxione in nube levi <Sc humida reprxfentata. 
PlimusnodurnosSoIesvocat. DchocphxnomincPontanus: 
S^peetiam duplkem intenehriscji ccrnere Lunam-, 
Ni4i>e cava referente aUamfub imaaine fbrmttm, 
llndePliniusl 2.c.;2.refcrt Cn. Domitio &;C.Fannio CofT.crosfimulvifas; idcmcon- 
tigifrcteltatur H.irtmannusSchedl inChronico ad annum 115-7. ^on accidit vero hoc phaf- 
ma, nilioricntevcladoccafumvergcnteLuna ; Itcm,non nifiinplenilunio, coquod tunc 
corpuskiiiarelortiiisiitadcjaculandumlumcn. Rariiishocfpedtaculum eftin Luna,quam 
inSole, oblunaris luminis imbeciliitatem. Obfervandumverd,cumucsLunx appareant, 
medi.imduncaxacvcramefre, reliquasadl3ceraapparences,quodidcm de cribusSolibusce- 
nendum. Naturalitcrpluviasligniricatobcopiamhumorisinnubibus comprchenlam; po- 
■ liticcafrumipotcftadmagnumconrtictum.-iutautcladcmdenotandam. Itaadinnum 1490. 
I OlausM.lib. 2.C. 18. obfervavit,qu6dpo(ltrcsSoles, vilx fint paritertresLunx^denotan- 
tes Molchorum cum ingcnti exercitu in Finlandiam , ut fuperiiis annotavimtvs , irru- 
ptioncm. 

CON- 



88 Mereorologia 

CONCLUSIO POLITICA. 

Heroicis paternae virtutis exemplis infiften- 

dum. 




UT mali corvi malum ovumi, Ita Aquila nodluas non paric. Caroius Emmanuel Sa- 
baudiK Duxin detuncli Parentisrolium poficus , feiplum recensexclufo pullo aquilino, 
ac aprimisunguiculisinSoIisfaciemintuencifimilem dixic, lemmace exprimens : Non 
i.egenero, Solis avis aquila dicitur; in Solem cnim cotus incencus, Ica Solis semulum, ac- 
queAquiIinumpullumdicerepofrumPoIicicum,cujusomnisindull:ria eo concendit, ut Pa- 
rentistaciemfibiimprimatitotLisquefitalterabilio: autdixerimpotiiis, (ic unusiniilo; ve- 
lucovum ovofimile, atque Ipeculum non fallax, in retribuendo fidele, a Solisradiis iliu- 
jftracum tormasprojicic, quascanquamexemplaria,acquever3cesimaginesincueamur, Ta- 
le vel in ip(b coelo Ijjeculum nacura dedic. Verfils Solem nubecula convercicur; nubccu- 
lamSol,aureusillecceliocuIus,intueCur: &icaduplici Sole aer reiplendec, ut (blem a fole 
hauddignofcas, akera/teriusimago: unum replicatum dixeris, aiit duos in uno. Pareli- 
on duplicis (blisappsritio dicitur: Parelion eftnlii cum parente par morum fplendor, vicK- 
que limilitudo, utcumfilium vides, in eo parencem agnofcas. Hoc confbrmium facino- 
rum parclio apud M. Tull. Cic. gloriacus Caco: Ut cinteri tx PatribHs',fa M. Cato noflri Cai»- 
nis Piiter , qiri illtid lumen frogenuit , ex filio esl nomitjandas. Cic. I. ^. de officiis. Qui haereS 
pacernieifxrisacglorije, fittxadionuma^mulator. Sanguinem craxic, fic & imago proco- 
typi. Gloriatur hlius (e, veiuc radius a fole, hoc genitore haufifTe vitam J &: facere pot-. 
cfl, utfefilio Genitor glorietur, Sie enim verborum lenociniis adblandiebatur Philippo 

Maccdo» 



Pliilofophico-Politica. 89 

Macedonum Re^i npud Sabcllium Oratov cclebvis : Taccbo , O Philippe , ilKiflvinlmam 
tuamproliipiam&dirpem, e quadefccndidi: Sileboregna amplillima tibi lubjeda, nihil 
dicam depatmisC\tropha'is, quxdeproBigatis inimicis reportalli : Hoc ttnnm dixijfcjujficiat^ 
Filium lehahiiijfe Alexandrum. Neque alio nominc virilis illa Foemina (atque hoc iptb hic lo- 
corumnonreticcnda) CorneliaGvacchovumMatev,apudValcr. Max.l. 4. c. 4. de pauper- 
tategloriabatur. Qurimenim C^mpana A/.itrcna om.tmenta fua i-tikherrima ficnli illins oj}cnderet^ 
traxit firmonem ., cfuouscjue^e fchoLt redirent libcri: Et /mc, inqnit ., omamenta mca (nni. Ncc iEgy- 
ptiacastenebrashujusveritatislux latuit. Ptolomxus enim Rcx dicere Iblcbat : Fideri fibi 
emnireg»opulchri)is,Rc^isejfe Putrem. FuitqucabHomeroPoccarum ingeniolillimo, Odytfea: 
i4.Caltorlaudatus,qualiaCretcnlibusDeushaberetur, quia Hlios habuic optimis moribus 
pra;ditOS. Cai}orHylacides,:i\z,ijuondam in CrctenjjhHS iit Dciis coUhatur.,filiis honcfiis. Deline ev- 
go conqueri Flomere,MinervxnomineOdynex lccundo alloquentis Telemachum: 

1'aucienim Filiijimilcs Patrifii/it. 
Totenimparcli;!, quotaSoleCxlareo, velutradii,SerenilTimxPvoIes. Duplo Solc fivma- 
mentum nonnunquam velucet. Duplo Sole Leopoldits velj^lendet, quando le in filio, Filius in 
Parentevidet,i(lcprototypon,illeimago,alterabillo,ac itadcfixusinillo-,utvelutgenuinus 
Aquilxpullustocovolatuincjusimitationemconnitatur. Itanimirum fieri addecct, quod 
dcBoleslaoquavtoPolonix Regelcvibituv. Patris fui effigiem in numi(inatc auvco, a collo 
pcndulam,geItabat,quotiesm-ijovismomcnti negotium occurrevec, ovi cam vcnerabundus 
ac dcolculans admo vcbac , diccns : Avcri.1t benignipmus Dens , fie cjuid cgo indig.mm rcgio tno nomine 
Jlatuam, 

QU^STIO V. 

Otiidftt Iris 3 qiiieJHS colores , ^ horHm canfaefji' ' 

ciens. 

UNiverraphaltnata, uti & veras meteoricas impresfiones venuflate ruperatldi adeo» 
utomniumoculospulcherrimo colorum difcrimine ic vaiietate in ie abripiat. Ad 
qu.im conccmplandam iple Ecckfialticus cap. ;. adhortatur Philolbphum , inquiens : 
('^de .ircum^ or benedic f«w, <jui fectt illitm. l^alde /peciofus efl in dccore jno ., gjravit coclum 
ittciratiiM glorid f!4£. Manns Excelfi apparaverunt illam, Unde &Vcterc.'; cum Platone admi- 
vancesLlegantemhancnatuvxpidtuvamnomen ci abadmivationcimpofiievunc, dum Thau- 
mantiam, liveThaumancisfiliamappellavunc ; colovesenimejuscam cxafti, uc vixarcificis 
manusnovericpenicilloexprimere: aliivocarunceamlapicncisarcum, qaod Divinx fapien- 
cixlignumlic, mundum diluvio aquarum nonpcricurum. Demisfis ad terram cornibus 3- 
quamhaurirccredidit vetuftas. Flinc illud Virgilii i. Gcorg. verf. iig. Eo bibit ingcns arcuf. 
Propertius verb lib. 5. Pnrpurcus pliroias cur bibit arctis aquas i Dc hoc igitur admivabili arcu 
lit 

ConclufioPrima. Iridisexiftentiacft naturalis, & non miraculofi, neque a DEO poft 
diluvium inllituta. Ratioelt primb; quia Iris hequenter accidic, ergo naturaliter , aliter 
cnim Deusabsqueneceflitatetotmiraculaleciifcc. Secundbaflignabilesfunccaufx nacura- 
lesIridis,ucoflcndemus,nempc IumcnSolis(l'nubesopaca(S:ro(cida, qux non minusance, 
quampolldiluviumconcurrerepocueruncadcalemefFecfum,ergononininusance,quampoft 
diluviumproduxcrunccalcm effcctum. 

Diccs : Genef 9. habccur : Arcummttimponam in nubibus., & erhjignum inter me & intef 
tcrram. Ergo videcurdcnovoaDEOponiA' nonanteaaxtitilfe. Rclpondco, DELIMaffu- 
merctalcm arcumad fignificandum diluviumnon amplius iuturuni. Sicque fbiamfignifi- 
cationem, &: non nacuram dc novo accepilfe. Sic aqua longc ante in rerum natura fiiic, pri- 
usquamadhibcicturinhuncfinem, ucelfecaqua vegenevacionis, pavi inodo Ivis longc ante 
exlliticlicct iniciononhabucvitotficiumilIud,quoinpvx(entialungitur. 

Conclufio Sccunda. Caula matevialis, fivc fubjedlum, in quo fitlvis, eft nubes eon- 
cava, ita .\vill. ;'. mcteov. ^debct cnb concava, ut lumenSolis cxcipiac, inanceviori pavte 
translucida, utlucepenetretur, <Sc in poftcriori parcc opaca , ut lumen Solis vcl refringat» 
velrcpercutiatmoiefpeculi, aquaimagincsdifliliunt ; eftcSc vorida, inqueguttulas exigu- 
ascolliquelcens, quodinde conftat, quia, quandbque frigus , aut aliud agcns condenlare 
incipichancnubL-min fbrmampropriam, hoc cft, rcducerc in aquam , tuncdelabitur, 3c 
I Iris limulcvanelcit. Secundo, quia, ciim poft pluviam adhuc nubcs rorant, fbvmavi fo- 
I let Iris, Confirmatur , quia, fi quis ore projiciat aquam ex adverfb Solis , in tali aqua 

M ior- 



90 Mctcorologia 

tbrmantar colores Iridis , quales etiam vidcre quis poterit in aqua minutim cadente ex fonti- 
busqulbusdamartiticialibus Soieminter&aquamcollocatis. llincretertViteliius, quod in 
quod:im aquarum pra;cipitio juxta Viterbium, in Hetruiia perpetuo qua-damappareat iris 
certoadSolemafpedtuinafpergineaquxinaltumialicnris, ergo ut in nubeformentur colo- 
res Iridis, debetintalinubefuipendiaquaadmodum roris. Debetporro eiie etiam translu- 
cida nimirum externa facicqua nos relpicit, fic enim facile injectum lumen imbibit. 

Obfervavero, quodejusmodi nubeslumenSoIis excipiatdiflimiliterfecundiimnempc 
partium lijarum diflimilitudinem, cum alia; tint tumidiores, aliaj fubmifliores , qua^dam craf- 
liores, quxdamimbecilliores,&:rariores inguttulisiflisfingulis ex radiorum folarium refle- 
xione, vel refradione, &c exvarialucis ik umbrte mixtione tanquam infpeculoillamirabilis 
arcLis, ejusquecolorum cxprimitur varietas. Nam experientia notum eft, luminofa corpor» 
inlevibus&:poIitiscorporibus,autfimulacra,aut rerumobjcdtarumcoloresefficere, quem- 
admodummaniteflum eflinvitro, fpeculis,aqua. Quare lequitur 

Conclufiotertia. TriplexpotilIimumIridiscolor,puniccus,viridis 6c rubens, quorum 
primusfijpiemum,fecundusmedium, tertiusintimum libi in arcu locumvendicat; caofan- 
turtanquam acaufaetliciente aluce&radioSoliseregioneoppofitinubi rorids&: concavse, 
inquam illeprojedtus&reflexus^iTiixtusquecumumbrisIridemefKcit. Ratio eft, quia lu- 
mendiverliniodeobfcuratumabopacitatc corporis diyerfos caufat;Colores, undeciim radii 
folaresad opacitatem nubisrorid-trefracti diverfiraodeobfcurentur,diverfbs exhibcbuntco- 
lores, Hinc quialux obfcurataabopacitatecorporis,perquodtranfit, priEfertimcaufateo- 
lorem puniceum, viridem & rubeum, ut experimur in vitro trigono, in vulgaribus etiam vitris 
plenisaqua,in columbarumcervicibus,ideoetiamrefracti tranfeuntes per opacitatem nubis 
prcefertim exhibent colorem puniceum, viridem & rubeum. 

Quceres tamenpromajorireiintelligentia, qua:fitcauf3,quodprimuslndiscolor, ideft 
illequiadperipheriamaltidimumlocum occupat, fitpuniceus f quem alii citrinum appel- 
ianf, mediu3ver6viridisfit,&infimuspurpureusf Huicquxfitoiatisfijcit Conclulio tertia, 
nain probabilc eft , hanc diverfitatem oriri ex eo, quod 1 uir.en refledatur ex diverfa nubis pro- 
funditate,namubiradiusprimam ingreditur nubemcolorardentilIimusefti5(: puniceus; ubi 
radiusidempenetravitpaulo aItiiis,debilitatui-,&: perinferioremnubis fuperticiem multa o- 
pacitare&umbrisguttarumimplicitusreditviridisversusoculum. Longius deinde adhuc 
adaclusversLisnubisprofundum,tenuioriadhuclucepurpureus feuviolaceusemergitpcrin- 
fimam arciis curvaturam. Nec improbabi lis eft etiain ratiojquam aliireferunt ex Scaligcro , 
qui vai-ietatem colorum tribuunt difcrimini vaporum. 

Conclulio quarta. Quamvis valdeprobabile elfejudicemus, in Iride videri lumen ipfum 
aSoleprodudum, innube<Scineavarierefi-ai3:um,utinpr£Ecedenti Conclulionc di6I;umeft; 
nonreiiciendariitamenducimus,iIIamfententiam,quxafreritid , quod videturin iride, efte 
ipfumSolcmoppofttum,cujusfpecies a nuberoridavelutiafpeculo ad ocuIumrcfle£tuntur, 
undequotgultx,totSolisfuntfpecula. itaSenecal.i, c 4. NondHbmm-, inquit, cjttin arcHsima- 
ooSoUs fit maleexpreffeobvitifim,&fi^nramJpecfili, Sc cap.5. ait: Singula cadentis plnviie fiiilicfdiatoti- 
derneffeJiiecttU^ reddii^ne hjtnf/tlis imaginem Solis ■) neijue aliudiridem ejje iCjKam innttmerarumhujusmodi 

■ imaoimm confnfionem-i qnit ideupertHrb'at,t appareant , ejuia intervallagHttarumfpatio confumHntur & tva- 
iiefcmt,inehincdifcernipQfftytt. Cujus ulteriorratioeft, quia ubi funt conditionesomnesadre- 
flexionem Ipeculi neceffaricE,ibi daturreflexio fimilis fpeculo ; ralesrcperiuntur in Iride, nam 
habeturineanubesperlpicuaexparteantcrioi-i,opacaver6exalia, Sol eft etiaindiredteop- 
politus, (SfnosinterSoIei'n& nubemconftituti,ergo. ConfirmaripotefthjEcanaIogia:pel- 
ves millc dic fcreno ponccc omneshabebuntimaginem Solis ; at ingens econtra ftagnuin non 
kabebitniliimaginemunam,quiaomniscircumfcriptalcEvitas&circumdat3fuisfinibus, fpc- 

■ culum unum eft. Unde, cum ftillicidia illa copiofiftima nubis rofcida: fpecula totidcm , fin- 
giaiaSolistaciem exhibebunt,conturbataaitamen obrationem didtam, Ex quibus 

CoIli<>iturprim6. AliquasefteIridcs,qua;vidcripofruntreflex'je, in quibus ipfeSol vl- 
detur, &h.v'nanvidenturcxomniloco, fedtantumexeo, ubicentrumSoiis, oculi & Iridis 
caduntfubcandemlineam. Aliasrefradas,qucEvidenturexomniloco, (Scvariafigura, lln- 
delridemrededefiniri: eft velreflexioSolis a nuberorida & concava veluti a fpeculo ; vcl 
variarefiadioluminis intra nubem aSole produdi, 

Colligitur fecundo. Iridis colores non cfl"e veros , fed folummod6 apparentes ; ratio eft, 
quiaex qualibetmixturalucis in corpcrc diaphano cum aliquaopacitateumbrofa generantur 
fimiles colores, ut patet in vitro triangulari , & in collo columbx , de quibus fupcrius ; unde fi- 
cutiuhis&limilibusnonfuntcoloresverijfed tantumapparcntes , itaidem de coloiibusiri- 

disfentiendum. 

Colli. 



Philofophico-Politica. 91 

Collif»iturtcrti6: Flavumcolorem, qui etiam io Iride obfervatur, non efficerediver- 
lum lcmicrrcuiuiujpunicco &viridi,utpotequi eftcftmmixturaviridis & punicei, cx quo- 
rum permixtione nalcitur, Eodem modc licet alii alios adhuc numcrenc colores m Iride, 
omncstaincn illicunium ("ecundariilunt, & minus pracipuJ , utpote commifluru; primario- 

runi colorum. . . ^ , ^ ,■ • • ♦ r 

Colligiturquarco: Quodficutcaufam cifeaivamindisSoIemelledicimus, ita OcLuna 

qunndoqueeam crticerepoterit. llnde iridesalix appellantur lblares,aliaclunares, qua- ex 

inenrePhiloibphi a lolaribus ditVerunt , quia lunares lunt rariores Sc verd unicolores. Rario- 

resquidem, quiii Luni nili plena lit , vix vires habet ad penctrandam paulisper Sc coloran- 

damnubem. V.TimontamencScaliitellantur, fepe a Cevilas enTeirideslunares. Unico- 

joreseciamtercluncquialanguor radiilunaris non alce penctrat opacitatemnubisjfedinru- 

perricie tanciim ejus albentequadam&tracta luce fplendet. 

COiNCLUSlO POLITICA. 

Fcedera ciim cxternis pacem confervant. 



rijl. ariMi 

So. his 

tanmnf\in 

ceitftje irf 

ddijji 

memo' 

rat. 




COeliannuIusiriseft, terram ccelo dcfponfat, dillitajungic. Ut autcmpacislymbolum 
lemperarcuscoelellishabebatur, itacxternorumPrincipum amicitia ac confbederatio- 
ne, <Sc pacis olea; & lauri corona: germinant. Idquod, ccfte Livio, Locrenfesab 
Hannibale cxperti. LocrenfihHS JHJfit Hannibnlis dMa pAX\ Stcietas eo jnre siaret ., ut Pcenut 
Locrenfem-, Locrenfis Panum helle ac face jitvaret , Haud (cio, an quisquam Principum, quos 
Icgerim, xqu»} intellexerit fbedcrum nccelTitatem , atque Carolus V. ille decantatiflimus 
iHundiMonarcha, totlaurearummcfror, achoftiumterror, Qi^ippe, quiftatim aetatisflo- 

M a re,ac 



9^ Meteorologia 

re, ac imperii principio ad ineundam cum Exteris unionem armorum 8c animorum compara- 

vit. EmmanuelienimLudtaniteRegitleonoram; QiriltiernoDania;, Norvvegiar, Sueciae 

Kabellam •, Ludovico Pannonite Bohemia:que Regi Mariam (brores fuas matrimonio colloca- 

vit. Ferdinandoautem Fratri praedifti Ludovici fororem (qua affinitate duoilli regna lu- 

cratuseft) defpondit: fibiveroIfabellamLufitani Regis filiam copulavit. Quibus affinita- 

tumfbsderibusadtantumamplitudinisacpotenti£eapicemeveftus eft, ut non foliim fubdi- 

tos in officio continere; quod fatis teftatum faciunt crebrs ad Hifpanos,Belgas, Germa- 

nosquecontentiones: verumetiamvicinorumhoftium barbaros impctus&conatuscompri- 

meret,frangeretque. Clara funt nominis hujusargumenta Gallicum & Italicum, Hetru- 

lcum 8c Saxonicum, Pannonicum Sc Bohemicum , Lybicum feuTunetanum, 8c Mexicanunh 

acAfricanumfeuAlgerenfebella, quibus adeo fubjedasfibireddidit univerfas nationes, ut 

immanisille Chriftiani nominis hoftis tanquam Numen quoddam, vel natuKE miraculum 

. jf. , Carolum revereretur, actbrmidaret. Itavidelicetprobatumeftilludcommunis Juris efFa- 

'■^;?" , tum, atqueLaftantiilententia : Ckmeniminter ms cognationemqmndamipfa natnra conflitucrit^ 

I, ' tideoqtte prajidii caitfa bomines ficietatem citm hominihpis inierint & fanxerint , fcedHS iUud k Principiojui 

■'. A orttisinter homines initnmviokre-, atit nonconfervarefummHmnefasputandum efl. Hac pra:ceptio- 

"V ncprobeimbutusScipio Africanus,Polybioreferente, nihilita foliciti^curabat, nifi ut alio- 

. rumamicitiasfibidevinciret. JVam regna egrtimijtte eHJiodia-inon tamtnrrihits (Socr^tedocente) 

' fropHgnacalis, aitt mxnibns-) armis ant fatellitibus-, quamamicorHm prajidiis ajfcrvatur. Noftiplu- 

vialium aquarum, autplurium tenuium torrentium confluvio iiumen intumefcere, quod 

trantvadari non poteft. Itavirtusunitafortior^&velapesjunaisaculeis in turmam coeun- 

Poljh.l. 2, ces exercitumin confufionem agunt. Iterum Polybium, loquentem audire placeat : Optime 

Jibi conjidunt respublicie tenHiores-yqM£.prudentes -, & propojita pericttli magnitndine ac vicinitaie pelliciunt 

atias respublicas vel regna pountijftma i)ijuam ficietatem. Armorum, animorumque conjunftio, 

hicmnrns aheneus ejio, 

QU^STIO VI. 

'De figura iridis ^ earum numero, 

PRKter vulgarem iridem folarem verficolorem folent nonnunquam etiam aliK folares iri- 
descontingere, vclutialbs, aureoluteai&rubrx. Albastres fe obfervafle narrat, D. 
MenizeliusAnn.^. Ephem.Germ. dec. 2. aitque potifHmum tempore Jequinodtiorum 
prarfcrtimautumnaliumaccidere; ratioefTepoteft, quodfolaresradiinon in rofcidam 
■6cguttisgravemnubem, fedintenuiflimumtantumvaporemincidant. Aureoluteas D.Moe- 
ten pluTcs (e vidifFeperhibeta Sole jam occidente ex oppofito horizontis defcriptas,cum nu- 
■bes pariter illo tempore ad aure^E aurors exemplum effenc inauratje , unde ex revcrberatione 
hiccoloriridiafFundipotuit, Rubeam quoque iridem annotafFe , idem fupra memoratus 
Menzeliusmeminitdieig. Odobr.i677.ve(peri, cumSoljamoccubuiflet; caufam efficien- 
■tem hujus ftatuitauroram vefpertinam, materialem vero vapores crafix)S firigore conftridos 
^nubibusintermixtos. videEphem.Germ. 2. Ann.j.obferv.f, 

Quceres primo : cumaerubiquefitplenusnube , curnonubiquemirabilisillacolorura 
varietasappareat, fedfemperincircinumdudamedietatem circuli exhibeatl Refpondeo: 
TationemefFe, quia, utdiximus, phafmahocgeneraturcum radiorum folariumreflexione, 
quas reflexio a nubenonfit nifiversuslineam illam, qusducitur a centroSolis percentrura 
noftrioculi&iridisipfius; patetenimexperientia,nonvideria nobis iridem,nifi fub iftius- 
modiiinea; item&<|uaEvidenturperreflexionemnon viderinifi fub determinatopunfto& 
angulo. Jamvero, cumradii omnesanubeadpunftum &: Hneamjam explicatam concur- 
irantfubxqualibusangulis, confequenseft, utobjeftumnobisreprcefententfub figuracircu- 
lari. QuiaquJECunqueanobisvidentur fub iequalibus angulis,apparent femper habereae- 
qualem diftantiam ab oculo , ac proinde in orbem difpofita. Secundo , quia colores hi in 
formaarcLisdifpofiticaufanturetiam a radiisrefradis, ut diximus , versiis centrum nubis, 
hoceftj versuspundtum , per quod tranfit radius perpendicularis ; radii vero undique re- 
fradiversusaliquodpundum, accentrumineademdiftantia atali centro asqualiterobfcu- 
rantur, &colorantur, undecolores apparent ut dudiinorbem circa aliquodpunftum exi- 
ftensinperpendiculari, quodfehabet, utcentrum iridis. Tertio, quia radii folares pene- 
trantesnubemnonvidentur aboculo, nifirefpeftu illiusfintobliqui; fednonintotomedio, 
fedinfolacircumferentianubisincipiuntfolares radii oculo obliquari ; ergo non illos , vi- 
detinmedio, fedinfolacircumfcrentianubis circumcirca, confequenterqueinfiguraro- 

tunda 



Philofophico - Politica. 95 

tunda&rphcerica, Ratiover6,curobIiquos&non direftosvideat, efl:,quiadireftorum ra- 
diorumlpeciesnimialuceimminutx&diilipatxveniunt, namutaitP. Aquilonus 1. i. Opti. 
cor. propol!^;. Ideocolorcorporisadmoilumcorufcaniisminus fpectabilis eft , quam cu- 
jus lux minor elt,nam fulgor oculos peHhingcns colorem obruit, quo minQs vifum teriat. 

Hincdeducitur,cau(am, curiris fit rotunda, non bene exeo capite alTTgnari, quia efl 
imago| Soiis ab ip(b Sole rotundo in nube depicla, quia Iris etiam tunc fphxrica ap- 
paret,dumSolecliplinpatitur, <Scminimecircularisert, Deinde juxta probabilem fenten- 
tiam tot fijntiniride Solis fpccula , quot funtgutta; in nube, ergo non oiritur ex rotundi- 
tatcnubis, ratio ell, quiaimpetusventorumtktiuctuatioaerisinnubibusdiverfimcontinuo 
fituationem&:hgurametficiunt,(empertamcn permanenteiridisrotunditateinillis. 

Qui-res fecundo : Cur Iris appareat femicircularis & non perf isctus circulus y Refpon- 
deo: variashujusreicaulasaflignariabOpticis. Primo, quialblumexpartecoelidatur cor- 
pusnubisdiaphanum, in quofolares radii obliquantur, & non ex parte terra:, ergociimex 
iflapartedeficiatiegmentumcirculi, fivearcus, idebliicnon eft perfc<3:us, fedtamen femi- 
circuius ; ficque oculus vidensin circulo radios obliquatos penetrantes nubem, ciim haecap- 
parentia circularis (iftat in nube, non enim potcft continuari cum terra , qux diaphana noa 
eft, «Sccon(cquentcrminimeaccommodataadpenetrationemradiorum,folumvidet(emicir- 
culum. Secund6,quiaradiusreHexusangulosxqualeshabetcumradiis primx incidentise; 
hoc autemnonlieret, fiappareretintegercirculus; quiairidem non videmus nifi ineo va- 
porcundepoteftrepercutiadoculumprimariusSolisradius ; illeautem v.ipordebetopponi 
Soli ad certumafpec^um,namavapore, quieft fupra gyrum arcus, radiiprimarii refledun- 
turpofttergumnoftrum, avapore, quieft intraaream arcus, radius retiectitur ante pedes 
noitrosinfuperficiem terrx, folusautemillefemicirculus vibratradium primariumSolis ad 
angulos cequales in oculum , ergo. Ob eandem hanc rationem folus vapor femicirculi appa- 
retcoloratus, quia nempe exeo reflciSitur radius adangulos cequales. Tertib, deduci ra- 
tiopoteftcxdicendis, quiaciimirisdebeatelevari fupra oculum gradibus 45-. centrum iridis 
debetelfe ineodemplano,&ineademaltitudinecumoculo, crgo h locus, fupra quemcol- 
locaturbnfisiridis,fitineademaItitudinecum oculo , centrumeritinbafi, atque adeo erit 
femicirculus ; filocusfitaltior, centrumeritinfra bafim, & iriserit rnajor femicirculo. Et 
quiadirticileeft,utoculusfit inlocoadeoalto , utbafis iridis fit depreftior gradibus 45-. prae- 
lcrtim,ci.im irisvideaturinnotabilidiftantia, ideo dillicile eft , ut formetur circulus perfc- 
ihis. 

Etexhisetiamcolligitur,maximd exratione fecunda , quod variata Solis altitudine ae 
confcquenter radiodirea:o,peraliudfuperhcieipuncf:umin profiinditate guttai'um fe mer- 
gente,varierquoqueangu!us reflexionis, &:altitudo iridis, ciim enim Soi demilTuseft , Sc 
vicinushorizontiperfuperficiempeneinferiorem radius intraredebet, ut reflexio radiipri- 
marii taugerepofntoculam,undetalisreflexioeirenonpoteft,nifiaguttis altilIimis,<Scfupra 
verticemnoftrum pofitis,ideft,fumma cuiTatura iridis elevari minimedGbetfupranoftrum 
verticem. Mericliano ai;tera,aut Qltem maxime elevato Sole fupra horizontem radius quo- 
dammodo fupervenit,acproindenon nifiavaldehumilibus&horiyontipropinquis guttisra- 
diuspercutiadnosporeft, ideoqueiridesmeridiana; funtvalde demifta:. lndesautem,quse 
tiuntp3ulopoftortum,velpauloanteoccafum Solis, integrum habcnt (emicirculum , quia 
nimirumtunc,utoptimcaitAriftoteles,axis,quitranfitpercentrairidis&SoIis, utrimquein- 
cumbithorizonri, crgoetiamcentrumiridiseftin ipfo horizonte, ac confequenter horizoii 
fcmicirculumablcinditacirculoperejuscentrum. Ethincetiamficjquodcornuactira^ob- 
vertafint,nonautem incoelum, 

Argues tamen contra hsec adducendo teftimonia quorundam , qui iridem nonnunquam 
intcgricirculitigurafevididcperhibent. SicFrancilcusPicus MirandulxComesl.i.deftu- 
diodoc.irinx&humana.-philofophixc.5.teftatur,feFlorentiamprofici(ccntemvidifrcirideni 
circulo fere complcto. Idem atfirmat Cardanus liUi^. fubtilitatis cap.70.& Avcrrocs l.^.Me- 
teor. Verum ad hxc Vitellius l.io. perfpectiva: diftina. 69. eruditdre(pondet,quodnon (it ye- 
rusarcu?,fclexreverberationetantumluminisSoIisaforti nube, aut ad terramautadaliam 
nubemfiacubilitvaporroridusinmediotumvifusintervaporem, tumnubemaquatitrever- 
beratio incademlinc3,utadiplumrericxiofieripoftIt. Tunccnimintegrasiridesvideripof- 
fibile eft, & talem iridcm non unam , nec duas tantiim fed quatuor etiam con fpici pofte , ut fc 
Padua: vidiife teftatur. Ita etiam fcntit P. De Rhod. Phil pcrip. 1. 2. d. 15. q. f . Sedl.a. inquiens 
credidcrimiridestalesfadtas fuiftcfolumcx rcliadione lurainisintra nubem producli, noo 
autcmexreflexionelpecierumSolis: namlrideshujusmodi, in quibus nonvideCuripfeSoU 
fcd lumenab eo produttum,apparerepoirunt in qualibet tigura. 

M 5 Quxres 



94 Meteorologia 

Quaerestertio. Numetiamcornibuseverfis^hoceftverfuscoelumexporreftisarcuscoe- 
leftesapparerepolIintyRerpondecaffirmativeCorneliusGemmacumnonnullisaliis, quitra- 
dunttalesaliquandofelpedalTe. Verumidem dicendum de his, quod cle iridibus integri 
circulipaul6antediclumeft,caliterenimoriripofrunt,finempe, inquit Le Gran, Hiftor.na- 
tiir.parte 6. artic. g.folaresradiiper refiexionem in maris aut laciis alicuius fijpcrficicm in- 
currant ; modo fit magna a^ris tranquillitas , nuUusque ventus adfit , qui aqLiam commo veat , 
&in3equalemejusluperficiemreddat: pnefertimfi qutedam nubesilliaqu.e ("uperincumbat, 
quceimptdiat, neSolislumenredumadpluviam tendensillud, quod aqua eo remittit , fijp- 
primat,atque extinguat. Raro tamen talis arcus vifibilis eft. 

Quteresquarto. Curin Iride non perfefta & integra Solis imago repiTefi^ntetur, ficut 
inpareliisfieridocuimus^ Refpondeo: duashujus rei fiabefTecaufas. Primoenimperfefta 
&integraSolisimagononexprimiturobrefi'aftionummultitudinem, itaenimfbrmsepartes 
non fecus ac in fpeculo frafto confunduntur. Secundo ob nubis raritacem , Sc guttarum in 
nube ifta rorida minutiftimarum parvitatem , quae tanquam minima qusdam fpecula f brmarn 
imprefTamnonomninocontinere pofTuntjinpareliis autempropternubis denlitatem,levita- 
tem&continuitatemperfeda Solis imagoconfpicitur. 

Quieres quinto : Num plures eodem tempore pollint fimul apparere Irides ? Refpondeo, 
Mcetcommuniterunatantum irisfecundariavideatur, numerotamenfimul tres confpeftas 
efl"etettaturMazzotal.i.deMeteor.aer.cap.2. Sic etiamtriplexvifaPatavii 1601. die^. Febr. 
hora21.tefteGafrendoinvitaPeiresk.ii 1. I. Triplicem quoque obfervavit GeorgiusFrancus 
menfe Majo Anno i668.in Alfatia Superiore. Snellius etiam quinque aut fex vidcri pofTe, 
leque obfervafTe teflatur. Hollandi ex illa celebri navigatione ad novam Zemblam inter 
cxtera valde admiranda, retulerunt, fcvidiffetres Soles ad Auftrum , fex iridum dilcerniculo 
afeinvicemabjunftos. Exquibusomnibuscorapertum eft , pluralitatem iridum non effe 
negandam. Veri;imdifficultaseft,quomodo hxcpluralitasoriatur? unde 

Quseres fextb : An,dumpluresapparencirides,immediatefiant a Sole? antequam re- 
fpondeam, obferva, Irides efTe alias primarias, quatenus fcilicetSolimmediacea fe iplo in plu- 
rcsnubesdiaphanasimpingic; aliasefTefecundarias, quacenus lux Solisin unam nubemim- 
mediaceimpadla,inaliam nubemfimilicer diaphanam reflecticur. Hoc pofico : Relpondeo 
prim6,plurespoirunciridesprimaria2 apparere, qux fimul habeanc eorundem coloium leri- 
«m&immediacefianc exSolisluceadmixcacumdiaphanoaliqualiceropaco & umbrolopki- 
rium nubium. Racio eft , quia fi Sol medium coeli ceneac , & nubes ad impreffionem iridis 
apcae alcera fit ad ortum, altera ad occafum,tunc fient duK irides,ciim utrobique fieri non repu- 
gnet, &adiddenturomniarequifita,licetnon ambxa nobis videri poffint. Julius Scalig. 
exerc.^o.fec^.exiftimattalesgeneraripofreindiverfis feparatis nubibus, quarumalix funt 
altiores, alise humiliores. Contingitautem hoc, quando vapor vicinior terra; longe denfior 
eft., accompresfior,quamcircumf(srentia nubis fuperioris; tuncenimdiftinftumefficitfpe- 
tulum a nube fuperiore, Sc reflexionem diftindlam , quod tamen valde inficquens eft. 

Relpondeofecundo.plurespofTuntiridescomparere, quarumuna foliim fitprimaria, 
alia fecundaria; quceefficiunturrelationefiverefIexioneprimari£e, poteft enim iridi opponi 
vaporaliquisfpecularis , qui repraefentet colorem 5c figuram iridis; & deducitur hoceo, 
quodlecundaria-iridesobfcurioresfint,inverf6squehabeantcolores, qui enim in principc 
illafummuseftpuniceus, hicinfecundariaeftinfimus,quiinfimusinprimaiia, isinfecundaria 
eft fiirp'"'-'^! lauz viridis femper maneat in medio , nulla vero alia hujus rei ratio reddi poteft, 
nili quodfecundav. g. irisfitvelutilpeculum primiE, quiain fpeculis Cxpt objefta invertun- 
tur , uc dexcrum appareac finiftrum, Sc e converfo : Ec ficuc ex uno fpeculo fit reflexio in aliud; 
ficfieripoceftreflexio iridis ab una nube in aliam. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Sanguinisclaritas fa6tisprobanda. 

PErft omnis in illo nobiUtas-, cujits Uuseflin origine (ola : canic Lucanus. Quoc, quaefbtC, al- 
tiororigo,quamcirculiilliustricoloreradiovariegati,& quafi annuli (ponlalitii^quocae- 
pironem. lum terrce jungicur ? opus eft, aureo Piftore Sole exprefTum , cui adfcribas : Solis ofus. 
AcquiaipfanihiIadfuiagiccon(ervacionem,femihorari£e lucis oftencatione exfpirat , acpe- 
ritomnisinillanobilitas. Principum Natalis haud abfbnS Iridislexortulignificatur&iEaMe- 
diolanenfib Relp. recens nato Principi Philippi IV.Hifpaniarum Regis Infanci f eftivd aggratu- 

" lans 



Philofophico-Politica. 9^ 

lans,iridernincuniibulisejusjunxit,qiioniaminteibclloiumtempen:atesacmibiUinatuser:U, 
inrcribens: i'»rernuhilagratior. Atnumratiseft,tamprxcellumortumcluxiflc,ceiasque&; in- 
lignia longo ftemmate numerare ) Scttecd m 

Of*i ge»Hs jaclat fuum , alieHH lAudat, Scn. llcrc.fnr^ 

29. , • V 




Propriaaccedatvirtutiscommenciaticfa^Visqucprobetur, fanguinem nobilem in venisbul- 
lire. Nohilitarenof/ai/ipropriavirtuspoteJ}., Maximiliani Auftriaci Cxraris refponfum erat, ad 
quendam, qui nobilitatis infignia auro venalia expetebat. Romani profedlo hoc fcnlerunt , 
incujuscun>.]ueanimoviitusine(ret,eiplurimumefre tribuendum, teftis eft VeliejusPaterc. 
NequcnovushicmosScnatuspopuliqueRomani eft, inquitillc, putandum enim reipla eft,^//. Pat, 
quod optimum cf^St (it nnbilillimum, Ait enim Sat)'ricus: l,i. 

Tota licet veteres cxornent undicjue cer^t 

Atria : nohtlitas fola eji atcjue unica virtus. 
Pccudumnobilitaseftbonaacfirmacorporishabitudo, inquit Democritus, & cquus velo- 
citateprobatuti&canis venaricus,fiodoreferasindagat: hominum autcm nobilitas morum 
eftbonitas. Filimi! (certansina£;oneNobiliftimusParens , Ncapolis Pro-Rcx fridericus, 
Xobilillimo filio CalabriiE Duci pro teftamento monitum reliquic) honeftis te excrciriis & la- 
boribus trade,necprx'pofterisfrangerevoluptatibus, necpericulisaut difficultaribus tcrrere. 
Anenimnelcis, nobilescunas,triuinphalcscurrus, aureanomina, iramortalem iamam, non 
nobilitaris,("edvirtutis prjcmium elfe^ Quiprimusclarain(ignia,heroum lanccas,ga]eas&plu- 
masgeltavitianexranguinehiecnobilitatistrophxatraxit ^ non ex fanguinetraxitjnampri- 
musnonerrct,fedexheroicofacinore.Nec Hcrcules Lconisexuviasindutuseft:, quiaLconc 
natus,rec|quiapropiioMartcLeoncmpclleexuit, proprix virtutis tegumentum compara- 
vit.Prsmiorum regula menfura eft mericorum. Afpice hos in profanos Deafhos conditione 
clevatos,illos in Rcgnorum Adantes , iftos in bclli f ijlmina prxpolitos : Illis vjcarix demanda- 
txfijnthabenx, iftisPrimatum incumbunt tituli. Sibeniiccdit, virtutis fuftragio funtpro- 
moti,non fanguinis claritate. Vere Nobilis fe fadtis p rcbat : nam verum eft iUud Solonis apud 
Aufonium: PulchriHsmulioparAn\qu'»mcrearinohilcm. QU^ 



96 



Mctcoroiogia 



dU ^ S T K) VII. 

De reliquis proprietatil)HS , ejfeclu ^ rtgnificatione 

i ridts. 

COnclufiopniTia. Maximoelridlslatitudo fivediameter aliquando cft , fedvalde raro 
unius horanimiHiaris; altitudovcroejusaterraelHerduniusdimidii milliaris ■, tjuia 
vixlbletalciorefTeiris, quaminitium medixregionisaeris. Patcrvero MuurusfUtuic 
alticudinemlridiseiregraduum^f.ut fe quadrante deprehendifFe afTerit. Rationem 
ttadit Cabelus 1. 5. tex. 2f . quxft. r. qux poteit videri apud ipfiim, Ex quo deducit , quod , quo 
remotioraboculoeftnubesrorida, inqualbrmaturiris, eolris fitmajor >Sc pars majoris cir- 
culi. Racio eft , quiaexduobus (emicirculis, quorum unus in Ipatio centum paflbum 
app.ireat altus gradibus,4f, alius appareac altus totidem gradibus in Ipatio paiiuum ducen- 
torum , fecundus eric multo major , & alcior primo ; ergo idem contingit in iride, Et 
confirmat, quiacumquadrante menfuramus alcicudinem curris, quomagis accedimus , eo 
pIuresgradusakitudinisexhibet,quomagisrecedimus, eopauciores gradus exhibet aJtitu- 
dinis. Deducit fecundo, cur iris fequi videatur fugientes, nempe, quia cum fummitas 
iridisdebeatlemper habere a:qualem altitudinem, cimi accedimus, iris apparet in parte nu- 
bisdiftantiore,CLimrecedimusinparte propinquiore. Ex quibus & hoc lequitur, Sole al- 
tiore deprimiiridem,eo depreflb atcolli , adeoque pro Solis alcicudine diverfimode iridem 
fituari. 

Conclufiofecunda. InquavismundiparceSoleadversus nubempofito, fuisqueradiis 
illatn feriente fieri poteft iris , dummodo Solnon fit altior fupra horizontem 4J. gradibus, 
totenimgraduum cumfitfcmidiameter iridis,tota ipfafubhorizoncedeprefra efret,necvide- 
ripoteft, fiSolefTettocgradibusaltior. Hincergocoliigicur, (arpiusin oriente & occidente 
fieriiridem. CjEterum, ut fpedabilis fit obfervantijnecefTe eft, utfpeclatcrexiftatmcdius 
interipfam&Solem, alioquinnonfieret adoculum reftexio. Unde Metecrologi doccnt, 
centrumiridis,oculum&SoIemefl!efitaineadem linea recta. 

Exquodeducitur,quodirisnonomnibuseadem, fed fuatantumcuique appareactot- 
quc in roridis gattulisjdecidentibus arcus pifti confpiciantur, quot oculi (Lmt, qui versiis 
eos diri^uncur, proinde moto cujusvis oculo etiam illi movetur iris. Ciim enim moro ocuio 
aliafiaclinea a SoleperocuIumdufta,hiEcautemIinea(it axis illius coni, in cujus ibpcrScie 
cxiftuntgutcteiridem exhibences,&mutato axealicujusconi,mutariconum neceile eft;alia 
igiturericfuperficiesconi,fiveoccupabicaliud fpacium,&:confequenter&aIiam iridcm com- 
parere necefie eft. Undcquicaputelevat, veIdeprimit,moxiris mutatur, qui ftat, ilii ftat, 
qui progreditur illi & iris progreditur , & fmguUs paJJIhHs Itngnlas Irides JfeBimtHs , ut redtelo- 
quitur le Grand. hift. part, 6. arC. 9. M ita nohijcnm ^rogfediit currere , ^are , federe , vel qHiefcere vl- \ 
cteatHr. 

Imocumexgucculispluvialibusperpedm ftillantibus a radiis folaribus illuftratisprodu- 
caturiris; fingulisetiammomentisnova eisdem oculisiriscomparere folet, fuccedentibus 
nempecontinuoindelapfarumlocumnovisaliisexnubeinpluvialiailla fpeculafeferefblven- 
le, haudaliteracfluviusidem apparenter perfeverat, licet continuo mutetur eo , quod (c- 
quentesaquasprioribusfuccedanc. Deindeetiam Solcontinuomovetur,ide6que linca re- 
cta dufta a centro iridis per oculum ad ipfum Solem necefTario etiam continuo mutatur.Unde 
fingulis etiam momentis iris revcra alia , & in alio loco (pedatori immoto comparere de- 
bec 

Deduciturfecundo. Nullasnobis pingiiridesadauftrum, quianunquam SoltransZe- 
nithnoftrumadSeptentrionemdigreditur,utocuIusmeridiem afpiciens, Solematergo ha- 
beat. Nequeobftat, quod viderianobispoflintrescollocaca; internos 6c fpeculum ; undc 
lequividetur, quodvideriiris pofTic in nube, quamvis coIlocacusficSolincernos&nubem, 
. confequentia enim illa non eft vera, quia lumen Solis inter oculum & nubem interjacentis eft 
adeomagnum,utimpediaceoscoloresvideri,ficucimpedicvideriftellas. Obeandemratio- 
nem neque his, qui ultra iEquatorem in Auftrali tenx parte habitant iris apparcre poteft ver- 
susBorealempIagam. Frequentiusautem in iis locis iridesapparent, ubi (acile afcendunt 
rari quidam &; roridi vapores, quitotam nonexpeilantferenitatem, led accipiant &:reddant, 
nonextinguantSoIisradium, hincfluminibus Sc lacubus, aut udisvallibusincumbentiairi- 
dumbrachiafiepe cernimus. 

Con- 



Philofophico-Poiitica. 97 

Conclufiotertli. Quodtempusattinet, quo IrisutpUifimQm confpicicur, poflautum- 
nalexquinodiumqualibetdiei horaarcum fieri polFe, obfervatum efl; , circa aflivule fol- 
fticium, totdvjue ardace, auc nunquam, auc raro apparet. Ratio dt , quia poft a-quino- 
dliumaucumn;iie,SoIcingredientelibram,diesdecrelcunc, 6c maceria redundat, ^tlbttau- 
temSolcaiidillimusertadurcns&conCumens nubes, nam Iris nonfic cempore (crcno, ne- 
queitanubiio, uc Sol lateat. Obquamcaufameciamvere, menfibusmaximi}Apriii& Ma- 
jotrequencioreslLinc, nonvero hyemeobnubilum 6c invalidum Soiem. Qvcerum poceft 
pcrcoctim orbcm Irisappareremane vel fero; lub Poiisomni hora lonqx iliius lex menfium 
diei poceftapparere legmencum aliquod Iridis. Subxquacore cerni poceft Iris cribus horis 
ance occafi.im. 

Conclulio quarta. Probabileeft , Iridem apibus proficuam efTe ad mel colligendum,quia 
poftlridembrevilltmocempore» ucobfervacum eft, lavos conftruunc , qui etiicicur per ro- 
fcidosiilosvaporesjinquibustbrmacur Iris. Sequences vero etFedus, quos Plinius I,i2. c. 
i4.enarrac, tabulofi limt, quoruni primus eft, quod in Iridis termino lcutellx aureae ccclo 
dccidua; rcperiantur. Secunduseft, quod plancas, arbores, tiucices , quibus incubueric, 
etticiacodnr:iciorcs;hujus fijfpicionemindeorcamcredo, quod Iride conlpicua ros tcpidus 
prata riget,qui tcpoi huirioriinixtusodorcmgignic. 

Conclufioquinca, Significaciolridisaliaeftnaturalis, alia exinftituto. Phyfice fignifi- 
cataliquandopiuviam, aliquandolerenitacem. Evencushujusracio delLimicur a caufis etfi- 
cicntibiisliidis, anubciorida&Sole; racione enimnubisfieripoccft, uc pluvixfcquanturj 
quando fcilicctradiilblaresimbeciiliores nubis humiditatcm exficcare nequeunt. Sin au- 
temcaIf)reSolisnubis humiditas exliccetur, lerenum llquicur tempus. Dc hac fignifica- 
tioncphylicairidis.inquitSencca lib.i. natur. quxft. c. 6. Non easdcm undecunqueappa- 
ruerit, minas adlcrt. A meridic oi ta magnam vim aquarum vehic, vinci enim non potcrunt 
vehemenciniinoSoIc, tantum illis eft viiium. Si circa occafutn rctlilfit, rorabit , (Sc leviter 
impluec. Siaborcu(i.irrcxeric,rerenaptomiccic, fic cciam iris, quam nullus anceceftit im- 
ber, (ignificatferenitatem. Hxctamenproindubicaco rccipienda nonfunt ; cimi iisfignis 
nonrarodecipiamur: quofit, quodPliniusveriiispronunciec; nec pluvias ncc ferenos dies 
cum fide ab Iride porcendi. Illud camen obCervatum eft, &: ratione non caret, quod, fi colo- 
res Iridis (iibinde dcnliores appareant , doncc in atram dcfinant nubem, pluvias fequi poflint : 
fi paulacim clariores fianc,(S: ica candem evanefcanc, ferenicacem porcendcre. Ex inftitutione 
autemdivina&ordinatione, fignumeft,nonfuturiunquam diluviitotiusoibis , ut ex c. 9. 
Genel! patet. Sunt camen aliqui, qui & hoc putantab Iride nacuralicer fignificari, hac dufti ra- 
tionc: Iris, ciimexcaufahumida, nubefcilicec, <Scexcau(ahumidicacemaflijinenccSoIe fci- 
]icecgenerecur,ficucnacuraliterporcenderenequitcercampluviampropcer humiditatemnu- 
bis; fic multo minus Iridem fequi poceftcancaaquarum copia, qux diluvium etficiac, quare et- 
iainnacuralicernonfururidiluviicertumeftteftimonium. Veriim 1] hxc ratio valeret, va-' 
luifletcciam a conditomundo&ancediluvium; maniteftumenimeftante diluvium iridem 
nonfuifretaIefignum,ciiinfecutumfitdiluvium, & propterea neque nunc talem fignifica- 
tionemhabecex fuanacura. 

Quxres, ciimin Quxftione (exta dixcrimus, dari etiam Iridcs lunares, quid hx por- 
tendantll Refpondeo: Lunaris Iris diuturnacx pluviis, tempeftatem auramque inftabilein 
fignificac. Racio eft, quiahxclrisfierinequic , nifi exmagna hutnoriscopia inaerecollc- 
6ta,quxabimbecilli LunxcaIoredilIipari&abfuminonpoceft,ergoreIinquicuradetFunden- 
daspIuvia?,prxfercimcumfuanacuraLunahumores cieac , acqueaugeac, maxime fi ficAu- 
ftralisin ligno aliquo aqueo, ut func Scorpius, Aquarius,Pi(ccs. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Politicus fit pacis fludiofiis. 



R 



Elulgente Iridc dccumefcunt venci, diflTpantur nubes, pingitur firmamentum , con- 
cicefcunc tonitrua , coeJoque obfcuro f rons redit ferena, Unde Valerius Flaccus ca- Val.Flacc 



F.micHit referAU diesy cxlMmqne refilvit 
ArcHf, 



N Ita 



98 Meteorologia 

Itanimirurn dirriicantiurnliUbernfulrninLimquereditio ad unius lridisexortum,porn:obello, 
componitur,acpaxcoeloreditaurea. Semper pacis nuntia , 6c vel inipfo {erme mundi pri- 
mordio, Iris liabebatur. Ita Catharina Medicifia, Henrici II, Gallorum Regis Conjux , libi- 




imet embiematis ioco iridem prxfigi voluit , hic infcriptione indgntm: Cum luce ftrenHm. 

' Encofniumcerteregiaindoledignum, cui prx omnibus fanftum firmumque fit , iubditos 

non bellorum calamitatibus ac tempellatibus involvere, fed velut pacifica columba oleam re- 

ferre, j?acislridemaccendere,&:quantumfieri potefl:, tranquillitatislucem aflPerre&con- 

fervare. ErathocParentisPliilippiadFilium Aiexandrum documentum Rege dignum:y^</ 

yElianus (dortam-, Fili-,incamhe \ vemm ea conditione ■, ntJispeHis-, vel magnHS aliquis morbtts , Jed pax & 

var. hift.fanitas, Experimentum efl: veritate firmatum, Ikp^ unius hominis dexteritate gravitlima beiio- 

Ki4. c. 11. rum extin(5taincendia,Pacismalaciam populo inveftam.Eraut Athenienfes intefl:ino difturbio 

Thftcyd, difcifli, & difcnrrintes per urhem , atc^ne ad arma cornpienda prxcipites-, vel a Thucydide Pharfa- 

l,g, licoadprifl:inasiegesatque unionem perfuafi. Efto, alius Pericles fulgurare, tonare, per- 

v^r/)?/i^./«mifcereGra:ciamdidus eft; adunius tamen ejus prjefentiam etiam tumuituans vulgus (fi 

2. Platon. fidem Ariftididamus) conquievit. Neque omifit M. Tull.Cicero iaudare M, Popiiium Con- 

Cicer. /wfulem, quod inter feditiolas turbasmedius, tum authoritate, tum eloquentia eascompo- 

Brttto. liaerit. 

Ergo nhi commota fervet plehecula lite-, 
Perf fat. Fert animtts calida feciffe filentia tnrhoi 

4. Majeflate manns. PerfiuSi 

Quodfi itaque Boni publici zeiotes audire cupias,fac vireat tuo in Regno pacis olea,quam cum 
Ejtterisfbveasjinter.inteftinatuamembraconferves,(3c vei magnarumimpendio pecuniarum 

emas. 



Pliilofophico-Politica. 99 

emas, Quidenimfeceris, fiexpugnataBelloni Pacis fanum aperia^, confradisquc Marti- 
aiibusfpiculisoleaginasnedascoronasy tLine(ti(limamregninodem(crenabis,tcrravum (ija 
ateiicitatedctrudendarum nautragium avertes, CiviumurbiiuiKiueiepuIclirum, incolarum 
tytannidemicalamitatislliadem,cruentum Trojani equi puerperium l; tinibus tuis adulti- 
mos usque Garamantas profcribcs. Neque deerit tamcn aut ju(li belli ratio , aut exafperan- 
lis,provocantisqueho(tisinfuItatio. Qupdfiadarma coaCtus tucris, qualitcr Otiiomanna 
Lunafxpiiisin AuftrixSolemeclipfandum cornuaeiigit ,arma arripe, at non ni(i Pacis tlu- 
dioprehende. Erittunc g!orio(i(ITmaePacis ccrtidinia (pes, quia nonnifi Deo cntheatus, 
juftitiiequei^horacecataphrac^usincampum proccdis. Totaequidem tunc Gigantomachia 
ruptisorcirudcntibus, totaCyclopum officina Itygiis e caminis profiliat , omnisBiftonum 
fercciacompaclisviribusexiurgatlicet: videbitorbis&: mirabitur, pofTe ex Lunse re(rattio- 
ne Pacis Iridem colorari, exitu gloriofo ; quia non potcft non cum lauro olea crcfcere , 
ubiPacisamacornonprovocans, fedprovocarus Juftitite ticulo pugnat , alias quieturus in 
Pace. 

QUiESTIO VIII. 

De infolitis , acmiris in aere fimulacris quandoqne 

confpicftis. 

SOlentquandoqueetfi infrequentiiis varia infolita oftenta, cujusmodi funt integri exer" 
citus, prxliantiumconcurlus, turmxmilitum&phalanges, claffes armatx intertiudus 
cumrcmisvelisque, &his(imiliain acrecomparere, quxhaudexiguummortalibusim-> 

pendcntiumintauftorum eventuum metumincutereconfueverunc. Nos prsienti qux- 
ftione circa hujusmodi (imulacra , ac (pedra inquircm us , pr.rcipuc quid (int, qua; eorum cau* 
lisquid portcndant, (eu (igniticcnt. 

Conclulio pi ima. Milicum ac armatorum fimulacra, (idem fentiendum de reliquis) nori 
funtoculorumludibvia, fed verequandoqueapparentinacre. Patetveritas hujus conclu- 
fionisexauchoritatetumSacrorum , tumprotanovumlcriptorum. Sic 1.2. Machabajoruni 
c. f. narrat (acertexcus: concigicautemperuniver(amJerofo!ymorumcivicarem videridie- 
busquadragincapcracraequicesdi(currenCes,auracas(toIas habcnces, & haftis quaficohor- 
tes avmacos & curlus equorum per ordines digcitos, & congicdiones fieri cominus 6cc. fic ec- 
iamancequamTicustSc Romaniobiiderenc&capcrenc Jcrofolymam, dicii. menfis Maji ait 
Jofephusl.^.dcBclIo Judaic.cap. 12. poft dies leftos anteSolis occafum vifi (unt per inana 
tcrri cuvrustotis regionibus, «Scarmatsaciestranantesnubila, &;civitatiGircum(ij(x. Idem 
accidic RomscemporeS. GregoriiPontif Max.cumLongobardi invaderenclc.aliam,utipfe- 
met ceftacur Homil.q in Evang. dicens : priusqu."im Icalia gcntiligladioferiendacraderecur > 
i2neasinc<rIoacicsvidimus,ip(um, qui poftea humani gcncris fiifuseft, (anguinem coru- 
Icances. PIiniusI.2. nacur. hift. cap. ^-i. hxc reterc: armorum crepitus & cubx- fonicus audi- 
tos^coeloCimbvicis bellis accepimus. Tertio vero conlulacu Marii Amerinis &: Tuderti- 
busfpedataarma coeleftiaaboitu , occafuquc inter fe concurrentia pulfis , qua; ab occafLi 
eranc. Ica illi. Paulo eciam ancequam Caractacas Scocorum Rex cum Romanis confligerec, 
acijquevidusinhoftiumpoceltacem venirec , eque(tris pugna medus in campis, uc inquic 
H. Bocc. 1. 4. accrviina confpeda candem evanuic, Plura fimilia paflim invenics apud Autho- 
res. 

Colliges camen,fierifubindeexdebilitatevisiis,Metu,acPhantafiapofre,utoftentaqusc- 
damapparereputentur. SictefteAriftotelel.;. Mcteor.quidam AntipheronOretanusfcm. 
pcranteievidebat fimulacrumquoddam,ciuoderatfuiip(iusim.igore(pici9nsipfum;idautem 
fiebat ob vifus debilitatem , ob quam fpecuium cidcm ficbat propinquus acr. 

Concluiio ("ecunda. Piobabile eft, aliqua in acre apparencia (pedra nacurali mod» 
efiicipo(rc, modumhuncinfinuacKircherus Art. Mag.lum. & umb. I.io.part.2. cap. i. Ex 
locis, ubi multa glarea, (ive arena ex (iilenice, ancimonio, vicro , aliaque maceria perillu- 
Itriconriacarepcricur, Solisincenlifiimocalorc una cum vapore ejusmodi p.arciculas cleva- 
ri&exaltavi, quxdiverlas, acvariasdeindefupcrficies in acre conficiunt, & crasfioribus ia 
rneiiiovaporibus, montiquc alicui , aut atrx nubi oppofitis cradu quafi opacacx in fpccu- 
JumpIcnumtandemcoalc(cunt. In hocdeindcipcculoqualicunqueacreo, proutvavius c- 
jusadoculumfitus erit, variaetiamlijlijedarum rcrum (imulacra mivo plane modojauda « 
vel mulciplicaca rcHcdi , <Sc ica admivanda in aerc fpccula exhiberi podunc. Confirma- 
tur obftrvacionc, quamadducit Deithalcs Diopl. 1. ;. prop, 25. dum mcminit u Magiftr» 

N 2 . iii» 



loo Meteorologia 

fuo rhilofophiccaudivifre. Velafiiin Burgundia fpettrum aliquod in nubibus apparuifle for- 
mam reprsfentans miiitis armati exerto gladio in aere penduli; totam urbem fpe(itaculum hoc 
haud modico terrore concuflit, donec attentiiis a Viris peritis machina harc aerea obfervata & 
fabuladeprehenfaeft,dumanimadverfum,S.MichaelemEccle(itEfafl;igioimpofitumreflexein 
nubibus tuifle, ceu in fpeculo objeftum. 

Eademfpecularisnubiumlijperficiesfieripoteritincidentefrigore in vapores tenues ac 
pellucidos,aquoconselati&opacati terreftrium rerum fpecies in fevelutinfpeculurainci- 
aentes opportune reffeaent. Llnde Cardanus oblcrvat lib. 14. devariet. cap.yo.fcribens : 
Aeris oftenta in Borealibus regionibus & mira magis & frequentiiis apparent. Similiter, 
quodvarixanimaliumvoces quandoque e nubibus prodeuntes audiantur , ideodem modo 
per voces animalium viciniorum, tefte Kirch. loco fupra cit. in concava nube , aut monte re- 
flexals fieri poffe. Idem intellige de aliis quibuslibet Sonis. 

Conclulioj. Refrad:ionis etiam beneficio fpedra quaedam in aere contingere poftunt. 
'5latioeft,quiapoteftalicubiaerimmixtis vaporibusrofcidis denfiorexiftere, utitaobjedum 
aliolocoreprs:fentet,quamreverafit; analogia eftinnummodemerfo &: exiftente in fundo 
vafis, qui tamen ob retradionem proximus fuperficiei aquse apparet. Item ficut Sol infra 
lioriZontemdeprefrusfupraeundemafFulgereconfpicitur, quatenusfcilicet radii aSole pro- 
•cederitcsinciduntinvapores AtmofphterEe, ibiquerefirafti attoliunt corpus folare apparen- 
•ter fiipra horizontem , ita pariter poterit objeftum aliquod in terra vel mari conftitutum etiam 
permediumvaporofijmalicubidenfiusitaradiare, utrefraddvideriqueat, alio loco nempe 
elevatum&inaereexiftcns. Undequando ad lacus Sc maria, ubiaervaporofior&denfior 
■eft, aliqua oftenta,veluti navigantes in aere confpicerentur,contingere potueru nt. 

'Conclufioquarta. Tametfiperprtediftosmodosphafmata qutedam infolitacontingere 
poflint prope terram , univerfimtamenomnia illa oftenta , quse Conclufione prima obiter 
velatafunt, remotioranempe&in coelo altiori conftitutaminim^, Sc nequaquamhismodis 
contingunt; prioraenimhujusmodifiint, qutenon nificertis ac determinatis locis & tem- 
poribus contingunt, nec nifi ex certis Sc determinatis locis videntur , nec durant nifi ad breve 
■tempus; pofterioraverofiuntvariisinlocis, durant fkpe multis diebus, vidcntur variis ex 
locis, afevaldediflltis. Exquibusficarguipoteftprimocum P. Schotto Pliyf. Cur.1.6. c. 2. 
Si milites v. g. equites , exercitus,aliaque umilia objedta alicubi in terra,aut maris fuperficie ex- 
iftentia,radiarentinnubes,autaeremvapidum, indeque ad intuentium alibi conftitutorum 
oculosretle£terentfpecies fuas; viderenturipfaillaobjedtainfeperradiosreflexos, proutin 
SpeculisfieriafTolet, velergo funt admodum remota ab intuentibus vel funt propinqua ? fi 
valderemota,nonpofruntvideri, autnonnififub minima fbrma, tametfi prorfus gigantex 
fbrentmagnitudinis;cumconftet,e6minusapparere objedum, quo magis diftat. Sivero 
propinqua funt, ergo dum in coelo apparent exercitus integri , <Sc cruenti conflidus , facile fciri 
potuerunteodemteretempore, quo videntur, aut nontongepoft, fuiflealicubiconfliftum 
illum,quiincoelo apparuit,quodtamen nunquam haftenus tiiit dcprehenfum. Secundo, 
dumfimiliain nubibus apparent , manifeft^nubesipfaeautearumpartes in femutuoincur- 
runt, «Sclocum mutant, ac proinde non easdem, quas antea, fupsrficies in terram vertunt, ergo 
& anguli incidenticE ac reflexionis mutantur,ergononex eodemloco, quo antea,poflunt 
videri res,&: tamen aliquando ad multas horas durant,hujusmodi phafmata & in diverfis locis 
videritur. Quare fit 

'Conclufioquinta. Infolita aereafpedtra&:oftenta,Conclufione prima enumerata, efTc 
vapores,exhaIationes,&partesaerisaddenfatas,quJE nonca(Li,autnatura, fed a Deo mini- 
fterio intelligentiarum five geniorum &c fpirituum bonorum in fbrmas equorum , hominum , 
milirum&exercituseffigiantur. ItafentitFromondus,Cabeus,Cornelius a Lapide & alii 
communiter. EtdecaulaquidemmateriaIidifficultasnoneft,nemoenimnegabit, e.im efl"e 
€vaporationes,tum crafliores, tum tenuiores, qux diverfo modo formatce 6c accenfa: diverfbs 
illoscolorcs&figurasoftentant, Sienimfiuntnubesdiverfarumfigurarum, cur nonetiam 
iIlihalitusitapofluntefFormari,utnobis&: equites (Schomines, Sc exercitus&claffesreprce- 
fententyDifticuItasigiturfolaeftdecaufaefnciente, quamnon naturam autcafumefl"e, inde 
marnfeftumeft,quisenimdicet,cafucontingere, ut equorum&: hominumfbrmasimitentur 
apparemtia; ills i & frequenter id contingerePad multos dies durare? omnibus ftic oftentare ? 
6c quodmajuseft, prcEcurrerebelloruni ftrepitum & quafi claflicum canere \ necefrarium 
igitureft, hxc amente& intelligentia provenire. itaCabeus. 

ArguestamencontracumAuguft.Nipho,tametfihxccafunon fiant, non ideotamen 
adcaufamprimamDELIM, autad intelligentias recurrendum , poterunt enim hcec ad in- 
fluentias fyderum & certam conftellationcm referri.Sed contra eft , ut bene opponit Schottus 
phyf.cur,lib,6. c.2. §. 2, Si ftellae vim habent producendi in aere effigies armorum , navium , (i- 

milium- 



f 

11 



rhilofophico-Politica. loi 

miliiJmquererumiUtiquevisilladeterminata eftad effigiandas has 5c non illas armorum 6c 
fimilium rerum tiguras,curergoolim3liaarm3,3lterius hgurxnaves, &resaliaseffigiabnnt, 
qualestuncinuiijenmt,nuncautemaltcriusomnin6f'orm'X^ Cert^utolim, ita 6c nunc,re- 
rumilbrumtbrmxacfigurx pendent,aliberoartificumbeneplacito, cuicauTxnaturales ac 
rfecefraria; non (eaccommodaut. 

Argues fecundo, Rhegii quandoque cernitur illud, quod vocant/<»M MorganA , mir.ibile 
fpcctrum, quod utique non a providentia Dei , fed ab ipfa natura in confeflb eft fieri. Relpon- 
deturidquidem verum eile, refercque Kirch. inarr. mag. luc. &: umb. iniignetcftimonium 
cujusdam ex Cuis, qui rem multis d.ita ad Generalem litera exponit ; at alia hujus inluetx ap- 
paritionisratioeft,namhicnonnillordinesejusdemgeneris, autarcuum, aut columnarum; 
autcornicum , aut arborum commutatis & fibi lijccedentibusScenisapparent. Poteftau- 
tem,uc fuperius ob(ervavimus,hoc enafci , quod nubes cryftallina multis, ordin.itisque fliper- 
ficiebus eandem ex circumflantibus rem exprimat. In fpedlris vero didis nimia diverlitas eft» 
nam &: motus iSc oppoliti concurfus, iSc varietas figurarum & fonitus ad rem Ipedantes , bcni 
oftendunt,nonclle unius rei refiexioncm, fedmukarum ration.ilemcompolitionem, quam 
ad exterrcndos mortales executoribus Angelis mandat fieri Deus, 

Conclufio fexta. Singulariahtcc Pha:nomenaaDeo ut prxiagia impendentiumcalaml- 

tarummortalibusproponjntur. Conftathoctumexunanimifirre omnium confenfu, tum 

manitcftispercotannorumfcriemexperimentis^prxterenimdidainconcl.primaAnnoi^f^. 

)riusqu.imByz.mtiuminTurcarum deveniretpoteftatem,compertumeftapud Comum Ita- 

ix urbemvergenteadoccafumdie,ingentemcanum multitudinemvifam efTe, poftquamdi- 

verforumPccorumarmenta,fpeciespeditumprimo levisarmacurce, deinde haflatos, fcuta- 

tosquelubfequiiSchoristcrmc tribusimaginemadventantisexercituspra^buillc. Alexander 

abAlex.l.;.c. if, Pania&HirtioCoft". ctimadverfusAntonium dimic3retur,armorum,telo- 

riimquefpecics.\terravi(acum fragore ad coelumfcrri. Julius Obfequensl. deprodig, Eu- 

tropius ctiam 1.6 Hift. memorat, cum Cxfar adverlus Pompejum pugnaret, tantum in acre 

armorumftrcpitumtuilll', utAntiochixquaii adadventum hoilium in muris concurreretur. 

Cruciterorum cladcm,ab Llladislao Jagellone Polonorum Rege, quem vix dum provocarunt, 

acceptamin Prulliaoftentumcoelefteportendit, Fcrcurenimamultis ex utroquc cxercitu 

peromnetempusprxliiconfpeclusclfeinacrevir venerandus habitu Pontificali dimicantes 

Polonos confirmans; hoftilius vero terrorem incuticns. Quin & nodte prxcedenteprcclium, 

MonachuscircaLunamvifustuitcum Rege aliquamdiu depugnafle, & ad extremum Mo- 

nachumvictum, acCoelo deturbatum efle. Crom3t. lib, i6. Anno 1462. in Polonia mi- 

norcquacrucifixiimagocumgladioaboccidentead meridicm inaeretenderevila eftlecuta 

funtgravialatrociniainPolonia Duce Borivojo Serinio, &; pra^lium cruentuma Polonis ad 

Pafcumtactum &aii3m.alaqu3mplurima. Lycofthenesl.deProdig.didoanno Annoi^^g, 

in Helvctiisvnriislocisvifefuntinaercpugnantiummagnisviribusacies, Poftaliquod dein- 

de menfes , diverfi gcneris cruces ac globi ignci, qui in terram cadcntes , rerum veftigia 

confpicientibus multis reliquerunt vilifunt, utcx Bafilicnlium annalibus refert Lycofthe- 

nes, Eodem anno Helvctii concra Ducem Mediolanenlem , qui pedicum equicumque fele- 

ftiftimorum i^coo.eduxcrat, circa D. M irt.feftum ad Ticinumamnemmanuscontcrentcs, 

interlettisMediolanenfiurai^oo. victores non tantiim evaferunt j fedprarda opulentifljma 

potiti funt. Joannis Saxonix Ducis & Electoris mortem h.c picturce prcEceftlfre memorantur: 

arbor impiimis marcida & everfa apparuit ; expeditus deindc eques rruncatam ramis ge- 

ftansarboremcum magna & atracruce indenfanubeconfpectusfiait : tandemexeafulmea 

vifumexcutihorrihilGingencicum fonitu. Schottus in phyf cur. 1. 6, c. i.Oi.a. Anno lyij, 

inHungariaquadamnoctevififuntduoproceres collatisarmis invicem dcceitatc; quorum 

ftaturamijor, alterumregioornatu&diademateinlignitumproftravit, & ablatum ^ capi- 

teDiadeinainterramdejecit,quodmoxinvari3spartes fectum evanuit. TrienniopoftLu- 

dovicusRcx Hungaria; infeliciter cumSolymannoTurcarumlmperatore prope Mohaziutn 

manusconleruit, acmiferabilicIadeccEfus, <Si:ipfcquoquesntaprivatusoccubuit,undcdein- 

deRegnumllungariaMnvariasditionesfcifllimabiit. ErafmusFranc, IUa ipfadic, quaGu- 

ftavusAdolphusRexSuccixcumCcclarianiscruentumprxliuminiitapudLutzam,quo&:ip- 

feoccubuit,inLIplandia,licutmemoratSchetFerusin memoiab. Gent. Suec. c,2, nonprocul 

pagoBasbockel taciebantquidam no6tu icer, qui, cum in medium veniflent pratum , tan- 

tum repente tumultum pugnantium audiverunt , ut ingenti mctu conftcrnati , quo fe verte- 

rcnc, inceiti eflcnc. Anno 1661. in Auftrialpedtrum aercum circulareinformaglsdii rc- 

curvivifumeft; cuiLunacumftellisinunaarcusexcremicatefubjectapromicuit : ad medi- 

umvcro arcusquatuoracinacesapparuerunt. Secutum bellum Turcicum anno 1663. quo 

& Neohulium aTurcis expugnatum tuit. Piura iii aflxirtionispropofit* confirmationem af- 

N j ferre 



I02 Meteorologia 

ferre pmermitto i cumabannoprcefertim 1681. fimiliumpottehtorum ipfi (peftatores ^ o« 
culati teftes limus, haec non ni(i bellicarum calamitatum prxfagia f iiifle, & etiamnum efTe. Se. 
let nempe his^Jimilibdscjue prodigiii DELlSpramonere hominesiM erndiat, inquit Cabeus-) adimpietatem 
dehellankam, & det metiienttbusfijignificationem , tttfugiant kfacie arcHSi^ Ht liherentur dtleUi. Cui con- 
fentitAmmianu3Marcellinusl.2i. EthnicuslicdtScriptor,dumait : Amat benignitas NHminisy 
fitt^nodmerentHr hgmincSffiH qmd tangitur eornm affeWemt his qtioque ration^Hs prtdere^ quittmpen- 
denU 



CONCLUSIO POLITICA. 

JaGuk 5 ne feriant , prasvide. 



31. 



jvr yi 




UTmagnaCapitaccelopropinquiorafunt, ita funt ei magis in amore. Nonvultcorum 
ruinam , fed ut avertere poUint, prcemonet. Faces exponit, ut ad lumen videanc : 
prodigiofaprcEmittiteventa, ut fapere doceat : inaereconfliftus inftruit, utprofuturis 
bellisprtEmaturedifponant. Retrofpiceinannumif^g. FamianoStrada tefte, illuftri node 
geminiexercituspercceknnparata aciedifcurrebant,haftis corufcantibus congrediebantur, 
armarefplendtsbant, ftationes mutabantur , volabant (picula, fcuta fcutis coUidebantur; 
quafi novi in coelum gigantes confurgerent, mutuisproeliis confligebant. Merit6 timoreni 
Albano infolitafpeciesincufterat, &c monentis coeli amorem tuiftc, ut timorem providum 
excitaret, eventusdabat. Hsecenimprodigia,utHiftoricus annotavit, Ornagiiexercitum 
imminentem , Gheufiorum cJEdes ac latrocinia, longamque bellorum ac miferiarum Iliadcm 

' denun- 



Pliilofophico-Politica. lo^ 

deiiunciab;int. Noh inanis commenti adagium : Prsvifa JacuU mims feriunt, llnde utl 
perrarahujusmodi oltcnta fr^W/r olympus , galeam crillainque parat providus animus , ac 
ut binis oculis cum natura munivit, ita bino capite prxlcntia limul ac tiatura rneditatur. Ita 
JacobusIV.ScotixRexcaput biI'ronsincolumnapolitum,pingi tecit, cumlemmatc «/■/«»>- 
^«f, prxfens fcilicetaca-que futurum refpiciam , ut ita fimad utrumque paratus. Si prudens efl Sen.l.d.4.; 
Mimustuust tribusremporihus di/j>e'i(etur,(yexb^ Cunt Romani VhWolhphl) pr£fi»ti,i ordina-, futiuA virtHt. 
prdvidetprdterit,trecordAre.Qiii^>}ihildefuturopritmeditMurtifi omnia incautus incidit. Inluturaarma- 
tus tuto illud Aullriaci Cxlaris Rudolphi II. repetet , Adfit. Aquilam enim libi Itatuit, Ipiculum 
unguibusgellantem;tela&bellaminaris? Tela&bellareponam. Jamenim aquilinis oculis 
pra;vidi,(Scprovidi: enparatuminvenies,telistelareponam. Sienimaquila^f/<3«ge profpicit,, 
aquilxgcnuinusPullus eft & in tijtura paratus. Non, quando hoftisin campumprogredi- 
tur, armamentaria Iuntlultranda,rcribendus miles, annona paranda, nervus beili colligendus. 
Jam flataccindus, & clalHcohoftiliprovocatus , momentorelpondetprxclarusPoIiticus: 
Mfum. Exqualufurorumprovidcntia nonnemo Domui Auftiiacx citatum Rudolphianurrt 
lemma, Adjit : ita in honorem expofuit : 

AuflrijtDomus fccMraJovisTelorum. - >.;, 

^DnoIandrJ prxceptio eft : Ut optimus Gubemator , priuscjuam folvat eportu , uavcm omnibus ayma- n^^^' 
mentis infruereJuUf^ :tj etiui» providus imperator , cfuocunc^ue ujuiftbi fore VutabitiprdpAret diligentcr. ^ 
Hacdiligentia, quiaD. Alvarus deBazzanoArchitalairus prxftantiftimus,navibusfuis,ante- 
quamadexpeditioncmleaccingeret,pro(pexit; dicerelblitus,diligcntiam elletbrtunxma- 
trem. Ideocontigit. JoanneBotero id atttltante, illiusCialiemnunquamnonrcdiine vi- ro-Boter. 
£tncem. AmaTvichri.icuram, Magui DucisMedicei lyuibolumerat. Undecuivis, livecoe- Ditlor. 
lorum,liveregnorumDominoIamiliareeft Maximiliaiii II. ex Auftrix Archiduce Romano- 'wewor. 
rumCxLiris: Domintts providebit. p-i-fM* 

-r^u^ mm- -^:^-:^' '^n^^ '^-sH' ^.u^ ■^^sa^^' ^^'<^"' 

DISSERTATIO VI. 

De Meteoris Aereis five ventis. 

A ereaMeteoraeainprcefenti nominareplacuit,quorum materiavcl aereft, 
■^vel itaaerilimilis, utmeritotalisexirtimetur. Hujusmodi meteora funt 
venti, ac procellie,utex dicendis conltabit. Cxterum traclatio pra^fensdiffi- 
cilemhabctexplicationem, ventosenim, atteitante ipfo SacroOraculo, in 
thefauris fapientia; fua?inclufitDEUS , ut cum eos nemoignorare poflit,nemo 
etiam poffit cognofcere. Unde Chriflus ipfe Joannis cap. 3. ait: Spiritum feu 
\cntnm fpirare ubi vuh,(i^vocem ejusuoiaiidire quiJem at nefcire unde veniat, 
aut quo vadat ; nam, ut ait Divus Augullinus , (^uia veiitus flat,feiitis , qud causd 
fiet, veldequo thejauro (it erutus. nefcis. Ventos quippe percipit fenfus ^ ratiO 
ignoratj&miratur, «Scmirari non definitinquirendo. Quareiit 

QUiESTIO I. 

T)e Materia , ^ Natitra Ventorurn^ 

rg^Enrlnomenhaudimmerito deduci videtur a verbo ww/o , quod allidue veniat i 
"^ lempcVquevelutprioriftatu alter liicccdat. In tradenda vero materia, natu- 
raqueventorumvaria fuit I'hiloIophorum opinio; quidani enim cum Hippo- 
crateexiltimarunt , ventum nihil aliud elli;, quam aerem agitatione commo- 
tum. Alii, utAnaximander , ventum dicebat ftuxum acris, cujus tenuifli- 
maSimaximcquehumidaspartesSolabliimplerit. Kepplerustcrram,magnum 
quoddam elTe animal , (Sc ventos e pulmonibus fpirare credidit. Stoici ventum omnem Buen- 
tisaerisimpctumvocabant, quiprolocorum & Regionumdiverlitats varia nominaobtinc- 
at. AftrologiaL-rcmpercitumventum cITcftutuerunt , qui, ciim omnia .ad liderum domi- 
luntium vim (5c alpectum reteranC) ajunt al'iem dillipari Itdlarum errantium idu , ladio- 

riimque 




I04 Mcteorologia 

rumquemukifbrmijaducommoveri, tumqueventorumportasaperiri, cum Jupiter Solem, 
Lunam,&Mercurium, auteundemMercuiiumMarsdiametrali radiationeafpexericvel ei 
quadrata tlierit conjunilus; velubiuterqueinlignis acreisfiaerit,autinGeminib, & Libra; 
autciimLuna&JupiterinAriete&Scorpione pariterfUerintconftituti; deinde Lunaa:qua- 
bilifbcietatispoteftate cum Mercurio coierit. 

Paracelfuslib. de Meteor. cap. f. fblitis fuis nugis afTuetus, ait: Fenti in jidUs exiHunt^ 
& iflizmatres eornmfant. Etpaulo poft: Semeyt-,cx qaoventi nafcunttirteft materiafrima trinm wimo- 
rttmiHtfttlph(ir-,fali&liqHor'yh£ctriamaterfmt.y ex quaflatHsproveninnt. Et infra: Fidetis aqnam in 
ollaferveijtememittereventHm&iC. pariter FalcanHS ignens exiftens inftellis tria prima bnllire facit pro fua 
mtHra-,indeventHstxfirgit. Ita ille, qua;,quisnonvideat,nugasefre? 

Ariftoteles&Peripateticicommuniterdocent, materiamventorum efTe exhalationem 
calidam & liccam. Conimbricenfes tamen traft. 6. Meteor, c. %. afTerunt , non efTe puram 
cxhalationem, fedinterdumacfrequenteredam vaporesexhalationibuspermixtos. Quam 
opinionem ego ex his veriorem fentiam,ex fequentibus afTertionibus collige , unde fit 

Conclulio prima. Materia ventorum efl exhalatio calida &c ticca. ita Arift. 2. Met. c. 4, 
Ratioeftprimb,quiavere&autumno, quandoeft exhalationum copia, maxime dominan- 
turventi. Secundb, quiamatutinotempore, Soleexoriente, ventorum flatus commove- 
tur, eb quodtuncmulta exhalatio eterra eliciatur. Hinc fentiuntnautx circa promontoria 
vehemenresventos,<Sc circalittora, propterhalitusevicinaterrarelbiutos. Unde conjecit 
optime GhriftophorusCoIumbus, terramefieuItraOceanumAtlanticum, quiamagnos ibi 
ventoscxperiebatur. OvioduniinGalliacontinuuse fpecumontisventusviciniam inquie- 
tat. ImpatientesaliquandoaccolLtfpecusfaucesmuroobduxerunt, fed hoc brevi dejedto, 
violento magis impetu bacchari coepit; fic etiam liquefaita nive oriturventus,quia datur ex- 
^undilocusfpirationi ticccE,quaenivipermixt.ierat. Tcrtioigneuscojor incoelo, Sole, & 
Luna, & nubibusvcntumligniiicar , non alia de caufa, nifi quia (ignum eft , efte fimiidas 
&torridasexhaiationesinat'rccongeftas. Obquam caufam & cometa potentes proceilas 
pra;nunciat,quianempeiliiusilammacopiofirum exhalationum coagulo nutritur. Q£arto, 
quiaventiexliccant, exeofcilicetquodcalida&liccamatcriaconftent , non tamenpingui, 
aiiasenimaccenderetur. TeftaturP.Schottus PanormiinSiciliaflantevento,quemSiroc- 
cumappellant, iScexAfricano mari perlnfuias mediterraneas eb defertur, liomines txier- 
tislinguisprxiEftu&liccitateobambuIantes, claufisque leneftris ac portis omnibus domo- 
rumintralocaoblcuraaquisconlperfalanguore tantum non enecatos ledere. Q_uinto de- 
mum<Sc maximb, quianonvideturratiomajor, curventus polTTtconliftere, utconclulionc 
tertia dicam, in aerecommoto&non poltitetiam conlilterein exhalationibus hujusmodi 
commotis,tumquandoadmifcerenturvapores,utmoxdicemus, quamquandonon admifce- 
Tcntur. 

Conclufiofecunda. Materiaventorum non femper eft pura exhalatio calida&ficca, 
fed etiam vaporis iiumidimixturamhabet. Ratioeft, quiaconttateosquandbquehumedtarc 
&:efrehumidos. Secundononrarb e mari fpirantper integros menles, & etiamti quidem 
fretumpoftitexfeexhalationesemittereob terrx concretioris admixtionem, utejus faltedo 
teftatur, taiBcn non eft verifimile,utobfervantConimbricentes, tantamexhalationumvim 
abeoenafci. Tertioeadem caufa , quaeinobliquummovctelatasaSoleipfbexhalationes, 
poteftiLemmovereinobliquumvapores, utficflatumedant. Quartbquia pluviam pJeriim- 
quelequi fbletventus;quandonimirumeterrahumectatamuItiafcendunt vapores. Deni- 
cjupnificxhalatiotSc vapormateriaventorumefret,caufanulIafbret, curcertisanni tempori- 
bus Etelix, <Scaiu folemncA venti d cerris regionibus adfplrarent. 

Conclufiotertia. Probabilemihi eft,ventumetiamfcepeinfbla acriscommotione con- 
fiftere. Namprimbinquibusdamlociscontinuuseftventus, atqui nonpoteftefTe continua 
exhalationum <3c vaporum aifluens copia, ergo. Secundo,fbbello auram impellentes in faci- 
emutiqueventumfacimus,quieodemmodo nosatficit, quamventusanaturaimpulfus, aer 
enim commorus refrigerat&perflat inftar venti , unde gratis omninb negaretur efle ven- 
tus, ciim quoad fenfum nuUa appareat ditFerentia,nec tirma ratio habeatur in contrarium. 
Tertibventustxpevehemensperaliquotdies ex eadem parte conftanter propellitur , unde 
quxfototexhalationes&vapores&tamdiuturni^ ergoacreft, quituncpropellitur, quem- 
admodum enim ex flabelli motione poteft notabilis fentiri vcntus , ita ex majori motioneaeris 
excitaripoteftventusmagnus. Quartbcuminaliquo cubiculo ad caminum fit ignis vehe- 
mens,fentituradjanuam vcntus cubiculum ingrediens : talis autem commotioaeris nonfit 
ab exhalationibus,fed ad vacuum impediendum. Cum enim ignis aerem attenuatum elevet- 
furfumper eaminum, illiquefuccedataerproximus , qai etiam elevatur, ingreditur in cu- 

biculum 



Philofophico-Poiitica. 105 

biculumacrexterior, nedeturvacuum. Similiter cum incenditur filva , vel agri combu- 
runtur, folet excitari ventus undique verfus locum incendii, cujus eadem eft ratio, dum cnim 
ignis aerem elcvat, vel partem ablLimit, luccedit atfr propinquus , ne dctur vacuum , qui 
adeopferumqueinvalefcitduranreincendio, utlongelatequenammadiffundatur. Hinc in 
Sicilia, uttcflaturSchottuSilub capitis pxna prohibituro , ne ante certum tempus (initium 
iicmpeOctobris) Stipulo; a quoquam incendantur , antequam videlicetex hortis 6c vincis 
iructusfuntcolled:!. Nec ventihiexhalationesruntab incendioexcitata:, licenim ventus 
exlocoincendiiquaquaverHimetfunderetur, 6c non ad locum incendiiconriucret. Itcm, 
fidomus, autturris, autaiiud quodpiam magnum onus corruit, aercircumftans tam vehe- 
inentercommovetur,utvicinacorpora prollcrnat', aut ad Jatus abripiat. Praterea cum in 
aliqua parte tempeftas prxparatur &: cogitur, Iblet excitari ventus accurrens ad tcmpeftatem , 
cujusratiorurrusdt,quiadumacrinlocotempellatisinfrigidatuscondenlatur,aIiusaccunic 
adlocumrelidumoccupandum. Quint6,quiapleriimquemancfubauroramprxrertimdie-. 
buslerenisexckaturventuiusquidam iiiavis, qui fcrtur versijs orientem Solem , ut pluri- 
mum.Quodideocontingit,quiaSolexorienscalorelijoaeremproximumcalelucit, <Scexte. 
nuat; hicextenuatusafcendit,lecumquerapitvicinum;huicrucceditaliusatquealius verfus 
orientales partes ; rnde venrulus ille f rigidiufculus ac fuavis. Denique ut plurima alia experi- 
mentapra;teream,quando in aliquaparte aerisadunanturnubes , & efHinditur copiola plu- 
via,flatimfentiturventus verliis pluviaclocumproperans. f loc ea de caula tit , quod aiir 

a nubibus ac pluvia infiieidatus ac denfatus ininorem occupet locum ; unde neceirario agcur- 

ritalius tScalius versuspluvia^locumproperantes. 

Obferva tamcn primo, dum aiirem lolimi quandoque nuteriam ventorum efTe diximus ; 

intelligendum non eireillum , qui puius eft-. (k nullis pcrmixtus halitibus ; talis enim probabi- 

liter non datur , fed qui pnEter ordinarios halitus , quibus femper repletus eft , nonnullos alios 

inextraordinariacopia, abextraordinariacaufa produclosliabet. 

Oblervafecundo, Dumventumnihilaliud , quam aerem commotum interdum efTe 

ftatuimus, ventushicminusftridedebet accipi , venti enim fimiles parum durabilcs funt. 

Undeventivaldevehementes&concitati, qui interraarbores,turres,domos pvoflernunt, in 

mari navesingente.sconfringunt,&;fubmergunt, nonpofrunteffeaer,qui utfacildcommove- 

tur,itafacilequoquefedatur. Necullaappareccau(a,quxtamvehementer illum rarefaciat, 

autcondenlet, alitervecommoveat. Ex his 

Colliges, nec exhalationes, necvaporesfolifine aere permixto deferuntur : Sacpeta- 

men exhalationes fine vaporibus, &c fxpe vapores fine exhalationibus , & (ape utrique halitus 

interfepermixtifiinc. EtproutfbIilunt,aurmixtihihalitus, aliisatquealiis qualitatibus af- 

fedi fiint venti. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Honorumambituseil: ventorum captatio. 

DOmln.tretKmide t fpnitHs altos gerc Sen. Quid nifi ventos venaris ^ Ventofis hiscecapiti-^f^,^ ,-^ 
busorbisrefertuseft. Famxfameminlatiabilemnutriunt, &levi aurapafcuntur. Ho fjercfHr 
norumambitu tument,&:,non niliinanibus flatibus inflantur. CxlHmrHert ■, dHmmodo ^^ ^ 
ma^inrMHmadij/iJcaijtnr.,excpta»t, Varro. Pauperes efTe malumus, quam contempti. Hxc/^^^,,,» 
vertigo omnium ingenia rotat, ut in altum alfurgere contendant. Quodfi nec arte, nec Marte jY(,»i«*w! 
fubfelliaafTequantur, burfisauroturgentibustument,quibusgloriajventumnundinefitur. Id 
quod Finnis <Sc Lapponibus nautis commune ell, vcntos nodis colleftos pretio vendcre, qui- 
buslibertatedonatisnavigia promoveant. O quotnodola capita inanc ccrebro claudunc, 
ventospalcunt,<Schonorescoemunt,ucinaltumducant: InfreiiopretiHmefl', dat avarr^s Imwret. ^ ,, , 
Ovid. Crumcn:imevacuant, utvacuumemant, cercbro pauperes. At evanefcunt fubitb, _ i ' "* 
ciim ventos collcgerint , qui quovis elemento mutantnr. Rumpuntur,cumnimisinflati: ^*^ ' 
quantoaItiusvolarunt,penculoliuscadunt,quiaventoferebantur. VentofiDarii,inflatiAu- 
gufli)tumidiDiocletiani,inlblcntesDomitiani ,quoaItiusftabant,miferiiiscorruebant : qui- 
bus lcvabantur honorum Zephyris, deprimebantur. Facil^ nimirum in Aquilones Favonii 
mutantur. 

Vis furgendi artem ? nonvisaltiimcaderc ? modumdifce. Defcendendo afcendltur. 
Glorix parensdemiflio eft. TutiiJS in plano pesHgitur, neccafumtimet, quiin imoconfi. 
ftit. I,ccDlumpete, excelfisque votis fyderum familiaritatem jemulare : at humilitate ob- 
cinetur, faftu depcrditur. In hoc folo gloriofus efto , alcosque fpiricus nncri , quod melio- 

O leai- 



io6 



Mcteorologia 



Se„ er, re arrogantia ambitionnem calces. Magnmlmos ms »at,tra produxit, cr glorwfiim mh,s , ac 

m 'J' excelftirn^fpintumdediK Sen. In hoc vero magnanimi llimus, quod honorum Rracius inlra 

i//. nosponimus, &qu^alcaapparent, utvil>acontai.nimus. Oftim,smortalmm ah.JJ.ma [af.r, , 

TacU "" '^'•■'^ 




c.fi. 



dicebatCa^farTiberius. At qui abjedta hsec appetit, qu^aue fub pedibusjacent amplexu 
^-«- '. ambk an^ilWetit^ annonintimishxrecf Rcg.are aMUnnonnoH.fiUno^r.^^^^^^ 

res & lubiellia qusris^ ad ea contendis, quae abjeaiffimi noinmis , ac rulticas appellatioms no 
m nibus F iWis & L^ Porciis & Scrotis, Vitellis & Suellis, obtigevunt. Hxc.ergo cOm 

Mot. X'a^Vn:^1^.tnoribusrep^ 

/ I Eth nMiavirtusexcellaeft. HonoraHtemvr&mmmeflvtrtHt,s,Vh\\oio^homm 1 rincipis axioma ciu 
)ri?cum( arolo V.iUoGe ac Auftriaco Hercule conmtendumeft i 

u nonltisirm rdeWeria^ detiniamus , fed plus ad alta, v.rpdigna,exccllo acquead 
Su^liana^animoptnacontendamus. Hxc, qu^ intra pedes jaccnc, pedibus calcate, 
optima arrogantia eft. 

QUiESTIO 11. 

D€ caufa formalh^ efficimte ventortim, 

COnclufioprima. Formalis fubftantialis caufa ventorum, eft eadem, quj exhalatie- 
nis vS 7& aeris. Accidentalis eft motus obliquus feu transverfalks agitatio 
c rcalefrari RuSprimipatet ex didis, ex his enim conft.tuitur. Ratio tecundi 
;W,Srmpolu?m?llud Lidentale, quod ventus dicltur , 
petmotum,quoftata.v.g.ligneaconftitu.turperhgur*m,undenondebetdiciventusmo_^ 



Philorophico-Polidca. 107 

veri, quall vcntus Ik fubjeftum motus,cum potius fit enentialitcr ipfemotus , ficut ftatua noQ 
eltlubjcctLimrit;ui\E,redfiguranJclTentialiterincludit ; rurfus neque ventus dcfiniri dcbet> 
quod lit Iblumcxhalatio, vapor, vel aer, licut itatua non dicitur edc Iblum iignum. Ex 
quibusconllat^nunquampollebisfentiri eundcmventum>quiainotuseItaiiquid fluensj un- 
deoptimevencus dertniri poterit, quod Iitexhalatio,velvapor,autacrcommotus, 

Majorcontroverfia eft, circacaufam efticientem obliqui & transverfalis motus , a quo 
acr,vapor&cxh3latiohabet,utdicaturventus. Qux qua^ftioadeodifticiiis eft, ut ob illius 
oblcuritatem (cabillaabftinerefate.aturP. Arriaga D. unic. decoelo, n.75. nos tamenperali- 
quotconclu(ionesrempr£elentemexaminabimus, «Scquidnobis tenendum (it, liabjiciemus. 
llndenr 

Conclulio fecunda. Angeli non funt ordinari^ caufa efficiens ventorum. Ratio eft, quia 
quandoaftignabilis eftcaulaphy(icaprxdidimotLlsobliqui,noneftphiIo(()phiadintclligen- 
tias,liveangclosrecurrere,hcrcvcr6intraanignabitur,ergo. Dixiordinari^iquiatumex.Vcri- 
ptura,rumexSacris ac protanishiftoriis conltat, Deumexcitare fubinde, autregereventos 
minilterio Angelorum,ita Jonx c. i. Dominus mijit ventum magnum in mare, Quin «Sc dxmones 
ctiampermilTioneDei vcncoscommovercpatct exJob.c.i.ubinarracur,opedcEmonisrepen- 
t^ vcntum vehemenrem irruifl^e .i regione deferci,t5c concusliffe quatuor angulos domiis.Con- 
ftat etiam ex Olao Magno I, ; c. 1 6. ut alibi retulimus , de Finnis iSc Lapponibus , eos olim mer- 
catoribus ventos venalcs exhibuiire, ac tres nodos magica arte confecratos tradidifllsquorum 
L foluto habituri eirent ventos placidos, 2. vehemcntiores , 5. vehementiftimos. Sic etiam So- 
pater Philolbphus morti adjudicatus ob ligatos vcntos verlu magico,ne annonaByzantium de- 
vcheretur. Plutarchusqiioque in Lucuilo refhc, cum Mitiuidates Rex Pontivalida clalfc 
urbem Cyzicumoblidcret, Pro;eipinam(dxmoncm videlicer)no£tc apparuifleAriftagoriE, 
acdixiire: CrastubicincmLybicumcumtibicinc Pontico committam ; ac diepofteroAu- 
ftrumtijrociinmumaLybiaadfpirantem disiecillechiflemPonticam. 

Conclufiotertia. NecSol, & viscorporumccelcftiumimmediata ventorum & motus 
cbliquicaulaetHcicns eft,ut Aftrologiquamplures tenent. Ratio eft, quia nulla certa lege 
flantventijmutancurquefxpiusaliquandoeodemdie; nequeineftedibusfublunnribus, ubi 
aliquapoteftinveniricaulaadcoeleites, &c fuperlunares, tutorecurri potcft. Tgiico tamen 
caulamremotamintluxumi^^derumcire, utpotcquorumcaliditate exhalationes & vapores 
eterra&:aquafublevantur,raretiunt,d:ad.igitationem prxparantur. Prxterea experientii 
compertumeft,certulyderumcoitione, ortuOkalpei^u maximos ac frcquences ventos fxps 
exiftere,undcadgencrationcm,motumqueventorum mulcum .iftrorum intiuxum conterrc 
colligimus. 

Conclufio quarta. Nec aer ex naturali , ^ innata fua vi agitationem hanc obliquam ef- 
ficit,utdocucruntStoicicumSen8ca lib.f.c.fi. Ratioeft, quia vim movendi leabincrinfeco 
folis viventibus natura conGClIit, unde aer de te iners (S: inagitabilis eft. 

Conclufioquinta. Etveroprorlusalienaeft opinio Kepleri, qui voluit, ,ut in priori 
quiftioneiufinuavimus,terramingensquoddamanimalefle,&exfpirando,inlpirand6queac- 
rem,vcntos crhccre, <Si:haIicusobliquc(upcrterrametfundere. Ratioe(t,quiavenciiJcpe ab 
altomari,autelocisMcditeirancisalpiranc,ubinulli(unt camini, nulldque iniignia (piracula. 
Accedithajcpotiftimuminmontiumvcrticibusreperiri, furdimqueexhaladones eru6lare,(Sc 
non ad latus, utcompertum eft in Aetna Sicilix montc,cujus halitus dire^l^adaliquod (patium 
in c(cium lcrtur, deinde vero ad latus t^editur, vel versus meridiem , aut Scptentrionem , aut 
aliammundiplagam prodiverficateadrtantiumventorum,ade6manifefte, ut adlpatium 60. 
aut 70. milliarium veftigia fua in aererelinquat. 

Concluiioquinta. NecplacetTheophraftifententia,quiventorummotumab ipfalpi- 
rationeproticilciputabat, quiavidelicetciimnonomninolicca fit, fed multumhumidxad- 
mixtionishabeat, proindeque partibus lcvibus <3c gravibus conftet, abillis furfiim , ab his 
deorlum rapitur , atque ita in obliquam partem venti eunt ob pugnam hanc inter fe cxcitatam. 
Nonplacet, inquam, ratio eft, quialihalicushabetaliquas partes graves, alias leves; vel 
illae funt cequaliter graves (Sc leves ; Sc (ic immota hasrebit exhalatio in aerc, quem- 
admodum nubcs fulpenli manent, quamdiu gravitas non vincitur levitate ; vel illac 
non funt jcqualirer gravcs <5c Icvcs , oc fic dirciitc} injalcum alcendet, <5c defcendet fine 
ulla pugna , non vero movebitur obliquc. Probat id Cabeus hac expcrientia : tiat 
^lobusexcera(ScpIumbo, (Scponaturintraaquam. Si cera prxvalet plumbo teretur globus 
lurfjmadfiiperticiem aquar , (i plumbura prxvalet cerse, tcrcrur deorlum usquead fun- 
dumaqux, (ifiacxquililDriuminterceram&plumbum, non movcbitur globus transverfira 
imraaquam, ledtenebitlitumfibi ad initiuni datum, uti cx hvdroftatica conftat, Acce- 

O i dic 



loS Meteorologia 

dic,quod fipartesleves fLipeiMntgraviores, cum (bmpei alcendant, non apparet , und^tanto 
impetu&peturres&sdificiainterram venti profternant. 

Conclufio fexta. Caufaobliqui motus non cftgyracio raptiaeris in gyrum Scoelo moto 
aborienteinoccidentem. Ratioeft, quia (equcretur, omnes ventosab orienteinocciden- 
temierri, quandoquidemillomotufolum aerrapitur, (iacoelorapicur ; quod tamen eft a- 
pertefaKum. Accedit, quodomnesventiax]ualivelocitatein transver(um agitarentur , ut- 
potemotiabeademcauia, ejusde'mque virtutis. 

Conclufiofeptima. Necfolagravitas halituumdefcendentium&occurfus afcenden- 
tium,&; in fe invicem impingentium cau(a obliqui motus eft , ut Fromondus 1. 4. Meteor. c. 2. 
art.f. afferit, dumdocuitexlialationes&vaporcsrecuperatagravitacein fecunda regioneae- 
rismagnoimpetutorrentisinftarinterramcadere, quiavero in dcfcenfu in alios vapores aP 
cendentes ortendunt,uti&:inaerem,luctancurcumillis, 6c inobliquum impellunt, ac cum 
illisetiammoventurintransverfum, Incidithcec SententiacumopinioneTheophrafti. Ra- 
tioauccmconclufionispr£Eterdi£taeft, quodilla fbla gravitas & ievitas exhalationum non 
fintvencorumcaula, quia etiam in fummis montibus, acdiprailloslpirantventiintransver- 
fum adti ; & tamen ibi non funt exhaiationes refta deorfum ruentes, & ab occurrentibus aliis 
impedita;, quiadeberentrucreexfuprema acris regione , ubitamen nnn pofTuntgenerari. 
Secundo , quia (i exhalationes funt adeo graves, ut tancam edere polliiic ftragem , certe (enti- 
retur ilLirumpoiidus, &:haberetden(itatemaliquam; ficutnubesnon funcgraves, nififiant 
etiamdenlx. Accedit,aquammulto gravioremeffe, quam exhalacionem ; &tamen non 
ruit cum tanto impetu. Denique ventus turbines in terra facit, furfum rapienspulverem: er- 
gonon efttantiimexhalatio cadens in terram. Dico tantum, quia, quod pr^didajuvent 
quandoque admotum obliquum halituum , ultro admicto. 

Conclufiooftava. Nccfolararefa£lio,aut condenfitio aerisacalore vel frigorecaufata 
ventum excitat ; quemadmodum voluic Averfa, qui lic philofophabacur, quando rarefic 
fubitomagnaparsacr-is, nv^ceflariopropellitante (e aiium aerem , &: hicrurfusalium , &ita 
ventus excitatur; fimiliterquandocondenlaturmagnaparsaeris^debetnecefTarioftatimfuc- 
cedereatiusaer, (Scficparicercaufaturventus. Ratioveroconclufioniseft, quiafihtEceffet 
adcEquatacaufaomniumventorum,fequereturomnino, ut optime P. De Rhodes obfervat, 
quodpaucioresefTentventiautumno&vere, quam a"ftate & hyeme , quiaminortunceftra- 
retadlio , quam xftate,iSc minor condenfatio, quam hyeme. Accedic , quod, dum rarefit aer., 
inomnempartemexpandacur, undeventusnonflabitunquamab una fblum parteabAuftro 
nimirum,velAquilone; fedxqualiterinomnempartem, 

Conclufionona. ReIatisaliorumfententiisdicendumigitureft:Caufamdetorquentem 
halitusinobliquum, ac ventosefficientemnonelTeunamfemper, fed aliquando illam, alias 
aliam, frequentius tamen & univerfalius efle tum raretaclionem & condenlationem , tum im- 
petum, utcommunis Peripateticorum opinio eft;impetum, inquam, halitibus a frigore &:den- 
litate medixregionisaerisimprefll.im, dum enim halitus a calore Solis accenuati (brfum ten- 
dunt,&mediamregionemaerisf'rigidam,vaporibus &: nubibus refercam offendunt; abilla 
tanquaminimicovaIderepelluntur,nuncad obtulum furfum, prout nimirum figuratus eft 
vapor,&: nubes frigida, quam ofFendunt. Cuius ulterior ratio eft, quiacum horum halituum 
materia fit levis & aerea,hinc ubi repellitur, reda deorfbm defcendere non poteft , fed i n obli- 
quumdetorqueturobmixtummotum violentum & naturalem, quam naotus ©bliquitatem 
adjuvat f bmorum nova foboles continuo afcendens, & priores exhalationes impellens. Hinc 
tamvariiexfurguntmotusventorum; utaliquandoinlbblimiinnubesdominentur, cumta- 
menapudnosomniafinttranquilla ; aliquando inferiora fiisquedeque vertant, cumtamen 
fupericra tranquilla fint. 

Sententiade rarefaaione, qusemihivaldearridet, probari & explicari duobus exem- 
plis poteft. Primum vulgare eft de tormentis ceneis, ubi conclufus ignis magna vi exilit, 
quiainampliorem difFufus molem , non poceft angufto fpatio capi, unde totum illum fia- 
gorem&motumetiamtransverfumefficitrarefadioignisinfpatiumappofitumtubiorificio; 
ergofimiliterinclufaexhalatio, vclaquain cavernis terrEe , fi rarefiat ex anguftis illis locis 
prodiens,movevipoteritoblique. Alterumadhucfimilius exemplum habet Vitruvius l.i. 
c. 6 fiuntenim Aeolipiljc xrece ac cavje ; habent illae punftum anguftifl^Tmum , quo aqua. 
inlbndipoteft, collocancurque adignem ; ill« limul cumkrvere cceperint, efficiunt in- 

gentem 



Philofophico-Politica 109 

gervtemfliitum ,ventoquam fimillimum : icaparitcr judicare licet Sparvulo, hrevilTimoque 
IptrculodcmagniscxEliventoruiiiquerationibus ; namut aqua raretada inxrca illapila per 
anouftiastbraminis (e cxfpirat, licacr,at]ua, exhalatio (Libita raretadione diffluunt in ven- 
tum, quamvis,utrupramonui,rarctadio hcEccau(aadsquata ventorum non (it. CxtcrLmi 
fimilemglobumKircherustocoadaptavit, qui lexcarnium libras in veru igni admocas vcr- 
tendoanavit. 

Colliges, aeremetiamquandoquecommoveripofTe afluvio,velalia aqua decurrentc, 
cumquaunarapiatur. Patethoc bella experientia tornacum , in quibus absque tbllibus, 
ingcncemventum ii^niexcitandomechanici concitarelblent hocmodo:aquamcx:iItiorilo- 
co cum impetu rucntem ligneo meatu vel canali ita excipiunt , ut aliqua tamen canalis pats ab 
aquavacuaremnicac; cumoscanalisinvasintrapercurumdenv3nc,cur.intque,utaquacum 
impctu in illud decidat. Contingit enim, ut aiir, qui aquiE incumbit, una cum aqua in vas de- 
Huat,&quiacana!isex(uperiorip'arteIatioreft:,&: alius fuper alium cumaquairruente ruit, 
comprimiturillcintusin va('e,(5cpertubumt'urnoimmiftum propcllitur in igncm , eumqu» 
inuItoequidemvehementiLis, quam (iatblle exprimeretur, concitat. Aqua vero ex tundo 
va(]spertu(befHuit, utalteriinuentilocumrelinquat. 

Quxresadhucprimo : Cur ventus, ciima principio move.aturinplura latera, deinde 
retineatmotuminunicamp.artem, RcCpondco: RationemquandoqueefTe, quiaexhalatio 
apta ad continuandum ventum, protcnditur (b\iim fecundiim unam pavtem e. g. ad dexteram. 
Secundo tierihocpoteit, quiaex unaparte exhalacio refleditur, & repellituraliquoimpedi- 
mento,e.g.fi cogaturcxhalatioad lateramontis, &motumconcipiat,montiappuirarepel- 
licur,acqueadc6nonconcinuatmotumversus Kitcra montis ,aliquando ctiam ut diclum eft', 
rcpellitur a nube. Si vcrb contingat cxhalationcm .vqualiter expandi in omnia Iatera,& non 
invenireimpedimencum,concinuabicmocum inpluresparces , 6c ficuc abuno tbncepoftunt 
oriripluresfluvii, fic ab unofbncccxhalacionis oriencur plures venci ; acque utperfiftamus 
in eodemcxemplo, (icutpoceftaquaexcodemfbnte derivariinplurespavtes, in quarumal- 
tera arefcat, eb quodnon accedantalixaqux, inaltevaverdaccedentibusaliis ajquis evadatia 
magnumflumcn,ficpoteft accidere in exhalatione. 

Quxresfi^cundo, quopacloventus ceiret ^ Refpondeo : CefTave pofTe primb cx eo, 
quodcxhalatiomadetadta a pluviaamittataptitudinemadmotum; fecundo,exeo, quodcx- 
halatio disfipctur, fpiritus enim in motu, dum eorum pars adhjcrefcirterrx , «5c aliisrebus, ia 
quas impinguntjpaulatim ditper^luntur, <Sc dislipantur, atque adeo ceflat ventus. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Malo prseveniat, ne ferpat. 

SlfpeciofaillaTrojiKfaxacnobilc fcortum Ilclena, prxmatuii} extindtafuIfTet, nunquam 
illud Alixpropugnaculum Pevganuis , pro ciijus muris ad invidi munimenti exemplar 
conftrucndisNeptuni&ApolIinis manus collaborarunt, tamilluflri ad immane buftum 
ruinjtuiftetadignemexcinda^cuiinfuperparituneftlUucetot Hedorum ac Hcroumfunera 
parencarunc. llnde caucc, ac primo in liniine Icincillam fuftbcandam Ovidius prciemonuit : 

Priucipiis objla^fero medicina paratur^ 
Cum mala fer lotigas invaluey-e moras. 

Flammulaeft, qus fub cincribus fepelicur, ac vento flante fuis quaficfuneribusac cineri- 
bus renafcitur, atque cx Pygmceo ignis Gigas incendii excrefcit, ut vaftisfima Kternitati 
con((:crataxd!hci3t(x;dis(ima vaftitate (blo xquata nil nifi fumum parturiant , ac pro gloria* 
monumento cinerem relervantes fibi ipfis fumofb epitaphio acclament : Parva fub cinere fcin- 
tilla nos in cincres redcgit. Hoc fapienter agnolcens Philofophorum Principes ad fapicntes 
tcripfit. SjpiMis f/? malorum inltm occnrrere. Prima belli flamma (ijo in fonte extinguatur, ^ -yi / 
occulialcdicionum feminaincapitcfuntelidenda, (Scantequam in belli Draconeminimici, p'}. ' '*' 
acinteftinilerpentesadolefcant, funtabovo, in uterocomprimendi. JamincunisHercu- J."''^''t' 
les fapuit, 4uia nc excrcfccrent , celcri manu angues elilit. Omne mHlHm nAJcimfncile op- „',"/." "* 

O j prim/' '' 



iio Mctcorologia 

/. /. (ie Re- frimttHr (eft Romanx eloquentiae effatum) inveterMHmfit plerHmqnt reiK^iM, Et plantulx fir* 
w<'</, mataradiceinquercusafTurgunt, quibus Poeta adfcribit: 

^Mu' prtsbet latas arbor fpatiantibus imbrasy 
^opojita eftprimumtempore^ virgafmt. 




Idem ik. 



Jdtm ib. 



^ian. 
var. hi 
jiar. L u 

c. Si- 
Ariftotel. 
l.t.deca 
loc.ss. 



Etgranurafuitjaut herbuiaaSole excoquiturin latam mellem: 
Naminora datvires, teneras mora pr£coquit uvas: 
Etvalidasfegetes, qutefuit berbafacit, 
Et fluviorum minutisc fuccefTu temporis in flumina non transvadanda fe colligunt : 
Flumina magnavidesparvis defontibus orta^ 
Vlurima colledis multiplicantur aquis. 

Nunquamfan^intamimmanemHydramLerneeamlixrefisexcreviflet, fifuoinvenenofbpar- 
tu fuifiet fuccifa.Nunquam diffidia& Atheniennu cum Perlis(JEliano tefte)in tam vailum ma» 
rearmorumexcrevifTent, fi Mtcandri SamiicontraAthenas inimicitiafui(retinherbaropita, 
IterumaudiaturPhilofophiazcaput: Qi*odinfrincifiomodlcHmeft.,infine fit percjuam magnHm. Sa- 
' pienter itaque Henricus IV. Galiiarum Rex, ciam inaudilfet Pidtones variis in locis ieditiones 
;<gitare,ob grandium veftigalium impofitionem , ipfe ad eos iter fufccpic , atque feftinante re- 
medio motus omnes in prima fcintilla fopivit, Aquilam ajunt , contra ferpentem fatalem fu- 
umhoftemdumpugnat, ftarimcaputejusunguibus retorquere. Aquilinus animus primis 
obviatmotibus: .principioquidem clementiauticur; qualis eft Clemeniiflima: DomusAu- 
ftriaCK gemus,magistoga,quAmfagobcIlare: (^uodfi Marce opus eft, eciam arma corripit, 
gnaraexcademofticina&enfes (5£vomeresproduceie,proutre$ exigit, utfcintillaminprin- 
cipio reftinguat. 

Qir.E-> 



Philofophico-Politica. III 

Q^U^STIO III. 

De numero ^ 'varictate njentorum. 

PRo intelligentia meliori rubrequencium conclufionum, prcEmitcendum duximus prim6, 
nominehorizoncis, exquodicuncurventiruigerediverli, nonintelligiciiculumillum, 
quiterraminduo fccatlixmilphitria, quia non potell una exhalatio per totum terrx 
quadrantemad nos usque Buere. Nomine igitur horizontis intelligitur hic fpatium 
terKcremoci(Iimum,,quodliantibus inplanitieapcrta cerni poteft a nobis, quem vocamus 
horizontem vilioilem. 

Pixmittendum recundo,fpatium hoc horizontis varii varie definiunt. Proclus ceqfet il- 
ludeire(tadiorummiJlc,idcrtLeucarum42. Daniel Barbarusnon extenditadlhdiniiliquin- 
genta. Bodinus non tribuit milliaria nili quatuordecim. Macrobius milliuriaduncaxut vi- 
gintiduocumdimidio. Nautcccommuniiisajunc incralexcummilliare Belgicum fummae- 
mcrgere velanavium ; undelequicur cocum diamecrum horizoncis vilibilis efle duodecim 
milliariumBeIgicorum,leu Icalicorumtrigincafex. His policis 

Conciulio prima. Qu^;icuor clle Principes leu Cardinales ventos e quatuor fcilicetmun- 
di partibus (eu prxcipuis angulis Ipirantes , quos iEoius primum notaHe perhibctur , relisrcn. 
tePiinio<ScScniboncvidelic. aboricnceccquinocliali 5«i)a/rt«A(wleuEurum:iimcridiefeupolo 
ancariliico Auft.-n.-n ; ab occalLi sequinodtiali Favo>ii'um leu Zcphyrunr, a lcpcencrione leu pulo ar- 
fticoBoreamlivc Aquilonem. 

Conculiofecunda. Quodfpedtacadcjeceros vencos, qui hifce quacuorprimariis pof- 
funcadjicicmquamC';lIatCfa!es, innumeri aliignari valenc , coc nimirum quoc iLinc hori- 
zoncispundta, cum cxquolibecpunctopolllnc Ipirare. Placuittamen illos reducereadnu- 
mciumfinitum&:ccrcbiin. EcAndronicus Cynhedesodovencosllacuic, qui,ucVicruvius 
lib. i.deArchiccd. cap.(,. commemorac, eorum defcripcionem in turri marmorea o6togo- 
na AthenicnHbus cxh buit hunc in modum : in fingulis latcribus fingulorum venrorum imagi- 
nes lculptas contra fuum cujiisque Hatum ac litum dclignavit : tum lupra eandem turrim me- 
tammarmoream, cui rritonemxneumimpolLiit, virgam dexcra manu porrigcncem , itauc 
ventocircumagercturjfemperquecontrariatumconlifteret, ac liipra effigiem Ipirantisven- 
ti indicem virgam tencret. Ariftoteles vero duodeciin vencos delignabat, qui horizon- 
temintotidempartesdiviiitiduospolos, duas in lingulis circulis polaribus, tres ortus,tres 
occasus, dclingulosventosin fingulispundislocavit. Boreas apoloar6ticovenit;Aufterab 
antar£tico. Ab ortu Solflitii sellivi Cxcias ; ab occalia ejusdcm Argeftes; ab ortu acquinodia- 
liSublolanus ; ab occafu ejusdem Favonius; ab orcu lolfticii hiberni Vulturnus; ab occafu 
ejusdemAlricus; adcxcris Boreo; Thrafcius, a finiftris Meles. Dcxcer Auftri Phxnicias: 
Sinifter Libonocus. Recenciores camcn Philolbphi propccr ullim navigationum aliter & ex- 
adViusventosdivilerunt. Retinueruntenim quaruorventosCardirulesanciquorum, &:di- 
viduntcocuin horizoncem in parces criginca duas , uc in pyxide nauticaannotatur, & fingu- 
Usluumvcntumallignarunt, ponences nempeintcr duos quosque Cardinales, feptcmalios 
collateralcs. 

Conclufiotertia. PrxterCardinales illos 6c univerfales ventos , dantur etiam plures 
venci Provint iales , qui provinciam aliquam fpecialicer perilanc, non aucem ubique cerrarum 
viijenc; eft cnimoblcrvatum, lingulislereprovinciispeculiares ventos ita eire proprios, UE 
ultra carum tradus non prodeant, lic Achcnis proprius eft \7entusquidam, quem Scjro ap- 
pellant, rcliquxGrxcixignotus. Ai-tbnlus^ inquit Scncca infcftat Apuliam, Calabriam Ja- 
/i/A-, Galliam Narboncnfcm LirciHSt violentus ille quidcm, fed regioni adeofalubris, ut ei 
ara erecta lit imperance Augufto. Subjilanus in toca terd regionctorrida toto pscnd anno (pi- 
rat. 

Conclufioquarca. DancureciamvcnciaBniverfarii, qualcs ((ilent efteEcefi.r, Grcccijc 
proprii , nocancur camcn &; in aliis plerisque rcgionibus. Frcquenciores camen ic conftan- 
tiores liint in occano. In oceano enim Atlantico certo anni tempore ventus excitatur deferens 
unocircitcrmcnle navcsexHilpaniainAmericam. In duplici func diifercncia. .^ftivi (ci- 
licet (ScHyberni. Illioctocircitcrdiebus ante Caniculce exortum, fivepoft IblftitiumcEftt- 
▼urn fpirare folent ad 40. circiter dics ; Lenti dicuntur & (bmniculofi, quod , ut aire- 
ritPlinius lib.2.C3p.47. atertiadiei horaoriantur, (Scnoctudenuo conquielcant. Hvbcr- 
niverofuntiftiviscontrarii, contrarioqueexoriunturtemporc, hoc c(t , poft brumarii^o. 
diebusproflantes,fcdexiliores. Etefiarum originem docer Arift. & Theoph. a liquationc 
mviumfpiritusflatuolosexlialantiumfub polo & in remotis Borealibus regionibus evcnMe. 

Va- 



112 Mcteorologia 

Verum fi hoc cfTet , fpiraret, xftate tora die Sc nodte, eo quodfemper polaribus regioni- 
hilsperfexxft.vos menfes juper horiz,ontem ftt Sol. Qu^arepotiusdicendumjuxtadivcrram Dofitio- 
nemregionuma]ii.]Uiitioneniviuminmontibusproximisevenire. llnde in Grseciaamon- 
tibusMacedonixdkThracixperpetuasfi^reniveshabeDtibusrcaturiunt. Sicut , quod Ma- 
driti in Hilpania magna seftatis parte flent venti Boreales, caufa Pyrenceis jugis continuis nivi- 
bus obteftis adfcribitur. 

SecundaratioEteliarum cfTe poteft , quia certis locis Sol & (ydera determinatis anni 
temporibusexcitantcertosfpiritusiquiventosefficiunt. Ha?c veroeftraiio Etefiarum fpi- 
rantiuminoceanoAtlantico,acpacitico, dumenimSolcft incertofitu& intali configura- 
tionecumaIiisftellis,excitatillos(piritus. Ratio vero furama' conftantix talium ventorum 
in oceano eft vaftitas ipfius, eft enim ingens maris trailus, ex quo erumpunt fpiritus , qui con- 
cipientesmotum,cumnonimpingant,acrefi-anganturad littora propter oceani vaftitatem, 
iervant eundem tenorem. 

Conclufio quinta. Dantur etiam tres illi tamofi , nautisque formidabiles venti , qui 
aPhilofophisdicunturEcnephiaSj^fyphon, & Prsfter. Repentini omnes , & fubitanei, 
ac per modum fubninis e nube excufu. llnde eorum generatio & natura a communium Ven- 
torumgeneracioneacnaturarecedit, & fisre ad fulminum fpeciem accedit : caufas quippe 
easdem ierfi habet, quas tulmina. Materia eft exhalatio,fed paulo crudior,quam fulminum: 
tbrmaeftexplofioillaenubibus , & motus deorfijm ; etiiciens efteadem, qucefulminum, 
idemqueftnis,nempemetus,&reverentiaCreatoris. Singulashasljaecies placet brevisfim<J 
peiftringere. Ecnephias igitur fic generatur. Ciim fcilicet mults fpirationes denlie 6c 
conleftimacervatcea(cendunt,&incavamnubemfubeunt,fitnonnunquam, utperantiperi- 
ftafim,velincurfu ,attrituvecaleta(2:£erarefcantaclibertatem majoiemqujerantitandemque . 
perdisruptamnubemmorefijlminisfineflammatamen&gyro reda deoifijm ruant. Hunc 
ventum iijb squinodiali nonnunquam experiuntur nautx Lufitani. Quare fuis jam peri- 
culis edodi, ubi eo loco nubem confpicantur, confeftim vela dejiciunt. Ex ipla ver6 nube 
calidsaquasproluvieslpargitur, quas vermes gignit, veftesque attaftu putretacit. Typho, 
qui latine turbo dicitur, fit, dum halitus, (icciique ex:fpiratio a diverlis nubibus oblique dc(cen- 
dens,impingitinaliam,&ficimpeditaacurtij, infevertitur, & gyrumtacit; undeing)ium 
abripiunturnaves. Veriim, quiahicetiam contingit quandoqueferenoaere , &: nubibCis 
nonobdudloadeodenfis ; videturmelius dicendum etfe ventos per lineamredtaminfein- 
vicemtpirantes; qui,cumunusimpediaturabalio,inorbemfetorquent, <Sc more aquarum, 
vorticem etficiunt, hic flatuspraecipua navigantium peftis eft, utpote qui non vela tantiim, fed 
ipfa etiamnavigiacontorcafrangit^&abforbet, acnonnunquam inakum abreptafecum au- 
fert, Simi]iterinterraevuI(asarbores,(Scfaxaingentiaaliorfum devehit. Quod fi contin- 
gatpr:£didoshalitusperantiperiftafim,vel repercuffu, &i arietatione ex parteignemconci- 
pere & inardefcere, ac deprelfx nubis fpecie erumpere , flammam (ecum devolvunt , ita ut 
unaignisScflatusdeorfumferantur. Pricfterdicitur ( a verbo 7r//M - ^«/w/,quodeftincendo) 
proximaqucequenonfolum profternens, fedamburens, cujus etiamincendio nonnunquam 
mare efteTvefcit. Ditfert tamenaftilmincquodhocplusflammx, minus flatuumhabeat; 
illed contrarioplusflatuum,minusflammce, dcinde, quia materia fulminis fubtilioreft, & 
quia nongigniturfinepraeeuntetonitru. 

Conclufio fexta. Suntadhuc &: aiii venti , qui a diverfo fjjirandi modo nomen fortiti 
funt, utfunt, Altani,TropcEi, &:Apogei didi, dequibusetiam Plinius lib. 2. Nat.Hift, c. 
4;. vocantur Altani, quodabaltioribusterraspartibuslpirent,videlicete montibus&filvis: 
Tropoei fLint,quando ex convallibus, & locis humilibus, nimirum e mari in terram fe commit- 
tunt : Apog^ei quando e terra orci per terram pergunt , & fuperficiem terrce radunt , Ariftote- 
les dicit illos ex humefta perflare telTa ; prcefertim autem matutino tempore fpirare fblent, & 
propter debilitatem non fublevantur, nec atcendunt, & hic ventus non mulcum ditFert ab au- 
ra. Alii quoque venti Antelucani, dici meruerunt, qui pleriimque ante lucem flare folent, 
ac comprimis in vere. Alii denique, prodigiofi vocantur venti, qui nonnullis in locis , tura 
exmontium,tumex intimis terrcc vifceribus & voraginibus tum etiam ex fiindomaris, la- 
cuiimquequopundam magnonavigantiumpericulo, dumaquasvehementiiis concitant, e- 
rumpunt. 

Ex diftiscolliges, difFerentiam &multitudinem ventorum oriritum ex diverfitatelQcp- 
rum,durationetemporis,variatione, reciprocatione,tum ex modo eruptionis & materi£e,auc 
mifcellie unaconclufteconjunftas., auttranslatajprotufione&proflatu. 

CON- 



j 



Philofophico-Politica 

CONCLUSIO POLITICA. 

Politicus adverfis folidauir. 



in 



3+. 



-,K- 3 + 




Myi^nus animus 1 dc fortis omniat qud cacUre in hominem fojfunt^ dejpicitt & pro nihile fMAt-) ait 
Romanx eloquentiaePrinceps. Aceenfopedoriventusretrigerium eft : Generofus Cic.Ub.i, 
animus, quidquid calamitosc advenit, tanquam Zephyrum excipit. £t ut annoia, definA. 
firmitc'rqueradicefixa quercus ventorumappullli non frangitur, fed folidatur ; ac cum vi- 
cloria turbinem repellit, Ita inter adverlaiuis fortuna: aquilones aquilinus roboraturani- 
mus,radicemtirmat,conftatutpetra. AlphonfusII.CareLtusMarcliioSavonielymbolilo- 
c6arceminrupecollocatamgefnt,qu2efruIlra a ventorum confpiratione oppugnata lemm» 
meruit : Fortcs probamur impetu. 

Etutnon alongdpetitoargumento infiftam, domefticis immoremur. Maximilianus 
Auftriacushujusnominis i.Rom. Imp. Pertot difcrimina , fublimi animo cludtandum cen- 
fuit , (Scadgloriigremium non fine monftris fuperatis contendendum. Certe taftigia fiia 
habent faftidia ; atigneumpedusconcoquitfmgula. Onusomnishonos,(Scalunt curascu- 
rix; atdevoratomnia, qui aquilam pedtore geric. nidulantur in faxis puUi aquilarum, i 
ncrofusanimusarduisinnutritur; fcit,Atlancemfeefre humeris in onera aptandum. '^ 
mumregaleaureummalumeft, gellarehoc nelcit, mala qui portare renuit. Apti nati ad 
hocfuntAuftriaci animi , ferrum digerere norunt, 5c irruente adverfario vento firmiiis fi- 
guntpedem. Utfalubrioresfunt, quce(axisillidunturaqux;&quasventus perpurgat xdes, 
vencnum nonadmittunt, quo inficiantur ; Ita Auftria velut laxum inter turbinesftetit in- 
«oncuflki & quo magis a ventorum impctu fuit petita , tanto purgatior ejus tama orbem 

P pcrvo- 



114 Meteorologia 

pervolavit, quiaventofanonvenenofa , ac in tam robuftam eft arborem folidata. Kon tji 

Senec, de arhor Jolidoit necfortis-, nijiinqitamfreqiicns ventus incurfit^ ipja enim vexatione conflringttur ■, & ra. 

Prov.c.4, dicesurtiusfgit. Sen. Auftiia, dumftetitin iierba, jam turbinibus agitabatur. Exinde do- 
mefticisconrtidlabatuimaiis, nontamenliangebatur: bellicisjadabatur tempeftatibus,non 
tamenmergebatur : invidis prasfcindebatur infultibus, non tamen dejiciebatur. Domefti- 
citurbines fl ibia erant,quibusultra Herculis cancellos portabatur. BcUici Huftus vehicu- 
lumerant, quibus aliorum fupercapita promovebatur. Invidiasvulneralineamenta eranc, 
quibus f brmofiiis pingcbatur. Perfecutorum confiiia conciliaerant, quibus in fublime leva- 
batur. Dum in eam conjuraverant mala, ipfe fiicia eft bona: quantoque illa pejora , canto 
hcccmefior: cumque illa eft^ent peffima, iixc opcima evafit. Variis exercebacur cafibus, 
a quo ftat. Duriiis premebatur, a quo;[Rom3ni Imperii pomum moderatur, Scadhue 

Frider. l, flat. Qiiorum animi per caUmitates tranjierunt ^ fortijftma quitque forti & immobili confiantia fer. 

Ati, Ro, ferunt, Seneca confolat. ad Helviam. Cum orbe nempe in motu immotHs fortis ftat ani- 

^'w/'. mus. 

QUtESTIO IV. 

De ejfeciibHS ^ ^rotorietatibHS^ventorum inge" 

nere, 

NOn cft ubique locorum eadem ventorum natura, afFeftio & proprietas , cum vcn- 
ti cujusvis efFeftus, &:proprietasaduobus pocifllmum pendeat, ab ipfomet fcilicec 
tpiritu, quo ventus confiftit, & ab eo loco , per quem|tranlit. llt 'igitur certi ali- 
quiddeventorumlcftedtionibus & pioprietatiljus conftitui poflit , tum vel maxim^ 
uniusregionisnatura&conftitutioobfervanda eft. V.g. Halitus, ex quolocofpirec, &:per 
quodmedium tranfeat. Quare fit 

Conclufioprima. Ventiab intrinfeco,&:exnaturafuaeaspetuntquaIitates,qua;ipfo- 
rum fubftantialibus formis debentur, unde fi ventus ex exlialacione agitata provenic ab in- 
trinfeco, liccus eft&fiigidus, utterra, cujusfbboles eft , fi vero non ex fola exhalatione, 
fed velexexhalatione velvaporeagitatooritur,tuncaliusabintrintecoliccus&: firigidus erit, 
cujus nempehalituseterraprodit ; alius frigidus & humidus , cujus fpiratio exaquaevo- 
catur. llnde venti, qui a mari veniunt, multum habent humoris. qui a mediterratio 
aeris , eas enim&hic pofcetqualitates, qux formx atjris debentur, qui eft humidusi& ca- 
lidus, 

Conclufiofecunda. Siautem fermo fitde qualitatibus , quas ventis obveniunc fecun- 
dumeumftatum, quem obtinent, dum vi Solis, aliorumque fiderum e fubjedis elementis 
infublimevehuncur, dicendum omnesventoscalldos efre&: ficcos, fieorummateriafitex- 
halatio; vclecll omnescalidifint, aliostamen(iccos,alioshumidos efTe, juxtaeamfenten- 
tiam, quam&noscenemus, atpauloantedidtum, quasetiam vapores ventorum materiam 
facit. 

Concluflo certia. Qupd fi locorum & regionum , per quas Cranseunt, racio habeatur, 
tuncdicendumfecundumearumvarietatemdiverfas induere qualitates. Hinc fit, ut non 
idemubiquetemperamentumhabeant v. g. Boreas Africae nubilus eft, Aufter ferenus , in- 
quitPlinius, Europavero experiturcontrarium. In America narrat A CoftafrigidifHmum 
cfleAufirum, «ScBorecenoftrocognatum. SicetiamSeptentrionales, quia per locanivofa, 
&:ti:igidaad nostrajiciunt,frigidifIimifunt, &ficci ; oppofiti vero, quia per mare locahu- 
mentia & calida, ut per Zonam torridam , ad nos perveniunt, calidi fu nt & humidi. Ex qui- 
bus illud deducitur, primo , quod venti pro qualitatum , quibus imbuuntur , exceffu & medio- 
critate,&temperie,aiiicorporibusfalubres habeantur, alii noxii,alii hoc, alii illud morbi 
gcnusinvehant. UndeVitruviuslib. i.c.f.ait,inInfulaLesbooppidumMytilenemagnificd 
aedificatum efTe, atque eleganter, fed pofitum non prudenter, quod in ea civitate, ciim Aufter 
ftat,homines£Egrotant; namisventusputredinis caufam praebet; CLim Corus Circioaffinis 
aboccafufolftitiali fpirat,hominestufIiunt; ciimSeptentrioatqueAquiloreftituuntur infa- 
lubritatem. 

Deduciturfecundo. Utcertialiquiddeventorumnaturaconftitui poflit, tumvelma- 
ximeuniusregionisnatura& conftitutiooblervandaeft: v.g.halicus,exquo loco fpiret, & 
perquodmediumtranseat. Ha:c enim duomaxime ventorum naturam conftituunt,vari- 
antque, ut f uperii.is annotavimus. 

Dedu- 



Philofophico-Politica. 115 

Deduciturtertio: Ventitamenomnesnaturacenfeiitur frigidiob motum ; quoautem 
vaIidiores,eo magisretngeranc(!kex(iccant,actandem ferenitatem pariunt; imbccillesverd 
raiefaciunt» humcdant, pluviasquegignerclbient. 

Deducitur quarto. Maritimiventipleriquecenfentureneinfalubres, utpotequi calo- 
rcm & humorcm,principi3 corruptionis,iimul ferant. In calidillimis tamen regionibus & fum- 
ma a:(btenonnunquamlalubreslunt,quiaretrigerant,i5c exeo,quodalciusaSole elevcntur, 
funtpenetrabilesfine noxa. 

Deducitur quinto. Medicorum judicio omnia ventus, qui exaeris commotione non fit, 
fed ex halicibus foliim 6c vaporibus , non tantijm nocivus, led &. exitialis effe poteft. 

Deduciturfexto: Curunaregioiitmagis ventoia, quam alia, quia nempe terra unius 
regionis emittit plures exhalationes aptas ad hoc, ut convertantur in ventos, auam alia. Idem 
eciam contingic in mari, unus enim f Lindus maris abundat pluribus fpiritibus fiatuoiis , quanj 
aliusivelccrteunusmaristradlus cingiturlittoribusac terris, ex quibuserumpuntp!ures(pi- 
ritus riatuofi. Sxpeetiamvidemuscivitatesquasdam& regiones effe fubjeitas quibusdam 
ventis montanis vehemenciflimis Sc parum (alubribus, ratio eadem eft , quia montes illi abun- 
dantexhalationibusfiatuolis &: infalubribus, 

Deduciturfeptimo: Cur idem ventus, qui inunaregione eftinfalubris, inaliafitfalu- 
bris, in una cogat nubes, in alia ferenitatem t Qu.ia fcilicet licec ventus (piret ex eadem parte ■, 
non tamen oritur ex iisdem locis, fed ex diverlis, v. g. ventus aliquis fpirans hic ex parte meri- 
dionulioriturexmontibus, quifuotnobisadmeridiem, 6c litpepropagarurfbiijinpermillia- 
riafo. <3c 60. & deinde exhalationibus diflipatis quielcit. Ex qualitatibus vcro exhalatio- 
num,prodeuntiumextalibusmontibus,ta!isventuseft falubrisvel infalubris. Inaliaregio- 
ne ventus meridionalis oritur ex aliis locis, ex quibus diverfi erumpunt exhalationes , atquo 
adeo vcntushabebitqualitatesdiverfas. Secundb, licet etiam ex eodem loco oriatur ven- 
tus (pir3ns&alibi,eb quodlpiritusconcitaci, qui tranfeunt hac, perveniantetiamadalium 
locum, adhuc habebit alibi diverias affediones, tum quia tranlit per diverlas regioncs, e.g. per 
)aludempeitilentem,exquadef'ert halituspeftilences,cumquia, ut opcimeadvercicAriftocc- 
es, venci3ugcncur,ficuctlumina. Qu^are exhalacio, qux hoc IococoncitaLaeItparva,pau- 
atim in itincre accedentibus novis exhalationibus, quafi novis fluminibusveltorrentibus 
augetur ; (icur. ergo ftuvius, qui prope fonrem cfl purus & pellucidus , deinde auiltus 
aquislutulentisevaditturbidus; (icventus,quiin principio cft (ulubris, au6tus cxhalationi- 
businlidubribus evaditinfalubris. ratethincetiam,curventiinitioparvi, cvadant maxirai, 
Item , curdiverfis temporibus ventiex eadem parce fpirances diverias habeantqualitates, 
acproducantdiverfbsefFedus, quianempe diverfis temporibus exhalationes ac (piritusdi- 
verli prodcunt c terra, tum quia in medio,per quod tranfeunt, inveniunt diverfitatem diverfis 
lemporibus. 

Deduciturdemumodtavo. Curregulariterfupervenientepluviacefi'etventus,&econ- 
verfo poft pluviam venci excicencur. Racio fcilicet eft, quia per pluviam fpiricus concitati ma- 
defcunt,acqucadc6gravefcunc,&:redduncurineptiad motumvelociflimum, qualis requiri- 
turad ventos. Poftpluviamverblblentconcicariventi,qui3,utadverritAri(loceles,exrebu8 
madefadtis, fumofitates 6c exhalaciones afccndunt in majori copia , quain ex ficcis. Prxterea 
pcr pluviamfcgreganturvaporcshumidi , quiconvcrtuntur in aquam ab exhalarionibus4ic- 
cis, atque adeo cxhalationes licc £ remanentes in aere converti poflTunt in ventos. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Foituns inconftantia arrogantiani arccat. 

Lllnatica fortuna eft, ubi totum impleverit orbem,deficit in cornu, Nuncjnam c^uo ptifts »,rhe 
micat. Ovid. Adapicem cum devenit (clicitas, fijto quodam deticic, facilique vento 
mutatur. Quid mirumi rotce infiftit, volubili ftat orbe locata , leviquc pennaavo- 
Iat,ciimadfaftigiumevolavit. Totlaureatx mefTcs, totvidtoriarum decantatifTimi trium- 
phi , quoties in triumphum abicrunt. Affyriorum atque Perfarum potencia ac divititcin 
fummocumftarent, in uimo finierunt, Afix orbisque ornamentum Troja CLim in fbrtu- 
nx florc vireret , in quid degenenvit ? J>tmjegeseJl-,ubtTroj4fuit. Ovid. Optimarum di- 
fciplinarumcolonia, ditiflimaarcium nutrix Achenac , quo pede ftant "i armorum illuvioni 
involutafadaeft pifciumpabulumMaterPhiloIbphorum. Etcuminflatusvidoriis Alexan- 
derMacedoniamGixciamquetottriumphislaurcatara, in Gentium Dominamcvexit;t3n-^^A^^ jg 
demRomanorumarmis corruens , propriis cineribus docuit : Continuameffe rebus generatto- „f„^^ 
n(m AiqtHforrHptitnem. Nativaineft palmisdefedio; (Scquumfe diucontrapondus erigunt, corr.l.i^, 

P z uiidem^^ „*/ 



Meteorologia 



Ii6 

tandemproprio motu in fenium inclinant, lnejl rebns cunUis qMidam velnt orbis ■> ut ejuemaJ- 
modumtempornmvtces, tta & morttm & honorum vertantur. Tacitus. Qucm fecunda afpexit 
hora, mox funeftus excipic horolcopus. Et cui belli alea gloriofis praeluxit prognofticis , 




momentomutato vento triftiafuccenditfidera, exviaore vidum fecit, ^gidem a Perfeo 
mutueslicet, autabHerculeclavam: vidoria;tamen teftum faciia m funeftum atque inte- 
ftum traniit epilogum. Pediirequx vidtorix vicisfitudo eft. Pilx ludus fortuna eft , dat po- 
mumhuic, quodalterieripit, Laurostriumphalestandemcupreftlisfunerat. Quos fortu- 
na fortestccic, tbitenuitatafilumgtorixrupit. Fabulamad tempus agunt mvitti Heroes, 
ielicem comoediam explct.l perfonii intelici tragoedia claudunt, Quantacunque conhftat 
fnlia'r:i,inpunaoverfatiiiseft,'quianonniU in punfto folet contingere. Ipfaterrapunttum 

&«.ff5/,eft,inquo bellamovemus: vertiturinpundo. Fortun'.Ecirculonecrede, quem evehit, in 
rocam aeit : Q^ijiat , mox cadit. Inter fcritnra vivimus , omnia mortalinm opera mortalitate donatti 
(mt. Seneca. Amphitheatraamplisfima,marmoreiarcus,molesHadriani,delubraDcorum, 
capitoliaHeroum,Pantheonpacis,Augufttmaufolxa, Romanorum fanaomniavana : mo- 
dicus ventus orbcm llibruit. Flevit Xerxes moriturum exercitum , Tu ride glorix trium- 
■ phummoxabiturumintumulum. Nefaftu extollaiis,quia faftigiumattigifti; globoit^ftis 
quovis impului movendus. Semper fbrtuna nutat,& cum vento mutat. Effluit cum aftluit: 

hh Us in (ecmdis rchHsnil qHemqtutm frferU <onfiilcre debere , ajebat Paulus Conful apudLivium, m 
' ■ py^femicrederefortU»^, cl^mqnidvefperferat.incertum fu. Quotidietinimusorbisulum, &cum 

ChH. iL^-Lunamutamur. Cui hodi^ fortunx Sol oritur, occidit. FortH»avitreaejl,cumJplendet,fran. 

\nor. de gitnr. Publius. Familiaribusfuis dicere folebat Ferdinandus If. Roman, Imp. Res mortates 

virtut. omnesfuam habent^eriodrtm j nafcHrttur^ crefcnm , decrefsant. 

ferd. //, 



Qyi£- 



Pliilofophico-Poiitica. I17 

QUtESTIO V. 

T>e effe^ihns ^ proprietatibns 'ventorum infpecie, 

QVamvisin rLipeiioribus Quxftionibus ob connexionem & vicinitatem materixiama- 
liquid (parlim de crteclibus ic proprieratibus ventorum in fpecie inlinuatum lit, hic ta- 
men proprius & tijnor de lingulis difierendi locus erit, ut plenior fiat dodhina. lln- 
•delit 
Conclufio prima. Ventifeptentrionales inEuropaferOtotafrigidi funt^Scficci. Ratio 
defumiturtum;"itrigiditatelocorum,per quxpermeant, tum quia exlpirant ex lubtiliflTma 
parte nivium Zon.K li:igid.c. Serenitatem atferunt, quia condenfant acrcm & exficcant.SunC 
falubresobconltridtionempororum &cutisanimalium, qua ht, ut calor internuslenonad 
extra efFundat, fed in interioribus conlervetur. Llndediutiiis leptentrionalis, qLi.im meridio- 
nalispopulusvivic. Diciturx.amen, Boreas male artedis corporibus aliquando nocere. Si- 
militer vitibus gemmantibus & aliis'plantis tenellis ac floribLis perlccpe exillitperniciofus. 
Omniumhicmaximevaliduseft (Sfimpetuofus, quoniamxftu maximo, mcridiano fcilicet"» 
cxcitatur,&:materia omniumfacillimdinvaporesdiflblubili, nubibusnimirum conftat.Ven- 
tusetiamBoreal.scilmlitgravior &dcnfiormagisquafired:a deorfum propcllitur, ac fiEvior 
eft Auftro, cum acriori tiigore condenletur. Llnde etianj flante Borea & ['udo coelo , non ita 
repelli poteft fumus, ficuti coelo pluvio ; vel quod Boreas non ex obliquo, ut Aufter , ftd in di- 
rectummagispertlet, velquodgravior fitacrismoles,ciam fpirataquilo, Oblervatum etiam 
eft, vcntos Boreales tanto debiliores fieri, quanto ampliiis hinc ad a;quatoremprocurrunc. 
Econtra ver6 ab asquatore quantb ampliiis versiis ancardicum polum profpiranC , efKciencur 
reveriores&: trigidiorespriElcicim inregnoChili Sc Pcrii. Qui audiciis gravicace laborant 
aucliibliirdelcunc, Borcalivencoperfpirante&aeris ferenitatem afterente taciliLis audire in- 
cipiunt, qui alioquin, ciim dentus & pluvius eft acr, Aufterquc fpirat , omni propemodum au- 
diendi tacultate privancur. 

Conclulio lecunda. Ventimeridionalesvulgocalidifunt&humentes. Calidi quidem> 
quiaexlocisZoncetorridxvicinis fpir.inc, penTicincqueperlocac3!idiora:humidifunc,quia 
conftancmukovaporeamarimedicerraneo & aliis locis elevaco ; ideoquc phirimas nubes 
colligunc. Nequ^canciimcolliguncnubes, fed eas cepore fuo folvunc in pluviam. Hinc 
Aultercalidus eit ic humidus, morbidus, icem asftuofus, fulmincus , noxius & peftilens ; ge- 
ncranspluviasiScnubes, uci &procemporis vacioneconicrua. Sicamcndiuciiislpirac, cunc& 
ferenitacem Sc fuffocancemcalorcm provocarcpoccft. Solcc<S: plurimixm tebres pucridas, 
ac pcttilences, morbosque varios excicare. Llnde Auftro tLince podagrici dolores augentur 
re(i)luto fcilicet humore, phrenetici magis frcndcnt, grana imp'et curculionibus , marcefcunc 
carnesinpircredinem, (Scterrumipfumtaciliuslimxobedic. Illofpirancemeliiis 6c cercius k 
canibus veftigancurtene, quia fpiricusodoriteri calorefiuncfragrantiorcs. Dicicur,aqui!onem 
nodtu exorcum vix ulcracrcs dies durare, cum tamcn Auftcr eciam nodturnus perfeveret diu- 
tius. Auftromajoresfluitus eduncurinmariquam Aquilonc, iiiquit Plinius , quoniamillc 
infernd,im6exmarifpirat ; hic c liimmo. 

Conclufio tertia. Venti oricntales in Europxis noftris regionibus funt calidi Sc licci« 
Hinc fubfolanus ventus,nempd a nafccnce Solc live orcu (pirans,communiccr fblcc efte calidus 
dfliccus: cuminfignicamencemperic. Dixicommunicer,namin Campania humidiflimus 
eft fubfblanus ob maris vicinicacem ; in Belgio hyeme h:igidiftimus,calidisfimus xftace. Apud 
nos verb ficcus eft , quia non cranfic per ulla maria. CoecerOm hic vencus folec efle fuavisfimus, 
purisfimus,cenuisfimus, faluberrimus , ac pocisfimiimmanefpirans concagionibusprcECerei 
iaimicus, aerempuriticans,corporibusfanicacem,d: hilaricacem aftlans. Acquiriceciamvires 
exorienceSole,noctuvcropIerijmquefiIec. QLi.mdoverocumlerenoccelofl:ireincipic, dc 
dieusqueadnoctemplerumqueperfeverac. SinaucemeoflanccpIuac,priLisvixccfnibic,quam 
Sol occumbac. Hycme in noftris quoquc regionibus fblec elfe f rigidus,& gelu ac frigus auge- 
re. FIuminaiquaEcurfumhabcnc inAuftrumjfalubriorisauraputanturefTc, imo, aitPlinius, 
obfcrvatum effe, peftilenciam a mcridianis locis in occafum femper iic , non ad ortum, Odo- 
ratiorem Democritus put.it ffuctum, fi propendeat ad hunc ventum , in hunc cciam opiliones 

f;regempa(cunt,&;concipimaresvolunt; api iriaeciamomnia invulcurnum fublblani col- 
aceralem (pectare deberc, Plinius docec.Compercum quoque e(t , quod licuc objedla audicCis 
occidencaIibus,ica vifijs oriencalibus vencis diftindiiis & acutius rcprcElenccncur. Hinc Euro 
Vel fub(bIano flance objedta vilibilia comparcnt naajora, Atiico fpirantc minora. 

Conclufioquarta. FavoniusaboccafuSolisx-quinoctialis Ipirans vel a favendo, quod 
cunctisfaveat, vclafovendo, quod cunCt* foveat didtus,vencus nobis higefthumidus& 

P j modi 



n8 Mcteorologia 

modicecalens, omniummaximeblandusinregionibus, quse maximd diftant i mari. Menfi 
Aprilifummoperefamiliaris, quadam temperie caloris & humoris glaciem refoivit &: nives, 
undeipiratpotillimum, cumad nos aves in vere denuo remeant , quse iiyeme latitabant, 
tumiterum,cumanobisinautumnorecedunt. Subindepluviatemperat Soliscalorem, & 
cumaptiflimeadgenerationemliumorimifcet. Vefperiautliorispomeiidianis crebrius fpi- 
rat. Paritvariascorporummutationes,fole'tquealiastenuifi:igorelaluberefre, ac ambiguus, 
OvaquiedamdicunturZephyriafeuFavonia, qujeagallinis aut columbis generari putantur 
folo inftatu Zephyri feu Favonii. Dicebatur etiam , in Lufitania ex folo Zepiiyro equas con- 
cipere; quodtamennegantLufitanifeexperiri. Alteroccidentalisventus efiAfricus, folis 
tempeltatibus celebris. 

Conclufioquinta. VentusgencralisZonKtorridcedominans, qualis ell fubfblanus auc 
ejus collateralis non in omnibus eidem Zonte fubjeftis regionibus femper uno & eodem tem- 
pore &I0C0 viget, fedfiibiispotiflimumfignorumparallelis, quse Sol percurric. llnde na- 
ves,quopropiusSolis femitis accommodantur, eofaciliori, breviorique navigatione termi- 
numfuumconfequuntur. SiutrinqueafemitaSolisplusxquorecefTerint, ob novasvento» 
rum,quosexperiuntur,legesfubfolanocontrarias etiam magis retardantur 6c impediuntur. 
Ventus etiam hic Generalis fub uno &: eodem parallelo indivifibili fpatio non fertur,fed habec 
fuamlatitudineminnonnullislocismajorem,inaliisminorem. Sub Tropicis ad 7. gradum 
tamadAuftrum,quamad Boreamexcurrerecompertum eft. 

Conclufio fexta. Inlocofubpolariardlico nullusventusfeptentrionalis aut quiscunque 
alius prceterauftralemdaripoteft; aquacunqueenimplaga in eam regionem fpiret ventus, 
femperexpartibusauftralibus ad feptentrionemferetur. Contrarium accidit liibpolo ant- 
arftico ; nam omnes ibidem venti funt feptentrionales. 

Conclufio feptima. Ornithius & Chelidonius ventus,qui ab Hirundinum adventu deno- 
minatur , oriuntur a diverfis locis , fub diverlis terrae tra6tibus verno qu idem tempore fiib ve- 
fpertinum Arfturi exortum. Fertur autem Chelidonius circa terra latera humilis, omniiim- 
que fuavillimus &: commodillimus , ut plurimum vero in Favonium abit. 

Conclufio odlava. Exhydrius ventus a ruptura nubium diftus germanicd X^OoIcf Cft« 
25tlicb/ dupliciter , ut bens^ innuit Kircherus,exoriri fblet ; vel enim relbluta in humorem nu- 
bium mole, quce in terram non guttatim decidit, fed totali effufione omnia inundacione fiili iu- 
feftat; veletiam eximoaquarumprofundonafcitur,cumexmariquietiIlimotempore& ma- 
laciSiquafifcopis purgato exurgit quidam vapor,quiinftartub£E, aut monicce in fummamal- 
titudinempaulatimelevatur ; deindeveroadeodilatatur, ut totum &coeIum 6c mareden- 
sacaliginecooperiat; moxautemhorridiflimiacincredibilis violentix venci confequuntur» 
quibusOceanustantarabieincandefcit, ut nemo facile formidabilem illam fludluum vehe- 
nientiamconciperequeat,necullafaciIenavis,fiquando ea in Exhydrium hujusmodi ven- 
tum incidat, evadere poflit. Venti hi Exhydrii in noftris regionibus folent plerumque .-icci- 
dere,duraaercomprimiseftvaIdetranquillus,rarus&caIidus, exnubibus atris valde gravi- 
bus,acterra: admodumpropinquis; atqueetiamiispotisfimumlocis, ubi inter mondum u- 
trinque conftitutorum catenas five claudiras ventus aliquid inferiiis arrepere,& easdem nubes 
facilSfuftinere,ali6quetransferrenequit;inapricisautem caropeftribus, &in planitiem ex- 
currentibus locis vix ejusmodi procellas contingere folent. 

Qu.xresprim6. Curventi feptentrionales & auftrales fint vehementioresorientalibus 
3c occidentalibus, licet in aliquibus locis oppofitum concingat. Refpondeo : Rationem cire, 
quiaventivehementioresoriuntur ex montibus, ut conftat experientia, quodprovcnit ex 
eo , ut patet ex didis , quia ex montibus exhalat magna copia fpirituum , qui vehementilfim^ 
concitantur; montiumvcr6jugacommuniterprotenduntura feptentrione ad meridiemia 
Germania, Gallia, Hifpania&Afiricatotafecaturmontibus protenfis a feptentrioneadmcri- 
diem. TotaAfiadividiturmontibusSinicis,aliisqueineandempartem decurrentibus. Ame- 
rica meridionalis & magna pars Americae feptencrionalis dividitur montibus decurrentibus a 
feptentrioneadmeridiem. Quod fi quaeras occafionebujus, curnatura protenderitmontes 
afeptentrioneadmeridiem. Refpondeo: Rationem efTe, quiamontesfunt, quafioffaterrar, 
ut tirmenc illam concra mare, & prsfercim concra oceanum, ne impecu f lio cerram fcindac, O- 
ceanus enim fecundum longicudinem excendicur ab orience in occidencem , & verberac molc 
aquarumliccorafepcencrionalia&auflralia; undeillafirmandafijeruncjugismonciumexcur- 
rencibus a fepcencrione ad auftrum feu meridiem. 

Quxres fecund6. Quare marmora & ligna nonnunquam videancur fudarc & madeficd 
Refpondeo: Racionem non efTe, quodipfamarmoravelligna emiccant illum humorem, ut 
vulgus putat, fed ventos aiFerre vapores, qui naarm^oribus adhaerefcentes , ab illisquefrigefafti " 
refolvuntur in aquani« 

Colliges 



Philofophico-Politica. 119 

Colligesprimo: Didisproprietatibusventorum adhuc aliasaddipofTe : fineillisenim 
marianonnavigantur : aerfpirarenequit, nili haurias ex eo pellilentiam ; terra infxcunda 
eft, animalia non vivunt , mundus non Ipirat , fedmortuus eft, utomniafmelpiritufunt 

mortua. 

Coiligesfecundo: Quodfuamventiqualitatememedio, quod prcetereunt, utdidlum 

eft, accipiant, experimcntodocuitKircherus: fiatcanalislongusper modumtubs, qui ita 

firmetur,utlatiorparsextracubicu!um,minorperfbramenorbicuii uniuscubiculumingre- 

diatur, quola^^o didicanalisorihcio extra cubiculum exiftenti quicunque fiores odori in« 

lbergantur,(icriante ventoiidem incubiculo (jpirabunt odores, quos extracubiculumpofici 

nores fundunt. 

J P P E /\/ D r X. 

Ohfervationes nomulU circa njentos 'vehementiores eortimqHe 

mirabiles effeBns. 

OBfervatioprima. InlittoreCoro»»4M^f/«lat. boreal. grad. 162, \ntex CaUcout ^MafilM- 
tjpan ex quadam regione ab octava hora matutina usque ad quartam vefpertinam venti 
tamcaliditScce(tuo(iacfoetidi(pirarefolent,utincolse absque (pecialibus rehigeriisma- 
nerevixqueant. Llnde(ingulisdiebusquisquecxiisvasaliquod aqux, quam ad potumad- 
hibere(biet, aut quocunquealioconiLieto bibulohumore plenum adpalum, arboremvel 
murum(blaribusradiisacip(ismet(a;vientibus ventis oppoiicum appendere 6c exponere fo- 
letusqueadquartamhoramve(pertinam; quofit,utaquailla potatoria plurimum lic refri- 
gcrataobtineatur,utinnulloalio(bbterraneoloco,velu:icellamelius refrigerari pofTe indi- 
cetur. Aihf AnglkMaAfenf.Alartii 1666.. 

Oblervatio (ecunda. Adurbem DalmatixZf/;»; dicl:am,utmcmor3t Valvafbr in To- 
pog.Carniol.lib.2. cap.ii. tamvalidi&vehementesfubinde(xviuntventiperhyemem,ut ne- 
mo lecure illis flantibus domo egredi pofTit. Imb tam alte rtuftus propinqui maris in aerem 
clevantur-,utultraSabba:turrim ibidem collidantur. 

Obfervatio tertia. InAlbribustlanteauftrbpueriplurimum Jegrotare folent; corporis 
enimmeatusaperit,laxat,&humoresliquat; artihcesetiam , quicirca plumbum <ScMercu- 
riumlaboranc,hocventofian£emal<}fe potis(imumpraealiishabere(blcnt, 

Oblervatioquarta. Inaltiflimo Sorani agri montc (ut (cribit K'rcherus, nonfine levi 
periculo expertusipfe)adcujusverticisplanitiemaditusnondatur, ni(i per prxruptum fco- 
pulisangiportum,tantaventorum(a.-vitiescft, utneinoercftus (inepericulo progredi poflit. 
Narrafle quoque itineris comitem teffatur prxfatus Author , nonita longotemporeinte- 
grum porcorum eregem hoc loco ventorum turbinibusinvolutum , abreptum&in vicini 
moiitis(copulosillifuinperii(re. Inmundofubccr. Iib.4. fedti^. cap.f. Idem refert,acce- 
pilfc fea P. Ovale S. J. Chilenlis Regni Procuiatore, eis.qui ex Regno Chilenfi in Paraquariam 
commcant, primbincredibilisakitudinismontcs, quos Andcs,(ive Cord^.^/fwvivocant, fupe- 
randoseire^o.leucarumitinere, inquorum vcrtice tanta efTe dicitur fubtilitas, utlineperi- 
culo intcrcluiionisfpiritusvixullusibidem confidere poflit: undeomnesfpongiis, aquafri- 
gidaadaCrem condenfandumimbutis, inftructoseiredebere. EfTcprseterea aerem ibidem 
ita adinflammationemdifpo(itum,utviatoresflammas eruftare videantur, immenfbquefii- 
doriseffluvioinflammati toti ignci cernantur. 

Ob("ervatioquin:aexProcopiolib. I. de Beneventoltalije oppido, quodetiamproximo 
abhinc3nnoi6<sf?. miferabiliterterr;E motuconquaffatum laboravic ; ita fcribit: Quondam 
Prilci dixfere Maleventum ; id namque oppidum Dalmatice ex adverfb oppolitum eft, in con- 
tinentique ficum , in quod Ipiritus violentior quidam, &: acerbiftimus ingruere confuevit, qui 
utiqucubi flarecixperit, nontbrisiteragere,leddomi fe quisque confervare laborat. Nam 
vencihujuscaeftviolentia, utvelcquitemcumequofimularieptumfublimem mox deferat. 
Unde & Malcvcntum,ut in edito politum ex eo vento toleratu difficili (brtitum eft nomen. 

Ob(erv.ntioiexta. Tam noxii funt ventiinoccidentalibusNor\v'egixripis,ucnecarbo- 
rcm,nectTuticem germinare permiccanc Qub fic , ut ad corum defisctum in ignibus in- 
ftrucndis, cibisquecoqucndis, oflibusmagnorum pifcium ucancur. OlausMagnuslib. r. 
cap. 10. 

Obfervacio fepcima. Civicas eft in Icalia Oefis difta haud procul Temio , cui adjacec mons 
Aolius igrtndi lapide conlijrgens, & ad lesquimilliare Germanicum cx ortu vei siis occafum 
feproccndens: ad pedcm verbiftiusmontisplures pacenc rim,.e & fillune, per quas aftivis 
menfibusventivehementcsefflarefblenc: ibidemincol3Ecanalesaliquosapplicareadventos 

illos 



I20 Meteorologia 

illosconcipicndos&includendos, eosquein diverla urbislocaad seftivum calorem tempe- 
randuindeducerefolent. Hybcrnisveromenfibus ventinonefflant,fedeconrraaer extei- 
nusintrotrahitur; undefileviaaiiqua corporafciiTurisillis apponantur,moxattrahuntiir,& 
intro rapiuntur. 

Stupendam etiam hiftoriam refert Sigebertus ad annum logi. de campanario quodam 
vehementi ventoalocofuoavulfo&; inclinato, ita ut in agre hccreret , & ruinam continuo 
miraierur,divinaquevirtutepoftdiesfex refefto, &c campanis ibidem dependentibus fpon- 
tefonantibus. Annoitemi^g^.in leftoSanfti Laurentii fub crepufculum vefpertinum venti 
honidicumigneatempeftatea tradluRheniSuperioreexortiper Franconiam, Sueviam , ic 
aiiasProvincias, usqueinBohemiam validillime defevierunt, innumeraque damna intulc* 
rwnt; dehisventisiormatiexftant (equentesverfus: 

InfanCtofefto teflls LaVrentlVs ejio, 

DVra Nt teUpeJiaSj & Nentos aV^erat ajfas. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Connubia felicitatem promovenr. 




-w -rRbit ofes efe exiftimo focios, fidem-, benevolentiam ^ Athenienfis Orator enuntiavic. Ncc 

Vemcfth. 1 LbiudicPhilofophus : Ut qnisqHe maxime poteftate excellih itt maxime amicis indiget, Mu- 

■i' r tuis auxiliis conftant omnia: Si quis opem mutuam e medio tollerec , toUerec univerfum. 

'^'fl' -^'Incommunevivicur. Necpoteftquisquambeatevivercquifibicancumvivic. Akerivivas 

thc.ci, Q ortgt^ auccumaltcro, fi vistibi vivere. Hkc fociecas felicitatis vinculum eft , qua: nos 

•^ aliis 



Philofophico-Polirica. I2I 

aliis mifcer, a quibus felices fiei i pofllimus. Cum enim inter nos cognationem aliquam ipla 
naturaconrtitucric, adcoqueprxiidiiciulahomines cu:xihominibuslbciccatcmiiiicrint:foe- 
dusillud aprincipioortushumaniconditum, jugi eft ruccclTione confcrvandum. .Llbivcro 
vel maximd focietas &: tides, benevolentia Sc amicitia reperitur ; quam ubi nridillimum Con- 
jugiivinculum inter fejunttos per terrarum Ipatia animos mutuam fundat tamiliaritatem? 
Matrimonii nodo qualiGordiomanusmanuijungitur, ut mutuisauxiliisprolecunda & ad- 
verfalbrtunafibifuppetiasferant, inaeftate feliciorisftatusindillolubiles, nec incalamitofe 
fonis hveme recedant. Magnes animorum Conjugium eft,quo dum in vitx Ibcietatem con- 
Ibrs trahitur , etiam tertiusln familiaritatem affumatur. Auftriacam Domum potcntilli- 
m3m,nuncperorbemuniverlumliorentiiIimam,SagoTogaque gloriofam conlpice. An- 
nonhodicnum verilIimum,quod Maximilianol. ex Auftriaco Archiducelmpcratori Roma- Hortoif,^ 
norumelogialiscalamusadlcTiplit : Rigia fiHmmaquoloagtifs difiwnm ^eoexcu) ruKtlntiMS ■, ampli- P-ilL^vict- 
jicMi oauarHmveluti majefiate ex minorum fiMviorHm trihutis. Nempe brachia fua in amplexum ""' •^* J. 
conjugalemexterarum Gcntiumextendit,alienafluminaIftro,lejundas provincias Aultrice 
junxit hxc Domus Auguftillima : quo propinquitatis ncxu fumma orbis Capita in fiedus tra- 
xit,anim6squearmaquefociavit, utditFufusAuftriacceglorixodororbemimplcvcnt , Sc ma- 
trimoniitxcunditacenominisfui partum quaquaverfum promovent. Omnium ventoruni 
facileprimusAuftcrid l3udismeretur-,quod, quiacalidus «Schumiduseft, arva (S:areoIasfcB- 
cundet, ftoresprotrudat, hortenfesthalamosodoriprogenie fcrciles redd:it, Auftriacit ar- 
borisgenealogiamlege. LineareftaortumfuumtrahitaPharamundo I.FrancoruminGer- 
inania Rege, usque ad Sigcbertum Auftrafix, Allatix, alianimque Provinciarum Regem;ex his 
SigebertusI.Habspurgi"Comes per novendecim (ujccedentium generationum gradus Ru- 
dolphuml. Romuiorumlmperatoreminlucemaulpicatiliimamedidir. Ab hoc gloriolilli- 
mo Auftriacce Infulx Fundatore per genealogicam^arborem in hodiernum AuguftilTimum 
Cxfarem ea Provinciarum terrarumque vaftitas hanedicario (imul ac Martiali jure tranlivit, uc 
proiIIarumconrervationehaudexiguumemolumentumHymena'uscontu!erit,potenti(Timo- 
rumRegum, Principiimquethalamos Auftrix amori copulando. Pergc O Auguftislima 
Domuseo,quoperpIuralecuIacontinuafti,germineHoreic, acut fxcundo Auftro arborem 
tuam propagares, habes novellos tlores in Caefareo tuo Horto, futurorum connubiorum ger- 
mina: Tnfdix AufirianHbe, 

QU^STIO VI. 

Dc pgnisprognoflicis 'ventorum^ eorimqHe natnra ad 

rerum eie&iones. 

PRim6obrer\'atumeft, quodventos vehementes foleat prxcedere tremulusquidam fo- 
liorum,imo&arborummotusacobAtmosphxrxcommotionem aut vaporum diftra- 
ftionem ftellarumfcintillatio major, vel Halo Lunam coronans. 

Secund6. PluvialaliaiSramaraindiciumimminentis vento(xtempeftatiseft,cum 
Salfedo &: amaritudo fpiricuum Sulphureorum, & exhalationum mineralium,ex quibus venti 
cxcit3ntur,notislimafigna (int. 

Tcrtio. Crebriores corufcationes xftate ventorum prxfagia flint, oppofitum ver6 efH- 
ciunt hyeme & Autumno, dum eos ad quietem componunt. 

Quarto, Flocciaquisinnatantes, fragrantiaherbarum & florum folito major, aranea- 
rum tela pcr aiirem volantia ttatus prxlagiunt ; fimiliter & anleies multum vocilbantes,(Jc vo - 
lantes;FuIicx fecrcbriijsaquximmergentes, &pennasexcutientes •,PoIypusfaxisadhxrens; 
Echinus feabfcondens ; major apum rcditus ad alvearia aut latitatio fub arboribus, uti & volu- 
cresexjugismontium in valles turmatim devolantes. 

Quinto, Herba Chitung, vel Cliifung Infulx Sinenfisy^W»; in quot nodos pcr anni dccurfum 
cxcrefcit, tot procellas 6c turbines eo anno exorituros incolx illius loci conjiciunf Sed huic 
reiparumtideitribuitP, Kircherus in Chinailluft. 

Sexto repentinamaristranquillitas&xqualisfimaplanities , quafiglaciespolitaifignum 
nautis eft imminencis tempeftatis, 6c tunc vel maxim^, ciim atra nubccula in cctlo alioquin fe- 
leno, qux 01:«/«^ /w/inominariconfuevit,apparet. Simileomen capiunt , cum pacifico 
aere (ubito mare in (~pumam,crterve(cit. linde Cardanus de varict. maris inquit, fonitus & flu- 
ftuSi(Sc mugitUS /i c.vemis proMontoriorum-,& littoris refonantia ventos iiidicayit^&c pcrlxpc tempefta- 
tes. Paiitcr cometcs flammeus in mari quandoquc apparens Iblitus vcntorum & procellarum 
prxnuntiuseirelblcf, Signaquoquc(ini(tra(Sc ominofafuntimpcndcntisproccllx , fioltrcx 
navibus,aliisquercbusadhxrclcunc : fiCancriferecondanC) aUtlapillis gravitent ; fi ccclo 

Q_, claro 



122 Meteorologia 

clai-omajorespircesreexmariattollanf,riDelphinesinmarisruperficie ludant, vel navigiaa- 
liquot horarum vcl dierum (patio comitentur: fi turba albarum avium marinarum compareat. 
Septimo. Solisortus nigro tedtus velamine pluvias «Sc ventos portendit. Nigredo 
enira condenditionem vaporum, opportunam ventorum materiam denotat. Pariter fi ita Sol 
oriensinvolvaturnubibus, ut radii infra indar barbJE promineant vel fi reconditi & pcr ob- 
fcuram nubem rubei transpareant ; vel ad meridiem halone cindlus videatur, llnde bend ' 
Mantuanus vates cecinit: 

Sol quoque c^ exoriens, c^ chnfe condet in altum, 
Signadabit: Soletn certijjimapgnafequentur. 
Ille ubi nafcentem maculis variaverit ortum; 
Conditus m nubem , medibqne refugerit orbe, 
Sufpe6iitibifmtimbres: namque urgetab alto 
ylrboribusquejatisque Notus Jtecoriquefinijier. 

Et poft paucos verfus, 

- - - Sapevidemus 
Ipfuis in vidtu varios errare colores, 

06tav6. Ex Lunx quoque diverfa apparitione ventorum prognoftica dcfumi pofTunt, 
vitfiobferveturcumpluribuscirca fecircuHsinterruptis, utalibiannotavimus, vel fiinple- 
niluniodivsrficoloriscoroniscingatur. Rubedoetiamineaapparens, uti & in aliis fideri- 
bus flatus denotat. Hinc verfus ille decantatus : 

Pallida Uma phiit y rubicunda faf, alba ferenat. 

Aliihanc Regulam univerfalem ftatuunt : ventus, inquiunt, qui Ipirat itl noviiunio, 
perfeveretusqueaddiem18.continuabitusquead27.fi verolpiret alius ventus intermedius, 
alternis vicibus (pirabunt ; plures tamen , qui tertio die, 

Nono. Curiofum eft, &obfervatione dignum, quod experientia tefte in pifce orbe 
feu phyfa difto deprehentum eft. TotushicrOtundus,totusquecapitohanc a naturavirtu- 
temobtinuit,utexenteracus,&ficcatus, tcmentoquc oppletus, fifiloalligetur, autvitrofu- 
fpenfo includatur, libereque in aere pendeat , femper ad eam Horizontis partem roftrum tan- 
tjuamventorumindicemconvertat, a qua fiatus exoritur. Unde Gefnerus eum vernacula 
linguanominat: i£ui Giect?<tl)lt/ gallumlciiicet marinum, eo quodinftiir Gallisnei verla- 
tilisin turribusventumaclufpirantemindicet. Qua de caula etiam Kircherus in artema- 
gneticalib. 3. part.6. c. 2. f. 6. A<[agnetem ALollHm appellat. 

QuodadalteramquiEftionispartemattinet, de natura nempe ventorum ad rerumele- 
ftionestaciendas fequentia accipe: 

Primomedicinamaioricumeffeftu fumitur fpirantibusventisAuftralibus, eoquod per 
hoscorpushumanumlaxetur, utvismedicincEtacilius& citius queat penetrare; oppofitum 
fit afflantibus ventis Aquilonaribus, ciim. hi membra conftringant. 

Secundo. Spirantibus orientalibus , & feptentrionalibus Lunacurfu vacua (alubre eft, 
mittere fanguinemcoelo prasfertim fereno, minime vero Auftro flante, 

Tertio. Septentrionales venti ferviunt generationi mafculorum in animalibus ; vim e- 
nimdigeftivam juvant, virtutem retentivam contbrtant, & vim generativam augmentant, 
Contra vero Auftrales ob oppofitam qualitatem femellarum conceptioni potiias deferviunt. 

Quarto, .iEdificiorumfitus,ventisoriePitalibus , autfeptentrionalibus oppofitus opti- 
museft. Unde&illisfpirantibus feneftras & januas aperire valde (alubre habetur, Con- 
trariumfacafflantibusventisAuftralibus, ubigranaria maxime occludenda, ne frumentum 
corrumpatur. Ratiohujuscolligiturexdiclis. Infeminum tamenjaftu, ac vegetabilium 
plantatione Auftrales venti bonihabentur, ctim poros terrae aperiant, plantas nutriant , & 
augmentent,iibiecontraAquilonaresenecant. 

Quinto. FlsntcBoreli copiofiiislalprovenirefolet, flosque falis maximd producitur; 
rationem dat Kircherus in Mund. Subt. 1. 9. Sed. 4. cap. 6. in appendice, quod conftridivi 
viintcnfifrigorisinhocventocorpufculafalina, quamvisminima,facil^ conftringantur, & 
condenfentur. 

Sexto. Septentrionales&orientalesvcnationimagisidoneifunc, nonitaAuftrales& 
©ccidentales, canibus enim ab humorc odoratus obftruitur,qui a ficcitate acuitur. 

Septi- ■ 



Philofophico-Politica. 



123 

Sentimo Ventorum obfervatio multum conducit ad pvxlium tam terreftre , qudm na- 
valeini&m , dum eorum nempe flatus in iioftiles acies fumum, ac pulyeres defcr 
Itf hofum (ubSdio Theodofms Auguftus cum parvamanu Gothosdevicit, cujus mem.mt 
Claudianus : 

nimium diMe DEO , ciii militat £ther, 
Et conjiirati vemmt ad clajjica venti. 

Ita etiam Joannes Auftriacus ad Naupaftum anno 1^22. ingentem viaoriam de fornu- 
dabiliTurcarum ctalTe reportavit ; triremes enim ac alia navig.a occupata numerabantur 1^0. 
reC^ v^^° "^ves omnes vel Ibbmerfx, vel incendio perierunt. C^J^^^/^Xs Sm 
Lnti damno expertus Philippus Hifpaniarum Rex , dum anno '^88. adversus Ang os M^ 
?enco depugnavit cum clafle centum & quinquaginta navmm. Et h*c de DiiTertatione ven- 
torum dicta fufticiant. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Sufurrones non facile fufcipiendi. 




UTaquilamerusoculus eft,etiamin Solcm intentus : Sic Politicus non auris, (ed ocu- 
lus lit. Videat, non audiat tantiim. UcnlosfidtUs Lyricus; contra infideUs anres Hi- "«''^t.dt 
ftoricorumprimusappellat. Menciunturaures fepd, quia mendaciis aperiuntur : at "'"• 
fallerevillisncfcit, quem non paflio excoecat. Magfs veriras ocHUttafide ■, cjuum per anres a»i- ^"""dat. 
mis homiiHm infigitur , acrior enim efi ocHloTMm', cfuAm aHrinm fe»jHs. Dieiibboles oculus eft, '■" ^''^» 
«aurisetiamaotlufentic, decipipotelt. HincintelligeillamComicihieroglyphicampro. ^"'•fp.t» 

Q^ 2 imii 



124 Metcorologia 

^" " fain : OctdatAno^rafunt manustcredmt-, qmdvident. Vifus per fe> auditus per accidenscon- 

jin^cen.3. jjy^^jj-^ ^ ^^ ^jjq habet, undevivat. Optime itaque re^es,JiomniadesoperamperJpicere,nec(]uid(juam 

' ' *Jco!igere-, Agapetusjuftinianofcripfitlmperatori : Etenim homines fe mutHo accujant : alicjHicom. 

Stobjer. poJ:tofal/is crimimbus : alii vero incufantes. Contra aliilaudant , alicjuiut res eji , tejlantes , nonnuUiverita- 

4^4-, te negldhi grutificantes. Stobaeus. Vulcaniam adi, didudis tbllium faucibus erudant venti , 

ignemlutHant, rcintillasdifperguntjadcudendatulminaCyclopibus delcrviunt : mera funt 

armoium acbelloruminftrumenta,quibusferrea tempora,rcgnorum exitia, bonorumexi- 

lia , incolarum ruina, animorum dillidia excitantur. Sufurronum , Delatorumque cenus 

tamterreihomines funt. Ventoscientivelutcrabronesauribusobftrepunt ; atdetalifor- 

eneca teliominuraSenecamaudi: PeJJimumgenushominum-,videbantur verba gejiare ■, & funt^ qmvitia 

V' ■'• gejiant. Horum /ermo multum nocet. Nam etiamji flatimnonojjicit-,feminain animoreUnqu(t-,fequi. 

turquenos ttiam-,cumab illis difceJferimus-,refurre^urumpoFlea malum. Heu! quamcrudelitercre- 

dulxnimiumaureshifcefufurrisfuntaccenfa:, utin fanguinarias flammas emerferint. So- 

lura accipe Hadrianum Cx(arem,qui apertas tacile fuggeftionum flabellis aures inclinans , Ta- 

tianum Nepotem, Scpticium, Ciarum, aliosque prxcipitato confilio hoftiumlocohabitos 

Jj.pn. <^-necitradidit jufturomph£eainhujusmodiauriumflagellatoresHonorii&; Theodofii Impp. 

ae Ca- Conftitutiofiagellis animadvertit : Quisquis crimen tntendit-, non iitrpunitam fore noverit licentiam 

lumn, meniiendi. Cum calumHiantes ad vindiclam pojcat /tmilitudo Jupplicii. Certe, quis innocens ene 

^ . . pofi!t,fiaccus^iFe ftifficit? Sunt,qui prcemioindudiinin(bntesdebacchantur. Sunt, qui 

'*"''■ paftioneexcoccatifinedifcriminecriminantur. Sunt, qui adulandilibidineinaurestitillan- 

nn. ■'•teslivorisodiique venenaiibereetFundunt; atneauriculariishiiceincentoribusaditum ,au- 

'''^P' ditumquepra:beat, TitusCsefarVelpafianum, Filius Parencem orafi"elegimus , &; quidem 

tnultotempore-,necrtminantiiimfociistemereaccenderetur, Scneca agmen claudat : Difficilem opor- 

tethabereanremadcrimina. Sictamennonftatim non crede, ut nulli credas; fed crede nec 

Vte .J^-^-omnibus, necnemini. Mediuviaincede,&:AuguftiCa?farisfemitagradere, Mementt ■,Mon 

•emniafiatimcredenda.,JeddiligentemconJiderationemadhihendam. 

(iy^sTio VII. 

loco Appendicis, ' 

Concordise ftudioliis fit Politicus. 



V 



'Ocesacutas&graves, altas&:profundasconcordidifcordiaorganumemitcit;&lic^t 

ordinisacquantit3tisdifcreta;nftulisin(huatur, fpiritutamen animatur ab uno , ea- 

demque dacai^ra loquelam. Ad Templum te evoco Politice; & ad illud , quod a mor- 

■Xiphilitt. ' te Severi Imperatorisapertum Romifi patuit, quando Getam inter & Antonium tvatres 

/«.^aiow.exortum eftbellum, Concordi£etemplum. Irrefragabile enim eft QJFabii Maximi Roma- 

•Liv.Li, nOrumSenatorisceleberrimiediftum : mhilconcordiafirmiuseffeadRempub» Expugnata Nu- 

mantiu,e]uxtoties Scipionis A(ricaniarmaconfr€git,repetit6squeincurfusrepulit, Tyrefias 

NumantinorumPrincepsavidtoreScipioneAfricanoquaEritur,cur(2Bpiusinvi£l:acivitas fuis 

armis tandem cefferit ^ Contordia (inquit Tyrefias) v\iXQx\a.m ■, difcordia exitium pr&bttit. Eft 

ConcordiautgIutenanimorum,itachalybsarmorum,virviro, animus animo additusvires 

JlfeKand. duplicat. Sivelmodieum modico conjunxeris ■, idque frequenter feceris , fiatim fiet hoc quoque magnum, 

'apud Menander. Carolu3FridericusClivia;Dux,utorbipalamfaceret,quantusreipubl, perpopu- 

'Stob. fer, 1' concordiam fiat acceflus, multa humana corda intra unius clypei (jjhceram pinxit : Hic murus 

2p^ aheueusejio. Quidenimadpropugnandumvalidius, adtuendam urbem prsfentius, adfub- 

jugandumhoftempotentiCis,adconfervandum fuo inflore Bonum commune utilius, Con- 

cordiaj IdquodSpartanseurbis munimentum erat, LycurgoFundatore. llnde Agelilaus 

Plut. in Rexrogatus, CurSp.irtamcenibusnoncingeretur? digitoinCives unanimes&armatosintendit: 

■apopht. Hifunt Spartanacivitatis moenia-, CumquefuccefTu temporis iidemSpartanidemuralicindtura 

tacon. confilium caperent, Ifius Sophifta in publicum progrefllis in populi frequencia Homeri ver- 

fum recitavit : 

Scutum hjfit fctito 1 giikagalea., atque viro vlr, 

Addiditque de fuo : Sic mihi ftate Lacedxmonii & muris cinfti fumus, Amphiort concordi fi- 

Stob /er.^'"'" ^°"° Tiiebas adversus hotliles incurfias communivit.Comoiunitatem hominum Hippo- 

^^ clamus Pychagora;us OTmimodam citm IjrAyfidibmque fimilitadinem recipers dixit., eo qmdappara- 

tf't 



Philofophico-Politica. 125 

M, ccncittfuttteue , & Uniem fertraBatlone aUcjMa ufiijMe mujico tfeAt. Id paulo prolixlus Ora- Oc.frAg' 
torLatinus diduxic : Ut wfidthis ac tibiis & cantH ac vocihus ccncentus efl _i]Hiddm tenendus ex di- ment. L. 
fiinilis finis t isqite concentm cx diff.tniii\>Ht vtcAns « modtrdtioHe *mitt cottcors e^itur & con^H- yJcRe- 




eus : Jic futnmis & infimis & mediis interjeUis srdinibus^utfonis , mederAtk ratJone civitas confenfu dif. 

ftmilimerum confifiit j <^ <^Mt harmoniA in cantu dicitury ea efi in civitatg conctrdia, Haud abfond 

Othobertus Habspurgi Comes armacum brachium cum cithara fchematis loco fullinuit , epi- 

graphenreferens: H^mihi tuba, Mollequidefrecmanusarmillis& non ferro inflrufta ; at 

armorumlocofortifnmaqueeftmanuspopuliconcordia, qux velut tubacontrahoflcmani- 

mos excitat, munitque ; ac velutadamantes reddit infraftos. Quodfi Bodinus, & cx eo BodinJ.gt 

Jonftonusadamantesattritucoalefcentes Concordiae Symbolum crediderunt; Domus A\X' ifteM,ii4t, 

llruca ver6 non ab uno calamo infradto adamanti comparatur : Eidem quam beiliHunc 

liib Matthix I. Caefaris Aullriaci Symbolo applaudimus; 

CtncordiA Lumine majort 




-^n 



0.3 



DIS- 



126 



Meteorologia 







^.^^. V^,(~*S.'<^-o, .. . 

tttttttttwt tt ttttttt tiktttttttt 

DISSERTATIO VII 

De Meteoris aqueis , quae fiunt in aere. 

A ereum MeteorumprascedentiDifTertatione explicatum eft, fequitur aque- 
-^^um,quodexyapore concrefcitin aere; &qmaexaquapotiffimum conftat, 
in eandem fspiiis refolvitur. Unde aqueum meteorum eft, quod ex vapore 
pleniiis afrigoreconftri<ao ,& quafi confolidato conftat; quando enim Solis 
&reliquorumaftrorummotu, Sccalore e locis humentibus vapor evocatur, 
calorem fuumadventitium ob frigus circumftans imprimis mediae regionis 
deponit , & caloris difceflu , & loci frigore rurfus cogitur , & in aerea natura a- 
qua oritur, quae denuo in terram delabitur. Producitur hocMeteorum vel 
in fecundaregione aeris,& funt nubes, pluvia, nix & grando ; vel in infima 
& funtnebula, pruina, ros, cui adjunitafunt , mel, manna&: faccharum. In 
fumma enimaerisregione tumob aqueam vaporisgravitatem,obquamaltius 
efFerrinequit,tumobintenfum ejus regioniscalorem, & orbicum, rapidilfi- 
mumquemotumhujusgenerismeteora fierinonpoirerefte ftatuit Ariftotel.i. 
Met.c,3.De fingulishisperfubfequentes QiuEftiones breviter agemus. Qua- 
re fit 

QUiESTIOI. 

'De Nubibus. 

^^^T^^r^OnclufiopriiTia. Nubes efl: vapor exhalatione mixtus in fecunda rcgione aeris 
/fui j. s,n. fj-jgQfgcondenfatus. Diciturprimonubes ab obnubendo, hoc elt, ab opc- 
riendoccelum. Dicitur (ecundo vapor, perquam paiticulam denoiatur ma- 
teria, quaconftetnubes; eftenimnubes vapor aqueus liarlum virtute Solis <Sc 
aliorum liderum actraclus, qui conden(atus relolvitur in pluviam, Dicitur 
deindecxhalationemixtus,patcthocex aqute pluvix & nivalisimpuritatibus, 
inquasre nubesexonerant, undeconftatvaporemhuncmultaspartesterreashabereadmix-- 
tas. ReliquxpaiticuIiEexplicantlocum, caufam fbrmalem & efFeftivam, nam nubium io- 
cuseftfecundaaerisregio: exh:ilacionesenim,quxusque adtcrtiamregionemevadunt,re- 
liquislcviores, calidioresque frigus, quo denfentur, non admittunt, maxime cum lupre- 
ma regio , quantum a radiorum folarium refltxione abit, tantum ad aftrorum calorem acce- 
dat. Forma accidentalis eft opacicas quxdam &: denlicas vaporum, non tamen plane conftri- 
fta, ut inaqua&glacie, fed adhucraia&inftarlpongia^cavernola&mobilis inaeredepen-' 
dens. Effectiva autem eft frigus , tum iplius aquK , quae fe ad priftinum frigus reducit, tutn . 
circumftansfrigusmediaeregionisacris, quovaporveluticongelatur, ut in nubis confifteo. 
tiamabeat,haudaliter atque hyberno tempore cxhalaciones ex ore animalium prodeuntes 
ilatim cogi, &: veluti in pruinam, aut nivem condenfari videmus. 

Conclulio fecunda : nubesduplicisfuntgeneris, qusedamenim funtficciores&:evani- 
dse, atqueinfiECundcE, qucelicetventisincitentur, nontamenefFunduutimbres, fedinaeris 
naturam faceffunt, aut in ventos abeunt. Alite funt humidiores irriguo quodam humorc 
fcatentes,acproindefiecund3e & adpluviampariendamidoneae. 

Conclufio tercia. Nubes manent in aere fulpenfc partim calore congcnito, quem ha- 
bentincluliim, partimSoIis&:Aftrorumca!ore,partim deniquemotu ipfbaeris, cLimenim 
fintinftar fpongia; cavernofx , facile in (e auram recipiunc , qua detineantur , & hinc in- 
deagitentur, donecrcfolvanturinclemeutumguvius, CHncenimmolc «Sc gravitatefuade- 

pre(& 




Philofophico-Politica. 127 

prefla in terras decidunt. llnde dum validus fpirat ventus pluvias non timemus ; cum autem 
cefTat ventus , mox pluere folet. Analogia etiam efl a pulveie jactato in aiirem , diiique ibi- 
demobventorum natus hxrentem. CWterumunicapxnecauiafufpenlionis e(t, quodnu- 
biumlevitasmajorlit,quamaerismedixregionis , obhancenim rationemnnumcorpusftac 
naturaliter, hoceft, nulli vi extcrna detentumfupra, aut intia aliud corpus, unde lignum 
fupernatataqux , faxum vero demcrgitur , quia nempe Ijgnum levius eft, (axum gravius 
quamaqua: Hincquantolevior eftnubes, edaltiiis afcendit, ut fit fupracorpus gravius fe, 
licut econtra, quo gravior eft, eo magis defcendit , ut fit intra corpus fe levius , 6c fi ita 
condenlkur , utfitgravior, quamacretiaminfimxregionis, confcftimtotalubfidetintcr- 

ram. 

Colliges hinc, fabulofijm efte, quod affirmat Antonius Berga 6c Scaliger Exerc. 79. 
nubes fulpendi aSoIeviquadam magneticii, quia(icno6te,quando nubesfuntlijpra,Sol in- 
ira Horizontem , nec amplius illuminantur a Sole, univerfx ruerent in terram. 

Conclufioquarta. Figuranubiumnoneftplana,necrorunda, acterrxconcentrica, fed 
irrcgularis,&inconftans,varia,dispar,<Scfbrtuita, ut tenet Cabeus, eo,quodmateriaearum 
non fithomogenea, (S«:ejusdemprorfuslecundum omnes partes levitatis, aut gravitatis , ut 
propterea debeant fingulxxqualitera terra diftare; patetque ipsu experienti.ioculari; ciim 
partes earum alicubi rariores, 6c elevatiores,alicubi compresfiores & fubmiftiores, ac diverfi- 
modecompadtx,atque ipfo dilcurfu plurimum variari cernantur. 

Conclufioquinta. Nubiummotusvagus&incertuseft,proindeque non eft naturalis, 
fedabextrinfeco imprelTus,prxfcrtimavento, cujus qualitas ex eo prxfertim nubium mo- 
tudignofcitur; adinftarcandidivellerisaliquando fparfa crKpatur a vento, detrado lcilicec 
vaporcjhicenimfaciliiavento excutitur, unde tit , ut nubes hx candidx humoreexcuflb 
fterilel(:ant. . 

Conclufio fexta. Nubiumcoloresnonfuntveri, fed apparentes,utdiximusdelride> 
oriunturque ex varia lucis udmixtione cum quadam opacitate iSc per(picuitate;undealiquando 
rubrx, aliquandocandidx, 6c aliquandonigrx apparcnt, nam cum valde denlx (unt , at- 
que adeo parum perfpicux , exiguum intra fe lumen (Lifcipiunt, ideoqucvidenturnigrx; 
quandoverofuntrai-x, parumhabentopacitatis,ide6queplurimumlumenfu(cipiunt,<Scap- 
parent candidx ; quando autem nubes aquofa Soli ILibjicitur, ita lumen cum opaco &. perlpi- 
cuomifcetur,utaccendaturrubor,app.ireantquerubrx. 

Conclufio feptima. I.ixquulisnubiumaterra eftremotio, tum propter diverfos vapo- 
res, namrariores & fubtilioresaltiusaiTurgunt, cratlToresvero&denlioresmanent locohu- 
miliori tumobdiverfamfiderumvirtutem,quorumalia altius attolluntvapores , aliaminus 
ake; tumdemum propterventos,quihincindenubesagitant. Cxterumcertumeft, xfta- 
tealtiiis atTurgere, quia reflexio radiorum Solis hyeme minor nubcs citius condenfari patitur, 
Certum videtur fecundo , infimam alticudinem multarum nubium elfe minorem quam quin- 
gentorura palfuum. Namexperientia conftat, Ixpeexmontibusautcollibus, quorum alti- 
tudo perpendicularis eft cercilTime minor, qu.\m quingentorum pafluum , apparere nubes in- 
fra verticem illorum.Neque dicas, illas non elTe nubes, (ed nebulas, nam vapores concreti,qui 
rcfolvunturinpluvias, nubeslunt; iftiautemvapores, dequibusloquimur, (xpe in pluvias 
refolvuntur; namfxpecontingit, utin montium iftorum verticelit lerenumcoclum, inpla- 
nicie vero&adradicesfitpluviadccidens ex illis vaporibusconcretis; crgo. Cert6 nubcs 
nonproculterradiftare,motus,quivideturcelerrrimus,fuadet,fi cnim remotxforent, tam 
parumearummotuspatcretoculoiquamparumSolis autLunx vaftiftimarum molium cur- 
fusfuboculumcadit. SententiaigiturMagirieft 6c compluriumaliorum, nubes interdum 
vix abelTe fpatio dimidii milliaris, ubi lecundLun auftores incipiunt cogi omnes vapores , in- 
terdumveroinquitille,ukeriusafcenduntadmilliariaGermanica 10. 23.40.70, ukeriusau- 
tem tacilii non alcendunt. 

Conclufio odava. EfFcdus nubium prxcipui funt terrx fxcunditatem , & feminibus, 
herbisqueincrcmentumhumiditatefuiprxbere, ficcitatem, 6c hinc enatam fterilitatem a- 
liigere, folarium radiorum xftum temperare. Quocirca nubes haud immerito dici queunc 
velumquoddaminterSolemiScterramfapientisfimaprovidentix Divinx lege variosad ufus 
obduftum. 

Quxres primo. Quid denotent nubes apparentes in aere floccis lanx asfimilatx. Re- 
fpondeo: pluviasplerumquecum trigoretuturasprxnuntiare ; qus aucemgradatx&ficcat 
ad modum ovium gregis apparent,ventos denuntianc. 

Quxres fecundo : Cujus tempeftatis fignum fint nubes purpurex in ortu vel occaftiSo- 
lis y Rclpondeo,juxtailludvuIgare. 

MAni 



128 Mcteorologia 

Mane riibens cahm ventnros indicat imbres ; 
Sero riibens cwlum, cras indicat ejfeferenum. 

Quxresteitio: Nubiumcolorniger, uti& albus quid fignificent 1 Refpondeo quoad 
primampaitem ; fi Sol oriens nigrelcat, ccquc pluvias ac ventos portendit, nubium enim 
nii^ricans color vaporum conftipationem & confequenter idoneam ventis & pluvix matcriam 
notat- & ventos quidem,fi nubium exardo in latum diflipatio fiat; pluviam fiSoiis vi c.n um 
inaqueas partes fiatdiHblutio. Qiiod attinetad fecundam partem, dico ; albas nubesa-Itivo 
tempore orandines , hyemali vero tempore ni ves indicare. PrcEcipue vero, ciam albx nubes 
vefperi propeHorizontemapparent,ptrduosf>Epedies,auttres continuos hyemali tempore 
frioorisautnivisindiciumpra-bent. Quoetiammagiseodemtemporealbicant, & aerinfu- 
perpoftapparentiamillarumeritcalidiufcu!us,eocertius nivcsindicabit. 

Quoadreliquasaffedionesnubiumobfervaprimo, Nubescrafliores quocunque anni 
temporeadHorizontempropedependent, aut montium jugis incumbunt pluviasjporten- 
dunt ; fccundo, fi pluviofa nubecula fuper montes exoritur, p.aulatimqueaccrelcerevide- 
tur, ingentistempeftatiscertumfignumanautiscompertumeft. Tertio altiftimxnubes in 
nivem potius, quam in pluviamconcrefcunt; undelcepe cLiminfubjedisvallibuspluit, eo- 
dem tcmpore in prtEcelfis montium jugis ningit. Quarto nubes profunds colore viridi in 
atrum vergente ciim fulphure & terreis exhaTationibusfintadmodumfo3Ca;;,qu£Eidcircoet- 
iimitacileinflammantur^&faaaincenfione&inflammatione congeneres particulas lapideas 
•citocongregant, plerumqueintempeftatibusgravesminanturiaus&percusfiones. 

Colliges, variaetiamquandoqueoftenta&fpedtraapparere in nubibus ex fpeciali DEI 
ordinationeadfuturoseventusindicandos. Ita anno 1^56. dief. Februarii in quodam Hi- 
Ipaniaoppido, coeloaquofb &:nubilovifi funt duo adolefcentes armati gladiiscongreificn- 
res, quorum unushabebat in Ijeva parmam Aquila infignicam cum infcnptione: Reg».ibo', 
alter lcutumperlongumcuminfcriptione: Regnavi. Veri^im cum Monomachiam inUicuil- 
fent, Aquilamhabcnsproftratohofleviaordemumevafit. Aldrovand. 1. 2. Ornith. cap.2. 
Pluraalia^edh-aaereaexdiaisconftant^&paffimabauthoribusannotantur, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Malefaftoribus benefaciendum. 

Vlndidla: genus aptiflimum tibidifto, Politice, quoituus erubefcere difcat inimicus : 
opprime eum , <Sc in finum illius deplue. Injuriis illius obvia , brachium contra ipfum 1 
excende. Nonqualicerinproverbium ^but vi^idfcla Moptokmca, ubi par pari refercur, 
(Scpromaloredditurmalum; fedqualisexnubelegiturreciprocandi genius, Collocata fu- 
pra mare nubecula e falfo marinx aqux vapore amaricatur, ipfa tamen & amarorem dige- 1 
rit, 6cindulcemliquoremSolisopedeftiIIat, &:largoacbeneficofinudulces pluvias rcfun- 
dit. Non qualiterZeno Ifauricus dicere folebat : yWi^!/o «fl^o wj^to c«»f/Af. Non qualiter : 
■luliusPolIuxfcripfic: CLiuusdavo-, paxilhts paxillo excuuind.Hs. Id enim foret, quod Homero 
(i'i(b\\cvLkiffiorhummorho-, vuhius vulnere Ljtrare velle. Imparpari eft reterendum,bonum ma- 1 
loreddendum. QuodOdoandoFarnefioinlaudumnumerumacceflir;cumin eos benefi- 
centivtfinumaperuit^&charitatisradiosdifperfitiquinomini ejusumbramoflrundere,acge- 
nerofofplendorimaculam inurerenitebantur. InhacparteLongimanumteopto, brachio 
lurisacvindi£l:«longiusgraticebrachium habeas. Pulcherrimahac deformitasgencrofipe- 
aoriseft;LacertomHericordixvindicativammanumexcedere.AureisfcriptumeIementis fi- 1 
xumvellemheroicis animis Marci Aurelii, optimi Romanorum Impeiatoris, exemplum: | 
Permagnumbelliacvidorix prxmium leexfpeftare , fuos adCommilitonesdicebat, quan- , 
tumunquamquisaccepit. Quodveroillud prxmium 'i Homini, cjui i»juriamfecit(CdiVnMn 
JmpcratoriaMuseConjugis Interfeftorem intellexit) ignofcere &: illi qui amicitiam-,fidemciue 
violavitt amicum & fidekmpermanere. Nihil (ane auguftius , nihil pulchriiis, quam nullius 
venix petitionem exlpeftare , malefaftis beneficeatia obviare. Maoni animi e^ proprlum-, 
placidurn ejfe & tranquillum, injurias atcjue ojfen/iones femper defpicere. Seneca, Julii CvVlaris, , 
&TitiVelpafiani, Adriani, &-imprimis Auguftilaushaud mediocriseft, quaiibi Parcntum 
nomenpropriu.mnonvindicandovendicarunt, Senecatefte: ol> nulLim aliam caufitm ■, c^uam 
gjtibd contumtUas nullk crudelitate exec^ucbantur. Quid congruentius, quam Lauro olcam jufi- 
gere? illacapuc, Iijec manum exornat. Speciofius alicjuando injurias vince beneficiis-, cjuxm mu- 

mi. ' 



Philolophico-Politica. 



139 




tui oduferttnaciA fenfkri. Val. Max. Philippus Macedo in hoc vel maximd Rex fuit , quod 
omnes ferd conviciatores fijos beneficentii tecerit amicos, verc patcrno infiliumAlexan- 
druraargumento,quiidproverbiilocodidicit: Regium e(l-, mde andire , &be»efacere. Specu- 
lum fit tibi Auitria, quae dum Clemencillimaaudit , plures fibi plagas lacerto mitericordix, 
quambrachiojuftsEanimadverlionistecit vedigales. Gentilitium ejus umbonemvide; ru- 
boremcandore,la6tefanguinemvides maritutum, ieveritatem vidcs amori jundtum ; at ita, 
utfinu,&mediofcuticingulo, lacgerat ac candorem ; propiiis ei cordi Clementia, quam 
jufticia. 

QUyESTIO U. 

De Nehiilis, 

COnclufioprima. Nebula^nubedefcendenseftaridiorpars nubisincubansteiris, noQ 
enimtotanubesfolviturinpluviam, fed pars ejus aridior in nebulam vertitur, ade6, 
utnebula (quemadmodum Ariftoceles definit) fit quoddam veluti nubis excremen- 
tum,3c ejus decidentia.Sicut enim in rcrum viventium nutricatione, quxdam alimenti 
partesinipfamreialitsefubftantiamtaceflxmt, alix inutUes 5c excrementitix funt ; ita & in 
nubc qua;dam partes in aquam mucancur , alix ad aquam gignendam minus idonex , tanquam 
nubisexcremencapoftpluviamremanent.lIndebendoblervacPacer Maurus, quod halicus ^ 
calorefolari elevatusconftettripliciparte; primapars confiftit inpartibus fpiritofis ac fic- 
cis,tubentibusnacuramigneam ; fecundain vaporibus humidis oc aqueis; tertia in exha- 
lationibuscrallToribus, acparticipantibusnacuramcerream, iftje tres parces licctinitio fimui 
afcendant > tamen quia inxqualem habent levitatcm ac virtutem alcendendi , in progrcflli fe- 

R gre- 



130 Meteorologia 

gregantur ; &:rumo(itatesquidemigneaE, utpoteleviores,evolant, 3cafcenduntetiamusquc 
adtertiamregioncmac;vis,atqueadSphxramtgnis; exhalationes terrex, utpote gravioreSi 
dercendLinr usque ad infimam regionem aeris, ac remanent i a locis humilioribus ac terrce pro- 
pinquioribuSjibiqueconcrelcuntinnebLilas&caligincs; vaporeshumidiutpote medii in le- 
vitaccfiftuntin fecundaregioneacibi concrefcunt in nubes. Et ex hujusmodi nebulis fa- 
£ta;(ijntlinedubio/Egyptiacxillaetenebrx,quxpoterantpalpari; 6c propter nebulx denfi- 
tatem motumlocalemimpediebant. Atquehxcprimanebulaefpeciesell; , quse defcenditS 
nubibus. Ex his fubfequens dubium re(blves : 

Cur hxcnebula&caligofintinlxcundx aquarum 6c non relblvantur in pluvlam , quia 
nempe conftat exhalationibusterreis&: tieculentis, atque ideo nonrelblubilibusin aquam; 
deindeeciamrationeloci; nubesenim, cLimfintinloco frigido <Sc maxim^ apto , utibi va- 
poresredirepollintadfuumnativumlrigus, polEint in pluvias refolvi ; cumautemnebula: 
ad ralem locum non afcendant ; ideo ineptx (Lint, ut in pluviam folvantur. Oliverus me- 
iininit; haudlongda portu Formo/i intv.itiammnointev Baldiviam inChili ac Civitatem Z-'»»* 
incidiire(eintempeftatemnebulofam,inquavixadlapidisiiiiuiTiquis viliam protendere po- 
tuit; nebula autem illa fuit inftar ficci pulveris admodum farinx comminuti, unde& vc- 
ftes eorura , qui injnavl erant , conlperfa: ita albicarunt , quufi farina alba fuiffent con- 
fperfcE. 

ConcTufio fecunda. Nebula^humidioribus locisafcendenseft crafTus quidam vapor 
cx humencibus locis elevatus,<Sc manens in infima regione aeris ob fpilluudinem, quam firigus 
tanquara caufaefficiens inducit. Gigniturferme fub finem vel diei, vel noclis , qux humida 
fuit, quoniammultumvaporumeterraexit. Hiautem vapores, prout funt afFe6:i, nebu- 
\x etiam , qux inde fiunt , varios odores fpargunt. Teter odor non raro in illis deprehendi- 
tur,quodfic, quianebulx conftant mixcione exhalationum ficcarum cum vaporibus , quae 
cum non fint tempcratx , cuin iisdem fxtorem pariunc. Wormius in Mufxo fuo refercin 
partibus feptentrionalibus vernotempore, cumdenPxadmodumnebulxex mari exfurgunt> 
mures,quos indigenxaliasZ-f?w»»^rvocanc, curaulatimapparere^imo&cumncbulis iftisaerc 
tranquillodeciderefolere. Eifevero nebubshasingeacisfxtoris,icaquecrafras, uc fpirandi 
faculcatemadim.inc.Goinpcrtumeciamlcribic,poft nebuias hujusmodi vernales mures (xpe 
fupernivesinaltiinraismonciumjugisin admiranda alcicudine reperiri. Coecerum ecfiAri- 
ftoteles inter nebula-n Sc caliginem nullam ponit difFerenciam, uc nec nomine dilcernac, quo- 
niamapudeum x/ui')^^^'^ communiseft vox: quidamtamenfic difcrlminanc, utnebulafitva- 
pornonadeocoaSlus &:denfacus,fedrarior &:(p3rfusnacura, cScloco medio inrer nubem & 
vaporem. Galigo vero fic afpiratio condenfata, ideoque hanc calidis potiias,quam firigidis fie- 
ritemporibuscenfent. ANubibusverodifFercnebula,quodhxcficterrxvicinior, 6c vi fri- 
goriscitiusconcrefcat,necitaobvaporum craditiemaiciuscoelum verfiis evehiqueat. Jlaec 
fioriencisSolisprxfenciaextenuetur&evanefcat, ferenitacis fignum eft; fi confeftim afcen- 
•<iat,<Sc ad aerem frigidum evecta una cum vaporibus con crefcat, fxpc in pluviam vertitur. 

Go nclufio tertia : tam nebula ^ locis humentibus furfum afcendens,quam nebula ^ nubi- 
bus delcendens, eft nubecralltor &denfior. Rasio eft, quiatalis nebulaoccupat locum infira 
nubes,confequencerillagravior,ade6que denfior: nam omnecorpus levius quxritlocum 
fupra omne id, quo ipfum levius eft : unde cum nubes (upra nebulas & nebulx infra nubes fint,' 
bene fequitur, nebulas effe necelTario graviorcs nubibus , confequent^rque ipfis nubibus den- 
•riores,quodmaxim(idenebuladefcendenteverum eft,cumconilecur ex exhalationibus ficcis 
&terreis, qux funtgraviorcs vaporibus aqueis. 

Dices: nebulacftminusaptavertiinpluviam, quam nubes, qux in pluviam vertitur, 
quxveroaccedunt magis ad ftatumaqux cralTioradc denfiorafunt: ergo. Refpondeo ne- 
bulam defcendentem cTfe minusaptamconverciinpluviam,quiacomponiturex exh.alationi. 
bus terreis non refolubilibusinaquam, utfuperiiasdiximus: nebulaverb afcendensetiamia 
^pluviamrefolvinonpoteftrationeloci, utpariteribidem annotavimus. 

Dicesfccundo. Nebulafacil<iaSolisradiodi(folvitur,nonitanubes; ergo fignumefl, 
nebulam elTe rariorcm, nubem denfiorem. Relpondeo, hoc fieri duntaxat rarione loci , in 
quoinveniuntur;nam nubesprxmuniuntura frigore (iixregionis, <Sc nonita nebulx, quas 
absque ulla, vel (altem minori refiftentia f rigoris folari radio patent, ideoque hx faciliiis , illx 
verb dif^icilius folvuntur. 

Dicestertio : nubes eftinloco frigidiori, ergo necefilirio debet magisconftipari&coji- 
denlari, quam nebula, ficque eft denlior ipsi nebull Rclpondeo, nubeslicetfintinloco 
frigidiori,nonideoxqueacnebulascondenIari- tumquiaparcibus 6c fpiritibus conftant llib- 
tilioribus; tumquiaaliquandoad(untalixcau(x<5ciatluxus fiderum illud frigus tenentes & 
moderances, nemagisdenfencur, 

Coa-. 



Philofophico-Politica, 131 

Conclufio quarta. Nebuls afcendentesingenitoternE calorepotiiis,quamradiisfola- 
ribus excicaiuur. Maneequidem, vel vefperi fxpius ; raro fole fervido terram obducunt, 
fubitoetiamtotumhoiizoatem complent, atque cx certis locis erumpunt, qux omnia nora 
cadunt in vaporcs a Sole actractos. Ex diftis 

Colligesprimo: cx humidioribus &: humilioribus terrse locis , ex paluftribus Sc flumi- 
nibus trequentius & majori copia elcvarinebulas , quam ex locis aridis, exceUis , ac ventorum 
flatibus expolicis. 

Colligesfecundo; nebulas dilliparivcISolisinillasagentisvirtute , vel ventorum flatu> 
aut etiam repentinx pluvix lapCu. 

CoIIigestertio. Dummane tuerunt nebula: , meridiem fieri calidiorem , lic^t enim 
illascalorSolis dilculferit, aerem ctiamdiflipatifaciunt denfiorem, calorautemin denfiori 
materia receptus, magiseftadtivus. 

Colliges quarto. Aliquasnebulasprorfusefleaqueas, aliasvifcofas&limum exquaTi- 
tatc corporis , ex quo fublimantur, congenitum habere, quae abaquisputrcfcentibusexipi- 
rant, ut diitum cft , fsecorem habent , tuflTmque creant , & noxice funt; unde urbes palu- 
dibus aut bcubus adlitx minus falubreshabentur. Huc refi^rri poterit, quodGcrardusde 
Veer in defcript. fecundcc navigac. Batav. anno ifgy. memorat, dum Icribit, nebulasadeo craf- 
(as, acque ingentium guttarum cerramillam obfidere , quarum unica eciam ferd commu- 
nepotorium vitrum admediecacemimplerevalet: foletetiamnebuloiaillaaqua valddingra- 
lum farcorem exhalare. Simiiiter Icribit idem, dum 4 S^w/V/co /)or;« folverint , tam crafll 
nctulatuiflenavcsobte(5tas,utexunanaviadaIteram,qux primo vixadlapidis jadtumdifta- 
bat, pvofpicere nequiverint , etiam ob nimiummadorem funes naucicos bene , ucvolebant, 
tra(itarcnoiivalucnnt; neetiamiplinavesinprogreiruinfeinvicem impingercnt, continuo 
buccinarum , iclopetorum exoneratorum atque tormentorum exploforum Ibnitu , invicem le 
moncrc dcbuerint. 

Colligesquinto. Nebulofistemporibus miasmapeftiferum facilius transfertur; unde 
tunc plures inhciuntur, acincereunt ; ab iisigiturpeftistemporemaximecavendum. 

Cclliges (exto. Nebuiofatempora func lerenis calidiora cceteris pavcius , ratio eft, 
quia ferena tcmpora funt cxhalacionibus magis expertia ; nebuloia vero funt plena exhala> 
tionibus, quaefuocaloreaerem calctaciunt. 

CoUigcs feptimo. Nebula; Autumni tempore in his regionibus noftris funt frequentio- 
rcs,quodcerra tunctacilius& uberiiisevaporec. Quxveroverno tempore, poftquamter- 
ra diu i?;:lu conftridatuit,acinprimisinMarcioconcingunt , infalubriores cenlentur. 

Co!iigcso£lavo. Nebulx, quac immediacepoftpluviam incerdum timoncibus furgunt, 
fiuntex iisvaporibus liccis,quospIuviaperinanerepevtos (uolapfii depreflit, illi vero, quia 
ob ficcitatemfuaminaquas relblvi non potfunt, rurtus levitate lua in tublime contendunt, 
locum, undcpulli lianc, repeticuri. 

Colligesnono. NcbulascerramfJECundare ■> quiafunttxculents & cratTae, atque adeo 
adficcundandumapta; ; trumentotamen 6c frudibusmaturis, vel propinquismaturicaci no- 
xiac funt , quiacuin nnt tevrex& fatis ficcx, exlijgunt humorem trumenti&tiuduum. Re- 
fiert tamcn lofcphus a Cofta lib. ^. c. 2i. ubi aPeruvianis montibus Ari^ua , & Arcqniepa in 
campi plamtiem defcenditur, jamalongetefcconfpedtui orteruntduo colles, quorumunus 
altcropauloaltiov, clarior & lucidior comparet, aiter vero pviore demitlior , & oblcuiior. 
Solct hic nebula rorida(cum nullxibi decidantpluvix) omnem irrigationis pluvialisdete- 
ftumcompenfare, fatisquemire conduccre. Etlicdtetiara in earegione profluences aqua: 
per campos deducancur, roscamen <5c nebulofus aer magis conteruncherbis,plantis, <Scfru- 
gibus; iis enim quacunque de caufa impeditis agri omnino fterilelcunt ; unde colliges has 
nebulas nonetre terreas <5c ficcas, fedprorfusaqueas. 

Quxres, numncbulx etiamtempeftatis indices fint ? Refpondeo, in aliquibus locis, 
praEfertim fi c montium jugis furgunt , eas omnio fignum efle tempeftatis impendentis. Ita 
mGaliixDelphinata haud proculadurbe^i?««4aItusexurgitmons,incujusverticeftagnum 
eftaqua repletum , utide omnes tempettates illius regionis originem trahere cenfentur. Cum 
cnim nebulofusquidamvapor inde notacuratcendere;moxtempeftatemvalidamcumtoni- 
truis 5c tulminibus afFuturam conjicitur. 



R2 CON- 



132 



Metcorologia 

CONCLUSIO POLITICA. 

Ingratitudo vitium commune. 



40. 



li 



jsr.^ho. 




'WaH^artffsJfseph ■SKajljnzi del.Xihj:y 



.C.Sf. 



c 





aiblevatus inaaisre^ionem, atque ad fublimions domic. u fedcm promotus nebulofuS 

vJaporT quam in^rams fit , quis non vidct \ Solis admm.culo levatus ohumbrat leyan- 

^ tem. AuPufto Ulius oculo velum obducit , ne in .nfenora derp.c.a^ E cum velutex 

luto, aureo Nronarcharuccoilante,emerIcrit,Promotoreme)CCcecat. Nebulafu.ft.,mgra. 

teSabinorum RexTati ; Tarpej^E opera Romanum occupaft. Cap.tol.um , levantem ad 

umbrasabTegafti, promJtricem luffocafti. Nebula fuift. .ngrate Jafon : Mede^ ope yel. 

luTaureum ,^& infignem deMinotauro viaori«m reportafti; fqualore & ^rumms opjrcf: 

famBenefaaricem leftituifti. Anguis in (inu eft, qu. benefic.um non agnofcit Lup ca- 

uh^f eftTqui beneficium feaccepifte negat; at omni t.gr.de pejor eft, qu. beneficK> makfi. 

crm redcHt. In lngr.titH^^ne nU mdi non ineft , enuncav.t C.cero. Experto crede. Hu- 

rwr. .^lus facundia paulo ante Sc nominis commendationem, <Sc vits protelat.onem obtmuitPo- 

^ / DUii^s; deliaireatu eladio fubjiciendus. Scelusfcdereaux,t.ngratuspatr.c.da;Benefaao- 

^«,..U.Fl^us, d^eh^^^^^^^^^ oppugnavit , Ciceronem Popilius crudeh manu v.ta fuftul.t. 

Cax S alemem devorat ; ingracus Nero Agripphiam par.entem truc.dat Auguftam 

DomuSimi Romanorum C^faJis lubeas , Julium confp.ce pro popuh emolumento jur. 

diaantem, M. Brutum inRegni SuccefTorem , Filiumque adoptantem , pro fol.ofedentem 

confp ceTsicariorum Caput gt Brutus , ada£lo in benefica vilcera pug.one de throno dej.ct, 

3 eo in thronum (ulficicndo meditatur. Ita qucebona dantur, nocent: matenama^ 

ageWeft,qu^debuift-eteireamorisiIllcium. Nelcitfchcemufum, qu.proaurovcnenum 



Philofophico-Politica, 133 

«fundit. Qy6 magts impletur , magis inde, velut Luna pkna , reccdic : pro gratia odium 
redditur. Corn. Tac. ubera plena fiunc (copus homicidii , quaiirer in Tiienaionica: matris 
pectus Antipater detiEviit. Quos luis fumptibus aluit canes Adbeon , carnifices fentit in pro- 
prium herum ingratos. Argumentum tyrannidisded^reArhcnxinAriftide, Themiftoclc, 
&pericle: Roma in Coriolano , Camillo , &Tullio , igni&; aqua interdidis, a quibus ple- 
nis beneficiorum fluentis rigabantur. Ita veriflime queftus Seneca , qui & iple lad:e la- 
pientiac Neronem , humanam illain belluam , nutriens , languincm tudit : Beneficia in fc-lHs 
verjdfiuit , & jnngHim corHtn non fnrcitwr^ fre quibus Janguis fttndtndw efi, CUdie of venenu ie/ie- 
ficiafiijmmitr. 

Ne proinde ab ingracis excacceris, beneficia ccecus non conferas. Libcralitas ratio- 
nalis fit. Laudabiliter erogatur, quod datur dignis. Non nummum oculis examina, (ed 
cui das, perfonam. Immerenti qui tribuit , fibi necem emjt , viperam educat. Merccur 
nihil, qui immeritosprsBmiisornat. Nam <Sc ipfi, cui dedic , nocec ; & fibi cuculum ibvet. 
Beneficium apud bonos depofitum, thelaurus eft ; multis vigilantibusamicis cuftodicum. 
Collatum Parafiiis & Palponibus absque quxftu diffluic ; quia Pyrauftis exhibicum , qui flam- 
mam non fentiunc charitatis. HlMdhonis Principihus crefiere heneficium , dicebat TheQdoticus- 
Rcx, quod fciunt frudenti Ltrgitate frjftare. 

QUtESTIO III. ■ 

De Fliivia» 

Csnclufio prima. Pluvia nihil aliud eft, qudm nubes in aquam Ibluta-. & guttatim 
decidens; nam vapor prius calidus , a calore produdo penadium refluxum,velper 
fubterraneos ignes evanefcente calore, iScpartibus fpirituolioribus, vel per antiperi- 
ftafim, vel per frigidum aerem, vel per vim propriie natunc ad nativum redit aqua: frigus» 
fi-igefada crafteicit , & condenfatur , condeniata gravelcit , & cadit, in pluviamque (blvi- 
cur. Explicatur hoc duplici experientia : prima e(i alembici diftiHatorii ; cum enim flores» 
vel aliquid aiiud diftillatur, vi ignis <5c caloris vjpores attenuantur & elevantur, moxa (u- 
perpo(ito operculoirigetadi concreicunc vcluti in nubem , & deinde refblvuntur in hu- 
morem aqueum ; qui per tenue tbramen diftillatorii elabitur. Secunda defumitur ex de- 
ftillarionibus (eucatarrhis. Calore ftomachi vapores ex cibis extradi attenuantur, <Sc elc- 
vantur ad capur , ibi vero frigefadi a cerebro , quod eft natura: frigidiE , concredunt prim6 
veluti in nubem , quae caufat illam gravedinem , quam experimur aliquando , donec refbU 
vantur in humorem aqueum , qui paulatim & veluti guttatim diftillatur per nares , & a- 
lios meatus. Quod acciditinhomine,qui mundus eft parvus , evenic etiam proportipna- 
liccr inmundo majori ex caufis proporcionalibus, 

Ex his pacec primo, qubd cau(a materialis pluviae fic nubes fada ex vaporibus ad me- 
dium aerem evcclis. Formalisverb nubes ip(a velbluta in alto , in cerram defluens ; effi- 
ciensaucem fbrmafubflandalisaqua, qux feadpriftinumfrigusreducicadjuvantemediaae- 
risregionc<Sc antiperiftafi, ad quam etiam mukumconducuntcoelcftesintiuxus, nam quo- 
tiesSatumuscumJovejungitur in cancro, lcorpione &: piicibus crcbri verno tempore lijnC 
jmbres. Hinc etiam diebus interlunii, cScplenilunii tantx contingunt mutationes in aere, 
Multumparitcradpluviamconfisrunt venti,quorum aliicogunc,alii diffiant nubes. 

Conclufio fccunda. Dividitur pluvia in ftillicidium , imbrem & nimbum. Stillici- 
dium eft pluvia decidcnsperguttas minutirTimas, qusefblet etiam vocaripluviapulverulen- 
ta, Germanice SCilubrcOen. Caufae ftillicidii funt plures. Prima eft ex co,quod nubes 
cx trigoris debilitatercfoTvitur paulatim, iScin guttas valde minutas, (icutciim quis lentifti- 
mc lijdat. Secunda, i)uam affertCabeub in textum 47. lib. i. Meteor. eftpropinquitasnu- 
bis, dicit enim (e cxpcrtum , dum iter faceret pcr montes ; qubd , dum ambularet per nu- 
bem circa montis latera , perfundebatur pluvia pulverulenta, deindc verb cum fub nubcm 
delcendifret, ita ut nubem haberetfacis elcvatam, (enliffeimbremcopiofiorem. Putater- 
go cauiam ftillicidii oriri ex eo,i^d partes aqui , in quas nubes relblvitur , adhuc unitse 
non lucrint in guctas. Imbcr eil pluvia decidens per guttas grandiores. Oritur cx eo, 
qiibd nubes debite condenlata refolvatur a trigore proportionato , & quod diftet adeb , ut 
pjrtcsaquxcoalefcercpofllntingutusjuftxmagQitudinis. Nimbuscflpluvia decidensper 

R j guttas 



134 Mctcorologia 

guttas maximas Sc Cte<\\icm\(C\m»t. Oritur cx eo , quod congregetur in unum locum magna^ 
Vaporum copia, quivald^condenfcntur, & psnelimulrelolvantur inaquam; exhoc enim 
lequitur, ut cadant veluti Bumina aquarum. Stiilicidium eft hyeme f requeniius ; Imber au» 
tumno &vere; Nimbiautem iniftate, quiatunc faciliiis plures guttx in unam coeunt, vel 
quia aif r infimie regionis tenuior tunc eft , & calidior j vel quia tunc nubes magis tHgefit per 
antiperiftanm, &in majores folvitur guttas. 

Quaerestamen in genere,curguttatim pluviadecidat,noncontinuum autem ducat ri. 
vum^ Relpondeo, caufam efTe, quia , cum fiatpluvia cx vaporibus concrefcentibus , & fic 
in aquam abeuntibus , tota fimul nubes concrefcere nequit , fed per partes ; nonenim tota 
aqualiter nubes ambitur a frigido aere , nec tota jequaliter calida fadta eft a Sole , quse aur 
tem partes calidiores funt , tardiiis refrigerantur , quam alia^. Sic ergo concretse partes a 
Don concretis avulfx decidunt. 

Conclufio tertia. Pluvia ex diverfa vaporum mixtionej ve! eft dulcis , vel amara , alio- 
que fapore prsdita. Dulcis plu via eft , quando vapor eft aereus humido immixtus , & ejuSr 
niodi pluvia fkcundat terrs nafcentia. Amara pluvia eft ateneo, ficco &: adufto lalis fibi 
admixto. Et ejusmodipluvia plerumquenocet, quia exficcat&facitfterilefcere, ficutace- 
tum &c urina. Huc quoquereterendapluvia falla, qu£e fit propter exhjlationem vapori 
immixtam. InSumma : Sicuti aqua fbntium a variis terrarum, per quas tran(eunt,quali- 
tatibus varias & ipfae fortiuntur qualitates & fapore» ; ita etiam aquie pluviales ex divexfis 
vaporibus diverfos fequuntur fapores. 

Quxres, curguttx pluviarum fintrotundx? Refpondeo, triplicem hujus rei afTignari 
rationem. Prima eft, quia partemmediamomniumcorporum robuftam eue convenit ad 
incolumitatem , ad quam rem figura rotunda eft aptiftlma. Secunda , quia toca aqua tan- 
quam totum o/uoyi^n etiam retinet rotunditatem, propterea quxiibetejuspars in oibem 
conglobatur. Tertia, AlbertusMagnusvulteasvolutationerotundas fieri, adde, quod fi- 
gurarotunda meliusaeri refiftant ambienti. Quod autem gutts fintrotunda:, piobant la- 
pideS) qui fubftiUicidiisexcavantur) 6c guttas pendentes intoliis arborum. 

Coaclunoqu3rt?« Signaimminentium pluviarumfuntplura : primo rubedomatutina 
inSole , indtcat enim fiibjeftara efTc Soli nubem aquofam , qus facild folvatur in pluviam, 
Contrariumhabetvefpertinusnubiumrubor, liceta vaporibusc.iulLtur, quiavapoiesvefpe- 
rei horizontem occupantes calore Solisabeuntisdeftituti nodlurno frigoiedeniatirevocan- 
turad terram. SecundopallorinSole acLuna , utpote qui ex intetjedia aquofa nube oritur. 
Tertio fi Sol in ortu major folito confpiciatur , talis enim magnitudo oricur ex humoribus 
craflis inter nos 6c nubem interpofitis, Quarto , fi Sol coeruleus appareat in ortu , vel in oc- 
cafii ob eandem caufam. Quinto ranarum coaxatio , animalia enim humida exhilarantur 
temporcfibi convenienti , vel quia cum humidx fint,humorexeorumcorporibus excrahi- 
tur , qux vaporum extradlio fenfum , fenfus clamorem parit, fimiiiter galli canunc, cum 
cnim lint natura calidi , a vapoi ibus afcendentibus refocillantur. Idem indicant f ulics matuti- 
num edentesclangorem , mergi, anatesque pennas roftro purgantes , mergiftagna fugien- 
tes , mergi fugiences in mcdicerranea. Volucres quoqueterreftres contraaquamclango- 
rem edentes, &feprofundentes. Hirundo volitans propd aquam, anleresdiu clangentes, 
bovesccelum olfacientes,f6rmica;abfconditce, lumbriciemergentes: Sexto ex rebusinani- 
macislapidam 6c parietumhumiditas, quia illa fitex multisvaporibus humidis& craflis,qui 
ciim afcendere proper^ nonpofllint, adhsrefcuntadlapides. Idemdenotat ftridor oieiad 
lampadem» quiavapores, qui attrahuntur, illi attrahuntur 6c mifcentur. 

Conclufio quinta. Pluvije Univerlb neceflTariJE. Ratio eft, quia fine his exficcaren- 
tur omnia frugum genera. Pafcunt hxarbores, fIore3,herbas. SuppeditantfbfTilibus vi- 
fcofitatem. ^ftustumSoIis, tum fiibterraneorum ignium temperanc; noxios fpiritus infi- 
mam regionem obfidentes, inhominum pecudumque ruinamcongregatos molediainter- 
ram detrahunt; fontes<Sc fiumina vel excicant,vel augent. Llnde fingulare naturce benefi- 
cium eft , ut dum pluvix d nubibus prcecipites in terramlabantur, e terris ramen rurfus in vapo- 
restenuatx redcant infublime. In..Egyptotamennunquamferepluit ; Sunt,quipluviasde- 
tedum calori tribuant, fed mults regiones calidiores pluviis madent; aliiventorum penu- 
riam accufant, fed quis nefciat , Etefias Mgyptum trequenter pertiare , unde rationem 
eflfe exiftimo, quod nubes in eum tra£tum delats ob fpiritus nitrofos nubium liqua- 
poncm prohibentes > in pluviam folvi non pofTint. Econtra Narnivenfis ager pluvia fic- ■ 

cari 



Philorophico-Politica. 13^ 

carl, SolisardoremaderercribitLira riinio. Fortd quia terra fpongix inftar porofa aUapfbs 
imbrcsllaciinabtoiltetinprotiindum, maxime li aquam haberet llibterraneam ; vice verla 
vero prolicientc Solis ardore, taciiis per eosdem poros vapor alcendit , qui ubi aerem trigidio- 
rcm (onlciit, inhumoremabiens terrammaderetacit. 

(^i.trci hicprimo: Cur imbres fint trequentioresinhyemejquaminfcflare; Retpon. 
deo : Kationcm elie, quiasttate major eft calor , confequenter pluvi.E debent G(\^e intrequen- 
tiores, nam pkivix non oriuntur proxim^ ex eo, quia vapores elcvantur furfum, quod eft opus 
caloris,ledexco,quiavaporeselevaticonden(ancur> &:cadunrdeorsum, quod eft opus tri- 
goris; inxftaceautemviget&regnatcalor; undevapores elevantur & alcendunt; hyeme 
vero, ciim regnet trigus, vaporeselevati gravetcunt , & detcendunt deorfum in pluvias. Hinc 
colligitAiiftoteles textu46.1ib. I. Met. dari mirabilem circulationem vaporum atcendenti- 
um, &;delccndentium,qux circulatioimitaturcirculumSolis, qui dummoveturperZodia- 
cum, modoacceditadnoftrumverticem,dum a Tropico Capricorni progreditur adTropi- 
cumCancri^&cauljt itftatem:modoreceditanoftrovertice,dum a Tropico Cancriregre- 
ditur adTiopicumCapicorni, &:cau(athyemem. Similiter crgoaquiExftateconvertuntur 
inaquam,&:rcriuuntdeoifumperpluvias, nives&c. ideohyemeabundantaqu£eiQterris,ut 
pacetexredundantiafluminum, lacuum,fontium<Scc. aftateverovapores abundantinaere» 
ucpatetexdecre(ccatiafluminum(Sclacuum,qucEprovenicexeo,quodaquxinvaporescon- 
vei li' riuxcrinc lcirlum. « 

Quxreslecundo: Curnimbifintfrequentiorcsceftatcquamhyeme. Refpondeo: ra- 
tionemeire, quiaa-ftateciim calorvigeat,utvaporcsintrigidcntur, debentcogiinmagnaco-. 
pia,utvincantca!oiemacrisambientis, undccum pluvia; ccftivxoriantur ex vaporibuscoa- 
dis in maxima copia in locum anguftum, non cft mirum, li (int vald(} abundantes, & impetuo- 
(x, atque adeo tint nimbi. Et contirmatur, quia ciim calor xftatis (it vehemens, elevac 
fepevaporesinmagnacopia,&:nonbenccoaC.tos & attenuatos, quidcindeftatimrefolvua- 
tur. 

Quxresteitio: Curnimbioccupentparvum fpatium terrx, (Sc durent brevitemporef 
Rcfpondco: Rationcmeftbeandcm, quam paulo ante dedimus, nempe,quia vapores ut 
trigidentur, cogi dcbcnt in magnacopiainlocumanguftum,ergo debentoccupareparvum 
fpatium. RuriuspropteriplamvehementiamiSccopiampluvix refolvitur ftatim nubes , 6c 
cefTat nimbus. Eadem ratio eft, curtales nimbi oriantur ut plurimiim circa verciccs monti- 
um riantecontraillos vcnto,fci!icct,quia ventusdefertvaporesin illas partes , & invenicns 
impedimentummontis,coadunatinmaximacopia,quare unitiintiigidantur, <Sc refblvuncur 
innimbum. 

Quxres quarto : Cur fingulis fere annis circa principium ceftatis , quotidi^ fub merldi- 
cm excitetur nimbus brcvi tranliens. Rcfpondeo, rationem efTe, quia circa principiuro cefta- 
tisfuperficies terrx, &:aqux &: aer illi propinquus propterradiuinrcflexumvehementerin- 
calcfcit,duranteintciimin fecundaaerisregione trigiditate, ciim illic non pcrtingac radius 
rvrtcxus, (Scradiusdircdusegetmajoritempore ad illam caletacicndam ; Calor ergo vehe- 
inens circatcrram,vaporeselevatin magnacopia,quipertingentesad fecundam aeris regio- 
nemnon fatisca!ctaL.tamaradio direito fbcim refirigerantur. Et quia vapores prxcipude- 
levanturcircameridiem,idcopaulopoftmeridiemrefrigeratirefolvuntur in pluvia* Sc nim- 
bos vehementcs. Interim cciam ad fecundam regionem aeris propagacur xftus , atque adeo 
cclTantefubitarefiigerationc vaporumcefrantnimbi.Unde in Zona cciam torridapluit quo- 
lidie fub meridicm. 

Quxres quinto : Cur pluvicemagis ccrramfoecundent, quAm irrigatipnes- Refpondeo: 
Rationem eirc, quia ciim in aere lint ctfluvia & partes fpiritofx omniumrerum , pluvix mulcas 
cxhisdeferunt intcrram ,quibus illam toccundant. Ex eadem ratione aqux fluviales func 
fuecundiores , quam aqux tontanx. Fluviales enim magna exparte coUignntur ex pluviis <Sc 
nivibus, atque adeo funt plenx mulcis fpiritibus , qui defunt aquis fontanis, qux fiint vaide pu- 
rx ic limpidx, clim fluviales foleant efle turbidx. Ex eadem ratione nix Sc ros fcecundanc 
terram, quiaplenafunttalibusetfluviis. Nivestamen foBcundantetiamexalio capite, quia 
nimirum fuo trigore claudunt , <Sc conftringunt poros terrx, atque adeo impediunt exhalatio- 
ncs (pirituum, qui evolarent, unde occlufimeliijs a terra imbibuntur. 

Quxres fexco : Llcrum quo alciores func nubes, eo guccarum mocus circa terram fit velo- 
cior! Refpondeoaffirmaciv^, quiagucculx illx quo longiiis teruntur,eo in femajorem impul- 
lumimprimuncficqueperfedius principium motQsinlehabent,viresque acquirunceundo, 
& confequenter in hne mQCiis velocius movebuntur guttuls iU» cadence», 

Quasre» 



136 Mcteorologia 

QuGcres feptimo : Quantum pluvia penetret terram, introrfumque defcendat T Rc- 
fpondeo, nullampluviameircadeomagnam&perennem, utterram penetret <Sc madcfaciat 
ultra decem pedes in alcitudinem, ni(i terra cribroia lit, & rarior. 

Dices: Arboreseoiiscjueradicesagunt,qu6humoremaqueuminveniunt ; fed radices 
altiLisagunt,quameft:altitudodecempedum, nam Theophraftuslib. 1. de Plantis cap. n.ut 
refertFalopius lib. de tcrm. cap. 4. teltatur, fe radices cujusdam Platani fecutum usque ad 
cubitos 53. ergo. Rerpondeo, hanc & fimiies arbores, fi quse inveniantuv,radicibus quselitura 
irehumoremalicujusnuminisfubterranei. 

Quxres ultimo: Curbrutamagis &promptius, quam homines prxfentiant tempcfta- 
tismutationem, Refpondeo, brutaproprie non prcelentiunt tcmpcftatcm, nequefuturam 
elTe pr£efciunt, fednaturaliinftin3:ueafaciunt,exquibus hominesexperientiavelrationedo- 
d:i,qualistempeftasimmineat,faciIecolligunt. Verumtamen eft, quodaerismutationem 
citiuspercipiantbruta,quamhomines,cujusreicaufaeft,utdicitS.Thomas i.p.q. 8^. quod 
brucaiblisn3turalibusa£tionibusdiftinentur,homoverd variisfpiritualibus aftionibus ita di- 
ftrahicuriScoccupatur, ut ad aereas impreftiones illas percipiendas animum & fenfum non 
applicet. Adhxchomointemperie vivendi tam fi-equentes in corpore fuo fubit mutatio- 
nes,utimpre(Tiones,quaeabaura&;coeli influentia fiunt, vix pollTt diftinguere. Alias inter 
hoinineseciameftreperire,quiaursviciflitudJnem,&tempeuatem certoprasientiunt, &m- 
f allibiliter Iblenc prxdicere. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Liberalitas Politico propria. 



41. 



iV". 4-1. 




Magni- 



M 



Philofophico-Policica. 157 

\.2nifici animi munifici funt. Clauflentla non eft res familiaris, cum communicatio. 
ni nacus lit homo. Non decet pelRilum obducere peiilori , quod univerlis debet pate- 
re Ncc conllric^amanusPoliticumornat,c|uiLongimanuslitoportet. Solomnu 
buslucet, Lunainnumeriscomititalidcribusetiamteras ducitadpabulum : Etpluviamanac 
incublicum: Dives Inomncs'. Nobilcs^c ignobiles plantas irrigac , linum gent univerlalcm. 
Diem C^lar perdidic, quo nemimbcnefecit. In votis muniHcentiaeratlheodoncoRegi: 
OrL*;r>..oL dicmflc.Hmb.r,cfu-i:sr,oj}ris,xc.rrcre. Nihil adco attrah.t ad benevolentu ^^' ^^- '• 
am , ut donorum gratia , qux datur indigis. Ego, inquit Cyrus , O-DHs defervio , cr flura^' t- • 
(emper apfeto '. 1'crum nhi oves comp.travi , r^s nfum mihi Jufjicicntem excedere video , his utwrHm 
'j,Zrix Zedeor , & homi»es dita„do , & bcncjiciis ajfciendo , bemvolemiam ex eis, amorem^ rsc'!/ 
hipiro, dequihm & fecuntatis &glori^ fruEhim capio. Non tam tuum vid-en debct , quod pol- ^- y ^' 
fides , quam quod dedifti. Non proiunditur , quod liberalicer efflmditur. In tuam redun.P «• 
dattamam, quod in iublevandam exundat alterius famem. Semen eft glorice , quoaiiena; 
luccurris inopix. Quidquid in Ci^cntium promanat fublidium , m tuum remanat emo u- 
mentum , ut illc , qui cundta ambitOceanus , quasaiggeritaquasterris, recipit u terns : Ita 
tibireriuit , quod c manibus effluit, tu^ conlulis tamx, ciim redduo te exoneras ^re. Lu- 
cnris gloriam , ciim das pccuniam revcrluram. Fit limpidior , cum haunrur aqua : Iibe. " 

ralitaterplendefcit dantis claricudo. mi^rite exme, tanqHam ex /V;7«, glonoio hoc eftato pn-^- • 
micias regni fubiit Velpafianus Imp. Qnx , quxfo , oratio potiuflet m animos , aui-^sq^e ^f 
inHuere blandius , aut cor &venas inigare benignius ? Nilum , fpem annonce , ac prodro- * 
mum , imo parentcm ubertatis relpiciunt iEgyptii. Fac , oculi omnium u te relpiciant, 
fontem liberalitatis. Nilus ^gvpciorum crelum eft : liberaliter erogando ipli Numini ap. 
propinquas : nihil enim tam Divmum eft homini, quam dc alus bene meren, non tam elt 
proprium (ublimi animo divitias pollidere , quam elargiri. Opes polTidet , ut opem terat. 
arrarium veaigalibus affluit , ut ari alieno fuccurrac: «Sc quod accepit , redclat. Non pro- 
deftlbmentem domi claudere ; Ipargaturin terram, quam pluvui irngec. Infaftigio tetor. 
tuna locavic \ montes interiores la-cundantvalles, reddendo, quas(ufcipiuntaqu«s : tuiii j^.^ j^^^^ 
aureos imbres cum Augufto eftundaris. Illud ( dicebat ) amplitHdinis me^ fit te\UmomHm ,o. 
mne, heneftcem^ promereri. Otiolus in arca turgec Ganges aureus , in nvulos debet exunda- 
re , Servorum eft ad metalla damnari : tibi ip(i inlamis es , fi tenax es aun. Uixilic te- 
runt Maximilianum I. Auftriacum : (^jarUatem mn exfpetlare preces hominis egentis , fed t,bi 
ntcelfitatem vidit , a»te preces opitHlatnr , & aHxiliHm fert. Ab avita hac gloria Ipintum haiu ^^^^^ ^^ 
fitFerdinandus II. idem Auftriacus Imp. Hx emm InRomamfoUo fedit , beneficentiA laude Eidem ^^^.^ 
comparandHS , lepide ali^H^ndo jocaius '. gratiffimHmfhifore dlxit , fi mvam auri fodinam {»,) mterrts ^^^.^_^^ 
VEUS aptTHiffet , mn utfihi opes aggregaret , fed m aliis , <}Ha>itHm feterent , daret. 

QU^STIO IV. 

'De Nubifragio* 

Conciudo prima. Si nubes non fenlim & per guttas refolvatur , fed repentino im- 
bre deflu.it, nubifragium dicicur , quo incegras repcnce urbes occupacas, homines, 
jumenta,dom6sque"merfos efle , qucevis atas vidit. Fitverohoc, non quodnubes 
vertici moncis impada rumpacur, & aquam finu contentam limul etfundac , nullxquippe 
talesin nubibus aqux ; fed (i lepcntinum nubibus frigus ingruat , quod easfimulin aquam 
condcnfct. MemorantHiftorici , inRcgioneMexicana tanto impetu ruere imbres , uc la. 
pfuhominesinterficiant. Ex tali nubitragiominimeheripoterat diluvium Noeticum,ciini 
nccin mari , raceo in acre,tantiim (it aquarum , ut poflint tegere etiam fuinmos montes; 
tancum enim fuit diluvium , ut S. Scripturx teftimonio aquaad quindcnos cubitos cacu- 
minamontiumcxcefferit. Nubifragium tamentalecontigit apudFIandrosinBelgioan.Chr, 
1014. dum magna nubium molcs ex improvilb e coelo delapla, ingentisilluvionis caufaex- 
llitit , acmuita millia hominum (ijftbcavit. Similiter anno Domini 142T, in finibiis Dordra. 
ccni, utretertBcyeriinck, taleex difrolutisrepent^ nubibusortum cft fub mcdiain nodem, 
unde ingens Rheni , Mofx , & Vahalis inundatio fublecuta , qux 72. pagos invol. 
vic , & in iis facile ccncum hominum millia dcmerlit, Ferunt fub idtcmpus maximam 
tadaverum congeriem tiu.xu aquarumrcdeuncium adlitcoraZi/landix&flandriseadvedtam, 

S (^uin 



138 Meteorologm 

Quin infantes aliquot Antverpiam appuUi in fifcelUs lUis five cunis , ac plei ii^ue iilorum ab 
aquis fumpti nomenMoyfes meruerunt , diuque lupervixerunt, ceu reliquise demeilorum 
pagorum. Plura fimilia paflim in Auchoribus invenies. 

Conclufio fecunda, Diverfeacprodigiofepluvijealiquandocvenenint^&evenire poC 
funt , quaiis eit fanguinea , ladlea , carnea , lanea , ferrea , lateritia , &: fimiles , de quibus 
videri poteft Fromondus lib. f. cap. 6. adt. 5. Pluvia fanguinea dicitur , quando aqua de. 
cidens rubra efl ; fic RomiE pluit ut teflatur Dio ante ntcem Neronis. Plutarchus etiam 
refert , poftCimbricam cladem fanguincamde coElopluviamcecidifTe. Similiteranno poft 
urbem Romanam conditam 626. in oppido Ca:re fanguine pluit. Secutus eventus terribilis, 
Ptolomxiis enim Everg«tes ob nimiam tyrannidem regno puifus , cui in regnum fbror & 
uxor ejusCleopatra, quam priusrepudiarat, fubrogata. Illeexinde ira excandefcens,fili- 
um,quemexCleopatragenuerat, maftavit,acmatriReginxc3put enfe crudeliter refeftum,- 
manusquoque Sc pedes prECcifbs transmittit. DumSuecisregnum obtinuit Birgerius Ma- 
frn\.]S pmpc Km^fiaholmtfim guitx pariter fanguineEe ex nubibus cecidifTememorantur. Paucis 
dehincanuis RexBirgerus duosfi-atesfuosWaldemerum, &Ericum teterrimoinclufitcar- 
ceri atque fame & fJEtore eos interemit. Cujustyrannidis impatientes fiibditi rebellarunt 
atque throno eum & regno exuerunt , Scheferus memorab. Suec. c. 2. InSueviaanno 
15-34. fimilis pluviaveflescrucibus rubristingebat,ficut&annoi6oi.inBe!giocrucibusrubris 
pluit , in vefles etiam ciflis inclufas , imo illis etiam corpora hominum fignabantur , duravitque 
prodigiumanno integro. NoviflTme etiam anno ifigi.diejg.Decembrisvcfperihaud pro- 
culab urbeLubecenfi ad locum alias ^umlO^XWCVdl didtum fanguine pluit , qui a Reinfel- 
denfibusincolis, fupra glaciem&nivem guttatim difperfus fiiitobfervatus, aliquibus autem 
inlocis copiofeprojeftus ulnam latitudine complexus eft. 

Pluvia ladtea fuit, utmemoratLiviusDecad. 3.1ib.7.& alii Hiftorici anno ab urbe con- 
dita tribus diebusRomsConfulibus Publ.Scipione 6c L.Calphurnio quam fecutum fuit bellum 
Jugurthinum. Carnibuspluit in Liguria (i.ib Callifto tertio, & alias fiepius, ut refert Plini. 
us. Ranas,mures, coIubros,pu]ices , locuftas&alia idgenerispluere tritumeft, In Ve- 
launiistantum erucarumuna nodte deciditde coelo , quemadmodum Dalecamp. ad lib. 2, 
Pliniic.y6.meminit,ut eas in domosreptantesbiduototoaccenfapalea urerenecefTumfue- 
rit, vix ad id lufEciente hominum mulierumque turba. Joann. Willanius narrat, fiib Im- 
peratore Carolp [348. in fuperioriAfia ac regnoCathay ingentemcopiam vermium , & mi- 
nutorum ferpentum exaet^cecidiffe, qui fittore fiio totam terram lilam intiscerunt; unde 
etiampeftisenata,quaeprimo Afiam,deinde.iEgyptum, Afiricam, Grafciam, Italiamtandem 
&Galliam, Hifpaniam, &Angliam, uldmb vero &;GermaniaminvadenslamentabiIifliaee 
ingentem hominum multitudinem abripuic. Memorat etiamjonftonus inter admiranda, 
fe certo compertum habere , aliquando copiofe Pifcibus pluifte nooprocul a Regiomorite in 
Pruflia, itautvisquoque&pratapifcibus fuerintrepleta,fdqueipfumex pifcibusilliscome- 
diffe unacumparentibusfuis. Annoi^g^. fupraConftantinopoIimatranubes apparuit,quac 
cum foluta fuiffet in pluviam maximam una fecwm locuftarum copiam eftudit , quse 
mox omne gramen depaftce fuerunc. Similis locuftarum pluvia Francofiirti ad Oderam 
proximis abhincannisdecidit,undeingensdamnumemerfit. Eodem annofupramemora- 
to in Croatia propd caftellumXX)if]iiQ ex atranube cum immodica pluvia anferes & anates 
inmaxima copia decidiffe tradit I. Leunclajus in addic ad Chron.Turc. Quinta deind^ 
nodlein duas acies fe colIegifTe acinvicem non fccusacduoshoftiles exercitus fefe invafifTe 
& impugnafTe multis eorum millibus incerfisdliis , ica ut incols , ac milites ibidem cxeuntes 
magnameorumcopiam collegerint & uni nonnunquamcentum, ducentae^imb&quadrin- 
gentse volucres pro fpolioadlautum vidlumcefTerint. Reliqui autemanferesvi6tores,uti- 
dem Author refert, accedentibus hominibusin duas fe curmascolligentes , alib avolarunt. 
In Qu^icenfi Provincia coelo eciam ferenononnunquam in ipfo aere vermes excludi fisrunt, 
qui in ccrram lapfi in angues vercuntur bicaudatos , ea qualitate imbutos, utquemcunquc 
momorderint, eundem ftatim refblutis fanguinis oftiis non tantum ex omnibus naturic orificiis 
fed&per ipfbs poroscruoremprofundereusqueadultimum hominisexiciumcogunt,nullo 
adhuccontra tamimm.anemalum inventoremedio. Kirch. lib, dePefteSec.j. c.j. exAn- 
nalibus Americanis, 

His fubjugendx etiam funt aliarura rerum pluviix; mirabiles. Linthurius oblervat in 
FafiicHlo Anni 1496. prope oppidum Munckfperge ptracfaD. Margaretharfeftivicatelapidcs 
ccelodejedos, inquibusvifkfunthominum facics , <Scdiadcmataexpref&. Vidimus annn 

ifi©. 



Philofophico-Politica. 1^9 

fio. inquit Cardanuslib.i4,c.72. <5cce1o lapides circiter mille ducentos in aa,rumfluvio Ad- 
dua" conterminum dejettos , ex his unum rio. pondo, alium 6c. delati luerunt ad Regis 
Gallorum (arrapas pro miraculo plurimi , color ferruoincus, durities eximia , odor lulpiui- 
reus. Pncceflerat in coelo ignis ingcns hora certia ; decidentium lapidum itrcpitus hori 
quintaexauditus, ut mirum (it horis duabus tantam molem in atire fuftincri potuinV, ita Carda- 
nus. Subditdeinde: intravieinti men(espulliGalli. Tricnnio polt reverli variaprius Ibr- 
tuna, inde iterum puKi, ad excidium pronigati. Urbs no(tra, in cujus finibus decidtrunc 
iapides, vecligalibus, incendio, tiime^oblidione, peltenunquamaliasvexatagravius. Fmo 
plui/Te in Lucanis anno pnecedente cladem eani , qua M. Cralfus a Parthis interemptus eft, 
omne'sque cuin eo milites Lucani, quorum niagnus in cxercitu numeruscrat , Author elt, 
Pliniusl, 2. c. ^G. Cuh Sevcro imperatore , ut Dion recen(et , Roms pluviaargenteadelapla 
cftad tbrum Augufti, quo roreargenteo, ubi cuprei nummi obliti, argenteum colorcm ad 
tertium ulque diem retinuerunt, quarto autem die argenteus color omnino evanuit, Am- 
minanus, author eft lib. 17. apudJon(tonum in Thaumatographia auvo pluifte in In(ula 
Pelagia,quod tamen haud diu colorem aureum retinuit. Gregorius M. lib. 4. Dial. c. 
;6. fcribit poft diram pe(tem Romte magna hominum (trage peradam (agittas ad modum 
pluviaecoelo dcjei3;as. Julius Obfcquius prodig. 107. narrac, koma; aliquando creta , five 
cretacea tera pluilfe, qu.am in(c;cutus e(t annustcrtilisactbecundus. Pluit etiam manna a- 
liquando Atrebati in Arceha , quod ibidem etiamnum perleverare > <Sc integrum fervari di- 
citur. Unde verfus: 

Atrehati manna : Rom<e phit tw&io facra ^ 
^eriifalemfangifif ; qiuefint tria dona falutis. 

Solet etiam in Polonia mcnlejunia&julio mannadepluere, utvariidocent Authores, 
herbisquc de nodte inltar roris incumberc. IIoc autcm anteSolis ortum cribrocolligunt, 
tundunt, aquamilcent, & inatimcntum (umuntadmixta tarina. FatcturCorneliusaLap. 
fehoc manna vidifle , e(fc'que inftar (iiminis milii , atque reii^rre faporcm punici ; includi 
folliculo 3c colorerubere. Vincentius hirt.lib.23. reterr, inCampania hordeo, (iligine,a- 
liisquefrugibus pluKfe. Caroli Magni ftirpe in dccedente.\rnulpho extindta, ciimad Hu- 
gonemCapetum Galli» Regnum devolutum elfet, coelum ipfum applauderc voluit ; novo 
enim prodigii gcnere quamprimiim frumento & per aliquot dicspilciculis etiam pluit. E- 
gnatius lib. j. c. 6. & Sabell. I, i, c. 4. anno 55")0. ut memorat Lycolthencs aliquo tempore 
antePafcha menfcMartio inCarinthia propeClagenfurtum& Villacum annona pluit; unde 
etiam optimi panes cotti tuerunt,quiejus regiomsnecefiitati apprimiiconduxerunt. Omic- 
to pluvias Serici, telarum lincarum , lance, papyri, & (imilium, 

Ex his didtis «S: enumeratis pluviis prodigiolis refultat quaeftio, quomodo pluvia: ifla: 
formari poftint, an viribus naturae , vel extraordinario DEI concuilu, ic utrum verx fint 
pluvix', vel tantijm apparentes. Huic quxlito ut (atisfiat, (it \ 

Conclu(i<) tertia. Katuraliter contingere potuerunt multa: ex prxdidtis prodigio(ac 
pluvia; , ita ut fbrmari ex. gr. potueritinacre verus (anguis,lac, caro , animaliaimpcrfi:- 
cta , lapides, &: alia hujusmodi. Ratio horum in genere elt , quia in acre & nubibus plu- 
rimx cxhalationes ex omnis generis terra vclut argillacea, petrola, nitroia , bituminofa, 
mctallik:ra ; (imilicer ex omnis generis plantis , arboribus , radicibus, herbis , i5f animali- 
bus ettiuvia funt vaporibus adjundta , a quibus fatta .idtivorum pallivis applicatione hxe 
mixta generari potuerunt. 

Conclu(ic) «juarta. Sxp^ tamen non funt verce pluvix , fed apparenres ex eo, qubd il. 
IsE res, qua-vel in pluvia decidunt, vi ventorum in fublimiavehantur, & interdum exlon- 
ginquis locis (craotur, acpoftea decidant ; vel a caloreSolis, (Scaptitudine materix ita mu- 
tentur, ut colorcm, vel duriticui, vcltiguram illarum rerum refisrant; Ex hisduabus Con- 
ciulinnibus genelim in fpecic prodigioiarum pluviarum refblves. 

Primo. L.ictis tit pluvia , quando intcnlifnmus Solis calor vel cx pecudum ubcribus 
1.1C cxtractum cum reliquis nubium partibus mifcet , vel vaporem &:cxhalationcm ex terr» 
cretacea itapercoquit , ut lac^is album caloreminduat. Gaffendus putat, lafteampluviam 
nihil clfe aliud , quam tantum candelcentes aquas , cui nonnihil plumbex materixjaut fi- 
lis Saturni cum hdinitro &: aceto admixtum lit. 

Secundb. Sanguine pluerc poteft, quandoSolvelexcampis, ubi mngnx ftragcs e- 
duntur ,vel ex locis aquofis inlisctis rubedinc vapores fanguincos elicit 6c attrahit, vel (uo im- 
menfb calorc vaporcmaqueum ita percoquit , ut qux indc dc(cendit aqua, colorem capiat 
rubeum ; (Sc quali fanguineum, pcrindc atque urinafcbricitantium immodico calore rubc- 
Icit,(S:lixiviumpercaIidos ^ineres colatumlimilemcolorcnarraliit, 

S 2, Tertio: 



i40 Mcteorologia 

TertioiPifcibus, vermibus,ranis poteftpluere, vel quando vircofa exhalatio , &: (per- 
matica diOiorum animalium corpufcula una cum vapore aqueoex ftagnis& paludibus eie- 
vata accedentecaloreSolis variecommifcentur, atqueadilkidperveniunt temperamentum, 
utad formam viventis proximd difpolita abAuthore naturx vitam, motumque obtineantj 
nonaiiter, quam hic in terra mures , ranas nafci videmus. Sic in Martiis nivibus diutiiis 
aftcrvatis mures natos vidimus. Et cur in aere non poilit natura , quod ars praefumit in terra. 
Qui veteres lumbricos ficcatos in pollinem redegerit , valique terra pingui , & aqua duld 
rcpleto immiferit, ac perintervallairroraverit, ingentcm previ lumbricorum multitudinem 
afpiciet. Ranasprodufturus, limum, inquopa uftresranar nidularifolenr, accipiat,&So- 
li expofitum tepidi fenfim irriget , limus hic calefaftus grandem ranarum numerum dabit. 
Eadem arte ferpentes generantur. Secundo , fimilibus animalibus pluere poteft , quando vi 
ventorume montium pifcinis,aliisve locisabripiuntur , aliund^que in aerem transportan- 
tur, & ita cum pluviis in terram ecoelo dejiciuntur. 

Quarto. Carnem, cretam, terram &:lutum ciim pluviisdecidere puta , quando pne- 
pinguis <3c crafTa vaporum materiaa Soliscalore diu multumque fubada in unam quandain 
maffam coit, & hanc vel illamformamadmittit. 

Quinto. Sicutlapides in terra producuntur per fpiritum lapidificum , & crafTos vapo- 
res ; ita fieri poteft idem, quando vapores craffi &terreftres in medio aereper antiperifta- 
fin frigoris 6c caloris conftringuntur. Sed an naturaliter in tanta copia , aut quantitate, aut 
magnitudine lapidesin nubibus generari queant, non aufim afferere , cum enim mixta illa 
majora generatione phyfica produci debeant , quaininftantiperaginequit ; credibilemihi 
non eft , longiori aliquo temporis fpatio ob infitam gravitatemin atre tamdiu fufpenfa ma- 
nere pofTe. llnde potiflimumlapidum pluvia apparens eft, eo quodvcntusvehementifli- 
mus lapides ex uno loco abreptos alibi grandinaverit, Pari ratione philofophandum eft de 
ferro &c fimilibus metallis. 

Sexto. Lana feu pilis pluit, quando ex arboribus , virgultis , 6c plantis Sol attrahit e- 
jusmodimateriamfimilem,quievolitansin aereuna cumpluviainftar lana: coagulata fertur 
in terram. Denique quod crucis nibrx attinet pluviam , dc qua fupcrius Cardanus libr. i6. 
deSubtilit. eam ex eofactam arbitratur , quod pulvis admodum arduus iisdemvcftibus in- 
hJEferit , quem guttse diluentcs in crucis figuram diduxerint , vel quod texturae fiamenta 
perfetalemhabeantformam ; vel quodmediam inpartem incidenshumormajorimole co- 
hsreats perextremaautemin ftellarum aut crucium formas difliiliat, ciim latd fparfs guttac 
nonpoflTntomnino continuari, 

llltimo demiim , animalia perfefta, &aliahujusmodi nondicuntur pluere, fed aliun- 
de addudta caderc. Confirmatur exemplum ridiculum , quod Cardanus refisrt 1, i6. Subtil. 
fibi concigifTe. Dum enim Apenninum equestransiret,fubitus ventorum turbo pileum illi 
abripuit, acvelut fagittam 6 fcorpione emiffam detulit cum impetu, parumquc abfliit, ne 
portenti vice decideretcum pluviain proximas villas. Transtulit 6c equum, cui inlidebat, 
adduospafTus, ut ferme prascipitaretur. Si fuiflet ibiexercitushominum,& omnibus, vel 
multis eodem impetuturbo pileum abripuifTet^&afportafTet in villasadmontisradicespofi- 
tasijuralfent ruftici pileis pluifTe , nec defuiflient Hiftorici , qui id libris fuis confignafient, 
iEqud ridicuium eft , quod Cabeus narrat , contigifTe Mantux circa annum 1618. ventum 
nimirum vehementiflimum interalia abripuifTemuIicrem lavantem pannos adlacum,&per 
agra longifHmd afportaffe. 

Conclufio quinta. Finis harum pluviarum & fignificatio communiter prodigiofa eflfe 
folet , quanempd Divina Providentia Gspt res imminentes indicare , atque indicando dc 
iisdem quemlibet pr^Emonere cupit , ut det metnentibus fe Jignificatioriem, An autem fempcr» 
ut aliquifirivol^arbitrantur, fanguineas pluvix prsnotent,acpr£enuntient ingentem fangui- 
nisefFufionem, cinereslocorum exuftionem; carnium pluvice hoftilem invafionem,pifci. 
um pluvias proditionem : lapidum pluvixhominum indurationem, & obcaecationeminma- 
lo;lafte£Edemumpluvia£ iixcunditatem eorum omnium, qua£inalimentumcedunt,nem» 
rite afl"erere poteft. 

J P T E N T> I X, 

A Rtificialem invifentibus hofpitibus pluviam nonnunquam fuo in cubiculo fpeftandanj 
•^^deditP. Kircherus , ad quam faciendam tradidit fequentem regulam : fiat tholus , feu 
fornixmetallinusautfisrreus duplicatus, cuiinterponaturnix, autglacies contufa nitro,veI 
vitriolo mixta. In quatuor cubiculi angulis totidem cacabos fuper ignem bullientes pone,6 
quibus copiofi vapores afcendent , qui in ferreum fornicem impingentes, a fuperimpofitagla- . 

cic 



Pliilofophico-Poiitica. 14^ 

cie frieus accipient, & in aquam concrefccnt , nec fecus ac pluvia cubiculum irrorabunt. 
Sipluviam fanguineam exhibere voles, loc6aqu3EinquatuorcubiculianguhsUxmum,auc 
aqua minio colorata pruinis imponatur, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Abundantia faepe nocet. 




\-L-r,,:, JJ:,'.', X-J 



NUllibi magis timendum infortunium , quim in apice fortunsc. Gradus ad ruinam abt 
undantia eft. Tenacius ielicitatis exceffui a pedibus eft pernicies , quam umbra luci^ 
fpinarofs adhaeret. Statio altidimacatLii eft periculofilfima. Affluxus bonorum fe- 
p^inexundantiamdegenerat, utfimultanca rapini collantur omnia , qux fingillatim advc- 
nerunt. Si per ftillicidiafe pluvia infinuat , paulatim.illabendo terram fbecundat. Deprx- 
muntur onere fata , devolvuntur d montibus faxa , tefta turresque Ixduntur, quando pro- 
fufonimium finunubium cataratlx firanguntut. Quando univerfij uno psend ambitupoti- 
tuseftPeloponnefoiEgides(Plutarchumaudis)dum infummo ftat, pundtotemporis rurfus^^^afc 
abomnibus excidit. Admaturitatemquandonimiampomum pervenit, averme arroditur.^Xr-A^, 
Fortuna , quando in copia fruditicat , putrefcit. Ita navi exoncrata: ad crepidinem pro- 
cellce certum minteritu minantur. Et non cft peftilentior Saturno Planeta , quia fupremo in- 
ter nodturnos orbeslococollocatus. Cumplenoftatorbe noftisDominaLuna, minuitur: 
imo nonnifi plena eclipfatur , ac in umbras involvitur : crefcit , ut definat. In orbe ftas? 
orbem gubernas 'i NMi fortunA mtnks , e\nAm ofttm*. criditur. Sencca, Qbertas fruftum 
ramos refringit, urinatorem(f3oliorumcopiamergit. Poftquamviftoriarumtrophxisdivcs 
VifafUgio ftabatBelifarius, quafi altius neiciret eum toUere fbrtuna) dejecit .& uc csciso- 

S 3 eulis 



142 Metcorologia 

culis yideat , quld fit felicem efle > depauperavit. Nempe Fortma divttibus pecmia »o» do»ault^ 

fedmntuo dedit.Bio.OYo repofuit, quadedit. Piiblianum eft. Qu^andoquidem haec ipfa in telici- 

Tlut Sym ^^^^ infelicitas eft , quod nunquam fit fincera, aut perfedta, aut perpetua. Corpora , Hbiad 

j. f l ' ' fnmmum feife^a [imt vigorem , non confsiunt , jcd momento in contrarinm impellmtur. Plut. Ipfc fi- 

' ■'* ' ■"■ derum Princeps , aureusque didator alcendendodefcendit; in apice dum ftat , mergitur. 

Quidamoenius difcurrente per aerem flammula, aut e candidiftimacera radiante? Innovit 

fitno fiimus eft, afcendendo vanefcit. Omnis mundi fplendor, & braccatt? gloria gentis> 

quo fublimiLJSenititur,velociusdifparet.- Fulgurafunthonorumacfelicicatisradii;dumte- 

nentur, non fimt. Dum nitent , cadunt; dum cumefcunt, inanefcunt. Quxvis dies illis 

„ . , criticus eft-, imo quodvis momentum climaftericum. llle aicenfus fatalis horoicopus eft» 

'^'^: ; qui in Spha;ra felicitatis ftatuit , NoneftiflafoUda&fincerafelicitas, CruflaeH , & ejuidem tenHts, 

^'^" • Jseneca. JoannisCaftiliaERegisfavorDidacumAriasplenovultu arrifit; fufpedtus ei femper 

"' fuit meridies gratite; clavum libi optabat; cum ut inftabilem Principis gratiam , fi in fum- 

mo eft, figeret: tum ut fbrtunce rotam detineret ; ne, qtiem in fublimilocavit, ad ima dc- 

Sen.ep,se, pj-i,-neret. Res eHinquietafelicitas ; alii elidentur , aliicadent. Scn. Cafibus exponitur , qui pro- 

movetur. Quo propinquior coelo eft vertex montis, c6 fialiuini obvius magis exponitur, 

Ovid.s. Quantomagis blanditur fbrtuna, decipit. Inopem me copia fecit ■, apudNafbnemfirudtuum u- 

metam. hettate preffa pomus ingeminat: & apud eundem nux nucibus plena : Noctt , effeferacem, 

Jdemekg. Copiam timcfuge abundantiam. Nam ubi turmatim & coUedtoagmineapes volitanc,pr3E. 

de Nuce. (ai.iunt imbrem ; & mel immoderatum nocec. 

^riill.O. ^ 

fr- QU.ESTIOV. 

COnclufio prima. Nix efl concretio vaporis refbluti in aquam minutifllmam, qui va- 
por antequam fbrmetur in guttas, dum adhuc habet admiftummultiimaeris,(Scali- 
quid exhalationisficca;, fuperveniente fiigoredenfiflimocosgulatur, 6c copulatisin- 
vicem pluribus particulis fbrmatur in floccos. Materia,igitur nivis eft vapor imperfedd 
relblutus modo explicato ; forma eft cogulatio talisvaporis ; coagulum funt exhalationes 
ficcse interceptae ; caufa efHciens eft frigus. In idem recidit dehnitio Ariftotelica , quod 
nix fic nubes conglaciata ; nomine enim nubis intelligit vaporem impevfeft^ refblutum. 
Necdirtert etiam nifi verbis ab eorum delcriptione, qui voluntnivemnihilaliudeffe, quam 
fpumam quandam, qu;Einglaciem concrefcit eoferd modo, utbrumalis nebulacapillisaut 
haibje fblet apparere. Nec illis contradicimus , qui nivem nubis ftillicidium decidens in 
aerecongelatumnominant;procujusintelligentiaadverti volunt, in^infimo nubiscontineri 
partes crafliores, inmedio medias,infummoautem fpiritusfubtilifIimos;tunccontingere, 
quod vedis inaquampartibuscraflioribus, ic deinde mediis, fubtiliflimitandemfpiritusde- 
cidant, verfi in ftillicidia minutillima, qua; inaereobvehementem frigiditatemdicimusge- 
lari, &C (icgelaca decidare permodum lanajjtenuiffimae. 

Ccnclufio fecunda. Albedo & candor nivis oritur primo propter frigiditatem ficut in 
phlegmaticiscorporibus,& frigidarum regionum incolis cft videre, qui femper funtalbio- 
res illis, qui calida locaincolunt. Secundo, quia habet admixtum aereum,humidurn, 5c 
pinguecumipfisaqueis (piritibus,quam obcaufam albefcitaqua oleo infula, Deinde,quia 
aibedo refultat exopaco temperato cumDiaphano feu transparenti,hincergo,cuminnive 
opacum glacieitemperaturDiaphanoaeris admifti, refultat candor. Ex fimili ratione fpu- 
ma aquJE albefcit. Opacitas enim aquxtemperatur diaphano aeris admifti. Nec vero ni- 
vis candor, uriM. Albertusd: Lovanienfes opinati funt, eft color tancum apparens , ut in 
multisconcretionibus aereis , fed verus &: expreffus, alioquin non itadiu perfeveraretetiam 
in nivecompreffa , acminime translucida. Nimiriim colores veri non in folis mixtis per- 
,*•• ' fedis, fedin imperfedtisedam vifuntur. 

Conclufio tertia. Nivis mollitiesoritur ex admiftioneaeris, qui facil^icedit ; hinc nix 
etiammolliorpruina eft, &candidior , tumquia plus aerisadmiftum eft nivi,quaro prui- 
nae , tum qub pruina , cum tormetur juxta terram, plures continet exhalationes ficcas, 
quas non conrinetnix, undeciimfit nive ficcior^jefteriam durior,ficque nixeftpruin^mol- 
Hor,licdt fit durior aqu*, utpote qua: eft aqua ficcior, ideo enim conrinuata &per modum lanse 
decidit, quod nonhabet aqua. 

Conclufio quarta. Nivis flocculi pleriimque inftarftellarum fex radiis diftindi appa- 
rent ; cujus rationem dat Renatus Defiartes , dum ait: nivcm non glaciari hexagonam , fed. 

hanc 



Philofopliico-Politica. 14^ 

hanc figuram coalercere,quia pliiresdmulvaporcsgl.iciacireconjunguncinrotundum, haee 
enim rcbus maximc connaturalis e\\ Hgura : Quod autcm ("cni nec plurcs , nec paucio- 
rcs vapores concurrant , accidirquiacum mcdius vaporrotunduslit, ejusrotunditatcin pau- 
ciores expleje non pofruncnccillapluicsadmittcre. fApcricntiam obviumcorpusrotun- 
dum dabit , Llniones v. g. in plano a-ijuali conlulc projicc , utin circulum conHuant, & 
eos ita fpontc difponi oblervabis, utunioniinmedio conlidcntifcKaliifcailbcient , <Si:Ucl- 
lam crticiant. Aliam rationem hujusfigurae dat Tylkonsky; nixait: mulriimrcrrei calefadi 
includit, hoc Irigore intcrceptum ijual! (eafflandodilabitur , qua daca porci ; fcd in ip(b 
dilapfu deprehcnlum a fiigore congclatur. Oblci-vat tamen Olaus M. lib. i. Hift. Sept c. 
22. quando magisacceditur verrusPolum Ardticum, tantomagis quantitate & qualitateva- 
riare nives dclcendentes , ut potius ftupcnda, quam inquirenda raiio lir, cur&quomodb 
tot fbrmse &imagines, tammollibus, &: exiguisrebustam (ubitoimprimantur ; unoenim, 
codcmque die & no(^cif. vcl fo.autpluresquandoquediflindtasfbrmasrepcriri. 

Conclulio quinta. Nix gcncratur in mediaaerisrcgione, quxfngidiflimaeft&redes 
nubium , non umen in infima(utPlato cxiflimat) qujeob fuamcaliditatem vaporem facild 
in humorem rclolvit. Sicut autem nun nififrigidoloco nixproducitur, ita frigido etiam 
tantumtempore, hvbernofcilicetvaporcscongelari, &:nixgeneraripoteft. Signaverbge- 
neiandx nivisduo (ijnt; Primumeft exnubiscfirpofitione, quccmagisadalbedinem inclinat, 
Alterumeft ciim aerisfrigus coelonubilorcmirteicincipit; &r3tioeft, quia quando incipic 
genemri nix, nubesdifcerpitur, &exea cgrediturcalor, qui inaerem fparfjjscumtepedio- 
rem tiicit. 

Conclufio fexta. EfFeftus nivisprimus &' prxcipuus eft , tcrram toecundare eimquc 
fertilem reddere,quia('cnfim humedtat. Sccunduscft, tovcrcterramfeminacontinentem; 
claudit enim ejus poros , & prohibet, ne vis omnis dilUpetur , calbrve ev.ancfcat, vel quia 
plurimiim nitibliieft nix ; unde obeamcaufam etiam in aqua fiicile refblvitur, & reloluta 
ventum, live auram trigidiu(culam exrpir.it. Qiiocirca anni nivofiplurimum fcccundifem- 
pcr oblervati tuerunt. Hortietiamcultores,quaiidbtrigusperhyemem fuitvaldeintenluin 
cum copiolis admodum nivibus , adverterunt , Tulipas non tantum binos (cd ternos , 6c 
quaternos ex eodem caule, vel bulbo fltpd flores protrudere. Ideminaliisplantisoblerva- 
tum. InAmericiERegnoChili tanta fiepe copia nivisdejicitur, utintegrjevallesiisadmon- 
tium ulque altitudinem impleantur ; cum verb nix colliquefcit , alvei mir^ exundanc, qud ex- 
undationeagri & pratafummoper^tbecundari perhibentur. BartholinusexPauIo Warne- 
frido lib. de gent. Langobard. c. lo. notat, tcmpore Papce Benedicii ad planitiem terrx tam uhe- 
remniviscopiam dejedam tuitre, prout in alciflTmis montiumjugis cernerp liccc; fecutam 
porroinaeftatetammiramterrie fxcunditatem, utalterafimilis nullihominuminmemoriam 
rcvocari pocuerit, TeftaturetiamOlausM. Iib.19. Hift.fepcentr. qubdlicetnivis dejediEco- 
piaingensarboresfapeinfeptentrionalibus regionibusdcpriinat,&adterram ferd declinet; 
quanootamen nixcolliquefcit, refurgunt «Scdenub eriguntur, miramque inde ferdlitatem 
ooncipiunt. Imbprata incopia nivis tampingui& tbecundo virefcunt gramine, utpecorj» 
ab iisdem arcenda fint, neplus depafcendo rumpantur. Similiter in Daniit Infijlis Fcrroenfi • 
bus, licct ex pluribus rivis inundentur , «Sc la:tis abundent palbuis, ex nihilominus partes, 
quxverfus feptentrionem jacent &: nive copiofiorc deflua imprsegnantur, multbaliisparti- 
bus fertiliorcs Jc (becundiores elTe folenc In Siranagar , ut Nirembergius refert lib 19. Hift, 
nar. c. 69. IncoLc (blcnt nivevefci pro panc; &: in prcemcmoratis Dania In(ulis per totam 
hycmemoves in pra;tuptispetris& montium jugis nivecontectiscircumcurtare, & in niye 
palbua fua quirere (blent. Erafmus FrancKci in Dicurfu de nive. 

Tertius cfFedus nivis elt , quud, fi quis ei lavct manus , reddat has firmas , eb qudd 
nix generctur cxvapore quodammodo (icco<Sc terreftri. 

Quartus cft , quod putredini &conuptioniomnino obfiftat, ncc facilb quid in fe re- 
conditum tabe infici ac computrefcere finat. Llnde etiam animalium quorumlibet demor- 
tuorum cadavera integumcnto fuoacorruptionevcndicat^&ijiIslaniliautrefert/^w/W^tor- 
no pifces in nive haud alitcr ac in fale ablque ulla putredinis noxa diutidime confervari Ib- 
lent;ratiopatetexdidis,quianempeutcunquenitro(3eft, &:eKvaporeficco& teireftricon- 
ftat. His adde, qubd carnes &aliiquicunquecibi (utobfcivatum eft) in difTolutce nivisJi- 
quorccoqui citiusquam inalterius tontanx lymphae tcrvoremolliri, acmagis euamcandc- 
fcerc foleaat , quod fali nitrofo in nive contcnto adfcril)endum cxiftimat. 



CON- 



144 Meteorologia 

CONCLUSIO POLITICA. 

Morum fenedlus Politici omamentunx 




PLacet Romanse Eloquentiae laudatidimum verbum : Mattm fias finex , m diu vivasfinex' 
Non qui diu vixit , fed qui bene vixit, annofus eft. Senedus quid fit, Solonrefpon- 
deat : viuhyems. Puer centum annorum eft, qui hyemem niveo vertice portat,&mo- 
ribus infantefcit. Non femperCatones funt, quibus pili candicant. Morum gravitas vi- 
tse feneftus eft, Etiam injuvenibus canities reperitur, ArdetiEtna, licet niveo fit tegmi- 
ne canus. Senes decrepiti fjepe juvenes funt moribus, xftuant libidinis flammS , nutfiunt 
incendia odiorum, lafciviunt ingenii geniique levitate. Non cani , tio» rttgA refmie authori- 
tdtem aferre pojfmt (ait Romanse gravitatis exemplar Cicero de viro graviflimo Catone 
Majore) fid honejie aUa fuj^erior etas frunits amhoritatis fribet extremos. Rigente terra , niveis- 
que contefta tloccis , herbarum radices, «Scinnatus calor non extinguuntur , fbecunditas 
confervatur , pofito candore virefcit. Dijftigere nives , redemt jamgramlna campis. Vene- 
rabilis feneftus eft, ubi virtutes junioribus annis plantatas florcnt, atque inannolbs frudtus 
SeM.ep.26. maturefcunt. SeneQ:utem florem ayiimi Seneca nominavit. Hyeme fenetlutis mores ver- 
nent, merita autumnent. Non in canis , nec in annisv fed moribus fanis astas numera- 



Cicero in 
Dtal. de 
fenc^Hte. 



Horat.1.4 
carm, 0- 
de 7. 



Iheodof 
Imp.apud 
TacitJ.it, 
(innal. 



tur. IhiperfeUa ejixtas, nbiperfecia eftvirtus. Eft & in adolcfcentibus viccc canities ; quan- 
domoium honeftate albelcunt. Prudentiamaturi,verecundiadecori decor funtReipubl, 
Honor non capitiscanitie, (edvits integritate comparatur, Levisarmatur£eeft,qui'mori- 
bus & amorihus pondus non addit , fit licet gravis astate. Inanefcit vinum , quando ace- 
fcit, quiafpiritus evanefcit, Levitatem fenex induit,quandovolacilislpiritus cxuic,quam 
liabuit juvenis, virtutem, Ipfe ilxo tandemtriftisacore fenesc Non inficiorfenibusrevc- 

rentiam, 



Philofophico-Politica. 145 

rcntiam , fi morlbus pondus addant. Sunt , qui autumno vernant flores , & vefpere o- 
dorem ipargunt. Senedus illa honorata eft , qux quanto viribus ncrvisque dcficit , tanco 
virtucerepuilulat, &revirc(cit. IdconliliiamecapiasPolitice. Nonin annorum maturi- 
tatem irudus virtutum differ , in vere autumna , hyberna in xftate. Non deiunt Juvenes cktr.di 
in (juibus eft feneElns venernbHis moinm., &/anA prudentM, Jam jin cunis maturuit pro vrfclo-yj^^^^ 
ria Hcrcuics , & Herculem in prxtexta Cyrus egit. Nolcitur ex ungue Leo , Sc in teneris 
plumisiliosadSoiis obtutum oculosaquilspullioftentant. Tam gravis levibusinannisju- 
venisll-pc eltanimus,utadultis ofticiis lufticiat. Exempladoceant; annum agens decimum SHeten.c.t 
Sc fepcimumjulius Cteiar Flamen dialisdeftinatus eft, jamtumfceptro maturus. O6to fu- Ym. Us, 
pra decemCn. Pompejus, novem & decem Odtavianus annosnumerarunt, & civilia beila^„„^J 
fnduperatores fuftinucrunt. Cauiantiannarum cenuicacem populo , vel refpondendo ma- 
turum le probavic Scipio Afi-icanus: Si vos ttAtem mcAm honorihHS anteiftis , & ego honores veftros 
virtHtep-tceJJi, AlexanderSeverusadmodum PueraSenatu Cxiar fadtus •, Gordianus unclen- LiviM, 
nisiceptrumgeftavic, Otco tertius indeMirabilisdidtus, quia inpueritia pro (ceptro lapien- 
tiacanuic AnidofccptroaftuelcuntAquilce, fulminare difcunt> 5cSolemportare. Lamprid, 



QUiESTlO IV. 

Sahsfit uariis adhuc qu^Jitis de nivc, 

QLIaeres primo. Cur in altismontibusnixinveniatur, cumnullafitinplanitic, Vel in 
vallibus? Reipondeo : id rieripropter dcfcdum caloris , contingui enim (Lint mon- 
tium verciccs medicE acris regioni , «Sc proptcre.1 perpctuistrigoribus hoirida (untea 
loca, qux caufaeft, quodmonces Scychici perpucua tegantur nive. Accedit , quod alta 
montium juga magis perBentur vcntis ; & tamecli editioribus locis fua quoque (blarium radio- 
ruminiicreBcxio: tamen cum montium latera hinc indcin protundum cingantur aere, in 
quibusealucisgeminatioreverberatione minimafit, haud dubie miniis incaleicunt montes 
circumjacentiumPolorum radiis, quamvalles ic deprcni terrarum tractus. Nec audiendi 
funtnonnulli;qui contendunt, montiumcacuminacalidiorae(redebere,quo propinquiora 
Soli (unt. Nampneterquam, quod experientiaconuarium doceat, ratio ailata irivola cft, 
quia ccKitudomontium parummomenci habet ad propinquitatem, ciim tanta terra; moles 
(ic qua(i punftum , paribus tere' incervallisacoclo diftans. Alirumeft,quodre(ercFournier 
Geograph. orb. not. lib. i. c. n. de Heclamont c , quod vcrtex hujus montis perpecuis albelcac 
nivibus, radicesveroconcinuisardeant incendiis,it3ut propiusicxmilliaribusimpunenemo 
accedcre queat. SimilitetinTrinacrii montiSiEtnxcacuminc nives illafce permancncific- 
quenovitvaftum illudincendium fub nivibus (ervare hdem, tScutPoctacanit: 

Lambit contijutts imoxia flamma prninas. 

InTenerifalnfula, quce una eft ex FortH»atis,monKmeffe fcribit Cardanus de variet. lib, T, 
c. 4. qui alciftimus caput inter nubila condit; in piimoautcm viret, inmedio nivofus eft,in 
cacuminefumumcmiccit, caufam fubdic: Altiftimusenimcumlit, Sc latior in medio, quam 
cacumine; exhalatio periuperiora fertur, non in medium , quia latera a centro plurimum 
dift;mc , ncque pcrforatus eft in ea parte. Humor autcm defluens radicem virentem fa« 
cic. 

Contra aucemRegiones&urbesAuftroobjedjE raronivem fentiunt, utRoma, Genua» 
Ncapolis. Eadem quoque eft cau(a , quod incerdum ad radices montium , (eu in vallibus 
pluet , in moncibus auccm ningac, quia nix , qux eft rara , a tepiditate a^ris inferioris inter 
dcfcenfum eliquacur inpluviam; in moncibus veroalcisacr cftfrigidior, ut nix eliquari non 
pofiic. Hinc ctiam Plinius teftatur lib. 2. c. loj. nunquam in alto mari ningere, quod cali- 
diores exhalationes, eam prius liquefaciant. 

Quaeres fecundo. Quare dum ningit , mitiiis (kvire frigus obfervetur , maximd fi raa- 
gnum , Sc ficcum antea prseccfTerit ? Relpondeo , rationem effe, eo , quod nubes niveprsB- 
gnantes coardcnt aerem terrae vicinum , & halitus 6 terra crumpences rcpercuciant ; vcl 
quiadum vapores in fecunda regione acris congelantur, fpiricus calidiorcsextrudunt , qui 
relapfi noftrum aerem calefaciunt. Hinc quanto intenliiis regnat fiigus , tanto minores 
cadunt nives, quia magis cxficcacsE majori frigore, minus libi cohcerent, Sc licet in fe invi- 
cem impingant ,frangunt fepotivls, quam coalefcant. Si quem tamen fenfdre calorem, 
centinuo fibitcnacicer adhxrent; undefit > ut pila nivcapugnominoremontisvcrticcvolvi 

T csepta 



146 Mcteorologia 

capta ingvandem prius molem concrclcac, donec radicem montis attingat, Talis^Dolfri- 
niorummontibus lapfuurbem integram obtriviirulcgiturapudOiaumlib-ig.c.if. InCam- 
bizena fcpe (pont(^ le ita nix emontibus decidualenlim agglomtrat , ut integras hominum 
catervas obruat.Scrabolib. 11. 

Quxres certio. Cur in Norvegia, &c aliis Regionibus feptentrionalibus , quse pend 
femper vtfliuntur nivibus,lepores,ur(i , cervi , <Sc vulpcs (arpe lint albi ? Refpondeo : Ra- 
tionem tfic, non quia paicuntur nivibus, ut quidam volunt, fedquia , cumpeneperpetuo 
videant nivcss ex earum imaginatione concipiunt tcetus albos ,eo padto , quo oves Jacob 
ex alpcdu virgarum veriicolorum concipiebant fixtus verlicolores, ficut &: pavones dicun- 
tur albi lieri, liIocus,ubimacer incubuc, albototus inducatur. 

Quiieres quarto. Num nivium candor obfit oculis i Rerpondeoaffirmativd, quia ni- 
mis inccnlLiscandor perflringic oculos. Unde , qui in mediis nivibus habitant, plerumque 
debilioris vilias efie folent. IcaGa!enus>lib. 10. deufu part, c.5, (cribit. Xenophoncls mili- 
tes, e Perfideredeuntes, dum per mulcam nivem iterfecerunt, oculisplurimum la-(bs fui(- 
fe. Idcirco eciam in RegnoT^if.f inco!;.u moncaniperfpicillis cancellacis, ac reciculacis , ubi 
continua: nives in oculos cadunt , uti (blent , uc radiorum nimium candentium affluxum 
nonnihil caftigent. 

QiKcres quinto. Cur nix, ut obfervatum eft inalpibus , etiam quandoque rubefcat? 
Ref^^ondco, fieri hoc ex eo poteff, quodaercEe partcs(quas candoris etiam caufam elledi. 
ximus) cum tempore avolenc , & materiam nivis deferentes , cam mixturam relinquant, 
qus rubori plus accedat. Euftathius vero, dum refert, in Armenianives rubicundas inve- 
niri, docet, hoccontingereideo, quodexhalationes ibi frequentesexlocis minioabundan- 
tibusafccndant. Ejndem caulam afTcit Alexander abAlexandroIib.^.Genial.dier, c.9. de 
rubicundis nivibusinScythicemontibus. CoeruleaEeciamnivesvideri juxta fretumMagali- 
anumatiirmatCardanus lib. i.devariet. c.4. tierique hoc non tanciuTiobvecuftatem ipfam, 
fed quodadglaciematrara accedat, (S:pro(pe£tuselonginquo fit, quemadmodum&in ae- 
recocruleum oftendat, 

Quxres lexto. Cur,dum ningic, fonusvocum Sc campanarum difficilius percipiatur? 
Refpondeo, rationem elfe, quia nixaerisagilitatem auferc, 6cin ftocculosnivisfonus toties 
impingit, uttandemdillipetur, nec pereorumintervallaintegerpermanarepoflit. 

Quanes feptimo. An animalia in nive nafci, Sc vivere poflinty Refpondeo , lic^t in 
glacie nullum oriri, autviverepofle videaturanimal, quod eacongelata, adeoquefirigidifli- 
nia, omnideltituacur calore, quocamen opushabentanim.ilia, ucoriridkviverequeanc, fi- 
cutdocer Ariftoceles ; nix tamen , quia mixtum quid,licet imperfectum & humidum, ut- 
poteexvaporibus concretum quoddam eft; nullumaucemhumidum finecaloreefTepoteft, 
ut idemPhilofophusdoceclib. f degenerat. animal. idcirco eciamanimalia qusdam in nivc 
oriri & vivcre pofTe negari nondebec, llndeHelmoncius tradit, in nivibus vermes nafci. 
VerilTinilius camen eft, animalia cum nivibus decidua vel fub foliorum in arboribus congerie» 
velalibilatibulumaliquodhyemeappropinquancequcefivifreatquecummagnovencorumim- 
pecu al io dilperfa , nivisqueflocculis conclufa denuo dejedia efl"e. Quaeinfedta,cumde- 
indevivificisSoIis radiis feriuncur, auc alio proficuo calorefoventur, facile iniistorpidifpi- 
ritus animantur, 6c fic iplahujusmodiinfeda quafiinvicamrevocantur. 

Quaeres ultimo. tltrum nix aliquandolapidefcat in cryftalfum ? afiirmat hoc Plinius 
Jib.57.nat.Hift,c.2. Ideoneceamrepeririteftatur, nifiubi maxime hyberna; nives rigent, , 
-utin cautibus Alpium. Undeipfam p!erumquealocisinviisfunependentesextrahunt.Ita- ', 

que ait,cryftallumefle glaciemunde&nomenGrtecidedere. Diciturenim^-fiJ^/w^ii^^ideft, 
glaciesj&o-^^^^^i^iidcft, contraho; quodex glacie frigoris vehementia obdurefcat in lapi- 1 
dem. Gigni vero itaCryftallumcontirmat praefens experientia; ciimhocetjamtempore 4 ' 
prsalris & firigidiflmisrupibus, ut d Perfinianis, quce in extremis Noricis funt, evellatur. 
Veriim & intraterraminvenistainmetallicis,quampropriis,utalios pretiofos lapides, cry. 
italium invea iri conftat. 

A P P E N D T X. 

PRimo. Nivis arrificialisproductio fequenti modo , ut tradit Kircherus in arte luc. lib. ;. c. 
2. confici poteft : fiat ^ laminis ferreisTholus, five hxmifphcerium , duplicatis ita lami- 
nis , ut inter utnimque nix glacies nit)-o , vel vitriolo mixta poni poflit ; aptentur infra tho- 
lumfblles, quiflatu conrinuoaerem ad tholum refrigerent ; ita fiet: utlifub tholo in cubi- • ■ 
culo vas aquEe ferveat , ^ qua vapores ad tholum fublimentur , hi a nivibus frigefadli 'm [ 
teauiflimas guttulas refolventur , quia vero a vento , foliium ope excitato , impetun- 

ttir 



r= 



Philofophico-Politica, 147 

turiin nivem gelabunt •) &: decidendbus floccis omnia contegent. Alio modo fic ricif 
potell ; Includacur a^juatubo vicreo ; hx'c diu mulcum agicecur , innumera: hinc cmer- 
genc bull;E , L]ua'gcIidoaeri expoliccE inveramnivemabibunt. Sicetiampruinaproducipo- 
tcJt, li nempe hybcrno rempore incra vas krvencis aquaeplenum Irigido aeri expolitum ca- 
jilliaut tbiia roris marini (iilpendantur, vapores congelati concrdcunc in pruinam ci (imi- 
em,qux hyemis tempore crinibusadhxrefcic, livequsexhominiimvelequorum halitibus 
prodit. 

Secundo. Anno ifio. Regina/^^r/j filium edidit £w^««t;/' Regi Lufitanix Paai fpecie 
Sc forma limillimum , qui Henrfcus appellatus eft ; eodcm die , quo Princeps hic in lucem e- 
ditus fuit , 0!r/:pp<> ( in qua quidem urbe proprer iiimmam cceli temperiem monftro (imilc 
eft , partem aliquam nivis intueri) plurima nive confperfa iuit, quod multi fic incerprcta- 
ti (unt, ut ea ni\c mentis candorein, viciepurii.atem, Sc contincntiam, virtutis eximix fae- 
cundicatem, qux in hoc Principe mii-abilicer cluxit , prxmonllratam tuiirc dicerent. ita 
Orolius Iib.8. rerumEmanuel. 

Tcrtio. Narrat Olaus M.lib. 19. c. if. in partibus feptentrionalibus , nivem tanta copia 
dejici, ut arborum rami, iplique arbores ita ramis , & arboribus innedancur, invicemque 
fbrnicario qua(i opere coharcant, (icque in longiflima ambulacra , etiam multorum niillia- 
rium fub nive miie congelata protendantur. 

QUiESTIO VII. 

COnclufio prima. Grando efl; congelatio aqua* , quae cum a vcnto detinetur, &agt- 
tatui", commiicetur multis exhalationibus ficcis & falnitralibus , quarum vi , acce- 
denteeciamtrigore, congelafcit. Diflinguitura nivc, quia nix cft nubis ftillicidium 
innere congelauim ; grando autcm cfl imber, qui grandioribus, vel nimbus, qui maximis 
guctis decidit, in aere congelatus, Si acciJit tempore a-flivo : ejus materia rcmota cft (pi- 
ratio, magni caloris cfiicientia in fublime evccta , iSc in nubem paulo denfiorem &: calidio- 
rem concrcta. Materiaproximaeftimber. In quemnubcs (olvitur. Proxima caufa effi- 
cienseft etiam calor circumfu(i aeris; aquam perantiperiftafim refrigerans,totumque ab cx 
calcKcinexprimens, tk extinguens. Quo fit, utgrando horridior acdurior fit cocceris im- 
prcdionibus humidis, qujein acre tiunt. Siautcm grando exiflat, cumomnia circumqua- 
que algen:,cjusremocamatcriaeftex('piraciOjnontanto c.ilore, necintam denlamcalidam- 
que nube.n coacla. Proximavcro cfficiens caufacftfrigusacrisambientis,congelantisque. 
Caula lormalis eft fpecie globulorumcongbciacushumor. Numerusaucemtantuscftglo- 
bulorum , quancusguttarum; nam fingulaguttx frigore concrefcunt &c fiunt grandines. 

Conclufio fecunda. Grandotit & gcneratur tum in mcdia, tum in infimaaerisregio~ 
ne; Rc^tio eft, quiadura omnia circumquaque rigefcunt,poteftaerinutraqueregioneido- 
ncam obtiueietrigoris vehementiam ad conglaciandam aquam. Dum autem vigetaftus, po- 
teflin ejusdemlocisper antiperiftafim tancum fiigoris, quantum ad eundem eti-cdum opus 
lit , incra aquam coalefcere. San(i gelari nonnunquam grandinem prope tcrram , illud ar- 
cumento dt, quod interdumgrando deciditinterceptis pakis, quas aquacoiicrelcens infe 
incluicrat. L[ndenegandume(t,(empergeminationemradiorumininfimaregione aeristan- 
tam clfc , ut trigui ad conglaciandam aquam necelfario expuguct & interimat. Accedic, 
quodprardidaconglaciacio nonadfiigusduntaxat circumjtcti corporis, fed interdumade- 
juicalorem, <Scad anciperift:ifim, ut lijperiusdiximus, relercndafit- 

Dices: Grandonon rotunda, fed angulata eft, fed hoc eft evidens fignum, quod non 
ex alto, nempe cx mcdia aeris regione cadac , aliter aitis attritu rocundarecur , cigo. Re- 
fpondeturprimo negando, giandinemaliquando nonefierottmdam, Secundo,illagrando, 
qua:rotundicate carct, autgcneraturininfimaa^risregione, aut in ea franglcur, quod Ibrc 
poteft cumeo, quodinmediaafrisrcgione fueritgenica. 

Conclufio cerria. Dividicurgrando ex quantitate & figura. Ratione quantitatis eft 
vel maxima, vel minima, Maxima eftgrando inorbiculos lolidos ^ duros inllar lapidum 
compacia. Minar,qua: vuIg6granuIadicitur,cxhumore leviccr<St: mollitcrcompactocon- 
ftat,cumquecx altiorilocodelcendat, globuli ipfipaulatimcxilla mora liqueicunt, ic arte- 
runtur. Oclonarum circitcrlibrarum grandincm A-fajolus-, non minorcm humano capitc/- 
fidorits.iz. pedimilongitudincBontinius, 12. pcdeslongam, (cptcmlatam, 6c duos altamSi- 
gcbercus 1636. ia tcrntorio Rodiugeuli 30. libris gravlorem vtfam alii memorant. Digiia 

T a meraQ- 



148 Meteorologia 

memoratu grando illa eft , quiDELis percuflit Pharaonem , fuetitque haud dubie maxima 
ciim incotaterraiEgyptiabhomineulquead jumenca,cun£i:amque herbam &li^num con- 
fregtrit, utconftatex ILb, Exodic.9, pariter& illagrandoinfolitaefLieritmagnitudinis, quam 
Dominus in exercitum qui-nque Regnum urbem Gabaon obfidentium immifit , dum ti. ftatur 
facer textusjib. |oIliiecap.lO. Et mortui (Unt multoplnres lafidibtts grandinis ■, quamcjmsgladiofer- 
cujferunt filii /fi-iul. Inierprodigia, quce Hierofolymicani Regni Chriflianorum excidiuman- 
no H87. a Saladino iEgyptio illatum pr2eceft&re,Tyrio memorante , prxter infuetos terrae 
£notus,ventos atroces, folis defedtus , marelolicooEftumajore redundans etiam grando frc- 
quens inftarovi anferini ca;Io decidit. Ratiovero nacuralishujus magnicudinis inter cce- 
tcras fuperiusannotatasnon poftrema eftpugnaventorumrigidicrum,quxmateriam gran- 
dinis, dum adhucmollior eft, & ceu nivis colliquefcentis incer (e varie collidit,&ingrandio- 
rem molemconfbederat. Quodadfiguram ordinariam grandinis attinet , ea interdum eft 
rotunda, incerdumangularisvel ovalis. Rotunda eft, quando a terra generatur remotiLis, 
alcius enim delapfaafris concacfu acceritur acquerotundatur. Angulariseft,qu3ndogene- 
ratur prope terram, lic enim non atteruntur latera ejus. Ovalis vero caditexinlliSicienti ad- 
hucattntu & ina^quali contadu aeris; aut comicantisgrandinis, Quod (i interdum in glo- 
biilisgrandinum ligna,pili, palejE,arenulx,fimilesquequisquilia:reperiancur,non hieccon- 
tinuopraftigiisadlcribenda, namhsc calorcceleftisauxilioventorum una cum vapore fur- 
•lum evehere,tScvisdeindefrigoriscongelandovaporem agglutinare,& infererc potuit. 

Curautem grandiniinterdum imagines miritica; vanorum animalium aliarimique re- 
3rumfiatimpreftLe, explicatueftdifficile. AJbeitusquidemM3gnusavirtute&: nimia callidi- 
■tate , vel lingulari aiiqua conftellatione ccelcltium corporum has imagines ita conformari 
cenfet. Ego hxc&(imiliainterportcncanumero. Tales grandinumipecies memorablles 
Nauclerusdefcribic, qjarum ea, qusanno 1240. Cremon^ decidit, nucum magnitudineim- 
preiramcrucisfiguram.tacie'mqueChriftiadfcriptisverbis: JESIIS NAZARENUS con- 
tinuic. Altera vero in Regionibus-feptencrionalibus annoi^^f. menfe Augufto docidenSjhu- 
manas faciesexhibuit, cujus mentionem quoquelacitCrantziuslib. ^.Vandal. cap. 42. duin 
memorato anno circaAftumptsD.Virginis teftum inSaxonia cecidifti; fcribit grandinem, 
qua; humanae faciei imaginem prxtulerit. Barbata inquit virorum , fceminarum vero crifpan- 
tibus involuta peplis imagoingrandinecernebatur. I^udo\acusClavicel!Jus meminit gran- 
dinis fanguine mixcce,qua'inagroBononien(iadAnnumChrifti 15-57. menleAugufto cecidit, 
ineainventafunt grana , qucepondere libras^g. exceflerunt. IIoc ex eadem rationc natu- 
raliter contingere potuit, quapluviam finguinem fieri (ijperiiis annotavimus, 

Conclulio quarta. Frequentius vere oc aucumno gvandinesdecidunt , tefle Arift. r, 
Met,i2.minustrequenter in teftate , nunquam, aut rariiTime in hyeme. Ratio eft , quia in 
vere&: autumno calor (iitficiens adeft, qui excitare poflit vapores , qui deinde a frigiditate 
per antiperiftafin audti, facile conftringi pofllint. Autumno autem foEpiiis quam vere fic gran- 
do-, quiaciimaucumnus (ijcccdatcalido sftatistempori, vapor magis eft idoneus ad celeri- 
ter tk duriifime congelandum. in a-ftate miniistrequenter contingit , eo quodSoI mate- 
-riam pxne omnemgrandinis confumit. Inhycme aucem proptertrigidit.item poros terra: 
<:on{hingentem , atque vapores exh.-ilare pTohibentem , raro, aut nunquam generatur. Ea- 
demratioeft, cur pleriimque grandocirca raeridiem, rai-ocircaortum & occafum Solis, ra- 
riftime nodudcciderefoleat,quia ncmpe adelev.indam copiam fufticicntem exhalationum 
coagulantium requiritur tempeflas&: hora calida. Deinde,quiacoagulario grandinis folet 
procedereex anciperiftafi, (eu circumobfiftentia contrarii. Sicutenim aquce puteales,qux 
hyeme (ijnt tepidce, a:ftate evadunt frigididlmcE , eo quod (rigus propter obfidionem calo- 
TLS, recipiat feinprofundo terrx; itacum magnacopiaaquarumavento detinetur, &: obfi- 
detur a calore meridiano , vaWe frigefit, & ccngelaicit ; Sc quia nodtu , mane&vefpere a- 
quaenon obfidentur abintenfocalore, nonfolettieri grando. Sitamen ex alia caufa inLfri- 
eidentur vehementei-, quodrarocontingit, tum prxter morem grando gener.atur etiam i- 
Sis temporibus, 

Quceres pi-imo. Curaqua, dquafitgrando, celeriuscongeletur. Refpondeo,ratiOi- 
nem effe, quia retinetinlealiquidcaloris, quemadconglaciationem multumconferre con- 
ftat experientia ; fiquidem aqua prxcalefafta frigido coelo expofita , impenfiiis ccleriusque 
xeftigeratur; nimirumT quia caloraquam attenuat, & rai-efacit;rarefa£fa hofK magis patet, 
ejusque vim incundtanter recipit , quemadmodum & denfa ob materiae multitudinem per- 
tinacius refiftit ; ita fit , ut aqua pluvia obinclufum calorem facilius in gelucoeat, quia ra- 
x'\ov eft, pioindeque infinuanti fefrigido aeri faciliorem pra=bet aditum. 

Quceres lecundo. Cur nunquam foleatgenerari grando, quinvehemens ventus prx- 
celTerit? Refpondeo , raiionem erfe , quia li aer tenuis eft 3 uon eflifrigidus , quare gelafcere 

noa 



Philolophico-Politica. 149 

non poteft; vapor fi craflus absque ventis cogi nonpotell, unrleut aquacongelalcat, dcbec 
diutius in aae dccineri, <Sc agitari a vento , ut comuiilccatur cum cxhalationibus liccis,qux 
liint atjua: coa^ulum. 

Quxres tcrcio. QucE caufifit, cjuod intcrdum ante exortum grandinis map^nus qui- 
dam (baitus audijtur. Kefpondeo , heri iioc vel ideo, quia pugna eltacerrimaexh.ilatio- 
numin nubibus, qux erumpcre nitentes variaagitatione, motu atque attritu muvmur cuin 
tra^ore edunt, licut ex oUa tervcfcente liquore ftridores excitantur. Veletiam, quia col- 
liduntur jam congelatx guttulce, dum alia; in alias incurrunt <Sc impingunt. 

Qu^res qu *rco. Cur grandinem in xftate fepO magna: gutt* pluviales prxcedero 
foleant ) Retpondco, hoccontingere, quodpriores quicdam gutta: ob aerem non dum la- 
tis infrigidaturn congelari nequcant , quocirca ita primiiro: Jibere cum gravitate fua dcla- 
buntur. 

Quxres quinto. Curgrando, ciim fit nive durior, celeviustamenliquefcatnive^fta- 
rim enim, ut tcrramattingit, liquelcit grando. Refpondeo , varias hujus rei ab Authori- 
bus rationesadtisrri. Primo, quiagrando aqux cft propinquior ; cft enim aqua concreta; 
nixautem non tit immediate abaqua, fed exvapore. Cumergo nixlongius abfit ab aqux 
natura, quam grando, nihil mirum eft, eandemdurabiliorem elfe, quamgrandinem. iie- 
cundo,quia caVidior eft aer, cum grandinat , quam cum ningic. Tertio , quia plures limt 
(piricus trjgidi in nive, quam in grandine , ficque ipli impediunt, utftutim nix acl ftatum a- 
qua: redeat. Quarto, D. Hamel inMcteov.l.i.o,;. id propter ipfam denfitatem grandinis 
fors evenire exillimac , quemadmodum enim, inquit , libra plumbi citius , quam butyri li- 
queiclt, quod ubipars unacalorem concepit, ftatim eumproximu; communicat, &itaqua- 
li per manus citilhme calor per omnes partesditHmditur. 

Quxrcs fexto. Quid libi velit, quod grandinis globuli obferventur in mediohabere 
nucltum liibalbum ac veluti niveimi. Relpondeo: Ex hoc interri , quod ante generatio- 
nem grandinis gcnerctur nix, quxeftvelutifemengrandinis; cumveromultaaqua circum- 
iufa aJhjeictcit, & conge'atur, acgvandinem pcrticit. Nec mi»-um ell: , media ceftate ge- 
nerari iuvcminnubibus,ciim illamvideamus aliquandocadcrcinmontibus inliimmiscafo- 
ribus, <Sc credendum eft, quoddcfcenderet etiam in loca humilia > nifi a calore acris in i- 
plb deiceniu rcfijlveretur in aquam, 

CoUiges primo, cum exhalationes ficca:,quibus etiam conftat grando , habent virtu- 
tcm aduftivam , non folum giandinem flagellare , & profternere legeces , liid & adurerc, 
quodcunque tangit, ita ut poft paucosdies marcelcat. Quod fi vero grando admifta lit a- 
quac , licct non minus rtagellet lcgetes, minuscamcnadurit«Sc damnificat. Ratio eft, quia 
aqua abluit, ac detergit exhalutiones fegstibus noxias. Hincetiam procedit, quodfipau- 
lo poft grandinem fuccedac pluvia, grando reddatur minus noxia, cum pluvia abluic cxha- 
laiiones legetibus pcftileras. 

Colligcs fecundoexKirchero, modum conficiendigrandincmartiticiolam, nempe (i 
intholotcrreo, ut de modo pluvixfaciendcerctulimus, vaporinpluviam refolvitur,&tuiic 
iniira cholum tblle trigidior ventusexcitctur, pluviam denlabit in grandinem. 

CONCLUSIO POLITICA. 

InconcufsuiTi eile decet ad grandinem 

malorum. 

F\bulam io fadum converte > Folitice. Nulla Minervae adverfitas erat adverfa , nulla 
calamitascabmitota. Nam Icuto tegebatur immortali , ex fulb auro , quod necMar- Ariji!d. 
tisfurores infrcgerant , nec trifulca jovis tulmina pcnetravcrant. Scuto lat teclus eft Hjmn.in 
bono , cui animus ncn vaciilat. Proltrata; virtutis eft , cui ad omnem cafum fpiricus jace- Mi»erv. 
at. FciTCusficPoliticus, <5i:adm«lfemgrandinisinconcuftus. Segetemfacil^legitgrando, Ilomtr.z 
& antemelTem dcmetit, quia tremulo culmo lijbfiftit; acMartius animus i£lum leverberat» Ui*d, 
nec dcmeti fibi caput patitur, quia impenetrabili fcuto tortitudinis latera induit. Lignea 
cohirentbafevitiumgemmx,taciligrandinis calu in terramdeciduntbaccse ; quia laureato 
ftipitenonfuftentancur. atanimoGigascotfibi exglaciatislapilliscolligit gemmas, quotca- 
libuspremitur: Laurcatusexconflicturecedit, quianuUitiilci perviumlacertumgcrit. Non 
poteflare mutatur., »ok extoUitur pro/peris ■, yien trifltbui mergiiur. Mcllis grandinea illi glorice fc- Cic.lt. dc 
mentis eft , in imbrc glaciali fpiritibus calct, quibus len-cos ctiam bolos digcrat. Inquilinum tjfc^ 
torporegcIUtHcrcijilemjlatteaus eil, quihoc incolagaudct. Cariofumtecturagiandine 

T 3 fran- 



I50 



Mcteorologia 

fiangitur : in probatam fi lamiaiam /»//»>, & refilit. Nubifragium faxorum , ut plumx , ex- 
Lipf. l. 2. cipitur , cum in bene compaginatura unimum mcidit. Ut grando , tetiii magno firefitu, illija , ipja 
de Con(l. tamen dijfilit :Jicclades in frmnm animnm fi iucidant , jrangHntur-i mn frangunt. Jufl, LipC M. 

C.t9. . . A A -«.- ' - ■ <- w*-**^*''*** ■ •■A» 

Q^apttol ^^ ^— •* M-. 4..t.^ 

Qmcciar. 




Antonius te &:cocronominePhllofopl^usmoeroreve1gaudio mutaTinun«|uarovi(useft,<]uia ' 

in ferreum inciditlinimum , quad nulla varietate alteratur. Media inter lacryiTiantis cceli 

profluviapulchrior ridetTiiaumantias. Turbidisfion turbatur mente ferenus _, inipfa rerum 

perturbatione-itat animi fudus. Nunquam virtutis moiic documentum eft , ejusoiagnitudo 

calamitatibus approbatur. Ariftae ventofluauant, & grandini fuccumbunt; qui adaman- 

temmentegerit, incudes fatigabit ; ipli grandinisglobuliadamantes fient. Adverfia fortmt 

itela^ qHibHsgenus hHmanHm dehelktHT ^gfandlnis mor^ Aijfultiwt ; cjH^Sncuffii tdiis .,Jin£ hIIo habitm. ^ 

Sen.ep.-ff ns incommodo crepitatac filvitnr. Infelicem dicebat Bias Priensus eum , qui ferre nequiret 

Diog.La. infelicitatem.: feliciffimum ego affirmo , qui non modo ferre non poflit , fed in apla infeli- 

ert. l. i.de citate fe dicit felicem. Exegon legatus a Confulibus Romx in dolium ferpentum miftlis, 

vitd Phi- circum mulgentibusveneno turgentibuslinguis, adva-ii paffus eft nihil. Piyllis Marfisque 

lefoph. vipers non nocent, Ophiogenes Infulx Cypri incolie corporis umbraangues terrent. A« 

PhniHs l. j^jjj^j roborequi prxfbnt, contrariis obviant : malis non cedunt , fed contra audentius e- 

unt. Tanta ctiuiique fnntmdla velhon£^ qnantHS efijinimHS^ qni £a fuBinet. Telo omni praflan- 

tior animus, Forti grandinum faxa cera funt . Timi<io & ignavo pIumJE &floresgIobi bel- 

lici apparent , cum fblio tenui (ibilo tremit- Generofo fanguine qui imbuitur tam ad Atri- 

cos , quam Favonios ridet. Qualis ille orbis bellique miraculumCarolusV. AuftjiK Glo- 

ria, Hifpaniarum Decus , res larcas fcu acerbas vultu femper eodem accepit : tanta oris, o- 

culorum , totiiisque hominis conftantia, & quafi percnni lerenitate, ut in media 

grandine ciSol luxeiir. 



28, c. 3. 

Cicero2. 

ThJc. 

Zenocar. 
Ls.Caro. 
it\ 



I 



Philofophico-Politica. 15I 

QUtESTIO VIII. 

T^e rore ^ prmna. 

COonclufio prima. Ros dicitur, ut Ifidoro placet, quafi rarus, quod nonadeoden 
lis 5c plenis gutcisdefcendat. rertenuicnim conftat afperiione, qujevix manu per- 
cipicur. llnde definiri potcft, quod lit refolucio in aquam vaporis parum elevati a 
terra propter debiiitatem caloris Solis occidentis , qui vapor lupervenientc frigore velpcr- 
tino & matutino concrefcit ac relblvitur. Materia igicur roris eft vapor lubcilis &: Inumi- 
dus , qui inter omnesvapoies eft tenuiftlmus; fcrma eft guttarum tenuillTmarum arperfio, 
Caufa etHcienseft trigus nodlurnum , vel velpertinum , & matutinum temperatum , quod 
cogit, & denfatiilum vaporem in aqueum liquorem, non autem congeJat. Caufa vapo- 
ris eievativa eft Sol ftib velperam , cum enim lic pariim efticax propter caioris debiiitatem, 
parum elevar. Ad rorem eciam juvant aftra noaurna, prafertimLuna, maxime in pleni- 
lunio, in quo majores llint rores; ideoqueLunadicitur roris mater, quia fcilicet temporc 
molli vaporesillos eciamnodu educit,qui nodu terrisincubantesfubcrepurculiinitiumiol- 
vuntur in aquas. 

Conclutio lecunda. Rosdiftinguitur a pluvia, tum , quia pluvia eft nubcs in aquam 
foIuta,ros veroeft tantiim vapor evolare incipiens adnubemefFormandam; tum quia plu- 
via decidit guttacim, ros vero lcnius, & lcnlim line fcnfu herbis ac floribus adficerefcic. 

Conclulio certia. Locus , ubi generacur , eft infimus acr , non ^utem fuprema pars 
medix regionis , licut Albertus Magnus exiftimavit. Nam non olFercur tiic vapor tenuis ad 
medium aerem, ut ibi fiat ros , quia tefte Arill. i. Meceor.io, in aicioribus moncibus neque 
ros, neque pruina repericur. Caufa aucem hujus rei eft imbecillicas caloris, qui in vapora 
ineft, ccite eodem Ariftjoc. cit. Quarc humiliori in loco fieri rorem prol)abiIe eft ; quod 
vel hinc etiam conftat, quoniam eis, qui itcr nodu faciunt, pedes <Sc calcei rore funt con- 
fperli line aliqua fuperiorum partium humed:icione. Copiolior camen, &; freguenciorin 
locis humidis & paluftribus repericur quam aridis. Idcirco fluminum ripce pallim rore te- 
guncur, cum agri & licca alki loca nulloexterno humore perfijndantur. 

Conclulio quarta. Tempus rori generando commodiflimum eft ver &: autumnuS» 
quia cunc vapores flincplurimi, nimio enim ardorein aeftacehumor abfumicur ; hyeme ve- 
ro parum humoris ob cerne conftridlionem evehicur. Accamcn coelo pluvio , auc nubilo» 
ficuc neque flantevento,nonfunt rores, quLa nubilo coelo pluit , non rorat ; <Sc ventus ro- 
ritluos humores difpergit. Pra;cipud etiam nodu & diluculo decidit , quod terra a Sole 
averfa tunc maxime relrigeretur. Llbi notandum, etfi tota node defcendant vapores ad 
rorem generandum , «Sc quidcm fublimiorcs tardiiis, tum quia alciores funr , cum quia lin- 
gulx guccx minores ; hictamen , qui uldmo cadit prxfertim inMajo ficut& aeftivusaChy- 
miftisprobacur melior. 

Quxres; quinam fintefFedus roris? Refpondeo: hos efle varios &:admirandos , quo- 
rum prjmus eft. Gratamquandam &Ievem humedationem terrae afFundit , qua herbx Sc 
fruges recreantur, nearefcant; peculiariter confertad admirandam&valde pretiofam radi- 
cemSinenfi^mS/»/?;» volgo dictam. Teftatuu id litterisRumphius adMenzelium 1684. fcri- 
ptisinhuncmodum: quxruntillaminfrigidis& nudis RegniSinicimoncibus. Inque fere- 
na node tulgentibus allris ftaco cempore, quando radix illa paululum fupra terram extube- 
rat, ut rorem bibat ; Ros autem radici huic illapfus tacit illam non nihil fplendere luce qu^- 
damaftrali, quodlignum qucerentes fecuti dilutam calcem in eum finem fecum illatam lo- 
co.ubi lucemadvercunc, illinunc, diemquc exfpedant. Poftquam dies illuxit , montana 
rcpetunt, & quxcunqueloca calce illita inveniunt, efFofFl humoperlcrutantur, radicesin- 
vencasfecumal"porcanc,&in umbra, aerecamen fereno& pci-vio,ficcanc. De Arabia, qua: 
contermina eft iEgypto, lcribit Andreas CorfaliHs apud Majolum , quod in quodam diftriftu 
prope civitatem Ade» nec pluviae, nec fontes, nec flumina cerram humedent, nihilomi- 
nusa decidence ibidem roremirificj^ ad uberrimos frudus tiDecundccur. Adverce tamen, 
rorem illum rebusnafcentibusadhATentem noxium efle, quiinmagnacoeli varietate, eciam 
ciim Sol fplendec , rainutiiliniis gutiis iacilO <3c fine ftrepitu delabitur , vocatur germanici 

3Kilt!>aii. 

Sccundus 



152 Meteorologia 

Secundus effeftus efl. Aptam mateiiam generandis apibus fuppeditat, hjcenim non 
exconcubitu , nequeexputre fadtioneficuti mu(c2e&:pulices,fedexroregenerantur,quem 
important in fuas cellulas. videPlinium lib.f. c.i6. Pariter &: margaritis gignendis eodem 
docentelib. 9. c. 56. materiam idoneam prtebet. Sic &adjuvatmultumros inleQ:orum pro- 
creationem. Ovibus vero nocet, nam ros copiofo mixtus falnitro teneris pecudibus pe- 
riculum creat, neventrisprofluviointereant, llnde mos apudPaftores grcgum obtinuit, i 
ut dum herbas rore madentesviderint, oves non prius pafcuis immittant, quam Sol rorem 
abfumpferit. 

Tertius efl: , ut fcribit Schroderus , Pharmacop.1. 3. c^. quod aqua roris omnes alias 
fubtilitate&: penetratione antecellat , conftetque liquore volatiliori , faleque acriori. Un- 
de etiam , utPalingenefia , five regeneratio plantarum excujusque plantce femine in phiala 
vitrea hermctic<i occlula artificiole inftituatur, & mira cumobledtatione exhibeatur, roris 
beneficio procuratur; de quo artificio confule Harftorfferum tom. 2. delic. mathem, partg, 
qu.26.Schottum in Mechan. hydropneu. part.2. claffi. c.6, & in Jocoferiis, ccnt. z.prop, 
47. Rorem tamenBrafilianum infignis Medicus Pifo virtute fubtilioris penetrationis Euro- 
pxolonge prarvalere (cribit; imo hanc ei virtutem attribuit, quodlaffa membra tam in ho- 
minibus , quam pecoiibus mirifice confortet ; ciim nativum calorem coUigat , vi infuper 
diuretica polleat. 

Quartus eft, quod in venenofis animalibus effluvia veneni conftringat , unde minus 
no£bu,quam interdiu toxici diffundunt. Ob quam caufamferpentesquamdiuflores&gra- 
mina roremadent, haud tranaeuntes infeftare fblent. 

Qiaintus eft, Ciim infit rorivis laxativa , facile in animalibus folvit ventrem , unde 
uvac rore madetaftte & comeftx ventris profluvium caufant, ex eo, quod ros fubtilitate fu^ 
& raritateinteftinapenetret; reddendoquc ixces lubricas inde dejiciat. AdditPlutarchus 
obefas muiieres rore pannis aut mollibus velleribus coliedlo <5c excepto pinguedinemmi- 
nuere <Sc confumere ob (alnitrum nempe, quoros abundat. 

His addi poteft experimentum mirabileD. Danielis Ludovici in artificialiter diftillato 
rore majali : hic enim, dum aliquando argenteum cochleare ejusmodidiftiUato rori immi- 
filfet, mox aureo colore imbutum reperit; dum & altera rurfum vice immerfifl^etgratopur- 
pur^ colore tinftum advertit. 

Conclufio quinta. Pruinaeft vapor tcnuis , a terra in proximum aerem evectus , Sc 
a frigore in falis quafi fbrmam conflridtus. ItaArift. i. Met. 10. didaeft pruina,quafiper- 
urina, quodurat arbores, 6c iiores ; vehementer enim fuo frigore nocet arboribus verno 
tempore germinantibus. Conveniunt pruina & ros in materia , caufa efEciente , loco ,& 
lempore ; differunt autem primoforma, quia vapor roris non congelatur , (ed convertitur 
in aquam ; vapor autem pruins congelatur, 6c inftar (alis conftringituv. Secundo qualita» 
tibus ; ros enim eft temperate calidus , 6c humidus , &: ideo la;tas & uberes facit fegetes; 
pruinaemnino eft frigida, & propterea inimicavitx rerumomnium. Tertio ros generatur 
tempore tranquillo & temperato ; pruina autem trigidioribus & imprimis in aurora, ubi 
abundat frigus congelativum, Quarto ros fit temperate flante vento Auftrali, & Orien- 
tali ; pruina vero flante utplurimum vento Borcali ; nam ficut Auftcr facit temperiem , iu 
Boreas rigorem. 

Conclufio fexta. Nix &pruina etfihoc habeantcommune, quodutrumque fiatcon- 
cretione & album fit , his tamen quatuor potifllmum inter fe differunt. Primo materia: qua- 
litate quoniam nix e crafliore, pruina vero exfubtiliore fit vapore. Secundo forma,quo. 
niam nix eft crafllor, pruina fubtilior, Tertioloco, nixenim inmedia, pruina vero inin- 
fima fit aeris regione, Quarto nivem prscedunt nubes , pruinam non prascedunt. 

QuEeres primo. Cur pruina plerumque faeteat ? Refpondeo , rationem effe, quia fic 
e materia impura foetida, hoc eft, ex commixtione exhalationis calidse cum vapore humi- 
do, ex fordidis paluftribus, & caenofislocis elevato , vel vero ob terrellre admixtum & fri- 
gore impediente nonconfumptum. Hinc iWud Pomma .• aqtMm ex prnina falntam ejfe tnfilft', 
ierrimam, 

Qu£eresSecundo. llnde fit alba. Refpondeo, pruinam albefcere ex nimiafrigidita- 
te,minustamencandefcitquamnix,quiahabetadmixtumaliquiddeaereficut nix : fed non 
ita de puro aSre , quia propius adterram generatur. llnde etiam nonita raraeftficutnixj 
quo enim aer eft craflior, eo tenacius cumvaporibus coagulatur. 



<.^, 



Philofophico-Politica. 153 

Ouxres tertio, unde crinita «Schirpida illa pruina, qux hyemali tempore per agros & 
feoes iDirla pendet , generetur : Relpondeo, fieri illam ex vaponbus tenuibus<5c vilcolis, 
Droindemutuocohsrencibus, &infilum extenfis,quivapores acircumfiftentefngorecon. 
eelantur, priusquam inaquam diffluant. Ex eadem caufa in viatoribus hyberno temporc 
fona2ftri2Ecircamentumbarbatumoriuntur,quinempehalitusuibarbamimpmgenseiaa. 

hzret, 6c ab aeris hrieore oblefllis in tenuiorcmglaciemconftrmgitur. 

Quseres 4. Cur pruina herbas , veluti caules , tenuiores faciat. Refpondeo rationem 
efTe , q^a frigus per immediatum contadum in caules agens , illos maximd condenlat , etticit- 
que utmuit^ humoris partesconcrefcant; quo fit, utcalorepoftea fuperveniente faciie fol- 
vantur fibnc priiis imminutse, & tandem omninopame diflblvantur. Itaquoqucprode tu- 
vas ex vineis poft duas , aut tres pruinas coUigere , quando nempe pellicula nonnihil emoUita 

Colliges. Cum humidatellure ccelumper noaem menfibus 3ctemporibusfrigidiori. 
bus ferenatur , pruina timenda eft,quia rostunccoelodecidens,ahigorecongelatur. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Digniores promoveantur. 

4^. 



JV"--»^ 




AUresrcgiz , ac Imperatorisoculi intcrPerrasminiftri vocabantur. Atoculusunusal- ff'^ 
tero meliiis videt, aurisuna altera meliiis audit. Lufca Respublica cft , quac mald .T}^ 
dfct , &; untiim non coccutit. Et non differt ab intormi Iktua, fi non bend audit:^***»* 
ia hoc tantum pejor, quod hxc errare aon pofl:c,ciim fine aninw fit; haec aucem pdfimd 

U W' 



JM. 



154 Meteorologia 

incedat cummalam animam habeat, per quam malc videt , Sc peflime audit. Nihil a?que 
neceflaiium, nihil magis prohcuum,nihiiuahonoriticuuiReipub.quod illuilriuseamexor- 
net, 6c in amplitudinem elferat, quamjultu otticiorum didributio, officialiumdelediio. Per 
hos Princeps agit, communis ftatus vivit. Sit pius Princeps , juxta omnem numerum a 
Diisfbrmatus; atfimalisfuftenteturMiniitrisPolitica: corpuseft pulchrum capite, membris 
Xe»oph*n defbrme. Non efl attrtHm fceptrum , i^uod Regnum tuetur , Jed amici jidiRegibus junt tutij/imitm^ 
inCyrop. maxim/itmjHc Jceptrum-, Inepti Conliliarii, improbi Magiftratus, indigni Miniftri iappce liint 
l,S, regii paludamenti , &: probra proboPrincipi inufta. Solem agitPrinceps, (ijnt {ydera.iu- 
lici, 6c a conliliis pofiti: chimericus eIl(Sc abortivus Siderum fenatusiubbonoSoie, fiScor- 
pius Planetam agat , fi Mercurius bello prcefidet, fi Mars navigia regit, Sua cuique fedes 
competit , quo aptuseft loco refideat. Qui vacum cerebro regit , non ditabit Rempubli- 
cam: neque legibus inviolatefervandisopemconfiliiamqueadjiciec, quiipfeLegumviolator 
peftem moribus alit, Non per hoc venenum lcorpius cxuit, quod inter lidera translatus 
vSenatorem in duodenarioZodiaci agir. Nec in Mercurium evafit malt inftruftus truncus, 
quilcalprumnonadmifitunquam, licetinHonoristemplo collocetur. MunusReip inindi- 
gnum translatum , robur addit malitia;, Legibus perniciem. Inlpice, quam prtefens icon 
objicit, meteori faciem. Ex pluribus unumaSoleattrahiturovum^&quafipergradusafcen- 
dit; aut Ci mavis fceptro principaliafKne eftacperamicum. UKum prd relicjms charum, quia 
unum prxreliquis dignum, nam rore plcnum, Non, ubi datur vacuum, Solis radius delL- 
ciatur: inanis ttfta elt, non trahitur. Qu^i rore repletur, hic dignus eft fcandere, quta 
Pullus Regis dignus amore. Juvat hic audire , quod in Themiftii adoptione Conftantius 
Csfar eftjtuseft, Cnm exijllmatio de viro longe laiecjHe dijperfa Themifltum philofophum ad noflrat 
aures adduxiffet , Imperatorij judicii -, atcjue etiam vejiri exiflimavi-, illum fplendidij/imo Patrum Confilio 
adfcrihendo , virtmem ejus congruo honore remunerari -, ftmulc\He unumper alterum decorare. Ani- 
mata- leges funt &viva fimulacra, qui dignitatibusprjelunt, Ita officium viro , vir officio 
refpondeat; uthomogenei fibi fint, &anatura fociati. Sinat fe ofticium aviro tradtavi, ic 
n6rit vir ofhcium tradtare. Gladius Scanderbegi fine Caftriots lacertoaciem perdit. O- 
ptimaartium inftrumenta nullum perledabuntopuscximium, nifi artiiexadfit, qui guber- 
nare didicit- Helenxartificium Apellem exigit,iinea rhinima penicillo dudtaParrhalij ma- 
num expettat. IlliadConfiliariiatque Magiftratus officium afcendant, qui iunt ipio Magi- 
ftratu meliores & in arte Magiftri, Pietate fulgeant, confilio poUeant, experientia & juiti- 
tia fintcelebres,fint adIaboresindefeflii,Bonipublici amantes,non fuiStudiofi, fcientiarum 
fautores,adardua irnperterriti, veritatis&taciturnitatislaude confpicui , modeftia <Sc aequi- 
tateprobati: Exhisqui Atlaseft (Scapicem tenet,unuspra;reliquis efto. Nonquivi autdo- 




Dul'{r de ^"^''^"- JuftiInm(^cenforia virga in eosTheodofiusImp.piiflimusanimadvertit : Sicjuii «» 
■* fi 1, illufirempalatii noflriambierit dignitatem-i atcjueadeoshonores afcendere ambiiione cogitavent ■, cjui nonni/i 
i f, prohatis viris nofiro judicio deferHntttr t cuJHslihet ille fit loci -i dignitatis t ordinis ; amiffis bonis -, & fijc« 
j4t)ul l "^fi*'" f^otinus vindicatis^ deportationis mMllietur exilio, Certe Autilius Rom. ConC adamante di- 
"fhe/idC 8"^"^ edidit fententiam, ipfe marmore dignus. Dum enim ab indigno promotionem ro- 
I. I, ^ garetur, repofuit: Quid mihi tua prodefi amicitia-, quam tui promotione coyitraherem-,Jime urgertcn- 
ftifa fP'^* ^ '^ legesju^itid ttta caufi ftccem 5 

QUtESTIO IX. 

T)e <iMelle. 

COnclufio prima, Apes non conficiunt mel, fed tantum d floribus 3c frugibus colfi. 
gunt produftum a natura, ItaArift, f, deHift. animal. 22, Ratio eft , primo , quia 
ut conftat experientia, meleft annona, qua vivunt, &c pafbuntur apes, &: conferva- 
tur ab ipfis in fuis cellulis , ut fit earum nutrimentum tempore hyemis, ficut cera defervit 
ad conficiendas domos, & parietes folidandos, Secundo , quia uno aut altero die cellas 
mellerepletasinveniunt apiarii. Tertio, quia autumno mel fibi detradtum non reparant, 
cumtamen illo etiam tempore flores fuppetant, «Scfublatomagni expartecibo.&adinopi- 
amredaft^ repeterentcertd, quavigentfolertia ac providentia conficiendi mellis, fiidcon^ 
ficerent ^ floribus. Accedit, quod obfervatum fit , apes ore quidem mella colligere, 
fed non dimittereinventrem,fedexonerare crura,& coxas, in quibus funt inftar pilorum 

eminea> 



Philofophico-Poiitica. 15*^ 

eminendaqucEdam repaguladetinentiamel,ne decidac,onuftas vero ad alvearia pradam a- 
fporcare, ubi inveniunt paivas quasdam apiculas, quarum munus eft, exonerareportantes 
meli&deindeadprxdamremittere. Nonnegotamen,melcaloreapum, dum ei incubant, 
aliquomodoalteruri <5c pcrfici, licut gallina fbvens pet^cit ovum,& exdudit pullum. Hinc 
vicelima diemcl concrelcit, mo.xque obducitur tenui uiembrana fervoris iplius Ipuma. 

Conclulio lecunda. Verolimile videtur elle, melnon efle humorem roridum e coelo 
deciduum, lcd potiusfuccum Borum, R.ntioeft primo, quiaapes colligunt mella ex tiori- 
bus nonrolijm lummomanc, cumhumorrofcidusdecidit, fedeciam lerventcjam die,cum 
Sol, ejusquecalorpenitusroremexliccavir. SccundoApcs pleruraque attrahunt mella ex 
floribus terram relpicientibus, nequeex patulishiantibiis.que lidera vcrli.is; ledrofcidushic 
humor ccelellisabhisi&nonab illis excipitur, ergo. Tcrtio ex qualitate florum & herba- 
rum qualificatur, mel enim exthymo dicitur optimum , cx ablinthio amarum , c fpico odori- 
ferum, ergo li^num eft, meleirefuccumrtorum&herbarum. Acceditcacleftenuilumhu- 
morem nonfoRimfuperflorefriledctiamfuperfrondes cadere. tcramenapesnonniliexflo- 
ribus, &:ncque iis omnibus mella colligunt. Paritas etiam eft aSaccharo, quode certisa- 
rundinibus lugicur,ergo etiam mel e certis floribus, imo conftac experientia , quod li thy- 
mum, & alios cercos flores leviccr quis exfugac , mellcam dulcedinem deguftare. 

ConclulioTercia. Probabilius camen eit, mel efte humorem rolcidum , 6c fuccum 
prxdulcem d coelo deciduum, herbis, fbliis, floribusque adhan-encem, Unde oihil aliudeft, 
quam cerreftris cxhalncio aqueopermixta vapori, limiilque termentatain infimaaaisregio- 
rie. Ratio eft , quia quando humidum aqueum non multiim diiFolvicur , prsdulcis gigni- 
uir fuccus, itaveio inprjelcnci concingic, crgo. Hinc hujusmodi liquore lijbpima auro- 
ralolia arborum rolcida inveniuncur: eodcm perundtas veftes Sc concretum capillum len- 
tiuncaliquando, qui notVuliib diutuerunc. Conhrmacur AuthoiicaceAriltotelisdumlibro 
f.de hift.animal.c. 22. docet, inquiens: icaqucapcsconftruerefavose floribus, c^Mam exar- 
borum lachvyma eriingere, mella ex rore aeris colligere. Addit^lianus, in Mediu ftiilare 
mel cxarboribus, <Sc inlndia, maxime inrcgioncPraliorum, liquido mellepluere, quodia 
hcrbas, acpaluftrium arundinum comas dccidens, pecori mirificc gracum eft. 

Ad argumencum primum inconcrarium, relpondetur, male fupponiSolem ejusq; ca- 
lorem cotum penitus rorem exlicafte,lolum enimex!iccaruntillum,quiforisapparebac,non 
aucem ,quiincus in floribus lacec, aliceromnino ficci, <Sc vcluci emorcui eftenc flores , ficque 
hunc rorem, qji incuslacec, fugunc apes , quando jam fcrvefcic dies. Ad fecundum dici- 
tur , ab omnibus floribus , cum pendulis , cum paculis excipi , <Sc colligi ab apibus hunc rolci- 
dum 6c coelcftemhumorem^pociuscamenillunicx penduliscolligi, quiamagisibiconlerva- 
lur, lugiens ab inimico calorc. AdTercium dicitur, eam mellis diverlicacem non ex di- 
verlicace florum , fed exhalationum <!Si: vaporum, cxquibus fic ros ille cijsleftis, colligi; licec 
cxdiverficace florum aliquandobonum, <S<:aliquandoam:»um lic, id enimevenicob aliquas 
florum qualicaces rori admixcas,a quibus cciam porclt illa mellis diverficas provenire. Ad 
quarcumneg:icur,quodapesnonniliexfloribus mellacolliganc, iicec verumliceapociflamum 
indefugi ; cum magis ibi confervecur coeleftis humor, ucpoce quod flores linc magis fpon- 
gioii,quamfrondcs;&;fimagisinunis,qu;\minaliisfloribusmellacolligunc,e{t,quiaaliquiflo- 
resob aliquas fuas qualicaces rarem ipfum magis inllpidu redduncab iplisque magis avercuncur 
apes. ParicasdefumpcaaSaccharonihilconcludic, quianon eftejusdemnaCurK cum melle, 
oec ecedcmracionesmilicancproillo. Ad illud, quodaddicur, refpondetur, ex hoc fblum 
probariin Thymo<Sc limilibusfloribus concineri mel, nontamen , quodilludex fehabeanft, 
&non aliunde fufcipiant;cum camcn pollintilludconcinere aliundc fufcepcumfive e coelo 
ipfo elapfura, 6c fic fufcipere dicimusroremillum ca;leftem, quem concinent. 

Ex hi» collij^es, maccriam melliseireparcimcerreftrcm exhalationem^Scvaporeminro- 
remconcrecum;parcim purilTimasflorum exhalaciones, ^quibuspracipuaeftduIcedo,ide6 
enimapes herbas eligunc,quianonomnesa'qualcmmelIidotemaffundunt,licquecfloribus, 
quibus func jucundi Ipiricus, cujusmodieftchymus,mel laudacillimum prodic, quibus luuc 
Ipiricusinjuncundi, amarum exic mel, ficuc in Sardiniaam.arum dicicur cfl^e , quia cx ablyn- 
ihiolegitur; <S: inHeracIea venenacura , quialegicurexaconico. 

Conclulio quarca. Dividicur melincres fpecit^: aliuddicicuranchinum, feuvernum, 
quodc primis floribus colligicur; aliud horxum, feu xftivum, quod ardencc Sirio lcgicur, 
oc aliud cricxum, leuaucumnale, florefcencel.cilicec crica, <5c eftomniumpellTinum. Mel 
priterea aliud elt nacivum , aliud fiiditium. Nativum aliud domtfticum , aliud fylveflre. 
Mcl laudaciui communiccr in rcgionibusmagis calidis colligitur , quia mcliiis excoquitur; 
fcd dicicurcamen illud in Rullia nafci opcimum. Copiampra-cipueLiihuania^ScMolcovia 
habcnc. In Troglody ciic parte , qua: dicitur Belgada , mcl candidum adeoj ut ne nivibus qui- 

II z dem 



156 Meteorologia 

dem cedat ; durum vero quafi lapis. Scalig. Exerc. 191. C. i. folidum etiam in Calicut, ita ulr 
in Sportis contineatur. 

Conciufio quinta. Effeftusmellis vatii funt; Imprimis enim corpus melle illitum , etli 
exanirae,permultosannosfervariapudredineincokime, Columellatradit. Ideoapudquos- 
dam, ut autlior efi: Xenophon, mos tiiit, fepelicndi morcuos in melle; naiuraeenim terrcae 
ciim fit, parteshabetlicciores,qutEhumorem(uperfluum, &adfcititium exficcant; aliunde 
lentore liio corporu poros ita ftringit &; occupat, ut humido innato vis exhalandi prcecludatur. 
Qax ratio facit, quod botri, pruna, caeterique fru6tus melli aut etiam cers liquatie intinfti 
plurium etiam annoruin fpatio innoxii&recentes fervencur. Obeandam vim caleiacicndi 
&exliccandipituitofismeloptimumeft;abiliofisauteminbiIem vercicur. LltiliHimum di- 
citur contra ferpentis inorfum. Codtumconftringitventrem; crudum folvit. Pravetufta- 
te amarefcit, dulcia cnim acefcunt poft partium refolutionem. Panis micamelliinjeftail- 
lud corrumpit, non autem tarina. Zenon pane, ac melle; Pythagoras folo melle vixir,uc 
dicitur; Democritum EUtem folo mellis odore vixilfe iabuioliim creditur; ficut fuperftitio- 
fum,qu6d placentamellitamortuisminiftrarecuradpIacandumCerberumjUtnarratSuidas; 
femper tamen initio, Sc in medio menfte olim mel miniftrabatur. 

Quares primo. llnde aureus melli coIor,duIceclo &vifcata tenacitasproveniat. Re- 
fpondeo, quod color ignem, fapormateriam bene cxcodtam, & tenacitas eandem percola- 
tam probec. Hinc ciim ignemulto conftet, nil mirum, quod flaramam alat. 

Quoeres fecundo. Cur mellis infima paislaudetur, cum oleicommendeturfumma,vi- 
ni media? Refpondetur, caufam elfe, quia opdmum id mel habetur, quod minus fluit, 6c 
quafi (accharum concrelcit, prcccipuam etiam habct dulcedinem, talevero fuoponderead 
ima labitur. At oleum id excellit, quod nitidius eft, & defecatius , magis(^ue aeieum ; 
iioc autem, quia leviiis innatat. Denique vini vis in calore confiftit, qui ut noxamfugiac 
maxime colligitur circa medium; infi^rior autem pars fieci vicina (brdelcit, 6c faporem a- 
mittit, fummaabaereproxiuiolxditur, nam aereminfeftum elfe vino, vel id (atis arguit, 
quod dolio pleno vinum minus vapefcit, quam femipleno; tum, quod munitum operculis 
excrinfecus illitis, vel fiibtus terram defoflum, quo aer non percingic, diutiflime conferve- 
tur. 

Qnxres tertio, Qualenam fuerit illud mel fylveftre, quo D, joannesvefcebatur in de- 
ferto? Refpondetur, diverfiffimam in hoc efle Interpretum fententiam. Rabanus putat, 
effearborum fbliacandida, quaetrita manibus faporem quafi mellitum exhibent. Alii vo- 
lunt, effehumorem ex arborum fbliis colleflum. Fabercredit, efle illud, quodapes defi- 
cientibus aliis floribuscolligunt exerica, qui trutex aucumni tempore flores emitcic , ciim 
reliquae omnes herbx & virgulra dcfloruerunt, eftque idmel, ut (uperiusannotavimus,in- 
jucundi faporis. Adquam (ententiamaliquanculum accedicKidorus. Non eftherba, in- 
quit, mcl (ylveftre, fed mel montanum , quod ab agreftibus apibus conficitur, fummdq; 
amarumeft, Ex his opinionibus qucenam verifimilior (it, Ledlorum arbitrio reJinquimus 

CONCLUSIO POLITICA. 

Peradveria venituradlecunda. 



N' 



Uclcum quceris ? coiticem frange; neque enimotiolb datur corona , neque mel deli- 

bare dignus eft, qui fel fumerereculat. Dulcia nonmeruft, qui non guftavic amara, 

Uiileci}-, ad nfnm jectmdorMm per adverfa venijfe , fcripfit C. Plinius fecundus. Apcs ex 

amariftlmp thymo mellificium colligunt, atqueintra vi(c:era fua examaroredulcifCmumfa- 

vu,m conficiunt, aitPIutarchus, Quia deinduftria, dum mellacolligunt, acerbioris fucci 

., . ftudiofx fi.int, quafi rationalisnatura: fcholares. De illis enim riinius fcribit : ^«f^ cwwVe 

'"•'• "'alvearia non iritus modo ifid circHmqme^ tfkccis amariaribus illinere , iisdem f\uo^j fores latiores cir- 

'■ eumflrncre. Afum cibtts , dum oferantur ■, & fpfi amari faporis^ Ex amaro (iicco dulcem li- 

quorern extrahunt ; ncque fuavitatcm colligcrent , nifi inamcenis pri.u3 pafcerencur. Ule 

7'//«.J/.//,coeIi fiidor, ilia (yderum faliva(fic citatoPIinioIibuic dulce melindigitari) illepurgantis ae- 

c.Tz. ris fuccus, eftamara dulcedo ; delibare dignus non eftmellisfavum, cuinonamaricudola- 

bia caftigarit, dulcedo fequitur. Miferrimus es , finunquam mifer fuifti. Transegifti fi- 

ne adverfario vicam ? nemo fcit quid poffis ; nc tu ip(e quidem. Non fcit a:ftimare fani- 

tatem, qui nunquam fuit infirmus ; quam nohilis fit favus mellis, nefcit, qui nonecontra- 

rio fel deguftavit. Nqn eft dignus prcernio, qui nunquam certavic : ftatim arma fubmiccit, 

& ad levem jacetimpulfum, quemareijianunquam excrcuit : Siue meritpafcendere, mollcs 

Adoni- 



Philofophico-Politica. 1^7 

Adonides quarrunt. Non eft tua gloria, quam ipfe non peperifti , ac proprio plantafti fu- 
dore. Alteraberis afflante Borea , quia adverlis ventis non aiFucvifti* Dejiciuntur acerbio- 
ris fortisauriiquifemperincroceis enutriti nunquam cum profligatl fortunamanus confe- 
ruere. Q^os velut in lento mari tranquillitas iners fovet, quidquid illis accidcrit , novum 

46. 




venicr. Glaucum meJlefufFocatum fcribiti¥;neasGa/z.rus. Dulciamovcntbilem, ScCusl- 
vempotum fequitur amaritiido. Qiui verr) ab inamceno hauftu inchoavit, Mcedo JeijMeiftr.Gaz,. in 
Plerum^ amarn haufltt ad falHtcm vaknt., & fuccis trijlibus ajpnarefoveniHr , ait Symmachus. In- Tlieophr. 
Indisiegioquxdamadcoamica cft, utdecidentepluvia madidus fimul&: mellitus xos ^i^u- Symmuth 
at, cujusillapfu amarinTmum quodvis geimcn pro innatoamaroredulcoreminduir. SitIi-//;<'^//7. 
cetarduusad virtutem nifus,oinaesque artciixprolauro inttndantur: amara poxtio dulce- ^//<j>;«/. 
dineprcemii confpcrgitur. Pio dulci otio, aut laborLs mercedc ita jucundum cft, quidquid Cicero in 
amarum videtur, ut (dicentcCiccrone) & vos, & majores vejiri, & fortiffmus cju/ij^ vir maxi-RHU.Hm. 
moslahoresfufiipiendos tjfe futet. Ingentia pericula , navigationis incommoda non fieecrunt Ja- 
fonis animum,ipfum advenenatamonftra arduumiterlaftcaci viaerat,quam velteris aurei 
fpes dulcoravic, Athlctam populispalma ddignat efrevictorem. Sudores bellicos civica 
coronateftatur. Exprobrata militiacreditur, qua; irremuncrata tranfitur. Vellchonoris 
apicemperrofarumftratafmelpinis confceHderc, eftaeminatorumeft: necHercuIesproco- 
rona incfs decertavit, &virtMtemfofue^ VHfudore parand^,), Vidit Roroa in Vatinium nauci 
homincm Prxtoris munus collatum , neglecto M. Porsio Catone, viro virtutum confpicuita- 
tc incomparabili : heu inqux lamcntaPlutarchus (ScSeneca cumVal. Maximo prorup8re,y~''^^''-^ 
quod qui croceos vixit dics , &: non guftavit amara , dulcia obtinuit. Hoc eft coronare cucur- "/'^'j ' 
hitam, & in ftipitem lceptrum conterre. Curryitibus, 6c navigantibus, certantibus Sc vincenti- ^"/«od. /. 
bus, non ftertentibus corona dabatur, quando ll^na judicia Romani lercbant, &. Romanum in- '' ^*^- '?• 
genium fequebaturTheodoricusRcx ■s.ic^\^\m\s'i'.StHditimflriefl-iftmm<rationtm reili lonfrre pre- ^P'l • *• 

U 3 



po[itQ 



158 ' Meteorologia 

fojito ^'& boK& indolls vtros fraSltt impe»f<t henignttatis ad infiitAta meliora accendere. Spes prcEmii 
fummarum eft operationum pavens; &c licet pulcheirimum (it lui proemium virtus, pcenU 
tettamen multos gratis bonos fliifre. Virtutis appendix proemium elt. Fa(ces Impeiii 
non dantur 5 nifi manibus fiitigatis, nec competic coionu, niii capiti, quod fudavit Sc alfit. 
Gracci & Afiyrii, Perli 6c Romani , Celtse & Germani ad tot gloris trophiea non e molli 
AratO) fed dfanguinea funt femita eludlati. 

^id cupit optatam curfu conthigere metam, 

Multa titUt ,fecitque puer ,fudavit &" alfit. Horat. 

QUiESTlO X. 

T)e ^sManna , ^ Saccharo, 

COnclufio prima. Manna eft ros temperatiftimi tum coeli , tum loci expurifHmo 3e 
prsepingui terras vapore, ininfima regione aerisconvenienteradmodum percofto, 
& trigore temperatce noctis denlato genitus. Ejus igicur materia eft vapor pinguis 
& purus , qui non eft inquinatus ullis putridis , aut corruptis exhalationibus. Caufa effi- 
cienseftcalorSolisindiuturna ferenicatehunc evocans in aerem , eum percoquens,depu- 
rans, ^iad optimam formam prsparans, Forma eft fuaviflima melligo, penidii inftar, lu- 
brica & vifcofa. 

Ex quo patet, vix manna difFerre^ melle nifi corpulentia &c concrctione, eft enim ea- 
demmateriaroris, quce fi concrefcat per feipfam , priusquam ab apibus illa colligatur , eft 
inanna, Di<;itur^quibusdam cocli fudor , ab aliis mcl aereum , a nonnullis ros Syriacus, 
quodcopiofeiiludcolligaturinmonteLibano, Invenituretiam laudatiflimum inCaiabria. 
Obfervat tamen Cabeus^duplicisgeneriseffemanna. Primumeftrofcidum, quod defluit, 
&:concrefcitadmodum pruince > ^ colligitur exfrondibus, floribus, ftipuiis, lapidibus, 6c 
deliochaftenus dida. Alcerum eft, quodexfudatadmodum gummiexduplici genere ar- 
borum , hoc eft , ex orno &: traxino in fummis caloribus ceftatis , hoc eft , a if. J ulii usque ad 30. 
Augufti. Hujusmodifortaffeiuitilludmel, quodGalenus lib. 5. de alimenco facult. cap.19. 
ait inplantis nafci. £jusd^mquegeneriseffecumrore,il!udque inmonteexpanfiscoriisU- 
gi, acfiftiliaeorepleri; &:illud,de quo Diofcorides ait 1. z. can. y;. narrare Curtium in fuis 
iiortis in Hircania effe arbores, quarum f blia multo mcllG irrigantur, quod ante Solis exortum 
colligi neceffario debet. AdditP.Maurus, ciim pleriimque fblum in illis locis fluat manna 
roridum, generariex halitibus, vi caloris extraftis amanna terreftri, & commiftis humido 
vaporum. Ideo mannaroridumhabet naturam affinem manna: terreftri, 5L:fimiles effedtus 
producit, 

Qu£erihicfolet,nummanna Hcbracorum ejusdem fuerit fpeciei, cum vulgari manna? 
huic quxfito, utrefpondeam fit 

ConclufioSecunda. MannaHcbraicumidem fuiffe, ac noftrum quoad fubftantiam; 
quamvis quoadmodum diverlificabacur,nimirum, quiapi-iuscernebaturinmodumpruinx, 
abundantius cadebat , ftatim ingrumos coalefcebat ; adulto folc corrumpebatur excepto 
Sabbatho; deferto cadebat , ubi alioquin generaii non poterat, &c. Unde circumltantiis 
niiracLilolis'exornabatur illius generatio, dum fupra ufitatum naturce modum perficeretur , 
appiicantibus videlicct ad idAngelis naturalia aftiva paflivis. Tametfi non negandum fit, 
mannailludaccidentariisquibusdamexcellenciismultotuifleperfedtiusV.Conimbr.tr.^.c.g. 

Conclufio Tertia. Saccharum eft fuccus quidam dulcis, &:candidus, qui exprimitur 
exlndicisarundinibus;ide6 noneftmeteorumhujus diflertaticnis, necejusdemfummelle 
naturtE,cuminarundinibuscontineacur, e quibusfuccum huncextrahi notant Scaliger, & 
Matthiglus; velenim exprimitur exillis &decoquitur ufque ad candorem& fpiflitudinem; 
vel fponte proditexarundine, ficut oeterarum arborum Lichrym£E ;lIndedumPliniusSac- 
chaiumnucijsavellansmagnitudinecrevifrefcripfit,nonintelIigendum eft,quafiSaccharum 
fructuum inftar in arbore germinaret ; fed quia fudantiumprx ubertatearundinum Lachiy- 
ms, nifi matur(i fcindantur , exuberant ; & in gemmam durantur , non tecus ac in arbori- 
bus refina nafcitur. 

Quseres i.Quae fint Sacphari qualitates, & affediones, &cur fit candidum : Refpondeo, 
Candoremilliuscommunemcaulamhabere: eftenimad inftarfblidioris fpumjcconcretum, 
. omnis autem fpuma carkdet , cujus caufa alibi infinuata. Liquatur deindeetiam Saccharum, & 
coquitur, quia prxter igneos fpiricus eciam humorg conftat. Calore luo cruditatem firuftuum 
tempcrut, tkcaftigat, undelingularis ejus ulus in condiendisfiuttibus iisque contervandis, 
Saccharo enim conditi longd diutiiisa coi ruptione intadli perdurant, &(. confervantur,nam o- 
mnes illorum poros &c meatus lic cbftruit,ut nihil avolare de requifitis eoru accidentibus patia-" 
tur. UndemifumlanemolMimucerafum,quodlil)ireli6tupauGOspQftdicsincorruptionem 



Philofophico-Politica, 159 

degcneraret ■, (accharo ubi conditum per plurcs annos confervari illajfum. Cccteras cura 
mellequaiitates communeshabet, (alubrius tamen illotum in condiendiscibis,tum in me- 
dicinis temperandis. Memoratur etiam, quod cannis, dquibus(accharumdecoquitur,ad- 
eo tenerelcantporci, utcaponibus teneriores reddantur, quodhauddubiovicaleta(i;tivae,(Sc 
rreJIifluce relicla: in illis humiditati ac pinguedini atcribuendum. 

Quaercs lecundo lltrum antiquis notum fuerit (accharum ? Refpondeo affirmativd^ 
quoad notitiam hujus fubrtantijE ; Plinius enim lib. 12. c. 8. lic loquitur : Saccharum Sc A- 
rabia lert, led hidia laudatius ; eft autem mel in arundinibus coliedhim gummium modo 
candidura, dentibus frangibile. EtSenecaep. 8i.aiunt,inquit, apud Indosmcl inveniri irt 
arundinum foliis,quod aut ros illius coeli, aut iplius arundinis humor dulcis &c pinguiseft. 
Megaftenes etiam Indiam afTerit, ferrc in arundinibus mel fineapibus. Ex quibusfatiscon- 
IbtjinaudifTf veteres multa de laccharo. 

Qusres tertio, an etiam illis tuerit notum artificium exprimendi faccharum exarundi- 
nibusinmolendino ,inquoteruntur canna:,cujusmodiefl apudnos. Relpondeo probabi- 
liter negative. llnde habcbantfolum aliquas <5(:paucioreshujusmodicannas,quibusad fo- 
la terc medicamentautebantur. MeminittamenSaccharinoItripertorcularexprefliVarro 
Narbonenfis, qui vixit imperante Julio. 

Jndica non magna tiimis arhore crefcit arundo, 
Diilcia cui nequeajit Jucco contendere mella. 

Colliges exScaligero, qui alterum adhuc lacchari genus reperlri ait, quod non ex a- 
rundinibus trahitur , led ex Arabica radiceTigala; dicit enim , erodi herbam u vermiculo 
quodam, unde faccharum exturgefcit in ininutas grandines. 

CONCLUSIO POLITICA. 
De mane confilium. 

Dlffluit ad Solem manna, & ab exiguo radio calefaftum tabefit. Aurorce foboles ell:, 
antequam difcit , fapor emanat. CefTat manere manna , fl manet ad Solcm. O- 
ptima Reipubl. portio , & velut politici corporis fruftum , conlilium eft. Verum : De 
mane confilium. Aurora conliliorum obftetrix eft, matutina vigilia acriores fpiritus colli- 
guntur. Depuratur cerebrum antelucano ftudio , defbccatum coniilium eft , ad quod ae- 
rora manuducit. Prttcfpua Politki pars efl , Ht vigil femper txcubei , utUitati & commodo ptihlico, 
Unde admotis femper ftimulis fe excitabat , fi quo cafu ad pauculas horas quietem expetc- 
ret, qui publicas habenas novx Hifpaniae fufcepit ; author eft Joannes Boterus. Non eft J ^•^f''''* 
conlilium callidum, quod calet a lettifternio, nec illuminatum , quod alto Sole illuftratur.'-'-^'^™''» 
Electio indiget matutinameditacione&; exporre£ta induftria : ubi negligentia eft nulla, ibi "^^^»*'. 
fbrtunx noiielt pigritia : at ubite ficordia & ignaviit tradideris , wquaquam Deos implores : irati'"'^^- '^ 
tfiir»-, infrnjij^fuat. Salluftius. Nota cft Perfarum vigilantia ; fummo enim mane aures'"^*. 
Regis vcllicabatvigiliaruminternuncius : Confnrge Rex ■, & obi negotia ■, quate ebire voluitMefi- 
romasdet. Id laudls Agefilao adfcribit Xenophon , fomno illum non ut Domino , fed ut 
mancipio ufum iuifTc. Sidus Reipul. Politicus eft, ante lucem luceat; Phosphorus fit, 
Solcm excitet. Non ^tridem Agamemnonem , paftorem populorum-, fomms tenebat dulcis-, multaHom.IliM 
Mimovolventem. Homcrus. Ex naturcE rudimentis antclucanjE fblicitudinis fruftum per-<«^.3. 
cipe. Leo princcps ferarum, etiam dumcubat, excubat, apertis fopitusoculis, dum dor- 
mit vigil ; Delphinus a:quoris Rex, nec in requiete fiftit, importuno agitatus motu ; ima- 
eine quoque attendentis fbmnum expergifcendo libat, nunquamcognofcitdormire; aqui- 
w, qux dominatur aecheri , pertinaci valet obtutu, Sc genus fuumobfervantia pericitatur 
jluminis. Etiam venenatorum princeps, Regio propterea nomine decorus, vifu pollet,5c 
yirus peroculos fpargit. Rexelementorum fgnisperfpicuus & lucidiflimus eft, ipliuslucis 
focus <Sc fax : qui ut perpetuo vigilet , vigilantia verfiibilium (ervatur. Siderum quoquc 
IMonarcha Sol , oculus mundidicitur, fomno &quiete caret, nunquam non fuum regnum 
lluftrat. Politicus itaque mundi oculus eft , mens communit , lumen Reipublicx , intelle- 
»Susciviliscorporis,cuftos omnium, caput populi ; privilegiarios habeat oculos, Argus (it, 
•rcidcque,nonpofrefierifimul,utotioindulgeatur, &fana conliliacapiantur. Itafomnipor- 
icio joniervetpubliciboni promotoremj ut parsvigiliarum promoveat bonum publicum, 

Odtavi»* 



i6o Meteorologia 

Se». con- OdavianumSeneca commendat. Omnium domos ilUus viglUa defendit. Ex quo fe Gt/ar orh 
fel.adPo-^^^^'""'*"^ i^o^f^i^ravit t Jihi eriptiit , & fidei-Hm modo ^ (]m irrecjtiieta fimftr curfus fitos ex^cant- 
Ijbium e. »f*»^ftam illi licet vel jHhfificre, Paftoris munus qui fubis, incommoda fufcipis , aliis cubant» 

47. 



W.4-7- 




PlHt. II- 

bel. adv. 
Dncem 
fmperitH. 
Laert. l.i. 
j€,lian,l.2 

C.31. 
tlinius in 
praf ad 
Fefiaf. 
Jldanritd 
i. firateg. 
Liv. l. t. 
dec. I. 
^inejius 
lib. de re- 



bus, in cubi!i vigiles, tuorumque fbmno profpiciens Epaminondam agas : tUe enim dormitn- 
tibus eivibtis lnFlrabat nrbcm , & muros vi^l obambHlms agebat excHbias. Petenti , cnr id fact^ 
ret , reffondit t ut c£teri in utramqHe aurem dormirent. Derifit antiquitas Epimenidem , qui 
quinquagefimamSolis orbitam fertur dormivifTe. atDeorum numero digni cenfebantur ab 
Indis, Celtis, iEgyptiis , qui infomnes pro grege vigilant, maturd confiilunt. ProfeSto vt- 
ta vigilia efl : eelebris fententia eftC.Plinii fecundi. Vivere eft agere ; qui ergo fomno in- 
dulget, viveredefinit, namceffat agere. Aurea malaHefperidum Draco vigilans cuftodit; 
ubi excitati Confiliarii excubant , aurea tempora redeunt. Unde Iniperator Mauritius in 
ftratego fuo requirit : Modice vivere & de no^e confdium capere ; de noSle enim & certiusfilct pre- 
venireconfilium^ cjuiefcentementea tHmultibus externis. Non caretaculeoTarquiniifaftum. SextUS 
Tarquinius ad Patrem Tarquinium nuntium mittit , quid fadu opus , ut Gabios in ofKcio con- 
tineret ? Nihil loquendo , multa refpondit Tarquinius. Rex velut deUherabundHs in hortum ttdi- 
um tranftt -^ficjHente nuntio filij ; ibi ambnlans tacitusfummapapaveris capita dicitur baculo \decuffiffe. So- 
mni conciiiatrix papaver eft : non fijnt apta Reipubl. inflrumenta, quibus fomno caput eft gra» 
ve. Qni vigilare j & in maximo filicitudinHm curfu verfiri fuHinet -f hic ingenere quidem 
oviHmPaflor^ in hominum ver»genereRexeH, 



& 



no. 



-^g«*"-«^§s^- 



QUM- 



Philofophico-PolKica. l6l 

cYi ffi • 4'.'^ - • » 4\ • - 1 • s^ • ?! i .«Y' 'i^* Q • «i^ 'X*'*!'' ft*^'''^ vl.*^X' ■^i**'''* ■'* *^'* ■5C^^'^X* '%C**X'''*X* *X*"*A* 

T r :;;:•';;' r ; i < s • • • : 5 i ; ! < • i : i s ; ! l 

DISSERTATIO VIII 

De Meteoris Aqueis in tcrra, & primo in Ipe- 

cie de Mari. 

A Quea meteora in aere genira hucusque fat diu & fufe funt expofita; tem- 
-**-pusmonet,ut & ad ea,quaintra terram generantur, defcendamus , cujus- 
modi ex fententia Ariilotelis ell tum mare, tumflumina , tum fontes , lacus, 
Therma;, &:iimiUa aquarumprodigia. Etinhac quidem diflertationedicen- 
dum foliim efl dc mari , pro quo fit igitur 

QUiESTlO I. 

1)e qHtdditate ':::^aris y ejusque divtftone ^ 

nominibHS, 

^5^ Onclufio prima. Maie non efl lachryma Saturni , ut docuenmt Pythagorici, 

'" nec cernt fudorjUt voluicAnaxagoras & Empedoclcs, nec eft animal ab igni- 

bus arduans fubterraneis , & magno fudore difFufum, uc finxit Kcplerus , nec 

placet opinio Diogenis arbirrantis omnem locum , qui tcrram ambit , princi- 

,pio humidum fuiMe , &:aquu replecum , tum Solis ardore exficcatum , pluri- 

mam ejuspartem in vaporem abiine; eam vero , qua: remanfit , mare conftituere , itaque 
marinam aquam prima: humiditacisreliquias elfe. Ratio conclufionis eft , quia ex tetmi- 
nis iptispacec hcec figmenta efTe. 

Conclufio fecunda. Mare eft elementum ipfum aquar , ab initio in unum terrxlatus 
fcparatum. Explicatur mare iniplo munuinafccntis exordio tiiifteaDeo produftum ; ita 
tamen utprimototamterrsemolemundiquc complcxum flierit; deindetertiocreationis re- 
rum die divinoimperioineumlocum, quem nunchabet,feceflait. Exquopatet,caufam 
maccrialem maris elfeaquas condicas a Deo ab initio mundi,quibus cciam acccdunt fluvii,tbn- 
tes&rtumina,namomniafluminaexeuntd mnri; »1' licet alii amnes ab aliis excipiantur , o- 
mnestamencandeminmareinfluunc, quodipfum Eccleliaftesi. c.affirmat,dicens: omniafltt' 
mina in rriAre intrant : & mare non rediDulat. Caula efficicns , qu2e illud in unum collegit lo- 
cum, eft DeuS. Hicenim, utGcn.i. dicitur,^«//> omnem aqnam^ fjut eratfitb firmamenh), coU 
lioi inunumlocnm-j &apfellavit eam acjuarum conff^egationem maria, Forma ejus nulla eft alia» 
quam hxcaquarumcongregatio, perpecuia.'ftiis alteratione, &-flu(a:uum agitatione terrara 
puKansnec tamcneamobruens, fed interpra:finitosterminos fc continens. 

Oppones illud Gen. 2. cap. No» enim pluerat Dominus fttper terram , & homo rton erat , qui 
cperaretur terram , fid fons afcendehate terra, irrigans Mniverfam fuperficiem terrs. Ex quo infc»- 
res, ergo mare ex aliquoiijbterrancoterrxtbntc crumpit. Veruin refpondetur, hunc tex- 
tum lic intelligendum elfe, antequam coeleftcs pluvice terram humedtarent , earum vice fon- 
tcs^ternE (inudiverlistradibusvenisque diftributos , ac fuis locis exfilientes omnem terrx 
fuperficiem, prout cuique parti conveniebat , irrigalTe. Ita interpretatur hunc locum D. 
Auguft. Raban. & Hugon. 

Conclufio terria. Etfi proprid unum tantum eft mare , cum Deus , ut diftum efli 
aquas inunum coegerit locum, &;hancaquarum collcaionemappellaveritmaria ; attamen 
ficut unus & idem languis tocius corporibus varie per venas & arcerias dedudlus alibi alias 
forticur apellacioncs, ita etiam aqucE maris communis cft natura , quce cum per occultos tcrra: 
meatus atque canalcs inomncs totius terra-partes decurrit, peculiaria conftituit maria. Di* 
viditur celeberriml divifione in Occanum, mare Mediterraneum , Rubrum, Perficum Sc 
Calpium. 

Oceanus dicicur a celeritatc mctus, eo, quod vehementi,celeriq;motu hue illucve agite. 




l62 Mcceorologia 

tur, ajcu^enim celer eft. Hic totam per circuitum cerram inftar magni & latiflimi circuli 
ambit, efficicque ut terra (lipra&infra fitaquis!:efta,idqueexDei juli"u,cumadperfe£l:io- 
nem&; ornatum univer(i,tum in plantarum , tum inanimantium uiiim. Hicproutpoftea 
varias mundi plagas&Regiones oberrat,variaindenomina forticuseft. Ac primo quatuor 
appellationes,exquatuor mundiRegionibusaccepit. Ab orienteEousdicicur,abocciden- 
te Occiduus , a Meridie Nocius , five Noricus , a Septentrione Septentrionaiis. Secundo 
prout deinde quamqueregionem perfundit, diverla aliccoribus fuis craxicvocabula. Hinc 
yEchiopicusAtlanticus, Scychicus,Bricannicus,Germanicus, Galiicus didus. 

MarcMedicerrancum illud vocatur,quod ex oceano erumpens, permediasterrasdif- 
funditur, & Europam abAIirica difterminat, diftribuiturque inmulta maria, Ibericum, Ba- 
learicum,Ligufticum,G3llicum <5c Adriaticum. SequicurmoxSiculumobliqu^porredtum; 
inde Creticum, cui una ex parce conjunfta funt iEgypcium.Pamphiiium, Sy riacum ; ex alia M- 
geum, &:Myrcoum, quibus objicitur exadverfoPontus divifus inmultas partes; pars enim 
illiusincima McEotis appellatur, alcerainfaucesconcradlaProponcis, qusAfiam, Europam- 
que difcriminant. 

Maie rubrum,quodappellatur etiam Arabicus finus, incipit ab InfulaSocotora, ter- 
minaturqueadfeptentrionemoppidoSues. Habetlongicudinisleucas crecentas fexaginta, 
De ejusvero appellacionevariaab Auchoribusprodicafunc. Pliniuslib.6. c. 23. Mare, inquic» 
rubrum dixcre noftri Grxci Erychrceum a Rege Erychra , aucuc alii, Solis repercuffu cale reddi 
colore exillimantes; alii abarena, terraque , alilab ipfius aqus natura. Philoftratus lib. ?. 
vitaeApollonii: Rubrummare,aic,vehemencerc£Eruleumefl!etradunc. Solinusc.^^.rubrum 
mare , quod Erychrsum ab Erythra Rege, Perfei, & Andromedes filio, non folum a colore ap; 
pellacum Varrodicic, qui affirmat, in littore marisiftius fbntem effe, quem fiovesbiberinc, 
mutenc vellerum qualicacem , & ancea candid^ amitcant , quod fuerinc ulque ad hauftum. 
Arrianusg- geftorumAlexandri libro fcribit, inmarirubroinfuIamelTe, cui, quiprimusim- 
peravic Rubro nomen fuit , ab ejusque nomine mare illud rubrum nuncupacum. Veriim 
controverfiam hanc totara diremiffe videtur navigatio Lufitanorum , qui, uccraditjoannes 
B.irrius hift. Ind. Decad. z. lih. g. cap, }. dum mare illud pervagati func , oblervarunt , aquas effe 
limpidas oc omnisruboris expertes, coloremverohunc repraefentari folumex rubris areniS, 
quibusmaris illius fundus fcacet. Ab hoc igicur colore marerubrum appellacum eft, 

Mare Perficum ( quod etiam finus Perficus a Perfidis populis vocatur , nunc Mefendum) 
qua parte mare accipit , utrimque magnis lateribus grande oftium quafi cervice compledicur, 
deindeten-isvaftceaquie portioni cedentibus magno littorum oi-beredditquafiformamcapi- 
tis humani. habeclongicudinis circiteraScLeucas. 

Mare Calpium , feu Hyrcanum dicicur a Calpiis & Hyrcanis montibus, inter quos jacet. 
Videturnon tamefl"e mare^quampalus mulcorurn-fluminum concurfu ftagnans , quia cum 
reIiquomarinoneftconjunfl:um,fedundiquecingiturcerra,nequeulIaexparcepacentercom- 
municac cumreliquomari. Exiftimantcamengravillimi Auchores, Oceanumlndicumper 
canalem fLibterraneum in ipfum infundi. Imo Kircherus in Mund. fubcerr, lib. 2. c. 15. & lib, 
4, cap. 10. oftendiccum finuPerfico&: cummariEuxinoper occulcas femicasulcro cicroqu* 
negociari. Evidensautem argumentum eft communicationis cum aliis maribus , durp in- 
numerosrecipit fluvios, nullum tamen emittit neque amniuni in fe deponentium multitu- 
dine augeri videtur, quod per oecultos quosdam meatus in alia vicina maria fub ea propor- 
tione,fubquaaquarum mulcicudinemrecipic,exonerare fefe debeat.Herodotus inCIioait, 
latumefle oQto-, longum dierum quindecim navigatione ; fed qui ipfum quotidie transmic- 
tunt, mercatores teftancur, nonampliusduodegimdiebusuniverfumejusambitumexplere, 

CONCLUSIO POLITICA. 

AfFe£his moderandi. 

U^f cjuibnsdam mmantibus fernm dedit ^ cjttibfisdam fithdolum ■, quibusdam favtdum ; Ita mbit 
gloriofum & excelfum Jpirilum dedit natura. Magnanimos nos produxit , ait Seneca, 
^..w., .;.. Turpe eft homini jacere, turpius fubjacere , turpiffimum feipfum fubjicere feris & bel- 
'°^' luis. Adexcelfanati fumus , fublimioris fphaerK, quam animantia. Quid paflTones funt 
H»rat. nifi bellus^ quid afFeftus indomiti , nifi effera animalia ) Infra nos fint , pedibusque fubji- 
Turfell, l, ceanc Execrandum Tamberlani facinus, quia belluinum ; confcenfurus equum tergaBa- 
f. efifi, jazetis Turcarum Regis calcavit. Pari pafTu Diogenes Graecorum Imperator Ottomannix" 

Sulta- 



Philofophico- Politica , 163 

Sultano equum fefTuro reabellum fuic. At ranftus hic faftus & laudabilis fuperbia cft ; in- Tyrtnt 
firarebeiluinosmotus habere, &indomitisdominariafFeftibus, fra:naponerepallionibus; \-Antiflesl, 
pla vitia calcare. Vides maris Deum oceano legcs didare,flu6tibus limices ponere,calcarepro-/. helliSa- 

48. '"'' 




cellas, marinisbeiluis habenas injicere; Quid mirum? Deus efl , xquora frsenat. At quid 
homo^ Platonicum efl&tum erat: CogKofctndum cfl homini^fe effe ex j^enere Deorum. Diftator 
ergo bclluarum fit, feras cicuret. Antiqua hominis laus e(t a Trismegifto enunciata: 
Terrenus aitidtm homo eft Deui qMidam mortAlis : c&leflis vero Deus efl homo immortalis : At Deo- 
rum annon eft dominari? annon lcgesponere, diftare jura, fceptra rotare^ crgo quantum^'- ^^ 
Deofimilior es quantumquebrutis prxftas, tantumbrutalibusprxfis afFe6iionibus,domina-«'i«''^A<"« 
re. TerrenusDeafter coeli progenies ; prolcs coelofata excelfapete, d:perbelluarum%'er- '7- 
tices ftftigia confcende ; nolifermis motibus fubjacere. Hercules(Sc Achiiles, iEneas,Ro- 
mulus, Alexander Diis nati credebantur , quia fiilgor quidam divinitatis exfubadlis tot ho- 
ftibus illis accrc\'it. Nofcc te ipfijm homo. Nec enim parvum efl donum , fiipftim agnofl^ere-, ie 
ccelishomo frocepjfe legitHr. Seneca. Undemonftrapafnonum,ferosfiu£tus vitiorumedomcs, 
domefticoshoftes fubigas,teipfumprudentixhabenisinpoteftatem redigas,proximum Deo 
colloccs. Quodfi verbounocomprehenfumvelis: vinceteipfum. f^i'»cerefi'ipfumemmumpi^fgi^ 
viHoriarum prima efl-, & optima : vinci autem afiipft& turpiffimum&pejftmum. PlatO. ^^* 

Ardua res viciffe alios , viSloria major 

EHtfluclus animi compofuiffi fuos. MantuanuS. 
TeftisadeftPlutarchus, Alexandrumfeipfumvincercquamhoftes, magis regium efte, exi- 
ftimaffe. llndebis vincit, qui fevincit, in proverbiohabebatSeneca. Habctroliticus tot 
pugnandiarenas,totcamposvincendi,quot ieros motus,<5c beliuinos affcftus : ItaiMurjen» 
€ft amor,Sircn eftjtimor Phoca cft, odium-Balxna eft, triftitia Delpliinu» dt, voluptab Hippo- 

X a pocamus 



164 



Meteorologia 



potamuseft, vindidacephaluseft ; animiprocclla5excitant,naufragiaminantur. Hac qui 
pallTonummonftraclomathoftem vincitmaximum. Adeoverum dixit facundiflimus Roma- 
norum : Animnmvincere -, iracundiam cohiherefertijjimiefl. Haccjuifacit-, nonmodoeum egojtimmh 
Ciceropro i/iris comparo , fedjimillimum Deojadico. Prxftantillimus videri poftet Sefoftris Regis ^Egypti tri- 
/T-/<«rcf//o. umphus , quiRcgcs quatuor a(e Rjbadlos jumentorum in morem currum fuum protrahere 
coegit : At ipfe paflionum mancipium , fibi ipfi dominari nefciebat. Eum demnm optimum 
Sen. ep.u ^ l^^de dignijfimum dixerim , (\m propriis affe^ibus imperarct. Stare in faftigio & e veftigio ja- 
cere fub vitio : federein throno , &: volutari in coeno, non hoc tortium, non fummorum 
eft. Turpe eftHerculiHydrxcaputdemetere,&:vinciafFeftu;viruinexuerefoeminiE amo- 
rc&federeadcolum, penderea collo, qui pedtore immoto in finu jacuit vidtorice. lilud 
profecto primarium ac (umme regiumeft, fuiipfiusRegem efl"e,mentcmquedomeftic2e bel- 
lu£E quafi moderatricem prseficere: neque cuminfinitis propemodumhominibus dominari 
velis, ipfumturpiflimum dominis, fervire voluptati, dolori, & quascunque his afHnes bcl- 
luiE , fuuminanimali domicilium habent. Aurea haccSyneliiverbafuntPoliticianimoira- 
primenda, utnefiudibus pallionum abreptusipfcEprcEda(itbelluarum,fedbellumbelluisin-. 
ierat, affedtus gubernet. 

Tunc omnia jure tenehis , 
CUm foteris Rex effe tui. Claudianus, 

Q^UyESTIO II. 

Deproprietatihtis maris , ^ primo de falfedine, 

COnclufio prima. Intermarisproprietatesprimum (ibilocum vindicatSalfedo, quia 
utexperientia conftat, mare fiporem ex falfb oc amaro permixtum habet, ideoque 
mare diciturabainaritudine ; a falfedine falftim appellatur. Advertetamen,nona:- 
qualem ubique falfedineramaris effe. Pontus enimEuxinus non itafalfus eft, ut eo-ani- 
malianonpoliintadaquari,ideoq;congel3tur,adeo,utfubCopronymocenCummilliariumgla- 
cies plauflratulerit altitudinetriginta cubicorum, Oceani autem ultimi feptentrionalis gla- 
ciema;ftace etiam folftitiali,fexpedum altitudine nuper Hollandirepererunt. Frigidarum zo- 
narum Oceanus minus habet falfedinis, crefcitque fenfim amaritudo , quo torridam propius 
acceditur. Sicetiammare autumno&a:ftatefai[iuseft,quamhyeme. Ex quo univerfaliter 
deducitur,mariaquGcalidiorafunt&Solis ardorimagisoppofita,eomajori (alfugine iniedla 
comperiuntur. Ratio eft, nam Sol majorem dulcis aqua: copiamattollit, & in vapores con- 
verticquifcEpeverfuspolosrecidunt. Praeterea ubi longior imbcr mare de coelo perpluic, 
autubim:ijoraqua:dulciscopiacorrivatamareinfluit,minus falfum exiftit. Ita inlittoreMa- 
labrico raenfibus prxlertira pluvialibus propter magnam aqu£E copiam , quiE ex montium jugis 
delabitur, aquam oceani pene dulcem experiuntur. Cumque in locis Borealibus per totum 
fere annum pkiat, fit inde, ut oceanus etiam feptentrionalis minus habeac falfedinis. Ingen- 
-tesquoquefluvii qui magnaaquarumdulciumcopiainmarefefeexonerant, falfedinem ma- 
ds haudmcdiocriter acteraperant. Itatiuvius ille magnus inBrafilia, v\i\2,o Riodellaplata di- 
^usjoceanum influens ejusdem aquas ulcra if. miiliaria ita attemperat uc ingrato dulcedinisla- 
pore perfevei-ec. Idemfere concingitin Africa,ubi2airefluviusinOceanuminfijndicur. 

Conclutio fecunda. Hxcraarisfalfedononprovenittanquaraexunicacaufaexmulti- 
•tudineexhalationufla aduftarura,quaseterraSoleducit, ventisque delatag inmaredeciduntj 
&:cum aquamifcentur. Ratio eftprirao: quiaexhalationes, quas e cerraSol educic& adui 
i-ic, nonvidencur fufficeread cocum mare faliendum , prsefercim incurrence canca fluminum 
copia. Secundo , quia eciam fluraina , f bnces , lacus <Sc paludes habenc hujusmodi exhalatio- 
nes aut adraifcentur illis &taraen non contrahunt falfedinem. Tercio, quia cum ex aliquo cor- 
pore vi caloris auc igniselevancur exhaKaciones , quod elevacur non efl: ita falfum , fed pars po- 
tius fixa, qux remanet, eft falfa, patet hoc indudione, nam fi aqua falfa diftilletur , quod 
elevatur eft infipidum, fal remanetin fiindo ; in cibo excrementa , qux fiibfidunt & rema- 
nent,funtfallae.g.urinaeft falfa&generalitcr cum aliquid comburicur, cinis remanens eft 
falfus,ideoquefii'aqua per cinerem coletur,fitIixivium, quod eft falfum. Quarto, quiafi 
hujusmodi exhalationes aqusE admixta: , eam falfam efEcerenC , eciam pluvia & nix, quibus 
imraixcx' funccalesexhalacionesjdeberentefl^efalfie, quodcameneftconcraexperienciam. 

Qupdcamenpra:didlce exhalationesaduftas aliquidconferanc, nonomnino improbabi. 
leeft. Namfaporlalfusprovenitetiamapermixtionehumidi&ficciaduftia calore, non ta- 
menextotodecoai, utpatetin fudore,Iixivio,talisautem aduftioeftin terrenis exhalatio- 
nibus mari permixtis. Analogiaeftetiamabhumano corpore, inquo calor nativus dulces 
etiam cibos in falfum humorem refblvere confuevic. 

Con. 



Philofophico-Politica. 165 

Conclufio tertia. Credibile eft , quod Author naturcc Deus ab ipfomundi exordio, 
quandotertiodie congrcgavit aquasin locumunum, toti aquce fal liquidum admifcucrit ad 
pifcium vitam , & contra putredinem aqusc. Ratio efl: , quia ex admiitione illius corporis 
aquaht (aUa,qu6d ciim feparatur, evadit iniipida. Deindequiaex aqua maris verus (al ex- 
trahitur, dum in quibusdam littoribus xftivo tempore maris aqua in planiticm aliquam latd 
funditur,&retinetur, tuncenimSoliscabreevaporatur aqua, <5c magnarclinquiturfalisco- 
pia, idem fieri poteft pcr alembicum, quo fimoderatum ignem 3dhibeas,excipitur aqua o- 
roninopura,&in fundo vafis relinquiturSal. 

Quicrastamenadhuc, undehicipfe liquor falfus ortus fit? Relp. credibile eft liquorem 
hunc ortum cffevel oriri potuifibex copiaexhalationum, quasDeus ex aqua fubito elicuit. 
Deinde caufa efTe poteft, quiaignes nitro, alumine, bitumine ardent fub mari efficiiintque 
faporemhunc falfum&amarulentum, accedente prcEterea torrida vi Solis, quse (alfedinem 
intenditcoquendo&congregando bituminofosfpiritus,undemajorfalfedoeft fubzonator- 
rida. Addit P. Maurus , quod ficut in terra plures ingentes falis minerarreperiuntur , fic in eo 
maximofpatio terrarum, quod tegiturmari, fiint plurimie minerse falis, quod cum abaqua 
liqucfit reddit illam filfam : unde etiam ex eo , quod quccdam maria abundent pluribus , aut 
paucioribus mineris falis , fieri poteft , utfint magis aut minus falfa. Confirmatur hoc cx 
relatione Infulce Ormus diftx, quse nihil pene ellaliud, pra:terquam durus 6c candidus fal, 
ex quo aedesipfee conficiuntur, uti neque ullus etiam in prsedida Infula puteus aqute dulcis 
reperitur. llnde falis copiammarinisaquis (libeffevideturcertum. 

Quaeresprimo. Cur exputeiscircamarecfFoflisdulceshauriantur latices , etfi a mari 
plerumquc derivati. Refpondeo , rationem efl!eyquiaper arenas trajedi & percolati terream 
Dlam concretionem exuunt. Ideout aitPlinius lib.?i.c.6. demiflk inmarepilceconcavx^ 
cera, five vafacerea undique denfa fine orificio , dulcemirvtra fe colligenthumorem, quia 
meatum auguftiispartesduntaxat tenuioresaqua: & aterrcna mixtione difircatas recipient, 
unde excluliis remanebit Sal, utpote craflTor humore dulci. Sicetiamelanaappenfalate- 
ribus navigiorumdulcisliquorexprimitur, quiafuccusille halitusvemarinusuteft valdefub- 
tilis, ita terrenjeaduftionisnihil prope habet, (icutnec pluvise e vaporibusmarinis ortK,(al 
enimaquagraviorinvaporesnonaflUrgit. Sunttamen etiammultifbntes&lacus falfi,quan- 
do nempe ita e mari denvantur, ut non (atis colentur ; vel vero quia per venas (alitas tranfeunt. 

Quxres fecundo. Curlocamarinafintminustrigida. Refpondeo caufamefTcquod 
mare cxhalationibus ficcis & calidis conlperllim fit, Hinc etiam marina aqua calefacit, & 
exliccat, ut doccnt medici. 

Quarres tcrtio. llcrummarefitmagisfalfum in fuperficie, quam infundo, Refpon- 
deo , vulgo quidem dici , mare in fuperficie majori pneditum faliedine ob Solis calorem, 
qui parteshumorummarinorumlevifumas& ideo dulces afliduo extrahit, reliftis graviori- 
bus, in quibus falfedo confiftit, ex quo fit , ut aqua , qua; relinquitur , evadat magis falfa. 
Vcro (imiliust3meneft,coecerisparibus,aquammarisinfundoralfioremefl!e,quam infuper- 
ficic, quodaqua (alfa fit dulcigravior; omne autemeravedefcendat. Deinde cum ex falis 
fbdinis marifubdicis falfedo potiiis , quamafblisexuftionefuam ducatoriginem, etiamaquai 
his fodinis propriores majori falis copia imbui debent. Idem dicendum de littoribus maris ; 
nam ubivicinam ialismineram,marecontinuisfludibusalIuerit,idfaIfugine inlittoteinten- 
fiiis , quam in medio imbui necefle eft ; ut etiam lalina:, qua: ad ripam maris magno morcalium 
commodo inftruuntur, fatisteftantur. 

Quxres quarto. Curmarina aqua potui inepta fit ? Refpondeo, caufam efTe , quia fal 
linguam pungit, cum conftet fpiritibusnon facile i materia molli flexibilibus , qui incufjji- 
dcs eredi telorum inftar linguae poros ingrediuntur , atque ita penctrando pungunt, cum 
cconcra partes aquas dulces molliter fluidx •, obfacilitatem,quunedtuntur, fuaviter guftum 
afHciant. 

Qusres quinto. Curaqua falfacalefafta falfiorreddatur? Refpondeo, quiacummul- 
XX parccsaqua." percalorem attenuata;avoIent, eadem falis quantitas minoremaquxmateri- 
am fuperfticemmagisconfequencerfalfamefficit; (al quippe, nec Sole , nec igne invapores 
refolvitur , ncc bullienti aqua; injedus evaporat, alias nullus cibus coqueretur falfus; non 
quia naturagravior, mulca enim gravia levioribus facilius attenuantur, fic mercurius, aqua 
&:c. oleo gravior eft , cum tamen aqua prce oleo, &: prae aqua mercurius citius abeat in va- 
pores; fea quialpiritus falis maximd fixi adeo tenacitcr fe materice intorquent , ut expelli 
non tacile poflint. 

Quacres fexto. Curpifcesmarini nonafficianturmaris falfedtne, Refpondeo,caufam 
efleiillorum calorem naturalem feparantemdulce afalfb. Hincaquaduntaxatdulcinutriun- 
tur, uade & ipfi minim^ (alll fuat. Occafione hujus quxfiti, nocapraeter di«^a de falc toliibili 

X i imarlna 



166 



Meteorologia 



a matina aqua fequentia : primo, fimt qui fpongiam nditam marinJE immergi volunt , qusc 
ubi femel codla fijerit, omnem a (pongia falem attrahendum (jjondent , qux &c coquorura 
obfervatio eft, quipiici lalem exempturi, illum in aqua pilce plus (alita coquunt, a c6pio(i- 
ori faleminoremattraliendumexiftimantes; Aliilintco tiiticeamfarinamiliigant, qua: mari- 
n£e immerla; falem attrahit. Sunt&alia, quce (.ilem conftringunt , ut ad lundum fublidat, 
fic alumenlixivio injeftum (alem adimum trahit. 

Quseres feptimo. Curfalla fitim excitent J Refpondeo, fieri hoc ex co, quia faliedo 
fundum ventriculi petit, ubifubfidens concrefcit,adquamdiIuendamappetitumhumidi na- 
turaexcitat, &nifi humidumaffundatur, omnes natursehumiditatesad (alem difTolvendum 
attrahit, ideo guttur & faucesfiti ex(iccantur. 

CoIIiges primo. Veri(4mile eflie, maris falfuginem non ab una falis fpecie promanare, 
fedpIuresiiEpeconcurrereadeoutvitrioIum , nitrum, alumen , &: bitumen multum confe- 
rant ad majorem inuno, quam alio maritimo tra£tu falfedinem inducendam. Ita proptcr 
bituminiscopiam in mariAfphalticofivemortuoaqux falfiffimce comperiuntur. 

Colliges fecundo , aquam marinam tum ob faKedinem, tum ob crafiam Sc vifcidam fuam 
inde natam denfitatem , quibus imbutaeft, ineptamplaneefl^elavandislinteis , Sc extinguen- 
dis ignibus. Sic mare ipfumaIiquandoarfifl"e teftaturLivius decad.5!.lib.5i.& Theophane 
teft«apud Baren.tom.9. annoChrifti726,2ftivotemporevapor, ut ex caminoignisvifusefl 
ebullire inter Theram & Therafiam Infulas exproflindo marisperaliquot dies , qui paulatim 
incraflato& dilatato igniti seftus incendio totus fumus igneusmonftrabatur, 

CONCLUSIO POLITICA. 

PrudentiaE fal ailionum eft condimentum. 




M S.l.H, Xr,.rr^ ix^ 



Tul 



Philofophico-Politica. 167 

TUllium loquor: prudentia optima vitxmagiftraeft, confiliorum pvarceptrix,aftionum Ckero, 
£>ubernatrix , felicitatis procreatrix , ommum denique virtutum Dux &: moderatrix. /'/j/<j/« 
t^latonem loquor: Prudentia fola pracit, «Scducitad red^ tacicndum, Ariftocelem lo- Menone 
quortFieri nonpoteft, utquisquamvere probus fineprudentiaaudiat. Sat)'ricum loquor: Ari(i. l. 
NullumNumenabeft,fifitprudentia. Hxceftmaxime regia, divinaque vircus, in qua (bla e.Eth. 
Jovisexcellentia fummaponi poflTt, & qua: comiteshabttomnes virtutes ; verbaPlutarchi 
funt. Quo fit, ut nequeRex,nequePrinceps, nequeomnino Magiftratus, quisquamido- 
neusfine prudentia efte poflit, Pychagoricoquodam Philofopho Judice. Ut fine oculo in 
prxrupta declinatur'; ita prudentia duce nihil non reftum gcritur. QMcdenim aciesvidendi 
eji in ocmUi , hoc prudentia efl in animo , aic Sophocles. Quomodo & Ariftoteles prudentiam 
oculum anima: nominat. UndeSccptroregiooculumjunxcrunt/Egyptii: nequeenimfine 
prudentiaredtegubernatur respublica, cumfineintelledu<S<: dcledturcrum nec privata nec 
publicaftarepoilintemolumenta. Eftautem prudentiaredtaratio, lumenquoddamafterens 
animo, quid tugiendum, autfequendum fitlineerrore. Opus mentis aTyrioMaximo di- 
fta: Minerva dejovisvertice nata,aPol'tis: &vis,& telum, &murus a Pythagora : viven- 
di ars a Cicerone : optima regni cuftodia ab Ifocrate. Hsc ergo adiones Politici condiat , & 
guftum det, &vitam. Q^pWs eftaureus ille cocli oculus Sol , in terra; gremio falem exco- 
quens, quocondimenta parat. UndeTimotheusCononistilius, cum exoptavitAthenien- 
Jibus Ducem, quivelutArgusPanoptes a tiontepariter atque a tergo cffct oculacus. Pec- 
cat, nonfibifolum, fcd totimulcitudini, qui dum viribus etiam&potentia pollet , pruden- 
tiadcticit. Quare non infciteRudolphusI. hujus nominislmperator, ut virtute, ficnomi- 
ne maximus, irequenter Symboli loco ufurpabat : 

Regni priukmia ciijlos. 
Neque enim cujusvis eftRempublicam, ut & navim , gubernare ; prcefertim fi fluftibus Sc 
proccilis agitctur. Tranquillo mari etiam coecus ad clavum federe poteft ; perturbato ftatu 
lummeintereft, quis gubernaculateneat, an inpolarcmfimul oculosnoritconjicere^&ma- 
ris naturamagnolcere. Huic prudentiaviicusneceftariaeftprxfentium,futurorumquein- 
tuitu oculata. llancipftmob Cattfam^ Macrobiotcfte, Janus-,qmoftlmiGuher»atoris tjpus efi ,ge. 
minam faciem prMulijfe legitnr-, ut cjua ante-, cjuisjue peil tergum ejfent , intuerctur. Divinitatis co- 
mitesRomanisfuere, Antevorta, & Poftvorta: Binisoculis inantecedentia&; fublequentia 
coilimandum eft , prudentioE adminiculo. Melior ejl virihus fapientia^ &vir prudcns forti prt- 
jiMtior : PhiloParum funtarma foris, fidomi noneftconfilium; multoqueniagis, expeten- 
da eft decernendi ratio , quam decertandi fbrcitudo. Temere in acie verfari, improvid^ 
cum hofte digladiari, belluarum e(t fimile, qux unguibus, non rationibus, cornu,nonin- 
telledu bellagerunt. Poteftasfineprudentia, quid aliudeft,quam gladiusin manu furen- 
tis? Ex quo reftcAgamemnon, illcGrjECorumCoiyphceusdecemNeftoris, quam Ajacis (i- 
iniles maluit. Scanderbegigladius, Herculisclava, utfecilicerdimicent, prudentix ocuio 
indigcnc. ChreunciTirclias, MinoiPolieudtus, Ulyfti Palamedes, Jovi Prometheus junea- 
Uir, potentia prudentice duftu armetur, iEneahumeris fenexAnchifesincubet, fbrtesla- 
certos fenilc judicium comitetur. Sphyngis etfigiem tibi optoPolitice, qu<t c]tta parte beflia 
eft rohur : ijua veropartc homo eH , prudeniiamfignifcfit. Ex tot antradibus & labyrinthis ut exeas, S)/»eJtHt 
Ariadnae tilum necefTc eft;ex totMaeandris &fyrtibus cynofura prudentite fola educic Mi- orat.de 
hiplus mentem , quam manus valere-, plus induflriam , c^uam opes , certum eft , Jufti Lipfii fermo Rege. 
eft. Argumento prudentijE omnes ftias aftiones formavit Ferdinandus II, prudentiflTmusZ^/'^ 
2qu2 acSandliftimus Auftriacorum Imp. In rebus gravioribus conftituendis hacMethodo de- Cent. 
liberavit: primo mentemquavisperturbationeexemit : tum Deum ftudiofeconfuluit, cx\n-f»ifi,ep, 
de alienum confilium prolixe & patienter exquifivit , plerumque quod plures cenfuerant, p-f, 
conftituit, dicen?-: (tcurius efTe Confiliariis adhcercre, etiamfi aliqiwndo eventus fallati 
quamfuo uniusjudicio Regi. 

QUiESTIO m. 

De denfttate y ^ grarvitate ^ colore marts, 

COnclufio prima. Aqua maris eft denfior aquis dulcibus. Caufa hujus eftadmiftto 
falis. Hinc onera navium majora facilius fuftentantur ab aqua maris nec tam alte 
demerguntur. Exhoc aliquando oritur, ut naves, quae commode feruntur in ma- 
ri, tluminaingrefrce pen^ dcmergantur , ex cujus rei inadvertentia aliqui naufragium fecerunc, 
uc Qocat Ariltoteles. Ratio eftj quia in taatum naves &alia quxcunqae fupernatanc aquar, 

in 



i68 Meteorologia 

inquantum tota moles navis levior efl: , quam molesiEqualis aquse, poteftvero contingcre, 
utmolesnavis, qua; levior eft aqua marinli ejusdem molis, non fit levior aqua'fluviali , er- 
go tunc fubmergetur. Maris vero hax gravitas oritur ex denfitate, cum gravitas major ex 
majori denficate fequatur. Ex quo habes unam &c alteram maris proprietatem de gravitate 
explanatam. 

Conclufio fecunda. Mare licet denfius 6c gravius fit aqua dulci, perfpicuatamen eft, 
quod inde patet , quia interdum ad magnam protunditatem fundus maris videtur, quod haud 
dubio magnampcrfpicuitatemindicat. HincmarmorappeIlatur,marmorvitreumob den.. 
fitatemfcilicet&:perfpicuitatem,ade6enimilliusaqux quibusdaminlocis clarae funt&: lim- 
pidiE, ut fontanas quasvis limpiditatefuperare foleant. Circa Infu!amT«r«/j/e, qua; unaeft 
exMoluccis, Davitusde mundo, tom.i.tradit, omnium aliarum aquarum marinarum cla- 
rifl^mamrepcriri, utad fummamillic profunditateminjedae ad fundum anchor3E,uti&: mi- 
nutaillic arenaoptime difcerni poflit, ubi tamenvalde proflindum eftmare, radiifolaresad 
fundum usquecolluftrare haudvalent, ficut teftaturKircherus inarte niagn,Lum.&: umb. 
lib.T. p.i. c.5. fe ab eximiis urinatoribus, mancipiisTurcicisaudivifl^e, qui in mari Erythraeo 
unionibus corallisque inveniendis multis annis operam iinpenderunt,quod ad certam tantum 
profunditatemSolaris lux marepenetrarefoleat, ubiveroaltiflimum firfrecum,fLjndunifine 
uUo lucis veftigio in peipetuis tenebris relinqui ; quarum racionem aliam non efTe cenfet idem 
Kircherus,quam multiplicium fuperficierum conftipationem. 

Conclufio tertia. Diverfis mare coloribus tingicur non tamen veris , 6c t miftura prima- 
rumqualitatumgenitis, fedapparentibuitantum; viriditas enim ejusoriturex diverfa refle- 
xione lucis in opaco & perfpicuo , fubruffjs cofbr nafcicurex bituniine,nitro, & alumioe, 
quiavelmarilubfunt, vel ei funt admixta, aut etiam ex arena rubra, ut in prima qua:ftione 
annotavimus. Similiterdifcurrendumdecolorealbo tk nigro,quietiameprofunditatema- 
gna maris oriri poteft. AudiamushacderepulchrephilofophantemCardanumiib.io.deSub- 
til. Adeo, inquit,magnumcftaquarumdi(crimenin mari,ucjuxtalndiam inyEthiopice^ri?. 
iio pafTum millibus fere trecentis albefcat, ut lac; alibicoeruleumfit , alibi nigrum, aiibi vi- 
ride. Album eft,cum arena alba fubeft mari minime proflmdo^viride cum mediocris fue- 
lit profunditatis , coeruleiimque ciim magna:,moveturque ; fed ii cjuielcat, color fit argen- 
teus, ita Cardanus. Obtervatum etiam eft aperitiflimis rerum Philofopliis, utait Au. Gel- 
JiusNoQ:.Accic.l.2.c.50. Auftris fpirancibus marefieriglaucum& cceruleum, Aquilonibus 
obfcurum acriusque, temporeCaniculcEturbidum. Undecolliges,adapparentemcolorum 
marinorum divqrfitatem multum etiain conferre ventorum magis vel minus fkvientium di- 
verfitatem. Muitum etiam ad hanc conducuntSolis radii , qui maris penetrant interiora, 
crafliorcsque partesconimovent , non ablumunt. Qui marinis tempeltaribus firequenter 
funtja(3:ati,tcltanturmarepei-tempeftatem commotam apparere velutmetallumignitum&: 
fufum; (imilitermanus eodem tinftasvideri ignitas, quod hauddubiobituminofis&nitro- 
fis exhalationibus, quse tunc copiofius afcendunt, adfcribendum. Ex his rationem pro fe- 
quentibus deduces: 

Primo ad Americanam quandam Provinciam Chiribichi mare fingulis annis fanguinis in.i 
flar rubere folet; quocirca & mare (anguineum appellariconfuevit, ut memoratNieremb. 
1. 1, Hift. Nat. c. 27. volunt autem incoljE ab innumeris pifcium ovis, ibi generatis, hanc rube- 
dinemortum uahere. Idem accidiE in InlulaCabaqua, quod oftreis adlcribitur, oftrece e- 
nim paflim fundunt fanguinem. 

S£Cund6,maremortuumalentore & Afphalcicum a bitumine fic didum, Jofepho te- 
fte, terdedie colorem fuummutaredicitur: mancequidematro,admeridiemcoeruleo,ve- 
fperirubeoinfectum colore confpicitur. 

Tertia Mare, quod BandinM iKfulas 50. milliaribus verfus ortum diflitas circumfluit, 
quotannis bis, Julionempe&Auguftonoduadeo candelcit, utnivisinftar fplendefcatrin- 
terdiu vero confuetumcum aliisaquis mariniscoloremhabet. Maretuncnoxioaliquohu- 
anoreinfici creditur. VideEphemer.Natur.CuiioCGerm.Decur,2. Annii. obferv.22. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Gaudet oneribus Politicus. 



L 



Atoshumerosmare habet, portantem portat. Oneribus gravatur navigium, orientis 
mercesin occidentemcransfert ;onui cftleve, gaudetgravari, oneratum felicius per- 
git , neque oneri fuccumbitj Par cft ferendo, Et mare cot clafllbus on«ratum , perpetuo 

COHl- 



Philofophico-Politica. 169 

commcatitium navium pondeiiexpofitum, terga praebet, diunusno3:uinisqueoneribus fc 
fubmittit : Par eft terendo. ItA vir genercfus Ubores putat maxfmes Jitos Antagoiiiflas , lemfey(iHt 
lum his fugnare , tam noUu , qttuim interdii* : nan pro afii , ^aetvadmodufn mHiieres-, 




«fij.w fro Oleaflro , Mttf finu , fid pro felicitat; atttvirtute prr iotam vitam, Ntn vero fum , ejttum EUt 
prtdixerint , attt Corinthii , aut 'fhfjfjfcrum cornmunitas , c^uam non reformidat , fid tdtro provo- 
cahit omnes ex ordine , & ftmilia nunc^ttam exiflimabit fibi gravia , fed valde levia. Verba au- 
diiQi Ethnici ex fchola virtutis declamata, Dionis Chryfoftomi. InfatiabiJis eft humanus Dion. 
animus, quifiAlexandri fit, ficutunusei non fufficitorbis, fic nondeficit ad onus. Labo-Chr^f 
ribus obviat, adqua:visarduadextram eximit, nec finiftris opprimitur. Plura potes, quamor^j/.x, 
piites: quJE amara & ardua videntur onera , tentata dulcefcent. Quis credidilfet, Atlantis 
colla coelo non opprimi? Quis tantam portandi virtutem liquido elemento innatam putSf' 
fet? Experimentum eft, quodnontantumob[erat,(ed&:devorat. Animos aftume, &qu3: 
crandia vidcntur , grandioreauRi fufcipe. £/? fortitudinis proprium-, & magnitudinis animi , ni- 
hil extimcfeere , omnia humana defpiare , nihil cjuod homini accidere poffit , intolerandttm putare. 
Ciccro. Armisanimusprsvalet, quirefoluta menteopus aggreditur,jam medium confe- 
cit. Supplet virium dcteclum animi fortitudo , &c crefcit robur in ipfi rerum difficultatc, Cic.l. 3. 
utcervis fruftra funtingentia cornua,cum defit animus, (Scad fijgam fintproni; ita necju-oj^c. 
vantMiIonislacerti,necAtIantishumen, ubimens fatifcit. Jacent Gigantes , (iNani funt 
inpeftore. Tanta cujusque funt bona vel mala-, c^uantus eji animus-, (jui ea fitjlinet. Cic. Telo a« 
nimus prjcftantior omni. Nil profLint munimenta, ubi dcfunt genero(brum (pirituum fb- 
menta. Fortitudo non in corpore, aut annis , fed animislocavit fedem. Magis in feren- 
do,quam feriendo pofita eft. Neque fiigit, quar gravia videntur onera, fed ultro obviat, 
quia par eft f crendo, Audentes fortuna juvat. Eratque Scipionis Africani in arena confilium , 
cum dubiu pugnandum alca fbret : Audendum , at^ azendum. Nam : FortunavtrtMtemfe-f^rg.l.i9. 
qui/Mr. Sxpe quodviribus impaividetur,levifrimumfitaudendo, Turpiseftluiipfius dif--^«.w^ 

Y fiden-^*^. 



Cant, 1 
Jnd. Co«. 



170 Mete.orologia 

. fidentia, cum quodarteriis Sc artubus natura negavit , arte& induftria afTequimur. NM 

' ' ' ^^' aHdemibus ejl inexpugnabik , nihilpitis munitum adverfks animofos. Namfortuna cirm henignafemel arri- 

. ^^" , ferit .,audentesfecHMdo fajf» ftibfecjnitur, Senecteverfii pro lymbolo uliiseftC. juniusPofthumus 

euarc . imperator. Fortunafortes metuh-, ignavos fremit. Immanis feraadlatratum canum lentarefpi- 

cit,irritusingentifcopuloflu6lui;airultat,ad catelli lurum Leo non moveair,ad decumanos 

fluctus petra non f rangitur. Sic animo generofo , fortitudinis lorica armato, non nocent vi- 

tcc tempeftates ; nulla in cum cadit injuria •, invuinerabilis eft , lic^t multa in eum tela conjicU 

antur ; laboribus non premicur , quia appetit ; tunc maximus ciam fe illi fortuna appofuit ; exer- 

cicus dolorum & malorum non timet, quhparejiferendo. Ecenim audere is mihi redte videtur, 

qui nihil temere pra;fumit, nec ignave rejicit. Magnanimitatem moderatam effe debere , di. 

„ ccbat Alphonfus.^ Caro Carolo Burgundo ftetit, Audacem plus tequo fuiire, at Carolo V.For- 

/ ^'c '^/■'^""^'"''''^'^^<^°"''P""^v''^'1"'''ri'l'^^'Ti^reaflumpfit, nifiquandofuitpar ferendo. Idconfilii^ 

. j. aro I j^e pjipe . Noli ad quamvis umbram metuere : qua tux fijnt fphserse , audenter fufcipe ; impa- 

_ rem tefentis? animosnedejice. Fortianimo-^&honejia petenti., audeniii^., nequeDij->neqMehomines 

'•rh- ^^(""'' Nolim hic Miltiades &Themiftocles, LucuIlos& Alexandros Magnos profi^rre. Id, 

Bi..TcJt!. quodFuIviusTeftiinAuftriaciHifpaniarumRegislaudemconvertit^detotaAuguftiflimaDo- 

moAuftriacoenunciaripoteft, Atlantisccelofliccollantisfymbolum: Excedit robore fondus, 

T QU^STIO IV. 

T)e CttH ifrofunditate i amplitudine ^ communicatione 

marium, ac nonnullis alils quiejitis, 

COnclufio prima. Mare non eft terra altius , fed depreflius. Ratio inde deducitur , quod 
omnia flumina in mare tandem fele exonerenr. Defluunt porto ad humiliora , at- 
que iptbrum alvei ita verfus caput & locum originaiem afcendunt , ut in paucorum 
milliarium incervallo multis centenis pedibus fiepealtiores fint. Nec hoc mirum attenta geo- 
metricaproprietate inclinationis, fecundum quamcertumeft, utDeikennis inoperej. diei ' 
computat, fi 100, V. g. pedes inclinaiionisdent unum digitum deprefTionis in termino plani 
inclinati, unum milliareltalicum, ideftfoo.pedumdabuntdigitosquingenros, feupedesf, 
Indinatioporro iftaadmodumparva eft, &angu!iperexigui,vixque fenfibilis, fi vifijs con- 
ftilatur , in hac tandlla 20. milliaria Italica , id eft feptem circiter leucs Belgica; itineris dabunt 
tiifFerentiam altitudinispedum 100. 

Dices: Littora navigantibuslongedepreflioraapparent, ergo fignum eft, hismareefTe 
alcius. Refpondec P. Adalbertus Tylkovvski Phyl^ part. 3. de Mcteor, c. i. &c caufam in nigre- ' 
dinem conjicit ; quod nempe littoranigra fint , aqua vero maris fubalbida , aut fubviridis; ' 
huic verocoloricompolita nigredofingit depreffionem. 

Conclulio 2. Maris prof unditas incerta eft. Baptifta Benedidtus ejus profunditatem exWn- i 
ditad milliare tantum dimidium Italic. Prifcianusadiy, ftadia , qua: nondum conficiuntu- ' 
nummilliaveGermanicum^utaccepitaJuIiiCxfliris exploratoribus , alii ad ^o.ftadia. Soli» 
nus vcro vulcilludinmuItislocisirnperlcrutabile;quodidemaffirmantPlinius&OlausM.af^ 
fcrentes, in Norvvegia non pofle luflncere f unem in explorando fimdo, etfi totam navim occu- 
paric, Circalnlijlasquoquemarispacifici nullabolideafTequifundum potueruntHollandi. ' 
Naut£ noftrx"n;tatisteftanturexperimentisedodi,mare communiter extra vortices «Sc abyf- 
fos duo milliaria& dimidium vix fefe protendere. 

Conclufio^. Ampliuidomarispariteretiamnum incerta eft. JuliusScalig.exerc.^g-^ to- 
tiusglobiterraqueilijperfitieduaspartestribuit aquce; PiccoIominiusplusterrcE,quam aquac 
adjudicat ; Bodinus pares elemento ucrique attribuit luperficies ; ex quibus hoc ipfo patet ejus 
amplitudinem certam nondum deteftam efl"e ex inappis generalibus,quantumvis accurate de- 
lineatis. 

Conclufio 4. Fundus maris insquali conftat fuperficie,quemadmodum enim terrse fpatium 
&:circulusincEqualiterjamexlurgitin montes majores vel minores,jamdeprimiturinvalles, 
jamexcurritin prata,jamintumefcitinfyivas&ejusmodifimilia;itahisaflnnia etiam in fub- 
marina fuperficiereperiuntur, ut funtfcopuli, fylvs, prata, utficfundus illiushaud fecusac 
terrx fcabrofus &c in xqualis obfervetur. Ita in mari Siculo ^xo^eDrepanum , in Gallico pro- 
\)^Telonem., inLigufticiOceani oris circaMajoricam fylvcE fubmarinxCorallinae admirandi 
Naturae induftria conftrudce reperiuntur. Prata pariter fubmarina variis in tradibus Oceani 
obfervari docetKircherusin mundofubterraneo. UbiexHifpania&Lufitania inAmericam 
trajiciturtotamaris fuperficies herbafubmarina,quamvulg654r^«j(/o vocant,velut in prato a- 
mccnilTimo multorumdierum fpatioefHorefcit. Similiapratavidenturquoquepropelnfulam. 
Melitam virore miro confpicuam,in quibus ifiumeripifcium greges,ceu in campo pabulantes, 
deliciantur, Talia etia floribus referta ad littus no viRegni obfervari idemKircherus tradit , qui 

ab 



Pliilofophico-Poiicica. 171 

ab urinatoribus dccerpti, tnox ac in auram cducuntur, cr)'flallini lapidis naturam quafi in- 
duunt, undc adornandisaltaribus peridonei. Mirabilcefi:, quod demariParionovum or- 
bem aliuentetraditur,tot herbisvirentibushoc impiicitumclle, ut navigari non pollit obli- 
dentibusretium morelongillimishcrbarumramulculis; cx!urt;untabimo, infupeificiccoa- 
lefcunt, 6c (uperanc inrerdum mare palmis quindccim. Rcicrt Plinius lib. u. c.2f. in ma- 
ri rubro laurum maximc progigni uti & olivam fcrcntem baccas, & ti pluattungos, quifb- 
le tadi , mutantur in pumicem. Fruticum iplarum magnitudo ternorum cfl cubitorum» 
caniculis refc;rta , ut vix de navi rcCpicerctutum (it , remos plerumque iplbs invadentibus; 
Polybius ctiam nairat, in maii Luiicanicogigniquercus, quarum glandcThynni vclcantur 
& pinguclcant. 

Oonclu(io quinta. Daturplerumqueetiam marium quoad vires&: proprietatcs quas- 
dam communicatio cum illis terrarum tradibus, quas allambunt. Hinc mate moi tuum quia 
littoribuscingiturbituminofis, &mare rubrum, quodcumeodemper fubtcrraneos meatus 
communicat, etiamfxturabituminofaquibusdam inlocis rcfercafunt. 

QiKeres primo. Curmarenondeficiat,etliSol illudcontinuo (iccarelaboret ? Refpon- 
deo,rationem efTcquiaquantumpervapores in ("ublime coaftos exhauritur mare, tantun- 
dem nubibus in pluvias relbiutis rciunditur. Unde prronca efl illorum opinio , qui maris va- 
poribus Solem , non fecus ac Lucernam oleo paCci crediderunt , priusquam enim vapores foli 
appropinquent,a Irigore^ecundaeRegionis aerea; denfati iein mare refundunt. 

QiKeres (ecundo. Curingloboterraquea,quamvismaxima(int ineomaria&aquarum 
adeademingentesplurimumtiuminumillaprufiunc afHuxus , nulla tamen unquam contin- 
gatredundantia,qualimites fuos conflitutos tranlcenderent. Relpondeo caulam efle pri- 
mum,quod per occultos meatus fubterraneos tantundem aqux denuo ad alia maria, lacus, Hu- 
mina&tbntiumfcaturiginesabducatur; vel utDigba-us obfervat tantum aSole delibetur in 
nubes5cventos, quantuma cotfiuminibusaggeritur. 

Colligestamen exdodlrina Ariftotl.i. hujus operis cap.14. magnam fieri progrefTu tem- 
poruminterraabaquismutationem; primumcnimaitquasdam terrxpartcs velut circulo ex 
aridis humidas reddi, oc ex bumidis aridas, efieque in hac re terram animantibus fimilem, 
quodiilorum morejuvenefcat&vigeat , poftea (enedat, 6c in deteriorein ftatum mutetur; 
nifi quod totum animal ejuventute ad ("enium tranlit, integra vero cerra non icem, Ced ra- 
tionealiarum, atque aliarum partium. Juvenelcit autcm terra , dum huinore ad fxcundi- 
tatemaptoirrigatur; fenefcitdum humoreita defticuicur, uc ftcrilis tiac : quo pa6to aiiquot 
terra: partes, quod alere homines non pofTent , incultx , inhabitabilesque manrere. Ad- 
dit fiibindeineodemcapitcPhilofophuSjinterdum continentcm tieri mare & contra , nam 
cum marisagicatioecceleftiumcorporum vi Sc etiicientiamanct; (icontingac ea (idera incer 
fe coiic&confpirare, qux ad fluduum jadtuciones plurimum valeanc ; fivic ulcra modum 
pelagus, icauc aliquando concinencis aliquam parcem3cccfi"uinundec,&: inpofterum iLiiju- 
ris faciac; vel receffu decegac, 6c hominumgeneriaccribuac. Sic DcIos&Rhodus exaquis 
denuoexciciffedicuncur. Sic ulcra MclonemeriicAnaphe: inter LemnumiScHellefpontum 
Nen ; interLebedum &Teon, Alone, inter Cycladas, Thera, Therafia, Hiera. Sic non- 
nullcE Infuloe fadce , quae antea continentijunflx crant ; nam Sicilia ab Italia avuifa dicitur, 
Cyprusa Syria, EuboeaaBoeotia, BesbycumaBithynia, Sc quxdam alia;. 

E contrario quasdam Infulas junxit mare terris, ut Antilfam Lesbo, ZephyrlumHari- 
carnafTo , Ethufam Mindo , Dromiicon <Sc Pernem Mileto , Narthecufam Parthenio promon- 
torio. Rurfus idcmmare (quafi pariavelit facere, qua: alibi dedit hinc auferendo, <Sc qu£e 
hinc per rapinam al^ftulic reddendo) urbes quasdam hautit , ut Pyrrham «ScAncifiam circa 
Mxotim-, Eliccm , & Buram in finu Corinthio. 'Nec dcfuere qui putarint , totum mare 
Mediterraneum inter columnas Herculis viam fibi ex Oceano in medias terras aperuifie. Im6 
&ad orasAtlanticasInfulam quandam, Atlanticam nomine, majorem quondamAfrica,0- 
ceani fludibus abforptam f uifTe , ideoque Chriftophorum Columbum Americx inventorem, 
dummaria explorarct, pclagus inibi vadofum Sc herbidum oftendide, Sedha.-cdeAtlanti- 
cainfula, &irruptioneMediterranei fabulofa (unt. 

Caeterum caufii, cur marealiquandorecedat^&novos tcrrcE traftus apertos relinquat, 
aliquando veroaccedat, & alveum fuum extendat , male a-ftui duniaxat maris adfcribicur; 
accidic enim ex eo , quod cerrx traftus aliquando altiores afturgant , tum quia a fupremis 
montibusmultum materix infubicftas valles fcnlim defcendit, tum quia afluminibus mul- 
tum limi advehitur, cujusacceflione terra hauddubieaccrelcic; tum quiaingens arenxcu- 
mulusa mariejedx congeritur, tumetiam, quia fieri poccft, ut terrx motusvi integri ter- 
rx traftus attollantur, ficque aqua repellatur. Viciflim, quia cerrxmocualiquando dchi- 
ftit terra, aiare in fubjedum deprefTumque littus exgurrit , & f inum explicat , aliquando prima 

Y 2 repa- 



ij2 Meteorologia 

repagula disjiciuntur, ^ux renfim aqua excavar, (ibique viam, qua dilatetur,aperit. Nonnun- 
quam certu divinae providentice dispofitione propter hominum fcelera , aliasve caufas fit, 
lii mare cxtra fines egreniim in continentem efFundatur. 



CONCLUSIO POLITICA. 

Correlpondentia & communicatio Rei- 

publ. utilis. 



si. 



JV. j-t . 




UTut mons monti jungi non poteft, nec difHtcE Infulx conveniunt : Terra enim ftat» 
fuo in axe firmata : Ipratamen maria, quantumcunque disjuncta , non (eipfa folum, 
(ed&terrasjungunt , fibique communicant. Habent oftia fua, finusque mutuos, 
quibus marein mare influit, &quJE fuerunt longe , fiunt propd. Habent, quse dorfb por- 
tant, navigia, quibusAuftroBoreamjungunt ,hominem adhominem transferunt,negotia- 
tionesprom9vent,moresmoribusconfbrmant,arcanamentiumcommunicant. Fluuntma- 
ria,&;mutuomanantepiftolx. Iliuuntuuiemporia, &:fiorent commercia. Volantcurfo- 
res, & aul je confbederantur. Mobiiia funt maria, fed in hac mobilitate Rerumpublicarum con- 
fiftitftabilitas. Velis remisque dum mutuo per ipfos undarum montes & arma , & mer- 
ces , & ablegati conferuntur , regna uniuntur , fic unita non vincuntur. Naves & tri- 
remes pontes funt marini , quibus regnum ad regnum, animus ad animum accedit. Ma- 
ri potifllmum fuam ftabilire fortunam , armorum & confiliorum cum exteris conjundtio- 
ne fuafit Carolus V. Rom. \m\>. Quid namque tam eft validum ac potens, quod amico- 
rum copias & opes fimul junftas , velut binas manus fociatas vincere , colligatas difTolve- 

rc 



Philorophico-Polirica. 173 

re pollTt. Mutuis auxilils conflant omnia : mAnMs manMm , digitumque dtgitus ahluit. Nos 
vcroprorfus in niiiil ftatim abiremus , (i mutuam quis opem auterret. In commune vivi- retjjmb, 
mus,nemolibi fufticit unus, Pyladijun£lusOrcftcs, EuiyaloNirusadflaas, etiamHerculi 
terrori funt: nam nec Hercules contra duos. Ciim alteri te communicas, iilius auxiiium 
cmis: hcEcenim negotiatioeft, «Sc commcrcium animorum. Niliil eft,quodnonaIienoe- 
geatauxilio, &;auxiliumpoflTt inalterumdilpenfare. Terrafoecundo rorea coelo Iadl;atur, 
led&illahuicvaporcs communicat. Flos teri-ce decorem tribuit, fed ab illa vigorem acci- 
pir, (Scnutrimentum. llniverfus orbismercaturx lpcciemhabet,eftqueamicitiarcommer- 
cium. QuotidieSoIcurritpercQclicirculum, ut fe lideribuscommunicet, & interram in- 
fluat ; intendatque, ne ipft elementa mutuam violent focietatem. Et aquila, quantumvis 
pnEdatrix,fpolium tamencum aliis dividit? ut quas natura fimilcs fecit , communio (bciet. 
Exterarum mores aularum, idiom3tumparticipatio,pugnandiars,merciumnegotiatio, ar- 
morum conjunctio , Pandoram quandam ex republica taciunt ; in quam colliguntur, qua: 
inalias funtdigefla Hoceflillud amicitia»arc:inum,&:vinculumfbederis, quodiireptama- 
ribus regna jiinguntur , veteri novus mundus (bciatur. Nemo ie folo beatusefti&dcx- 
tera (inifmE opem requirit. Neque eosdem,quos alterum regnum Solis influxus percipit,neque 
quodvis ubiq; reperitur,quibusalteraterramercibusabundat,nonomnispolTidet;lL)ivi(itna- 
tura divitias, ut alterum ab altero regnum mendicare cogat,in beatx concordiar argumentum. 
CcfTarct amicitia, ni(i domefticam levandi inopiam necelTTtas efTet pcfita , &c mutuo commo- 
dandi indigentia. Steterefemper, &inHore ftetereRiCspublicce, quK manum cum vicinis 
junxere; imbelIesjacuere,qujEmutuamab exteris opem non cxpetivere; utenim plures o- 
culi plura-vkfent, ita plures dextrse dexterius operantur, Deferitur a viftoria, quem vicini 
priusdeferuere: atubifbederaftant^&animorum commercium; tirmantur regna , fblidatur 
Bonum commune, viciniaomnis intutocollocatur. Quis enim tirmillTmum amicitix mu- 
rum fubruet , dum viva moenia ex communione bonorum &: animorum ccnfurgunt? Non 
cxercitusi necjueThefiuri pr^ejidia regnorum funt ■, vcrumamici. Hi vero Con(ervantur,dumcom- 
mercia fbventur; dummores moribus , animis animi correfpondent. Hic murus ahene» 
us efto. 

QUiESTIO V. 

T)e 'variis maris Kz^totibus» 

NOn hic quseftio eft de motu , quo aqua ob innatam gravitatem deorfum fertur; ne- 
que de agitatioae maris, quam venti caufant , qua: rcguIansefTe non poteft,neque 
fempereadem, feddcaliis motibus, dequibus (it 

Corvclufio prima. Motus maris imprimis generalis direQus five naturalis efTe fblec 
ab ortu in occafum ; quod exinde patet , quiaHilpani, qui in novum orbem verflis occi- 
dentemSolem euntes menftruo itinere portum attingunt,redeuntesverotrimeftriopUsha- 
bent. Item Lufitani trajedo Bonx (pci promontorio pronimad ortum verfus Goam ver- 
tentes femper progrediuntur tardius, quam quando inde redeunt. Eodem modo qui cx 
Hifpaniis inPalxftinam , eunt, tardius multo appellunt in portum, quam qui inde rcvertuntur ;' ■ 
quodfi veromarenon movereturab oriente in occidentem, navigationes verfus occiden- 
tem non deberenteffe velociores : ergo. 

Neque dicascumCabeolib.a. tex.;6. quseft.^. velocitatem navigationum occidentali- 
um poffe oririexalia caufa, hoc eft exeo,quod in occano venti impellentes mare in occi- 
dentcmfint frequcntiores, firmiorcs , & vchcmentiores, ut tcftanturnautx;nam ex hoc i- 
pfoarguitur motusmarisoboriente inoccidentem; mare enimineam partem concipitmo- 
tum,inquamferturventus,unde,utfolvaturquccftio,reddidebet ratio propter quam & agr 
per venios & mare moveantur ab oriente in occidentem ,pro quo lit 

Conclufio fecunda., Duplexcaufahujusmotuscfte poteft: prima, quia coelum, dum 
moveturaborienteinoccidentem, rapit etiam ignem, atrem & aquam occulta quadam vi 
influenticB. Etconfirmatur,quiaventiiftiab oriente inoccidentcm, acmotus maris nota- 
turpra:cipu^ fubzonatorrida, &circaaequatorem,inquapartemotuscoelieftvelocior. Se- 
cundacflepoteft, quiaSo! fuo motu femper fubjectam aquam & aerem calefacit, & confe- 
quenterrarefacit, undeutaer&aquararefadla occupent majus fpatium , debcnt moveri iri 
eam partem, ubi aer dcaqua poteft condenfari , & locum cedcrc ; qux eft occidentalior, 
quianondum concepit caloremexradioSoIis, qui ad illam ;ulhuc non pcrvenit ; ergo a<;r 
&aquaconcipiuntmotum verfus occidentem, Etquia Ilib Zonatorrida calorSolis eft ve- 
heinentior,atqueade6major rarefaclio,ide6ventiorientales,<Scmotus maris funt fcnfibili- 

Y j . ores 



174 Meteorologia 

or es f ub zona torrida , ut teflantur periti. P. Athanaiius Kircherus in fua arte itiagnet. Hb. 
3. p.j. C.2. dat tertiamradoncm,dum docet, hunc motum provenire a Soleablumente, Sc 
in vapores refolvcnte magnam Oceani partem , quac fub Zona tomda jacet , qua abliimpta 
reliqua: aqus in fublidium veniunt parcium laborantium,ad impediendum vacuum : Hacc 
tamen rationon itapiacet, quiacreditudifficile ell, cjuodtantaaquarumcopiacontinuo ab- 
fumaturab immenloSoliscalore,&tamenmarenondeficiat, neque minuatur. 

Obferva tamen,huncmotumabortuin occafumnonitaintelligendumefre, quafi ma- 
re continuato lemper Buxu rcda plane femitafisratutexortuin oppofitam continuo plagam : 
veriim fubinde obliquo etiam tramite progredi, ac nonnihil denederc, imo nonnunquam 
circulari fluxu motum continuare cogitur. Et talemnautae inAdriaticomari experiuntur, 
lentiunt enim , mare illud ad littus quidem Dalmatice abortuverfus occafum fluere ; led in 
Venetiarumfinu retorqueri, ScadlittusltalicE verfusortum recurrere,ideoquemoveriqua- 
fi circulariter. Idem dicunc de Mediterraneo , quod juxta Europae littora, verlusHilpani- 
am in occadim defluit, in iinu tamen Hifpanite defledlit fecus Afiricse littora verfus ortum. 
Et hoc pucat P. Rliodes , mirabili quadam DEI providentia fieri, nd mare ab ortu in fluens 
terram obrueret; acti DELIS, qui mariterminos conflituit, quos pra:terie nonpoterit, hoc 
quafi circulari motu indigeret, utmarisimpetumcohiberet. Conimbricenfesverocaulam 
hujus circularismotus conjiciuntinoccurrentium impedimentorum conllitutionem, nam 
ciim aquLC inccrterras concIurce,&: inlittoraimpingentesperpetuotenorecierinequeantab 
crtu in occafLiin ; confequens eft , ut propS terras nexuolb itinere in gyrum volvantur, & 
circularem motum imitentur. 

Conclulio tertia. Secundus motus, qui in utroque etiam mari vifitur , eft , quo ma- 
re 3 leptentrioneadAuftrum fivemeridiemfeuaPblisadaequatorem defluit, utdocetArift. 
1.2. hujus opetis&ex eoS.Thomas, AlbertusMagnus,aliique communiter. Conftat hoc 
experientia •, in mari mediterraneo enim aqu^E apaludeMacotide influuut inPontumEuxi- 
num, aPontoinu5^geum,ab./EgeoinSicu]um,ufqueadfretum Herculeum. Eundem mo- 
tum inOceano notarunt Recentiores, exquo provenitutnavigationesafeptentrione ad me- 
ridiem e. g. ex partibus Danice & Hollandia; in HilJDaniam fint velociores, quam navigationes 
ameridieadfeptentrioneme.g, expartibus HilpaniaeinHollandiam&Daniam. Utreddatur 
veroratio talis motus, 

Notandum venit, aquas&omneshumores fe librare. Libratioporroconfiftitinhoc, 
utfecundumfupremamfuperficiem fint a^que altx,feua;quediftantesaceniro, ideo, fi una 
pars fuperticieiaqujeeleveturfupra aliam,ftatim.^qua dcfcendit inpartem deprefliorem, & 
movetur mocu librationisnecunquam partesaquaquiefcuntjdoneclibrentur, ita utomnes 
partes fuperficieiaeque diflenta centro. Hoc prx^notato 

Tripiex ratio afierri hujus motuspotefl. Primo,quiaterraBorealisaltiorcenIetur efle 
auftrali, ideoque neceilarioab ea aquas dilabi in cava Sc protimdiora. Secundcquiaver- 
fijsSeptentrionemmaximimarefubeunt fluvii, utMa:otidemTanais, Pontum Euxinum Da- , 
nubius. Tertio , quia Sol valde imminuit maria meridionalia per vehemcntiflimum calo- 
rem extrahens ingentem vim vaporum circa Zonam torridam, ad feptentrionem vero parum 
iniminuit aquam propter calorisdebilitatem, ergoutaquse librentur,&: non nimis crefcant 
in altitudine in maribus feptentrionalibus,ubimuItumaugenturafluminibus,parum minu- 
untur aSole, neceffe eft,utdefluant, verfusmeridiem,utfuppleantdefei3:umaquarum,cau- ; 
falum in maribus meridionalibus ex elevatione vaporum. 

Obferva tamen huncmotumexplicatum in locis valde latis , efTc tardum, ut notatArilL , 
ac pene infenfibilern , inanguftis vero effe valde velocem, &Ienfibilem. Rationem affert 
idem Philofophus , quia ut confervetur libratio aquarum, neceffe eft , ut eodem tempore 
tantundem aqus egrediatur ex mari angufto , quantum ex lato, alioquin in maribus anguftis 
aqua excrefceret. Ut vero una hora tantum aquse egrediatur per alveum centuplo majo- ; 
rem , quantum egreditur per alveum centuplo minorem,debet aqua centuplo velocius move- 
ri inalveocentuplominori; undeneceffeeft,utaqu£Edum defluuntper marialata,movean- 
turtardifIime&infenfibiliter,cumverodifHuuntper mariaaugufta, raoventur velociter, & 
lenfibiliter. 

Conclufio quarta. Tertiusmotus maris eftille, quem seftumufitata fignificatione ap- 
pellamus. Motushicmatinus confiftitin eo, quodmarejamad littusaccedat, mox iterum 
recedat.Non eft autem toto mari cequalis , nam in quibusdam traftibus aut nullus aut perexi- 
guus exiftit j fic Mceotis, Propontis , Euxinus , mare Calpium & .^geum nullo fenlibili ae- 
ftureciprocantur. Medicerraneum vero cotum notabili caretasftu , prajlertim in ora Gai- 
lica, Italica& Hilpanica. InfineAdriaticitamenpropeVenetiaseft notabilis intumelcentia, 
inoppoiicavero parte Adriaticinonrefpondet a;f lus iequalis. MareBalthicum, cui fe inter 
Daniam oc Norcvegiam inf undit Oceanus, nuUum patitur aEftum, InOceano veroadlitto- 

ra 



rhilofophico-Politlca. 175^ 

ra AnglicE) Flandriar, Hollandia', Gallis, Hilpania; , Lufitaniac , Afiicce , qucc littora refpi- 
ciiint occidentem , eft maximus a-ftus, ica ut in litcoribus AnglicE dicatur aqua exfurgerc per 
odlogintacubitos. In iittoribusoppofitisrefpicicntibusorientem circa Mexicum&Cubam 
Infijiam j\k ell ienfibilis aftus & incumelcencia. In Oceano pacifico ceftus eft ica velie. 
mens , ut in Peruvia atjua progrediatur in continentem pcr duas leucas. In Oceano Indi- 
co riuxuseft itamagnus,ut inlittoreCambajaE, quceeftintaucibus Indi fluminis, mare binis 
horistrigintacirciterleucas obtcgat. Undehomineseapernicitate (A-pe undis obruuntur, 
& neceflecftcymbali Ibnituprimonereviciniam^utveniente mari, quisque in tcmpore li- 
bi coplijlac. Nec navespoflentibicommorari, nifihaberentlacunasadeumufum defoflas, 
inquibus mari abeunte confiftunt. 

Conclufio quinta. Non eodem ubique temporis fpatio teftus perficltur. Patec hoc 
ab indudione,namGarumnxfaucesinlittoreAquitanicoleptenishoris fijbitOceanus, qui- 
nis refugic. Juxta fluviumnigruminGuineamarequacuorhorisaftluit,o6tonisreHuit. Eu- 
ripus fepciesdie quofibQt fluit 6c refluit , licet hoc a nonnuliis negetur. Ad Indi fluminis fau- 
ces,utdidumeft,inlittoreCambajxmarebinishoristriginca circirer leucas acceflu obteeic, 
& binis cocidem receflli decegic. Aliis in locis communis regula eft , quod mare (ex horis nu- 
ac, filxquealiishorisrefluac. 

ColiigicurhiccEftumhuncmaris triplicem habereperiodum, diurnam, menftruam Sc 
annuam. Diurnaraliseft,ucapparenteLunafiiprahorizontem mare incipiat intumefcere, 
&atcollentereLunaetiamaquaattollatur, donec hacperveniat ad meridianum coeli verci- 
cem; cunc vero rocoadhorizontemocciduum delcenlu refidet , ad quem ciim pervenerit, 
iteiumintumercit mare, quoadusqueLuna pundummediccnodis atcigerit, ibi enim detu- 
mefcit, quoufque fidus adortumlereduxeric. Deindeunafi^rehorafingulisdiebus cardius 
incipitxftus, quiaLunaaboccafiiinortuminccgra penehorafingulis diebusretardatur. Pe- 
riodus menftrua confiftitin hoc,utintumefcentia nonfemper lit CEqualis,(ed in noviluniis, 
&pleniluniis fit maxima, deinde incipiat decrelcere , itaut in quadraturis, cum nimirum 
Luna diftat aSole per quarcam parcem coeli, fic minima incumefcencia ac pene infenfibilis, 
Periodusdemum annua confiftic in hoc, uc duobus cequinodtiis incumefcentia fit maxima» 
deinde incipiac decrefcere, icautin folfticiis fic minima. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Abdicanda funt bona, qux animum perdunt. 

Llberi naci fumus , Sc vincula amamus. Poflidemus, & poflidemur : nam fervus efl:, 
qui cupidicacis fua Dominus non eft. Labem purpura afperferunc Perfei & Galbce, 
Sejani <ScRuftani, Eutropii&Percinaces; quiaciim elfenc orbisDomini, cupidicati fer- 
vicrunt. Acceptare pecuniam, dcviolare juftitiam : manus implereauro, 6c virtucem eli- 
minareanuno, eftin leipfia raptorem agere. Spolia quifiifcipit, fibi eftvircucis prccdo. A- 
licerRomanus Dux Scipio: Carchaginem vidorinvedus, cunfta urbibusIcalice,Afric£e, Si-Uv.Deft 
cilicequefpolia reddidic, quce olim Carcfiaginenles fijftulere; nihil fibi fervavit, ne ipfe flat;./, /«, 
fpolium, Sic qui vitamamant, mercesinmareejiciunt,neipfiab(brbeantur. Merlamer- 
cium ponderenavigia, neinima defcendant,auc infcopulos aftaveftores marisrapinamfa- 
cianc, exoneranda func ; quo levius fludlus premanc , ne opprimanc. Vedores ne pereant, pe- 
rcanc merces : Divicias fic perdere , lucrum eft. Amiccuncur bona , uc fervetur vita. llc 
vitafervetur animi , nc in fcopulosSc prcerupta flagitiorum mergatur, perdacur, quod men- 
temgravacaucfamamnigrac. Diagenes per medias Macedonnm ga^as riHdus inceffit calcAtis regiis 
epiius. Eminere vifns eji , infra cjuem omnia jacehant. Afnlto potentior , multo locupletior fuit , SentCA.Hi 
$mHia tunc pojjidente Alcxandro. PIms enim erat ■, ^uad hic nollet accipere t ijHamcjuod iUe poffetda-dekenef, 
ri. Expedit aut perdere modica ,auc parva elargiri ; quam quod maximum eft , amictere. c.4.. 
Nihilmelius viro bono, vircuce: nihilpreciofiiisvirojufto, animo,nihiI chariiis viro hone- 
fto, tama. Hcec ne perdas , pereanc reliqua : minora hsec funt illis. Turpe eft , exuvias plut.in 
qucErerc, &:animum occidere. Infames funt manubice , quce fpoliant virtute. CQntnm apophtk. 
t:ilcnta Alexandri nominePhocioni oblata fiint, quia foIusAthenienfium probus vidcretur^f^.©- 
& optimus. Sed quia optimus erat , bona rejecic , ne ccffet efTe optimus ; ciim fufcipien- Princ. 
dodivicias, in vitia lapfus virtutem exuiffet. Qu,o quis plus habet auri , minus habet vir- Jo.Beter, 
tutis. dicebatRupellceMarchio. Gloriabatur deAfricana vitSoria tumidusSylla, quia n)n-ij,dinor. 
gnifica per orbem increbuit fama. At quidamhoncftioris ordinis eumarguit de infamia, viror. iU 
quia majoremdiviciisperdiditvircutem,3Ccipiendo fpolia. Quonam modo vir honus ejfe potest lujlr. 
^»icMmmhilAPiUretihircliciHmfttttotactaMtaft£idcas\ Placcat proindcAdolphiCaefaiisfamilia- />/«/. ia 

tiiSjlU. 



ly^ Meteorologia 

risparcemiat Frnflat virfine fecmia^ qtuim fecnnlufme viro. AniinHs eft^ tjHi divities fAciU Quo- 
modo vir eft, cui anitrms non eft ^ animum perdic , qui munera accipit. Reae Scneca 
nemmem divitem cenfuic , licet pecunia opulentum , (i vircuris egenus eft. Quis enira 
f2. 




Uhemifl. 
tifHdFal. 
Max, 



Plut. in 

Crajfo. 



^Wo^^^ffT. "Xd.dat-tZa d^lJiinci/. J,ijrru. SML Xn-iur.-ujai/^ .* 

aureum imbrem jeftimat, ubi avaricfcc pruina vlrtutem ilccoqak ^ PerfHafum t^i ft , ajebat. 
Pytiiagoras , te myi j>oJfe ejfe pjfejforem rei ■, cjuam non intr.i mentem habes. Oux perdere potes 
extra te runt. Qus mentem inficiunt, haec te perdunt , hsEc major ruina eft. Virum ut 
ferves , conare ; hic in animo eft. Mdo virum ahcjue pecunia , quamfecuniam absaue viro, Vir 
fine pecuniaprobus efTepoteft; cuminiquisopibusnon poteftnonefte malus. Divesautcm 
fimalus eft, antu eumopulentum dixeris, cum fit mentis egenriflimus ? fi volueris te divi- 
tem facere, non eft^quodaugeas opes, fed minuascupiditates. Mente egentenullusnon 
eft pauper. Divitis enim non a fortuna petenda: funt, fed a feipfo. Quantum quis valet 
animo,C3ntumftatbene. Qui totum pofcit&: obtinetorbem,fi feipfo caret, quid habet? 
at qui perdit , quae extra fe funt, fi fe fervat , cijm aliud nihil habet, poftidet omnia , quia 
animumferyat, qui intra fe continet omnia. PrsCalliaAthenienfi gloriatus eftAriftides, 
cum ille opibus fuerit ampliflimus; quia hicfeipfocontentus,malletqueperdere omnia,ne 
perdat fe. Virtutes habuifle plurimas Crafllim , Plutarhus eft teftis ; modico perdidit om- 
nes , quia parvo lucro nimium adhcefit. Qui omnia poflidet, multum debet. Qiiantum ? 
omnia. Quia fortuns eftobligatus. Qui fe fervat , cum perdidit omnia , perdidit nihil', 
quia tenct fcipfum. Tu ne pereas vide ; pereant cstera : fic perdere,lucrum eft. 



P 



QU^STIO VI. 

Pe caufa reciproci ajius maris. 

(RxmifHs iis, quae dicta funt prsecedente quceftione, omnibusque noriflTma (unt, fequi- 
tur, ut inquiratur ignotiflima leciprocantis raariniccftiis caufa,undenimirunifiatperpe 

tuus 



Philofophico-Politica. \jy 

tuus ille, atqueadeo aniformismotustanci elcmcnti. Reshxcmukum5cdiu ingenia Phi- 

lolophorumtorlit. DeAriftotelis opinionc non contlat, cum nullus iplius de hac re liber 

I indubius exiftat, Fama eft, cumEuripi illius, qui intiaAulidem BoeociEeportum&Eubce. 

am Inliilam interjacec, naturam, ejusque feptenas rcflcxioncs , quas ut diximus, quotidie 

fubic , non (atis explicare poflct , txdio <Sc labore vidum diem ibi obiHre , imo in eundcm 

fe prxcipitem dcdiflequidammemoranc. Atqiieindc natum in vulgus adagium : Ari^otdti 

non cepitEftripum-, Euriptts cqiit Arijlotekm. Qttcrorum vcroPhilofophorum mira fuitin hoc 

natura: miraculo explanando varietas ; Stoici enim animam mundi hunc motum maribus 

indere crediderunt; quibusaftinesfuntKeplerus lib. 4. c. 7. Hannon.qui terram magnum 

animal efle crediderunt, quod in immanibus pulmonum fbllibus marinas aquas per intervalla 

vifccribus infpiret, refpiretque. Leflius condecentius angelos motores aquarum recogno- 

vit. Saraceni,quosretertMirand. Princepsiib. adver. Afler. 3. c.\<;. ajunt, maria vcrfus terras 

fluere, quod aveant (ealiis conjungere, uc laxa fe copulareterrce. Apollonius Thyaneus 

ventos fub mari anhelantes. Placo ingencem fpecum. LyndiacusAngIus,ignesfubterra. 

neos rarefadlores marisfinsit. Andreas Cesnlpinus, Henricus II trajedends motum terrx 

Copernicanum caufam hujus xftus conftituunc. Omnes \\x opiniones rejiciuntur , quia 

auc t.ibulisinnicuntur, auc gratisfiipponuncquxprobanda fiint. Etomnesinhocpeccant» 

quodnecreciprocationem, necordinatum, quomare agitatur,£eftum explicent. Primum 

cnim, quodattinetadmocumCopernicanum, prx-terquamquodfalfa(icHypothefis,fequere« 

tur indc in omnibus terrae cavitatibus aquas debereeundem pati fluxum &c refluxum , &c fem- 

pcr (imilem. Item deberent idem & (imiles motus obibrvari tum inOceano <Sc Mediterra. 

neo, tumin lacubus etinm tam multis, tam vaftis «Scc. qua; omnia repugnant experientitC. 

Sccundo, fencentia de ignibus fub tundo maris pariter non fubliftit, quia fentiretur aqua: 

calor; finequo nonpoffecaquararelcere. Imo aquararioreftl-danoneflecidoneafuftinen- 

dis navibus, Tercio , opinio de Angelorum afliilcntia non eft Philofophica , nam ubi agicur 

de arfeclunaturali, debecaPhilofophoaflignari caufa illius nacuralis , niii aliunde repugnet. 

Quare (ic noftra 

Conciu(io prima. Frobabileomnino eft, coelum acLunam , proutSoIis promovetur, 
fovecurqueafpedu, eflfe cau(ametfe(3:iv.amceftusmarini. Ratioeft,quianullus efl'ectusna- 
turalis videtur haberemajorem connexioncm cum fua caufa naturali, quam ceftus ille cum 
Luna, nec potiori rationequis judicetlumcnSoleprxfentea Solcipfoproduci,aut calorem 
ab igne prsefente, aut (i?rrum fimiliterproximo attrahi, quam xftum maris aLuna etKcien- 
ter prodire. Nam primoilleceftus nunquam fit, ni(i in partibusmaris,Luna;dire6taoppo- 
fitisfecundum lineam diametraliter transeuntem percentrummundi,&centrumip(iusLu- 
nx. 3. alcendente luna fupra horizontem, mare femper incipic intumefcere ; 6c cum ert in me- 
dio cceli vercice, incipic decume(cere,uc ex omnium nautarum fide conftat ;adeo,ut diebus fln- 
gulis mare quacuor vicibus moveacur, bis fluendo pro racione afcenfus &: defcenfus lunce, Cur 
enim tanto illud imperuflucrec adIiccus,CL)m (ijrgcns luna ab horizonte afcendit ad Zenith 
& rcflueret quando deicendit a Zenith ad occafum r &: cur rurfus flueret, ciim afccndit in alte- 
rohorizonte;e(flueretautem,cum lunaatcigic. Secundo, (ingulisdiebus una circiter hora 
tardius fervereincipitmare,quodunacirciccrhoratardiusIuna in iiiumorcum redeac; quam 
ob rem hxc fluxuum & refluxuum periodus non abiblvitur , ni(i fpatio fere 25". horarum. Ter- 
tio,ficlun2Cur(um confequiturhic xftus,utprimoip(iusquadrante, ideft,tribus primisho- 
ris duabus oppofitis in quartis partibusterra; fiat ; fecundoautem quadrante in duabus aliis 
quartis partiljus, & fic deinceps. Quarco cercum prxcerea eft, quod pro diverfis lunx afpefti- 
busad Solem nunc majores , nunc minores fieri folcant aeftus ; fiquidem v. g. in plenilunio ma- 
ximixftus funt, die fciliceti^. lunce, interlunioaucem&: aliis temporibus femper minores> 
adeo , ut ab interlunio, id eft, a conjundtione luns cum Sole, fenfim seftus minuatur usque ad 
fcptimum diem lunx, in quo ceftus minimus eft;.a("eptimoautcm dieluna^usqueadr^. fen- 
fim crefcit, &: in eo maximus eftxftus, moxadio. fenfim relanguefcit ; vigefimo primo ad 
intcrlunium deniio crefcit. Denique tam certa eft habicudo attus marini cum lunce motu , UC 
cxcjusmomencisin(allibiIiterdefinias,quahoraubicunqucgenciumperficiatur. 

Confirmacur noftraaflercioexeo, quod pacec experientia, lunam corporibus humldis 
dominari&quafiprceefte. UndeGalenuslib.j.dediebuscricicishuicfideri morbos pituico- 
fosadfcribit; receptumque eftapudMedicos,lunamd quatuorhumoribus pituitam, quse a- 
quea'natuKeeft,augere. Pr£etereaccrebrum, duod humiditate abundac ,lun2 varietatem, 
& mutationes fcquitur; fimiliterque nonnulli morbia (iigidahumiditateoriundi, humanum 
corpus definitis luns (patiis adeo infeftanc, ucqui iis conflii^ancur,in feipfis coicum Iunx,alias- 
queejus conjundtionesvelafpeftus pcrfencifcanc. Pariccrnonfblumplants, fedetiamplu- 
raanimalia,utcancri (Scc. crefcence luna crefcunt , & intumcf(:unt ex abundantia huraoris; 



lyS Meteorologia 

lunavciQdecrefcentc exdefeftu hiimonsdetumefcunt, atqiie decrefcunt, Sic quoque ob- 
fervatum lunacrefcentevel decrefcencemedullas in ollibusanimalium, inovisalbumen,c£e- 
teraque id genus crefccre aut decrelcerc. 

Conhrmatur lecundo, Experimento fadlo a P. Kirchero. Hic pelvim aqua nitrofa 
repleta,&falecoinn"iU!iimixtaferenanoderadiislunaribus txpofuic^quic ftatim tervcre in- 
cepit, «Sctuncvel maxime, dum luna in plenilunioverluretur. Idem experimentum cepit 
in lupimarinifeuphocrcorio, quod luna; radiiscxpolitumpilosadejusincrementumerige- 
bat,(5i:ad dccrementum demittebat. Cumergo intercorporahumidaprimumlocurateneat 
niare; neccffe elt quoque, lunam ipfiinterca.'teradominari,&confequenter mirum nonef- 
fe , fi caufct in mari intumcfcentiam ac dctumefcentiam cooperante Sole, 

Hispofitis dii+icultas eft explicarc, qua virtute 6c quopactolunacaufetmarinos aeftus; 
modumhunc, quod idlunaefticiatieife nobisprorfijsincognitum,&; incompertum fatetur 
P, Rhodes , nec habere quemque aliud , quod reponat , ni(i exclamarecum Ecclef ii. v. 4. mi- 
rabiliaoperaaltiflimi folius, &gloriol;i,& abfconfa,&invi(a opera illius. Quid tamen alii 
dicant, (Tvqux opiniotencndabreviterperfequentesConciulionesexpediam. llndefit 

Conclufio fecunda. Lunanoncaufat fluxum &: refluxum percalorem&lumen. Pro- 
batur, quiadum eftinpunfto medice no6tis,tunccaufatmagnamintumefcentiam,*Sctamen' 
aquam neque calefacit, neque illuminat. Secundo, quiain intcrlunio, quo tempore luna 
luo lumine deftituitur; oc quando inalioefthemisphxrio, quin nobis colluceat, autgalefa- 
ciat, nonceffantapudnosnmimiseftus, ergo 

Conclulio tertia. Luna neque marinos ceftus caufat per motum fuum vel tumorem 
quendam, quatcnusmare ab ipfa luna fufpenditur: autper impulfum mari impreffum. Ra- 
tio primieft,quia fimarisxftusfequereturadmotum lunixr, folummovereturmare aboriente 
inoccidentem,nullaquedareturratio,curaquaaboccidenteinoricntcmreverteretur per re- 
fluxumconti-aimpetum, «Scdelationemmotuslunce. Ratiolccundieft, tum quianautx fub 
Torridanaviganteshoc animadvertercnt; tum quia non eodem tempore in utroque liemis- 
pha!rion:ftus fieretUumdenique, quia maioresdeberenteffe xftus fub zona torrida, quam 
verfu.sSeptentrionem,quod tamen falfum eft. Ratio tcvtii cft, quia quando lunaeft in hemis- 
phcerio, vcl in horizonte oppofito, non poteft in aliis tamen impetum imprimere, in quibus ta- 
mcn (unttales xftus ; tum etiam quia fatis explicari non poteft, quomodo aquis imprimat hu- 
j usmodi impulfiim ,quando mare refluit. 

Conclufioquarta. Lunacaufatintumefcentiam marisper qualitatem&influentiam oc- 
cultam, cujus propagatio nonimpedituracrafTitie ac denlitateterrx. Primo enimlunaqua- 
{lamfuaqualitate, & vioccultainfluit & alterat humores in corporibus animalium,&in ho- 
mineslunaticosinfluit, crgo ctiamlicinfluet Sc alterabit in mari Ipiritus (ulphureos& falni- 
•trales , qui (iint veluti maris humores per ordinem ad lunam , talesque xftus, prout hic caufa-' 
bit : Secundo pr-obatur etiam, quod propagatio talisoccultx influentiae non impediatur a craf- 
fitie terra: ; nam ciim luna eft in puncto miCdix nodis , influentice lu nares proveniunt ad mare ■> 
ctiamfi mediettotacrafiities terra;. Qupdveropropapatioaliquiirum influentiarum&qua- 
litatumnonimpediaturaden(itateulliuscorporispiobacur,nampodagrici, &pluresaliitegra- 
ti (entiuntefFedus pundtorum lunarium,e.g.quadraturarumctiam luaa manentc (ijbhori- 
zonte. Sicutenimdanturqutedamcorporaetiam valdedenfi, quttnon impcdiunt transmif- 
fionem lucis, cujusmodi eft cryftallus , 6c hxc vocamus diaphana, alia vcro corpora impedien- 
tiatransmiflionemlucis, quxvocamus opaca cujusmodi ilint lapides , terra &c. ita poflunt 
dari corpora, quce licet lucem non transmittant, atque adeo (int opaca, nansmitcant tamen in- 
fluentias,itautrefpeftu illaium pollint proportionaliter vocari diaphana,fed de hocpKira 
in quccflione fequenti. 

Conclulio quinta. Luna Iiac fua qualitate , Sc occulta influentia non caufat maris fluxum 
&:refluxumrarefaciendo&conden(andoilliusaquas, fedalterando illarum (piritus,itautal- 
teratisfiatmarisaccefTusadlittus, illisvero fedatis fiat recedlis. Ratio primi eft, quiafi luna 
itacaufaretc8ftus,aqua fieret calidior, verum hoc multo magis cfHceretSol, quam luna, & 
confequcnter a Sole duntaxatcaularetur ceftus. Deindehujusmodi rarcfadio (ine dubio len- 
tireLur,videreturqueinnavigiis,quxattenuataaqurimaris pcrfluxummergercnturmagis,& 
rurflis conden(atapereffluxumemcrgcrent;quodtamcn nullibioblervarur. Acccdit,quod 
hinc fequerecur,aquamminusgravitare in maris acccffu, utpocerarc(ada,quam in recefTu) 
utpote condenfata,quod rurfus contra experientiam eft,ut oftendunt Fromondus Sc Galilceus, 
Racio fccundieft, quia, utdocctArifll.:;. degencrationeanimai. tap. ult.marerepletum efl 
fpiritibusfii!phureis<,&lalnitralibusqua(i humoribus,crgo illis alrciatis per hancqualitatem 
occulcam &. quali magncti^am lunx fiuntccftus , licut altcratis humoribui fit febris in agrotis. 

CoR- 



Philofopliico-Politica. 179 

ronclufio fexta, Non improbabile etiam eft, intumefcentiam & detumefcentiam a- 
ounrum fieri ex attraftione & relbrbitione humiditatis extranea: cx fundo mans & cx aere 
2er ruremcommunicatamaqux aLuna&Sole mediantci laoccultauiHuTO^ 

rum d tatem debilitata adione attradiva Lunx f undus mans atque aer rur us abforbcat , <5c 
Sat detur^efcentia. Racio eft, quia Luna caufat intumclcentiam ac detumelcentiam in mari 

modtpr^rortional^ 

Sd probabile eft, quod intumefcentiam caufet in illis per hoc, quod luis mHuentus roboret 
Ib inordL ad a?trahendam extraneam humiditatem; detumefcentiaraveroperhoc,quod 

unadecrefccntedebilitetureorumvirtusattraaiva-, ideoque ambicns relorbcac , ac quo- 
dammodo exfueat humiditatem jam attradam ; ergo etiam caujat mtumefcentiam m mari 
cerhTc,?uodaquadeftitueturroboreaLunaaccepto,itautiundusmar.s,&aerab(orbean^^^ 
Kfueant talem humiditatem. Prior tamen lententuvenlimilioreaevidetur d: ideo te- 
nenda, pro cujustamenmeUoriadliucmteUigentia fit 

CONCLUSIO POLITICA. 

Politicus qua^ a fubditis liaurit, in eorum bonuui 

convercat. 



3'. .-T^ , 




'Irhj ;'.• \^-J,',i:j .i-I ■ ^'rn. ^ . 



NOn fibi foUim vivit , qui publicus cft. Mifer , qui in fuam folius utilitatem natus eft« 
Aneufta: eft fphjcrx , qui propriis fblum parietinis lucet. Prxfunt firmamento lidera» 
utin inferiorainfluant. Statin apiccPoliticus, utin fubdicosfit intentus. llieexfub- 
jeais vivit, fuliieai ex illo. Lunari fpho^rse bene adfcribitur : Attraaa ufundit ; quas enim 
marisundasattrahit,eodemalveo retundit,utperpetuofluxu &refluxu oceanus agatur. Hw 
Balxnam vides, plcnohiatu aquas hauricntem; non fic cas fervat, utnon midemgremium 
rcvomat,exquohaufit. Quid aliudPolicicusagatPPIutarchiverbacape: /^//«if?nV»«r4^f«r4»» 



Igo Meteorologia 

Vl t U ''^■<^f'^l-'*'(^^'0}ni>:!tm')Htbma.,fjHiiJ!)eHsillis largitHr-ifarthndiflribuattUfanim fi^^ A (libditis VC- 

II a. ' luc ovibus lanam habent : qua fe tcoant ; viciffim illos piotegant. Sic ab illis lac haui iant, 
p . . ' ut nonexhauriant;veiumniutuo lactent&nutriant" Crediderimcordi humanoeumbene 
"* comparari, qui pra°efl:. Uc enim cor princepsmembrorum ell, (ic princeps cor efKiabdi- 
torum. Itaveroexmembrisac venis languinis rivos attrahic, uc iimuitonslic ac oceanus, 
ex quo fideli reflexu invenas ac membra refijndacur. Memoratu dignus antiquitatis mos 
Regesadfontes &arbores coronandi. Nonenimbeneregit,quinon conpnuo beneticio- 
rumimbre irrigat,velutfbns,quascx terrahaufit, interram aquas refundit : neque utilis elt 
Reipublicaevir publicLrs,qui non arborisadinltar fe exterra; liicco nucrientis, 'fruduum alU 
jnenta rependit. Non dono, fed mutbo data funt, qua; a (ubditis offcruntur, ut referantur 
aRegein fubditos. Velutvcndens(Sc emcns (ehabent, exfolvit ifte, quod ilii Iblverunt. Socra- 
tcs&AIcibiades dando&reddcndocolluferunt;iftequodmi(it,illeremi(it;ut &uninomcn 
benefici non deeifet, &;altcrumtitu!usgratitudinis ornaret. Correlativa ILint Dominus.<Sc 
fervus; ifte pendit obfequium ferendo triburum , ille refpiciens tribucum rcfert fublidium. 
Subditifcintilia; funt&:tUcuIa;colligendoflammulas,&in Dominum conferendo. Focusdc 
fbnskiminisDominus eftflammas&lucemin (ijbditosrelundendo. Procurator Sc tutor po- 
pul i efi:, qui pra^eft, concredita (unt illi (i.ibditorum bona, ut his foeneretur, In ipfum confluunc 
populifacuitates,acvelutinmarisfinumglomerantur,utdivifisalveisiniinguliscanalibusre- 
fluant, Nontamilli propriumeftcongregarcquamerogare. Opes in eum fubditi confe- 
runt, ut opcm ferat. Hujus itrarium vectigal eft (libdicorum. Quod monces func, hoc ceKx 
inenteshabent; fupraaliosexaltantur, ut in fubjecfas vaiies pluviarum divicias profimdant. 
Secretisciflisotio(adelitefcuntpeculia,qua'Iingiliatimfunt,collacafuntinDominia'rariu,non 
ut in arcam,(ed ut in difpenlationem. Non enim ell Dominus,(ed cuftos bonorum, depofitunr 
ett, quod eft datum, non donatum. Binos ei naturaocuios dedit , unum quo (e ; alterum , quo 
fubditos refpiciat. Promus (it, non condus : non enim condere, led collocaie dcbet, utprom- 
pte expromat, qua: fldei illius funt depoiita. Sementis aurea eft, quam iili popukis concredidit; 
non ut mortua domi jaceaCf fed ut in Reipublica: meiTem (uo temporejaciat. Emari (Lias Hu- 
viusaccipitdivitias,non(ibi (ei'vans,fedinarva refundciis: rigat, ut erigat. Necfetotumef- 
fundit,neque (efibitotum(ervat;juftu menfura partita communicat. Sibi Iinum reiervat, 
brachiaexeric. Cedro&adamantedigna AlexandriM.vox : Nefas efl , ut Difpenjatcr piblicns i,i 
Ijamvrid^dcieclationes (y.as ^ifaorumve.converteret idi qnvd. ProvinciMles dedijjent. Oeconomum age, &TuC0- 
rem,tuis ilintalisconcredrti, quosliib fceptronumeras. QualisSeverusfui'.CacIarumlauda. 
idem. j-J f}j(-j-) ^s .^ pftblicis opibns ideoparce ifjyss , ut civit^tcm Romanam longe ditijjimam , rebiiscj omnibus rcfertam 
reliqHerit. llt ad Auftriacosacccdam, Maximilianum I. Cxlarem habe ; Mcdium tenendum 
quamfapientiflTmejudicavit,dicere(blitu5: Tenemenjuram.i&reffice fiutm. Sic coiligc,ut& 
tibineceflaria ferves,&inalioseroges; nectemiferumfaciaselargieado, necaliosexhaurias 
colliijendo. 



't>" 




QUtESTIO VII. 

Satisfit 'variis adhuc qmfitis circa ^fium maris. 

ttxres I. Quomodo fiat hic xftusmaris? Refp.Iuppofita veritate Conclufionisquin-, 
tcc prxcedentisQua'ftionis nafcitur (cquentiiHodo; ExoriturLuna,<?c:(LiomoiJupcr 
hanc fuam qualitacem occultam , & quali raagneticam incipit mnvere fpiritus maris, & 
hi fecuni fuam aquam erigunt, ita uc acccdenteLunu ad noIlrumMeridianum , accedat i(ta 
magn3unda,eaqueincirculumextenditur, iicut projedo lapilloin medioltagno , videmus 
undam circularem generari, atque ita dicimus fleri acceflum maris ad littus ; recedente autem 
Lunareciditeciam^ifta magna unda, & tuncdicimusfieri maris recclTum. Patet hoc, quia in 
mari , vel in fluvio videmuserigiundam& moveri,non quod aqua fluat, fed quodpars poft 
parcem cxcollatur, (Siitcrum deprimatur , dumque elata concidic, alia paulatim furgit , unde 
quodin undavidemus fieri, hocinmagnoa:ftu concederc licet. 

Necobftat,quodLunafluviales(piritusnona?que moveatiSc concitet,Luna cnim non 
itahabetSymphatiamcumaliisaquis,ficuthabetcumaqu3marina. Etvcro quemadmodum 
niagnes non impellitrem quamlibet, ied lerrumduntaxat, aucmagnctcm alium, ita necaqme 
fluviaciles, &paIuftresvulg6mocumaLunarccipiunc, dc[c>:\u difpoiicionis idonca\ Noii 
eniminlacubus,paludibus&fluminibusproucinmari,exiftunc(piritus(ulphurei & falnitra- 
les cum crafl]cic,mixcur3accemperamenco accommod:ito aitcrationiperinfluentiasLuna\ 

QuaTcsfecundo. QXiomodoLunapoilTcin noftro hemisphariocaufrremarinosa-ftus, 
quando eft in liorizonte in meridiano oppoiito. Refpondco, jam in pracedente Quaftioneo- 
llen(umene,Lunamfu3virtutemagneticaf3ciletenu\gIobumpenetiareacpcrraeare. Quod 
confirmariadhucpoteftaliquotinflanciis; primo, qucmadmodummagnes qualitatem fiiam 

attra- 



PhiloTophico-PoIitica. igl 

attra£livamfeuitTipulfivampei-qu;TElibecfciOcorpoiatrajicic,itacumproportionetcrrccrnoIes 
non clt im pervia kinari innuxui , quoparcesmarisdiamctralitcroppofita^concicenturlimu!. 
Secundo: videmusSolcmintranoftrum horizontemteiTa;diamctrunipcnetrarc,(ScGLimper- 
venitadmcridianumoppolituminriuercinnollrosgallos<»alJinaccos.Tcrcio:paiiceroblcrva- 
musomneLupinigenustoIiaexponigereinSolem rubhori/.ontc latentcm, codemq; modo 
fe habcnt plantx Heliocropia: vocaCK , qux nodurno temporc mu nus obcunt horologii. 4. De 
I.ocoiEgypcia-A]ua:inaquisnarcitur, (cribic rhcopiiraltlib.^.dcHilt:. planc.c lo.SoIemiequi, 
dum ctt in iu0 horizoncc, & illo demcrlb , dcmergi, (liumquc Solcmfub aquis quxrere, (Sc po- 
llea illo renafccncc, renafci. Qi^into: de quodamHeliotropiigcnereexArabia aMercaco- 
ribus allaco. refcrcP. KirchcrusinarceMagnec. lib. 5 p.4. conticihorologiacumlingulainCra 
vicrumnoduidiuqueSolis horas oltcndcncc, & (e nodu,diuqueadSolcmconvcrtencc,ce- 
ftacurque P. Kircherus loco cit. hoc experimentum Romce coram cminentitlimis viris aliisque 
nonlincadmirationeexhibuifre. Exquibusomnibus deducitur, ctiamLunam, dumeft in 
hoiizonteintlucre hicin nolUo inlpiricus maris, pra-(atimciunadcoinlignemSympathiam 
cum illiihabeat, (icque pollit marinos a:ftus caularc. 

Quxres tertio. Curalibi breviori, rilibilongiori tcmpore xftus fianC, <Sc cur quibus- 
daminlocisciciusaqucedci^uancquam rctiuant, aucc converlb. Rclpondeo, cau(am ellc 
locorum(icum, liccorum a]c;cudincm,aucdepre(Iionemaquarum in omnem parccm, plani- 
tiem , auc tiexuolbs mxanuros , aliaque cjusmodi , qua; motum aqua: varic rccardant , auc ju- 
vant,& tiuxui majorcm, minovemve, quam retluxui commodicutcrnprxbcnt. Adquode- 
tiammuIcLim conicruntdivcrliRegionum qualitaces, occudus venrorum, Regionum afte- 
ftus<Sc con((?quencer non til ubiquc eadem apcitudo,ad candem cocliimprcllioncm excipicn- 
dam aut ad eoodem motus iubeundos. Sicut licct (it eadcm ubique tacultasSolis ad vapores iSc 
pluvias cxcitandas, non ubique tamcii illx gencrantur. Pocinima vero caulii, quod non pcr- 
inde xltuent omniamaria, cll,quod in iis lic minus dc (piricibus (ulphurcisac (iilnicralibus cum 
debica mixcura,ac tempcramcnto accommodato alterationis, unde iiitumcCcanc ; hi enim 
rpiritusdtundomarisevocati, (lintvclutilcrmcncum quoddam, quo totaejus moles diiate- 
tur,reddatuiquc cocli imprcllionibus cxcipicndisidonca. 

Ex iisdemrationibusrc(blvitur,curinaliquibuspartibus,utinEuiipopluries fingulisdie- 
busmultipliccnturxftus; (icutcnim,quodinhisnonvero in aliis ivgrocis multiplicetur ter- 
tiana,vcl quartana, qux quidem Luna rcgitur,rccurrimus ad mixcuram lnc qu;ilicaccm hu- 
m(u-um,itactiamadhujusmodi altcrationcs,<Scaltus inmari, recurrendum cftadMixturam 
<Si:qualitacemip;ricuumlulphurcorum.ac ialniiraliLmi,quiinmariinordincadLunamfunt ad 
inltar humorum. 

Quxrcs quarto. Cur quidamputci, qui aliquibus in locis, ut Hifpali unus , in aliis. 
queregionibub quotidieaugcancur<Scimminuancur, comniunicato iis pcr lubterraneas cry- 
ptas acceHui <5i rccctrumaris, cur inquam ii, nonomncs, codcm tcmpore, quomare,mo- 
vcntur, cieantur, ledquidam co intumcllcntedccrementum, decumeicencc, incrcmencum 
accipianc; aliicvTucrariomodo lehabcanc, iS>:cummaricongruancr Rclpondco , hoc relun- 
dcndum eflcintiguram, fitumvelocorum, ficnimcryptxlubtcrranea:,perquasdatur.aqua- 
rumcommunicatio, .amplx<Sc redxfunt, unilormitcradmarismotum lcaquainputeismo- 
vcbit, quodIifi;cus<Scpercuniculos anguftos, dcclives, <Sctorcuo('c inticxos acproculdiftan- 
tes cummariconjungitur, contrario modo (e habebitac mare, quoenim tcmpore aqua in 
puteumalcendcie incipict,iamtuncproptermoram, ab aqua initinerum anguftiis<Scimpc- 
dimcntisintcrpoiitam, mareincipictrcccdcrc. 

Ex dic^is colliges,rationemperiodidiurnx,pcrquammareeIevaturvcldcprimitur,dum 
Lunafuprahorizontcmelcvatur vcl dcprimitur , quia ncmpc , quo magis Lunaacccdit ad 
circulum meridianum , co majoi cm habct adivit.atcm in ordinc ad concitandos (piritus maris, 
& quomagisrecedit,e6ampiiusin fua adivitatercmittit, Eadcm cft ratio, cur in novilu- 
niistkplcniluniis, iiimmaincumelccntiacaulctur, quialciliccrinnoviluniis<ScplcniIuniisco- 
tlcm tempore,Sol<5cLuna atcinguntcirculum mcridianum, <x conlcuucna^r CLim conjuu- 
gantviresfuas,majorumfpiricuummarinorum cxcicabunc commotioncm, 

COiNCLUSIO POLITICA. 

Cliimxra cll PoJiticus voluptuofas. 

POliticus non eft , qui ncfcit difTimuIare. fingat fe non audire , qux' audit , fi noxia 
lunt. Audiilfc", eft porcam apcruilTc : callide (iibintrac volupcas , (i vcl rimam habec», 
quia lubrica cfl. Firmiflimo pcftulo aurcs obcura , alias pcriifti : ^'olnfit.itnm enim iikce- 
vrs, mentem AfuA (cdc ac fiatitclimovent ■, corrttmpstnt animiim , >iulUc^tie capit/ilior pejlis anatura hemt- 
»iBus data eji. Qitas qui Jeqtiititr , mijera>tditm ratlonis facit nanfragittpt, QHi^decIinare cupit^earum 

Z 2 incan- 



l82 Meteorologia 

Clc 1 7)<j.»«c<j«w>we/?<;V am-em mn frahere-,fed occukre debet. Quod auieum , ciim locutus fit Romanus 
radox Ox3X.ox-, haud dubio vides , quam fit necefle , te effe LllyflTem. Jovem fanguinis fui au6torem 
jactitatUlyfles 



Ovid. t^. 
Metamor 



f4. 



Noflri qtioque ftngHmis anUer 
Jrtppiter eji. 



2T.S4' ■ 




\\\t enim Sirenum lenocinils aurcs cbflruxit,adinecebras obfurduft , ad navigiillgatusma. 
lum, malocantui bene furdus jnnuam claulit. Ciinitisfiirdo-,canitisjjligato. Et tuncjovis fi- 
lium dixerim, qui !ic obfurdefcit bene., ne male audiat. lantmn ey,im ad virtMem adjicies- 
qnmtitm exvo!Hpta'e dbfiraxeris, Seneca. Achenis fecuritatem fpopondit Apollo, fi pretiofilli- 
mam Juventutis aurilsus appenderent. Quid illud^ Corailium dixcrim , verecundise colo- 
rem. Nonefl;LIlynTsxmulus,quifordibusaures oppleri pacitur. Ariftotelicus color purus 
eft &: rubicundus : ex Stoa non ilint, fed ex hara>quos non pudet fermones audire impudentes. 
Purpura dignus eft, cuietiamauresadlenocinia verecundantur. Januse mentisfaciemani- 
miproduntj hsefi Veneremadmittunt,Cupidinemintusho(pitari oftendunt. Nonmeretur 
PatribusConfcriptisadnumerari,quietiam auribus profcriptumhabetpudorem. Facile e- 
xulat honeftas a voluntate , pudicicia ab intelledu, ubi auditus non eft cuftoditus, ciim eadem 
fede, Capiterefideant. Nonpoteftnonvulnerari animus;ubiquadataportaperauresfagit- 
taeCupidinis funtimmifl"x. Rapitur f3ciIehoneftas,fi prxdonibuspudicitia:limen eftobvi- 
um. Utfrttflra clatidunmr portA civitatis , fi uaa relinquatur aperta, per quam hofies irrumpant : it» 
non fatis ej}~ in cceteris terriperatum ejfe ■, Ji auditus pateat perniciofts fermsnihus. Plutarch. Morata Cl- 
vitas etiam meatus obftruit , najn &: per fentinas nonnunquam hoflis , tanto probrofius, 
quantoturpiuslubintrat- Turpll^mumeft, per aurium fordes animum expugnari, Non 
pudeat ab Afpide fapientiam difcere. Lltprimum feincantatoris vocibus fafcinandam adver- 
tit , alteram terrx aurem afiigit, alteram caudaobturat, nementem Ixderot auris. Habent 
Sjnefep, sirenes id,quodSynefiusdocet. Delifutos-, & fiiavi.tate captos pauts poji intcrimmt. Oculosjn 
AdHere, Nero- 



Philofophico-Politica. 185 

Neronem intende, inHannibalem conjice: faclus iIlevoluptatibusmonftnim,illecupiditate 
aninio motus. Perauresinanimum (irenum illecebrxdefcendeiunt. Eliminandilimteli- 
mineauriumeffia:nesvoces,neanimos laciantcrtrontes; utpcrcuniculosinuibemingredi- 
turhoftis,3utpermi(IititiosignesinlaviIlasobiit Troja : licpcr auiiummeatusamorisriamx 
ferpuntadcordisarccm,queisipieanimusdepa(citur. Integcrnoned animus, litabeintis- 
ftuselUuditus: triumphatlcelusincordispra:lidio, li tympanifta limen aurium tenetCupi-SfMff. /« 
do. Dijfidlcm hJyoe opomtaurem a^ crimi'»^. Seneca. Verborum cocnum 6c opusoblca'numpr»wt. 
nonnili organo dirtcrunt, hoc iilifts pcdiflequum agit. In auribus, qui verccundiam cxuic, 
frontem in animo haud gerit. Securum ftat cordiscaftellum , ubi modeftia aurium excubias 
agit. Candidamens,ubiverecundix vexillumclt auribus pcndulum. CxcusCupido eft, 
utinam & liirdus ncqueXerxem Lvliiret, neque Alexandrum prnftraviflet. Proftituca domus 
eft, ubi oftia patcnt : neque pretium p jdoris retinec arca cordis , cui cleficit cullodia auris. Nu! - 
luscnecrpurcus,omnestbrentlpurinx,liocclufxmancientauriumjanux. Levispropudioli 
verbihalitustempeftatesanimiciet: lubrepens per aurem aura oblcoenior peftem pudicitix 
machinatur. Deditionem animi cogita, auriumTympanumfi pullatCupido. Monftra in- 
grediuntur, chimxrx vexilla figunt : quidenim aliud voluptas, quam monltrum 6c chimxra * 
nam partim fbemina,partimvipcraeft. Aut lthacMspAs-,itHt Palinnrnseris. 

Q^UtESTIO VIII. 

De ejfe^ibus ::^Carij ^ canfajlnaU motns eJH^ , ac de 
dilwviii ^ exundutionibtiS, 

COnclufio prima. Naufea, quse navigantibuscontingicnontamoriturex exhalatlo- 
nibusafcendentibuse flindo muris,quamcxmotuirregularimaris (Scinterna humo- 
rum concullione. Ratio priini cft , quia (cdens inlittorc , vei fcopulo non patitur 
naufeam, licOt adipfumperveniant exhalationes: lccundo, (imilem nauleam fentiuntmuU 
d eciamex motu currus, aliisquemocibus. Ratio fccundi, nam illa agitatione, dum mo- 
vecureti.imvcntriculus,cibus Okhumores regurgitant ados ventriculi, acnauleam & vomi- 
tum provocant ; idto quo magis eit irregularis agicatio , eo major eft regurgitatio &: naufea. 
Sicutvero aqua in c\'atho , ciam movecur regularitcr, parLim regurgitat , fed cum cyathus 
quaflraturirrcgularitcr,aquavalderegurgitat , lic contingitin cafli noftro. Prxferrim vero 
biiioli humores commoci os ventriculi exalperantes naufcam creant. Hanc tamenjejuni fa- 
ciiius patiuntur,ftomachus enimquoinanior , tantoplus agitacione obnoxiuselt,quemad. 
modum amphoraplenaminusagicatur^quamfcmiplcna. Porro , quod non omnes fentianc 
naufcam , oritur ex divcrlaalfedione ftomachi , .ac\ entriculi. 

HuiccfFedtui annumerari poflunt fequentcs; primo: inmariedaclorcsfiuntnavigantes 
propter fpirituum marinorum calorem & liccitatem. Secundocontra morfum rabidi canis 
ferturprxfensremedium elfeaquamarinajlicut&adpurgandacorpora^bilemiSc (anguinem. 
Tertio, habet vim fegregandi,quacenus res naafnigas, &: cadavcra eruiitat ad iittus ; live hoc fa- 
ciatpervimquanJam expultricem ; fiveper vim concinuxagitationis, perquam naufiaga ad 
litcusdeducat,ibiqucdcftituat;e6quod majori impetuinlictus undaappellat, quamredeat. 
Quarto :reperiuncurinqL!ibusdaramaribusintcgrxlylvxcoralinx,utrefertKircherusMund. 
fubt. 1.2. c.14. fe.rMercatorequodam Arabeintellexifre,fxpe tantam fruticum coralinorum 
copiamcondcnlatam, utnon tantum urinatoribus, fed &: pilcibus aditum negent; audiviflc 
porroapifcatoribusunacumftirpibus[Libindeexcractafijiflcconchilia,iateres, faxa, ofla,ta-. 
bulasligneas,lerramcnta,omniacoralis, qux in iis excrcverunt, conferca ; quin &; Delphi. 
num, excujusduro corioplanta coralina cxcrevifTet, extractum aliquando tLiifre. 

Qo^iiuout in oblcuris memorum recelTibus,animalinfylveftria humana fbrma prxdlta 
repcriuncur, ucfuntFauni,Sacyri,Centaurialiaquelimiliamonftra, ItaOceanus fua mari- 
nahabetanimaliaterreftribus limilia,utfuntTritoncs,N'ereides,Sirencs,dc quibusconfuie 
Schotc. inPhy C cur. lib.;. &: 4. monftra vero hujusmodi f i-equcnciora dicuncur obleivari in ma- 
rilndicopropelnlulasPhilippinas, certistamen temporibusperannum. Sextbde Ipongiis 
cjuibusdamNorvagicimaris littorum, ctiam admiratione quid dignnmrefert P.Fournier ia 
Ceogr.Oib.not.iib.2.c.f.easnativis fibris frequcnter fjxis ibidcm adhxrcre, ac fcnfus ap- 
parcnciamin iisdcmobfcrvari. llbi cnimavullbrem fL-nciunt,compertumcft,easfefccon- 
irahere,accumdirticultateabftrahi,avul(asvero ctiamin pecris veluti cruoris quoddam ve- 
ftigiumrclinquere. 

Conclulio 2. 1 ugis marls agltatio ob multiplicem finem a Deo ordinata clt. Primo enim mo- 
tus hic putrela».tionem impedit, quiaputrctadliofit abextcrno calore, quem alia atquc alia 
acris mutatio pcr motum inducla avercit , quod cxpcrimento difcunt ii , qui verliis Solem pro- 

grer 



i84 Meteorologia \ 

giediiintur, fiquidem miniis calent, quam qui incidentem radium immoti excipiunt, nifi 
torte tamvehementiniluienmcur, utrhembrorumagitatio prsponderet, majoremque vim 
obcineat ad caletaciendum { e(l enim motus caula caloris) quam adrefrigerandum habet alte- 
ratio recencis, trigidique aeris, quo ambitur corpus. Secundo, agitatio huec eft aquarum 
purgatio. Llt enimSenecai.^.Natur. qusfl. c.26,ait,in aquis,quibuscurruseft,nonpo(ILint 
vitiaconliftercquslliavidetert&deportat. Ide6q;mare,cadavera,ftramentaqj &:limiliaex 
intimotrahit; nec(blumtempeitate&fluftuturbidum,ted tranquillum quoq; placidumquc 
purgari conilievic; videiicetnepellucidumelcmentum, quoundiqueaquarum duftu lieces 
conHuuntj nimium fordeicat.Pliniuslib.i.c.gS. ait,omniamariapurgaripienilunio,qu3edam 
liatis diebus,incellige poci(ITnium; etenimmariaquovisannitempore, tumalia, tumfuper- 
.fluitantiacorporainlittusexlpuunt. Hinc quidam dixerunt,mare etTeanimanti fimile, (i- 
cut cnim animantia fpiritum accipiunt, Sc retrahunt, multosque hoc modo fialiginofos halitus 
ejiciunt,itaquoque marefemper infe Sc ex fe recurrens, multas putridas materias & fbeti- 
dos halitus ejicit. Tertio accedit& aliustinishujus motus, quod Deus res multas in pro- 
tundomarilatitantes, humanoufuitamen(alutarespermarisrece(Tumqua(iultroobjiciatho- 
niinibus,utin finu Codano luccinum, conclias&margaritas. Quarto demum aftus mari- 
nus perutilis e(t navigationi, ut experimento liquet, ciim naves ad (iibeundum portum acce^Tu 
marispromoveancur,ejusdemquerece(ruinaltum evehi confijefcant. 

ConcluGo tertia, Diluviumuniver(ale,qualefuitNoeticum,naturaHteracciderenon 
poccft. Racio eftjquodinmari&aerenonfit tantumaqux, utpoflinttegere etiam fummos 
montes Nec etiam congruebat,utnatur£Eau6l:or Deus, ficcaulasphyficas componeret, ut 
iiniverii ordinem per fe invertere, & totam terram, quam homini incolendam dedit , ob- 
ruere aliquando po^Tent. Ideoque Deus fublunaris mundi diuturnitati confulens, eum con- 
trariis cal ido & f rigido ; ficco & humido attemperavit , ut unumquodq;alterius fibi adverfarii 
licentiam cohiberec. 

Quaeres : quo (e abdideric immenfa illa aquarum vis , qu£E diluvii tempore fijpra editiffi- 
morummontiumcacumina quindecimcubitos excrevit, Re(pondeo,credibiIee(repartim 
fe in lubterraneos (pecus conglobalie, partim in vapores & aerem abiilfe efficaciori divinx 
Virtutis concurdi. 

Conciufio quarta. Diluviaparticularia, feuuniuslociacprovinciaenaturaliterpofTunt 
accidere & quidem hac de caula , quod vapores , qui deberent multis in locis difpergi a ventis 
velaliiscaufiscongregenturinunumlocum,&ibire(blvantur in pluvias magnas, & diutur- 
nas, qux provinciam inundent. Carterum tamen fi diluvia & inundationes nimis magns 
funcea exintimisterrjeviiceribus, atqueabiisaquis, quaEubertimpericaturiginesfontium 
acfluminum elfunduntur, ortumtrahere,mihivaIdeprobabilevidetur. llnde ad hanc u- 
berrimameftufionem proliciendam,ingentesplerumque in mari commotiones, ventorum 
turbines,a;ftus&tempeftatesinfolentesplurimum atferre, atque (emper fere prjecedere (b- 
lent; dumenimaquasmarinasviolentoimpetuinfijbteraneos meatus protrudunt,atqueita 
nimium opplentur,rurfus tandem concepcasaquas per abditasScaturigines effundere,& inun- 
dationesfluminum producere debent. 

Quancs; quxnam diluviorum &inundacionumfigna fintprognofticaJRe^.primum eft, 
arefccntia&ficcitashumidorum corporum infueta,(ignificatur enim vapores humidos ele- 
vatos elle & continu6elevari,donec abfcedentecalore condenfentur,& in pluvias tranfe- 
ant. Secundum eft, fi accedat etiam fbntium&fluminum exficcatio & deperditio , vel i- 
pfius etiam maris vel ex parte, aut ex toto notabilis diminutio ;declaravit enim Ariftoteles, 
marianovafieriexreliquismagnorum diluviorum,arefcere veroper regenerationem novo- 
rum diluvjorum. Tertium,fiin ^eftate appareant frequenter jacula,trabes,dolia &come- 
ta?,iiqueniajores. iLipoftingentemcometam vifumanno exeunte 1680. ineunte 168J. ufq; 
ad f. Februarii ; fubfecuta deindeanno fequenci i682.inJanuario maxima inundatio variis in ! 
Regionibus Europseis. Quartum, fi e ccelo, vel terra infolitae percipiantur voces & murmura 
infueta, veluti mugitus boum, quae vaporum copiofius afcendentium & elevatoium figns 
funt. Qi^intumnovoruminluecorumanimalium, qusealias inlylvis aut terris, aut in aquis 
degerefolent,turmatim egredientium, & viftum qucerentium infolita apparitio. Denique 
folenttempeft3tes,turbines,&fpiritusprocellarum in mari, inundationes& diluvia pnece- 
dere, fit enim ex his vehementibus commotionibus , ut fubterranea Hydrophylacia tanta a- 
quarumrepleanturabundantia, utdterrce vifceribus in fluminaintumelcentia erumpant. 

Et hcEC nobis circa conftitutionem maris dicenda efte vifa funt , in cujus magna parte tu- 
tius fueritad occultas naturce caulas confugere & comunem Philofbphorum ignorantiam fa- 
teri, exclamando cumEcclefiaftico : mirabilia operaAltifrimi,gloriofa& ablconla. 

CON- 



Philofophico-Politica. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Jufto bello animus non dejiciendus. 



185 




*.*■ 



H'j':'r .'.-s- X.3^ir~iZJi de'^Ltnr^ 



UTi alea/itacaurabelli fep^ dubia eft , & colotata. Ambltiofubtiliter ingredlensbetlan- 
di jura puvpurat , &: honellatis obducic cocco , ftudia regnandi folius regni amore odiofa 
func& turpia : &: Martiustf///" hnor folu*n bellandiamore efferus eft & barbarus. Ju* 
ftitia- fideique propaganda: gratia chalybem acuere , & in Bellonic arena dcfudarc oportet^ 
Keque enim Iblius navigationis caufafludus fcri marispetimus, ied littus ut teneamus,« 
nollra in exteros portus commercia transvehamus. Quis enim honeftatistitiilus, delicia- 
riinaiieno fanguine&purpura hominisenfem pingereybelluinumhoceft,&:cumeIephan. 
tis ex cruore corbellicolijm alfumere. Ultionis autfuroristitulusignobiliseftbelHcaufa. A« 
lienum eftopus aPoiicico nulla autinjufta cau(a belligerare: SolaPaxbcllihnis eft. Nonpr3 
ofteniienda aliena republ. fed pro propria defendenda gladius geritur ; & folum pugnatur cru- 
ente, quianonpotedvinci incruente. Impius eft enfis,quiinjuriam infert: verum illatam 
tcno propulfare ferum non eft , fi olea non poteft. Qui cnim procellas fecando altum pe- 
lic, contemnendus non eft, fi malacia uti nondatur. Pudcndumxqueacpericulofumeft, 
temcrcac turpiter bellicasexcitare tempeftates, mare,tcrramqueprxiiis mifcere,&: in ho-^j^,^^^ ^ 
ftili fanguine lafcivire, AlicnifHmumabinjuftisbellisAuguftum fuifTefcimus, qui (ScinMar- ^^^ 
tis ultorisxde barbaros Piincipes jurare coegeric , fe in pace ac Hde manfuros, Mttlt! belldft- ^.^ ^^ ^^ 
fe <ftujieruyit propicrglorucup/Jitatem-, ait Cicero ; propfer dominMdi libidinem , inquit Salluftius: ^^J'^ * 
at cvedant , belU eve?iturn nunejMam felicemfore-, a cjt^o militAt mM , iy an:-l>itiofa ctwju. ^ Stillttfl in 

Ac vero ftance belli caula jufta, animus ncn cadat. Mcdiis t^ucliiliiiscriumphabit na- '_* 
visreip,neq;poccric finiftre cadere belli alca , ubi Jufticia ad dcNterain allTder. Toris cata-;^^.^^'^*^^ 
radis maicialcs procella: tonipircnCj&nonnunquamadvcrfiscventibusbeilonaperterreat: *• * 



iquam: 
Aa 



non 



i86 Mcteorologia 

nonterreaturteireusanimus,loricupeclusindu3t,contratorrcntemeat. Tandemhonacaufa 

triumphat. Innatatalcifnmisfluftibusarca,proceilaprocell:imauget,ipnimontiumcacumina 

diluvioinvolvuntur^univerfohominumgre^emarisfaucibusabforpto : UlLcfa fupernacat ar- 

ca , altum mare dum fulcat, exalcatur. SHrgit.) fHrqemibns mdis, Si pleno diluvio tuas hoftis 

terras innundet, animo nondiffluas: jufticiabelliflabisinconcuflus. Siniftricafusinaltum 

te periculum conjiciant , exercitus partem diripiant ,reipubl. navi exterminium minentur: 

mentem erige , vultum ferena ■> lucratus es caulam, quia cenes jura bellandi: wHrmi ingenii 

££c/ipJ,4:e(l^te{ic¥-gei\}[)pOi/iim»jerel diffidere alii^no lapfa ; cum exiguis morrtentis incUnentHr omnia. , qng, 

C.2. in hellogcrnntnr. SsepetotiusAfricseMauricontraFerdinandumtertium CaftelHRegemtrans- 

firetarunt, at Decumanos hos fludus victorfregit,ampliHimumquePrincipatum Alphonfo 

decimoFilio fuo, amarimediterraneousqueadOceanumreliquit. lltaher Alexandertam 

^♦^fr/««gIoriofusinprceIiis, utcum nullo hofte congreftus, cujusnonviclor. Nullam urbem obfe- 

P<jfc/r/«f«derit,quamnonexpugnarit: nullam gentem oppugnarir, quam nondebellaverir. Llnohoc 

/'^/•.i.c.iy.martecampumingrefrus, utnunquam , nilijuftis ex caulis cuiquam bellum indixerit ; illud 

Augufti OiLtavii femper commemorans jadantis effe animi , & levilTimi , ardore ciiumphandi, 

oblauream, folia infrudtuofa, per incercos evencus civium fecuricatem praecipitare. Soli- 

daturarbor, & laureas auget,quamfrequensventusincurfit,fimodoradicemnoninfibulo 

Cic.pro ^^^^' Perficitur ad carpendas viftoria palmas firequenter in arenam provocatus M.^rtialis vir, 

lei.Manil ^^ fupetjuftitise bafim vexilla bellica caftraque firmarit. Talis Fabius Di£taLor ( Roiinans fa- 

^ 'cunditeParens loquitur) inclytce memorixDux, adverfusHannibalem tot annisdecercans, 

animofemperinvido, infradto , hilari,tametfifummisanguftiisconfticutus. Juftabellicau- 

fa hilaritatemvultui, (ScliECatrophxaparturiit. Ipfe &:HannibaI taiis , a diverfisfiniltrisque 

cafibus, quibus varieconBi£tacus,&: expeditionibus in Romanos, Tiircntinos, Allobroges, 

Uvjjo, &:Hifpanos,nondeje£tus; quia fuper belli cequitate fundatus. Extra pacriam ne migiem: 

Ferdinandus II. optirnusCceiar prudentiftimorum crifin, ardorembcIlitxprobrantium,hac 

una devicitmachina: juftamhabeobellicaufam. NatabatinhudtibusnavisReip.minitaba- 

turnauffagium, furgetatcancomagis furgencibusundis. 

""^i^- -^s§f^ "^^ym "^^m -mm '^i-m -^i m '^11^" 

DISSERTATIO IX. 

De fontibus & fluminibus, ac reJiqiiis aqueis 

Mcteons. 

Mari egrefli fontium , fluminumque originem ac naturam in pr^fenti 
Difertationeinquiremus. Perennemdie, nodeque curfum his ftatuicDE- 
US volensinre fluxiffimaastern* vitse imaginem, ut loquitur apudEurebium ^ 
ConftantinusMagnus,mGrtalibusobjicere. CLt-terumquamperfpicuis patenc 
oculisfontes&flumina,tamreconditaeorum origoeft,utingens hacinre Au- 
thorum lit diftenfio, &hac ipfade caufa difficile intanto fententiarum difcri- 
mine veritatem difcernere. Ne tamen refugiamus difficultatem ; Sic ' 

CLUiESTlO I. 

De qmdditate fontium ^ fiHminHm , eorHmque dlffe- 

rentiis c^ orighie. 

COnclufioprima. Fons eftaqua e terrcc fuperficiejugiterexfiliens. Flumen aqua eft 1 
copiofiorperenniteralveodcfluens. Amnis eft flumen, quod aliquid circuic. Ri- 
vusaquaeftcenuior, efonceinalveum effufa, &jugicer decurrens. Torrenscft flu- 
vius fubitisimbribus concitatus, qui ficcitacibus exarefcit. FonsigirurafluviodifFercquia 
uthicper alveumnonf^uit, vel fifluiti admodumtenuiseft, fi vero eftmajor, non diffcrt i 
tluvio. C£Eterumfbnces& flumina conftantaqua, ut maceria, & erupcione d vena fubterra- 

nea, ut fbrma. . . ,,.,.„ r 

DifKcultas major eft circa fontium 5c fluviorum orlginem : qua in re improbabihs elt fro- 
mondiopinio, quidocebat,eflreabyftljmquandam,ve!utijecurhujusrnagnianima!ismundii 
«Scexeaomnesomnium fbntium&fluviorumaquasexire. Contraenimeftprimo,quod ta- 
Hsabyffus finefundamentoulloadftruatur, nifi nomineabyfti inceI!igivelitm:;re,dequo lo- 



E 



quicurScriptura,nomencIaCurahujusvocisufalocomarisjuxcaiIIudPfalm.5f. Jttd\ciatuaahyf. ■ 
fms mtiltn. Concra eft fecundo, quia difficilius non eft , fontes & fluvios exlre a mari, quam ex 
abvfTohac, fi daretur ; ergo hoc potius dicendum fbrer. Rejefta igitur hac fententia fit 



Philofophico-Politica. 187 

Condufio recunda. Flumina minora , uti <Sc plurimi tbntes, onuntur cx aquis pluvia- 
libus Ritio c(t, quiamontes , utpotequi habcntmaximam luperhcicm , cx pluviis ac ni- 
vibusebibunt pcrapcrturasd- rimulas muicum aqux , quibustcrra madelcic IpongiiE inftar; 
fiergotaiisaqua caiore interno terrse elevetur in vaporem , & a concamcraticne montium 
vapores rciiii»erati revertanturinaquam, poteruntoririBuminaminora,<!5ilbntesetiamper- 
cnnes, eo quodnunqiiamconfumaturmateriavaporumiantequamanovispluviis&nivibus 
nova materia iubminiltrecur. Secundo: Aqucc pluvia:& nivalesdelabunturpcr rimulas Sc 
nieatus inter iaxa, &:ubi deindeaditum inveniunt , erumpunt. llinc eit , quod multi lint 
fontescirca montium latera, qutEhyeme Huuntmagis, quam a:ftate, <Sc li tempcftas lit val- 
delicca, deticiunt omnino. Eodempadofiunt fxpelacusin lLimmismontibus,dum aquae 
cxpluviis&nivibus conHuunt in aliquem locum concavum, cujus flindus lit exaigilla vel 
bitumine,atque adeo contineataquam- Denique non totviflintur flumina & fbntes, ubi 
rari(uncimbres,ut inyEchiopixfolicudinibus, <5cinteriore Africa, aliisque inlocis, qus So- 
lisardore torrcnturjcontra vcro Germania,GaIlia&: Icaliarivis <5c fluminibus (catent, quia 
humido irrorantur coelo. HucrefeiTi poteft illud , quod fcribit doftiflimus Gallendus de 
incrcmcnto Nili tam admirnbili , nempe illius caufam non aliam cde , quam pluvias , qux a 
mediocirciterJunioadSeptembrem usque, vigent iniEthiopia. llndenon omninoctiam 
improbabilis eft eorum opinio, qui dicuncefTeintcrra cavitates <S: alveos quosdam, quibus 
imDresexcipiantur,atque dimanare ex illis fontesquidam^Scfluminaminora. 

Concluliotercia. Majoracamcnflumina,obelioresquefonces <Sc lcaturiginesexpluvia- 
rum efFufioneduntaxatnafci nonpoffunt. Raciocfti.quianulU iere pluviacam magna eft, 
ut terram ulcradecem pedes in altitudinem madefaciat ; fed fuperior terra; pars magna ex 
parte tem humorem ebibit , ^Scutpiurimum per torrentes efRindit influvios. 2. Piurimi 
ddurilliimis faxiserumpunt fontcs, qui colledieximbribus cfrenonpoflbnt, cumaquamib- 
lidaiaxa nonbibant. ;. Quiainlocisadmodumficcisputcipcrducentum auttrccentumpe- 
dum fpatia in alcum cftolli, inveniunc aquarum obelas venas in ea profundicace , ad quam 
pluviatilishumornonpervenit, utpaulo antediftum. Denique, ut beneobfervat Arifto- 
telcs, videcur impoIITbile cffe , tancam , tamque ingentem quotidie <Sc continenter flucntis 
aqujE copiam ex imbribus duntaxat generari. 

Conclufio quarta. Non improbabile cft, aliquos fontesetiamperennes,uti&mino- 
ra flumin3,oririexaerc vaporibusinaquam converlis,intia finusterrceobfi-igiditatemnem- 
pe iftiusloci addeafatis, quxdcindeaquainunumaIiquemlacuracapaciorem<Scfubterrane- 
um fpecum tertur, tamdiu ineodem commorans, donecaccelTione continentem.TJorefa- 
dalocoaliquoopportuno erumpat,itadocetAriftoteIesi.met.5. Ratio efti. quiamultxfub- 
terraneaedanturcryptte, inquibusaer<Scvapores inaquamconvertipofllint,quando poflbnc 
aliqui fontesexiiscontinuo Icacurire. Et confirmatura pari : fic videmusaeremadvicreas 
feneftras condenfari, «Sctandemingutculasaqux re(blvi, ita ut hinc non raro interram de- 
fluat,ergo idem fieri poteritinfpecubusfubterraneis, quialembici diftillatorii naturamha- 
bent- 2. ProbaturConclufioexipfa aeris natura, quiciim (itcalidus cSchumidus amiiTo ca- 
lorehumiditatisfymboloconvenitcumaqua, &ita facild in eam mutatur. 5. Abfurdum e- 
tiameft, utinquit, nonexeadcmcaula inteiraoriripofre aquam, ex qua fuper terram <Sc in 
aereoritur. 4. dcmum, quod plcrumqueex montibusconfpiciantur, egredi fbntes&flu- 
mina-, ergofignum eftintra finusillorum, dari aquarum generationem ex vaporibus colle- 
£tis. llnde aliqui non inepte montes contendunt, ut paulo ante annocavimus , eik inftar 
alembici, ubi vaporcsaflibccrraneisignibusfuppoficisinalcumclevaci, refrigerancur, tamab 
internafbrma aqux, quama nacurali frigore faxorum. 

Conclufio quinca. Deomnibuscamen fbncibus& fluminibus majoribus dici non po- 
tcft, eaexaere&vaporeinaquam (blucisgigni. Racioeft,quiacancamulcicudoaquarunain 
fonces& fluviosabic, utvixfijflicereilli poffctmaxima parsaiiris, prxlertim cum aerparutn 
in ie aqux<Scterrxconvertat. Hincadparvam aquxquantitatemprocreandam multoplu- 
res aeris oartes iLint necelTarix. 2. Inquibusdamregionibus ardoreSoIis pcruftis, ubiper- 
cxigua efivaporum copia, flumina, fontesque exoriuntur. 5. Qi^idam ,fluvii ampliflimi 
funt, v. g. riuviusMaragnonius, quemajunt cxoncrare fe inmare per oftium 70. leucas pa- 
tens. Nili fluvii vafticas conftac ex magnicudine oftiorum ejus , qux funt fcptem aut no- 
vem, vel ut ait GuHiclmus Jyrtus , quatuor tantum, fed ita grandia,ut videantur efTe maria, 
tefteS/»*f4, atqueadeototiusfcre mundi aer, <Sc vaporad horum gcnerationem infufficiens 
«fle videatur. Llnde (it. 



Aa a Coii' 



l88 Meteorologia 

Conclufio fexta. Perennium fontium t fluviorumque praefertim majorum origlnem S 
mari ei\e. Nititur litec allcrtio hifce potiffimum argumentis. Primo, quia incredibilc o. 
mnino videtur , ut in priori Conclufione infinuatum , tantum aqua: ex vaporibus & aere in ter. 
IX finu generari , aut ex deciduis imbribus profluere, ut ad tam magnum fbntaniE &: fluvialisa- 
qux dekuxum, &:adtot(caturiginesreplcndasfijfficiat. Secundo,quiaaiioquinnullaaffig. 
naretur caufa fiifficiens , cur ex perpetuo fluviorum accefiu mare non redundaret. Qupmo- 
do v.g.tammultiamnesexPerfide,exTattaria &:MorcoviadecurrantinmareCarpium: ac 
maxime/^»/^^ fluvius , qui ut fi:ribitP Fornarius in Hydrograpliia, (eptuaginta duobus oftiis 
inip(ummareCafpium devolvitur,nectamen appareat ullum inde acciperc incrementura, 
Idemqueinmediterraneo, &inOceano per proportionem videmusconcingeire. Quarene- 
cefie eft, per meatus fijbterraneos diffluere vim illam aquarum , qua; pepetua veluti circulatio- 
neredeatadealoca,inquibusvulgodeprchendunturfluviorum aciontium fcaturigines. Ad- 
de , quod quatuor illa paradifi flumina non potuerint ex vaporibus , aut ex pl uviis gigni, quia e- 
ruperuntfiibito adimperiumDei;nequeullacommodiorvia fuppetit ad explicandamflumi- 
numorieinem,quamfidicamus,perfbfiase(reaDEOcanalesintcrradietertia,perquosaqua 
derivetut" i mari ad ora fluminum. Quod ipfum & divins littera c^p. Eccl. ;. non obfcure do- 
centillis verbis; omnlajltimina intrantinmare-) &marenon redmdat ; ad locnm-^ mde exenm fiumi- .- 
m,revertmtur, '■ititerumflnmt. ^ I 

Opponestamencontraprimo. Aquafontium&fluviorum dulcis efl, cum tatnen ex 
mari non promanet ulla nifi (alfa , unde ex mari non derivatur. Refpondeo , ideo aquam flu- 
minisdulcem efre,quamvisemariderivetur,quiaper terrae venas&hbras, perqueanfradus 
mukipiicesverberata & eliquata transcolatur,& amaritudinem deponit. Cui rei non pa- 
rum etiam contertvis ignium fubterraneorum, nam horum beneficio attenuantur , exlpi- 
rantque lalis fpiritus illiadmixti. Sicut, fi in alembico caloremoderato difliilletur aqua ma- 
ris,evaditdulcis. 

Opponesfecundo,qu6dhocmodononvideatur,quarationeaqu3fuopteingeniogravis 
poffit afcendere e mari in aldffimos montes , e quibus tani multa flumina erumpunt. Rclpon- 
deo, caufam hujus afcenfus pofie efle primo ignes fubterraneos,quibus aqua vaporatur fiirlum 
adterraefupcrficiem,percujusnaturaletiigusadden(:ita,iterum in terram redit, ficut vide- 
mus inalembicis. Undefoepeaquilegesfupracaplta fondum niliil iuveniuntnifirofcidosla- 
pides,&terramhumecf:atara. Hincfignumedam venx latendseft,fimanevaporemtenU" 
em e terra fublatumvideas,uttraditVitruviuslib.8.c.i. EtheEcetiampoteritefl^eratio,,cur 
hibernotemporeabundantioresfintaqua: tbntium, quia fcilicetpluresin terra; vifceribus in- 
cluduntur(piritus,aquibusvaporaripotlitaqua. Hanc obcaufam igitur abundare montes 
folentfontibus, quiaignesplerumquehabentfuppofitos. Secundo,cau(a e(fepoteft,qLiod 
aquaexmariincanalesfijbterraneosprofu(a,tanto pondere incumbentis ipiius maris urgea- 
tur,ut ccgaturetTerri fiirilim. 

Ncquedicas,fuperioremaquamnonpremere contrainferiorem,n3m dico,verum e(re 

illud, ubi infcrior eandem habet gravitatem cum fuperiori. Quia autem exmari efFunditurper 

tradtus (ubcerraneos,ob variam illam .^gitadonem &reverberationcm , dum o.b caloris (ubter- 

^ranei admixtionem,dequomodoajel)3mus-,attenuatur, efficiturquelevior. Etverodubi- 

um non eft , quin aqua dulcis levior (jt , quam (al(a. 

Tercia cau(a eiie poteft terra; ficcitas , qu'.v aquam fugit inftar fpongia: Sc eminentioribus 
Iocisreddit,(icutcontingerevidemusinpannis&:pane. Aliidemunietiamvicoeleftiumcor- 
porum furfum attrahi aquam cenienr. 

Opponestertio. Siflui-nina&fbntesex.mariortumducunt,nunquam deberent defice- 
re,autexficcari,quodtamen (Lepe condngit. Refpondeo,verum illudefie,maximc deiis 
fondbusquioriunturex acrevapido,d:aquispluvialibus. Qu.anquam & fluvii,qui ex marii 
promanant, poffint interdum deficere, li collabentibus terris, canales eorum obftiuantur.l 
Pra'terea fierihocpoteft obnovamfylvae,arborumqueprocrcadonem,quiaha;uliginem ter- 
ra',&aquamfibiin alimentumadvocant. Pariter novageneradoalicujus lacus iubterranei 
caufaeflrepotcfl:,^ quo aquainterrxfuperficiem dcrivatur. His additAriftoteles racionem, 
quod terra: parces interiores,quemadmodum animancium d: plantarum corpora fenedlam ha- 
beant & (icciores evadant, ideoque neceflkio f onces evaneicere. Ita in Arcadia fontcs & flu- 
viosaruifiTe, Ihecphraflcs nocavit. Aqua pariter fluxit, ubi nunc Graecia habitatur. 

Exquo&illudcoUiges, quomodolieperepentefluminacrumpancfienim (ylvx exftic'. 
pentur,aquafylvarum nutrix ablatis arbonbus otiofa , in fluvinm fe efFundir. _ Sicfecit alU 
quandoaquarum inopsHxmus, fed cumGallorum gensaCafisndro ob(efla,in illum (edes 
Iiaastranstuiifict,acfylvascecidifi:et, ingens aquarun^ copia .apparuic, quam videJicet in ali.; 
incntum flium prius nemora trahebant, , 

CON- 



Philolophico-Politica. 139 

CONCLUSIO POLITICA. 

Obfcuri natales ddiis illiiflrandi. 




y^^^^ri^a ^i^irtci/ 



FLnmhama^iiAvidcs^M-visdc fuiit-husorta. Qvid. Accedenobiii(lTmifluviorumDanubiHn- q^-^ i . 
cunabula,levipederr.insva(!;ibis. Tamvaflis augmcntis ab occidentc ad orientem de- rcmtj ' 
currit,utrcxai;inta(ScampIiu>.riuminum nibutario accctTu velutmareadaudus, inmare 
Euxinum fe prcecipitet. Et haud lecundi ab Klro Buminis Rheni principia (i indages , ad 
tenucm ovtum velintjntescoiludunt. In talcm HuviorumGigantem excreicit , utvolan- 
tium n.avium vclis rcmisi]ue (e fubrtcTnai, nonniii vadillimo mari cedat, ab Oceanoabforptus. 
Adeo utvera(iteloquentinTmi virorum (ententia : Omnium rerum principia parvafant ifedfuis q. , 
frogrtlfioKibns uju Au^tntHr. Maxim.irummolesarborumexiguo (cmine na(cuntur. Nonne V/ * 
fieJcJa fo'cnt incendia famere vires: Horat. Nonne Ifla , cju.intumvis exigua in majas excedunt? tt t 
Qujmvis levia morborum initia ftrpunt ) CT ttara corpora minima interdum mergit acctjfio^i Scne- " * 

Ca. Me vero non clam e(i , max''morum Jipe bellorum tcnuijfima principia , centemptijjifnaq^ f'*'jT^' c 
Perjicum ex Meandri y,amii cnm ^ihcnie^fbus dijfidio fuiffe crtum pcrhihent. Pcloponneftcum pro- ' '* 
pter Mergarenjium tahll.tnt. iE!i:;niis. Llt malorum , (ic bonorum paituum initia tenuia^^!^ , 
funt, (ed progreflli uugcntur. \'irgula a (lipite reci(a par rit matri arbori : umbrasque terris , ^ 
reddit & caelo nemus. Seneca. Longiflimi ftemmatisgencthliacamrbores tenui radice exur- ^ * '^ ' 
gunt. Non contcmncndi funt nutalcs tenucs : qualis quis e(t : non u qualibus , attenden- c''- 
dum. Ncmini hactcnus viluit aurum, licct oblcurisnatalibuscterra'vi(ccribusa-utum, Et^'^' V 
tanto funt in pretio magis gcmmci partus , quando rarius , quod ;\ rudi ac impolira gcnitrice e- ' • 

ducentur. Non te dejiciat , Policice, cunabulorum ignobilitas ; tetuo adde, te pertice; 
nam &Heroum (iatu-.E acque colodi abjedtos /;w^j/«,Tcrram fortiuntui. Vanum eft praecer avici 



Aa 



ikxi- 



[90 Metcorologia 

^rilict l latiguinis fyllabum numerare n\\v\\ Nobiles ii demum videntm cffe^ in cjuibu! majorum virtm inefi. 

Pelit.s r/!Q."'od naturanegavit, imicando aliequere: & qucm rudi e linea ortumtraxifti, coloresno- 

*biliumadapta,exeorumla(3:istepinge. Qu£e lausfatuorum ignium, quod fereniflimamSo- 

lis majeftatem patrem habeant , quando ipH tenues ILint fcintilla: inter tenebras evanidae^ 

Gloriofius magislucem e tenebris eruere : quamluce ortumleipfum turpibustencbrisfepe- 

Stob.ferm.WxQ. Nec\m frumentum optimum judicandnmi dlcehntSocYateS', ijitodinpulcherrimoagronatumeflt 
t4, fed cjtiod commode nutrit : ne(]ue vir honHS , cjui genere claras^fid cjui morihus egregiis fuerit. Sspd 
ex hortorum florilegio fpina; & urticxpullulant : atad aratrum & ftivam educati Abdolonimi 
&Bambic lccptro rotando feaptant. Ifte adRegnum Hifpanix moderandum afTumptus, 
fua virtuteMaurosHilpanict littoracum ducentis navibus ingreflbs fudit , clafTemque fuc- 
cendit. liie cx liibuibani hoi ti cultura ab Alexandro Magno Sydoniis pr&ledus Rex,tum ju- 

£^«^'./.fti, tumfapientisPrincipisnomen tenuit : dicente caufam fucepromotionis Alexandro : Ne 
■*■» cjuisfortc cxfflimet^ me non vtrtiiti^ fed generi regnum trihuijje. E Terra , ignobili matre , flotum 

^rift. /./.regina pvodit rofa, originis vilitatempulchritudinedomeftica compenfans. Quod i» princi- 

deccelu. piothodicum f/?, in fine ft percju^m magnum. Degenerefi columba es natus, tu marte proprio 

e.iS, ' ^d Solem evola. Utnonomnes matre aquilanata'Solem ferunt, fed multae rupibus allifae 
degeneris naturae pxnasluunt: Itamultinataiium characlereignobilesaquilamrexerunt,fu- 

fira c3eterorumvertices,imperioinfignes. S.P. Q^R.CajumMariumgenere ignobilem belli 
mperatorem contrajugurtham elegit,adverfariisreponentem : Contcmfsunt novitatem «Kam, 
^'flit*!'. "i ggo illorum i^iaviatff. Adihifortuna ^ aliis probra objeHantur. Quamquam ego naturam unam (tr 
JitgHrt, communem omnium exiftimo effe ., fed fortijjimnm qmmcjue generofijfimum. Stagnantes lacunaeO- 
lympodepluo, autmaris eluvionatK confluxerunt invalles. NumideoglorioftEfunt,cum 
turpimarcefcentesotio, nataliumceKitudinemputredine commaeulant? obfcurus qui natus 
eft,inlucemfiproprio volatu emergat, Solis filius eft. Aureus fis , licet plumbeis parenti- 
Annaks bus natus. CarotusCsfarParifienlesfcholas ingreftlis, pauperes ftudio infignes dignitati- 
Varifiof. bus ornavit, nobilibusdefidibus rejedlis. Sigismundus Imp. a MagnatibusreprehenlLis,Qb- 
Spieg. in fcuri<>eneris pullos, obvirtutem&litterasquod elevet : Qiiidni amem eos^ rcpof-tit., e^uos natu- 
j£n. Sylv. ra cceteris antecellere voluiti Non tu parentibus & patrije probro es , fi , ciitfi illi mali f uerint & 
Tac.l. i. ignobileSjtu bonusfis. Dedecuseftpatns,patri£eque, quifolagloriaturianguinisclaritate, 
annal. ipfe faftis obfcurus. Agrippam ignobilem Auguflus sftimavit, quia virtutibus nobilem. 
Ji.iEl.1.2. Tull.HoftiliumRomanuspopuluse tugurio evexit adThronum,quia meritis bonurn. Sic 
rer.HiJp, nihilnonparvum fieripoteftmagnum. RomanumImperium,^«o^///»^/V in omnes imperium, 
SUttdian.primia^ dedit cunabuLi juris ., difpcrfit cftm Sole manu^ : Qu^os natales numerat? FinibHs exi^nis ■, par ■ 
vaj^Afedtprefeiia, Claudianus. 

QU^STIO II. 

De ohfer^vationibus hydrogrwmicisfontium, eorumque 

'venis ^ fcaturigine. 

EGimus deortufontium; nunc qua;damcirca eorumindica, venas <5c fcaturigines ex- 
plicabimus. Primam praxim detegendi faturiginem fequentem ponit, Vitruvius lib. 
8. Archited. c. 1. anteqiiam Solexoriatur,procumb3turin dentes iis inlocis, quibus 
vena inquiritur; & in terra mento coUocaco & tulto profpiciantur eae regiones ; fic enim 
non errabitexcelfius vilus, quamoporteaccum eritimmotummentum; ledadhbratamal- 
titudinem in regionibus certa finitionc defignabit. Tunc in quibus locis videbuntur humo- 
resfe concrifpantes , &: inaerem furgentes, ibiitaque fodiatur, non enimmficco locohoc 
fignum poteft fieri. Itaille. Llbi notandum, quod tenuifTimushicfumus fpeciem quafico- 
lumna referens , quanta fuerit altitudine ad fummum porredus , tantum aqua; m imo lateat. 

Alia;ab endem pra:fcript£E praxes hcc recenfentur: cumde aliquo loco dubmmoritur, 
numineo venalateat,prxfcribit, tbiram erui latitudinetrium pedum ,pelvimqueautScaphi. 
' umoleo priusinunftum, inverllimqucilMdemrecondi,&: arundmibus,palea, fimo & terra 
operiri; li pofterodieineoguttxaqu£Eapparent,fignumeftlatentisaqux. Itemfi ineadem 
fofTa collocetur vas figulinum crudum , aut cretaceum necdum coftum, quod humidum ap- 
parebit; vcllusque fiibidem collocatum apparuerit poftero die madidum, ita uthumor ex- 
primi pollit. Tertio, fi lucerna oleo plena, & accenfa in eadem fbfTafrondibus coopertapona- 
tur,pofteravero lucecomperiatur exlUnaa, nullo olei<Sc vel elychni defeau.Quartodemum 
fiienis accendatur , 6c tcrraadufta nebuloflimexfpirethalitum; latentisaqus indicium erir. ■ 
^ PrsEtc 



Philofophico-Politica. 191 

Pneter cniimerataaVitruvioindicium labentisaquxetiam eflepotcfl:,prim6 fi virenti- 
um hcrbai iim 6i arborum copia locum veltiat. Qiio argumento cxflat cpifl.ola Thcodorici 
primiOflrogothorumRegisapudCafl^odorumvar.lib. ^.c.yi. cx qua iflha-c vcrba cxccrpta: 
Terris^cjnihus dulcis hnmor non longe jnbefi ■> uhaUis cjuorundam germinuT» fimfcr arridet., ut efljtincus 
aquatilis^ awnA tevi*-) rubus validus •, jalix knta-, fofulusvircns ti^reliqua arborum genera , quA lamen 
ttln^a fi.ituram fitam feliciproceritate luxuriant. 

Secundo. llbievagantiumranarumagmen terramobfidet. ImoPIiniusetiam exiis- 
dem animalculislatentemaquamdeprehcnderedocet,firanal'uperventrem»Scpcclus diuja- 
censobfervetur. 

Tertio. Colligi exterrcequalitnte&natura; inargillofanempe dulcis; in topho frigi- 
da reperitur. Glarea incertas, lcdboniodoris aquas (pondet; (abulumexarena carbuncu- 
lolacertas, flabiics<S(: falubres pollicetur ; rubca veio liixa , optimas. Lllii vcro cretaceum 
occurrit (olummifcellacorruptum, ibi neccopia,nccboni faporisaquafpcranda. 

Quartodemum,ubi in lcatuiigine lutum lubcaruleuminvcnitur: iplalcaturigo illicd 
cenfetur prsfens. Nam experienti a compertum , nullam icaturigincm line taii luto reperiri. 
Et quamvis nonnullicexduriflimis laxis profluant, fitamenprofundius ineasinquiratur,ta- 
lelutum nonemanebit,utdocetBecherus. 

Huc referri poteft , quod de virga f ontis fcrutatrice Kircherus exponit in mund. fubterr. 
p.2, quiramiexalnorecifi inclinationeleaquamreperifreteflatur-.cujusinclinationiscaufani 
alii rcfundunt in actionem in diflans, alii in virtutem magneticam aqux Jatentis , at minus f un- 
dace,undemeliushujusratio aflignatur exhalatioaqucE per radices arboris haufla, & per o- 
mnescjus frondes difrufa,undeht,uteademctiaminreledoramomaneat, atquchincacce- 
dentenovoaqueiv3porisaugmentovirgaprcegravetur,&: exea,quagravataeft, parte le in- 
clinet. Quam ob caufam rnan^ folum ad aquas intieditur , nempe dum vapores alcendunt, 
Solevero vergenteadmeridiem nonincurvatur, non ex aliocapitc, quam quia calor vehe- 
mentiorvaporesabfumpfit. Confirmationemhujusdefumeexbi!ancea'quilibrata,qunm i- 
tacoIloca,utunaejusfcuteilaolIje aquacalidaferventiimmineat,akcra ftct Iibern,ocyus illa 
avaporeafcendentepriEgravatainclinabitur, nec nifi vapore confumpto ad aquilibrium re- 
dibit, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Muneribus liofHs confilia expifcanda. 

PRofunda abyffushoftiliseft animus , non nifi lymcea indagine vimandus. Tegit de in- 
duflria, & ajiorum oculis fubtrahit occukos mentis cuniculus. Stratagema iriilitare eft , 

lisparioinvolvereconfilia; perditafunt,qu2e prodita. Romana Sen.itus conlulta tacica 
diccbantur,ConliIiariosbelliTacitorum degente elTe oportet. DHigeKtim tuendafunt dep(Ji-Socrat.ad 
ta •■erborum., cjuam pecuniarum, Numen Peiiis dabatur , (ilentii nomen quod habebat : luh Demon. 
Marte , bellantium Xumine, qui profitetur, lciattacere, vel cum Pompcjo invicto Roma- 
norum Ducedigitusadlucernamcremandus,quamarcanumaiicnxauri rev(.iandum. Fer- Pa/iorm. 
dinandusll. Rom.Imp.quce indeliberationem veniebant, nonnili a fingulis lcjunctim con- invit. 
liliaexpetiit, nampluribus tacenda committerc,eftpalamfacere. Pr^dicandafaneConfi Fcrd. 
ftoriiSpirenfisconftitUtio: /» Senatugefla , di^a ^judicata , alerno Jilentio tcgttnto , nihil iyjajfn Cx- Ord.p.i. 
jaris revelanto. lit. /j. ^ . 

At veroderatione bellandi eft, hofti$confilia,machinationesq;refcire. Grandis cautto i/. 
(/?, adverjariianimum cognovijfe : cienim hoflcm prins finfijfe ., flepcrajfe c^. Anthemii Imperatoris yj/uhem, 
hicfenfus erat. Qui lcies , quod hoftis ciet! Nofti, abditos fbntium receflus ac (caturigi- .7/7^/(^5^. 
nesdivinatoriavirga tentari. Inclinat (e? fontem prodidit. Inclinata revelat. Quid m;i-rontom.s, 
gis lucraturanimos, quam lucrum ) Pecunix enim cunda [unt difficultatcs pcrvie. Si donafli, a- annal. 
nimum inclinafti. Aurea clavispeculiumeft, hac fera oris rcfcratur. Eme ConlilJarii a- Apul. l.o. 
nimum , hac arte arcana cognofces. Scrutinia mille pcfllilis occlufi , aureis argcnteisque Scribanin 
clavibuspatent. Fortifrmamachinapecuniaeft,hacmachinashoftiumpcnctrabis. Auxho- Polit.t.i. 
remhabes, ncn defuifTe Regem , qui (iipra quadraginta aureorum millia in eum congcflit, c,i26. 




&h»flium cxerciiHm-, tocorum fitum ., natnram recognofcc. Hxc lcnc, vinccre cft. At num per 
te,tuosquehcecfemperpenetrabis? Ab hoftilid(Jcumentofcientiam habe. Scrinium aperi, 
3choftisfcrutiniumtibipandetur. DitHcuJtereumvinci,dixitVegetius,quidcfuij.&adver- 

farii 



192 



Meteorologia 



fariiviribus, ac copiis , locorum fitu & ingeniopotelt judicare. 
roflh excelluic : 



Hic Fridericus ilie Barbii- 




■W-2Xadcrr 



VirgH.U, 
iKprecem. 



Ardttafoliclto hjlrabatmceniagrejju., 

SpeMatmuros^Jpedabat roboravalliy \ 

Qu£q; locum vajto cingebant aggere fojfas y 

(^£q\viam c£ptis facilem fortmia parare, 

Tuta videbatur, curd ftudioq\ fagaci 

Acriter intendens , oculis ^ mente notabat. 
Surgant contra te hollilesexercitus, machincntur ferrcos imbres: tu aureis armisob- 
via ,inimicas infidias prsvola fcientiaexcipe: validius,certiusquevmcuntargente£e,quam 
ferrece hall£E,maeniMacedoniseftmonitum. Auream fementem Iparge , at meflem feras 
vidloriam contrrhoftem, ejus arcana confiHa invertendo. Nihil m Imperatore belh lau- 
dabilius,quam hoftis fuideliberationes prsnofcere. Ingennaciemhictoramintendifle vi- 
detur IuliusC£EfarumParens( &:velmaximeArioviftusfenfit)hoftis intentum indagare , at 
non fine numinepecunia. Explora, quid adverfarius conclufent, arcanis decretis mtendc! 
Trfc/V./.v.muneribus tibi viam pandes ; nam : Pr£mio cmlia funt pervia. 

--^' C^UiESTIO 111. 

Satisjpr 'variis adhuc aUts ^nccfitis de fontium ^ 
iluminum ajfe^iomhus. 

tlxres I. Unde oriatur diverlitas iaporum , & medica virtus variorum fontiura? Re-" 
fpondco , quod primo oriri pollit ex eo , quod terra , ex qua oievantur vapores , fit 
^ mine- 



Q' 



Philoropliico-Politica. 193 

mineralis, ac proinde ciim vapores elevantur & diftillantur , elevantur etiam , ac deindc 
diltillantur exhalationes minerales, qux aquis fuas virtutes communicant. Secundo oriri 
poteft ex eo,quod aqux antequam erumpant, transeant per mineras, & imbibant earum liapo- 
res 6c virtutes ; li enim transeunt per lalem , evadunt lalla-, li pcr fijlphur , lulphurex •, li per mi- 
nerasauri&argenti, concipiunt optimas cjualitates auri&argenti,&deferunt etiamaliquas 
arcnasaureas&aigentcas. Hincm Islandiareperiunturtbntcs laporecerevilisE. In Mefo- 
poumiaCaburxlons efl fuaveolentisaquce. In^lLthiopiaquidamvioIasoIet. InLybiah.iud 
longe a tluvio , qui Niger dicitur , Ibns aqux duIcidimK quali {accharo imbutuc reperi- 
tur. 

Quceres fecundo: Unde varius fontium & Huminum color proveniat ) Refpondeo, 
hunc pariter provenireveli mctallo velminera, quamlavant,vel a terra, per quam fluunt, 
utdecoloremarisannotavimus,v.g. qujcdamaquxcandidte apparenta fubjecla treta, utjn 
multislocisDanubius. SicPcneusnalveoviroremlimuIatjCum inpotuargenteuslit. Gan- 
ges inlndiaeltniger, Galefus in ltalia,&AllerainGermania limilis eil atramento. Rhenus 
lubviridis eft, Tyberis & Mocnus ab areiiis flavi. InThefTalia duo funt amnes , ex quorum 
uno , dum bibunt oves , lanam acquirunt nigram , ex altero albam ; cum verb ex utroq; fimul, 
lanammaculofam exnigro & alboculore. InChinafluvius eflmagnus,Hoanusdi(itus,co- 
lore aoceoaquam turbidam volvit. Infra civitatem Fovinus ex monte Talo effluit rivu- 
lus, cujus aqua inautumno ca.ruIeocoloretindaeft, qucK (Scadpannorum tindluram adhi- 
betur. InProvinciaAmapajaRtgniGuiancErivimanant languinei, quorum aqua ad meri- 
dieminnoxiepotatur,anteverb &poitmeriditmveneno inteda nocet. Lacus inPolonia, 
Bialedictus , mcnlibusAprili&Majohomines , ejusaquaadloturam utentes , fufco colorq 
inticit. 

Qusres tertio: Qijidde fo-ntium motuiScagitationefentiendum^num&hic variusfitj 
Rcfpondeo atHrmative, neque horum motuum,pra'terdictade motu maris, ratio occurrit, 
adco enim varius hic & pxne prodigiofus in quibusdam tontibus oblervatur, ut .^dmirari dun- 
taxatliceat. Quidamtantaviexniiunt, utfaxa extrudant, veluti Marf)'a; tonsinPhrygia, Sq 
quodvis pondus refpuunt, ut quidam in Arabia, cujus natura: etiam fuit unus inLulitania 
inagroCatincnli; quidaminjecta ablbrbent,utunus,quiincodemagronuncexftat. Vide 
dehisPIinium 1.2. Natur. Hiltor.cap.io^ quidam cum femper abundent aqua , nunquam 
erftuunt, licut Pyrene in radiceAcraborinthi. Alii licet irigidi, ebulliunt tamen more et- 
fcrvelcrentisaqux ad ignem; nec tamen aquasextralabiaevomunt, ledeas conkflim refor- 
bent, ut inElbogano Acidula, quam inlanam vocant ; alii modo intumefcunt , modo refi- 
dent,utCraterThuringi£e. Item fonsItalisPluviana dictus inComcnfi agro juxtaLarium 
lacum, qui idlingulis horisfacit, velter in die. Alii asflum mnris amulantur, ciim eoque 
pariterincrementa, ikdecrcmenta recipiunt,ut unus inGadibus, alterBurdegjIkE inGallia. 
Quidamconcrariofchabentmodoac mare; naineo accedentcininuuntur; rccedenceauge- 
fcunt, quales dicuntur in Hifpania quidam putei. Alii absque confenlLi aliquo cum mari 
nuncaugefcunt ter, nuncdeficiunt; uttonsin Tencdo Infula,quemferuntatercianodtisho- 
rainfcxtamabieftivo Iblfticiocxundare. Aliusin Dodone,quimeridiefempcrdcticit; mox 
incrcfcensadmediumnoftisexuberuc, (Scabeo paulacimrurfiisminuicur. InCanrabriaquo- 
uecrcsfbnccsfuncoiltonispedibusdiftances,«Si:inunum alveum valto amne coeunces, qui 
ingulisdiebusficcantur duodecies, aliquandovicies. Quidam tbntesle Ipontelua expur- 
,ant,namquepoftmagnaintervallatcmporis, quidquid purreineisjacuit, lutum, tblia, cc- 
[as eximoegerunc, ucinCherlbnefoRhodiorumtons. Hisadjunge tbncem mirabilem in 
Perli:e civicace Schiras, qui ad if. annos fenfim accrefciciqde vero de nuo per i f. annos lenlim 
rurfus decrelcic usque ad fundum fcacuriginis ; abinde verb rurlum uc ancca incumclcic, 
Sunt&lacus& tbnces, qui ad injecta quxvis mirc effcrvefcunt 6c tumultuancur , ut etiam 
tempeflates <Sc tonitrua cieant. TaJis rcperitur in Marchion.at u Badenfi , quatuor horis a civi- 
tateBadcnadilIicus,quiadquxcunque injedlapluvias ik tonicrua adducic, Simiiis huic la» 
cus efl inScyriae montibus, qui vulgbQct)W»inbcrgcr*2lIbcii dicuntur, In Peruvia haud 
longeab oppido Cuz^o lacus efle pcrhibetur, qui pridic diei Cincrum usquead Sabbathum (an- 
ctum , adeoque per totam quadragclimam omnis gcneris pifcibus abundat; reliquo vero tem. 
pore ne unicusquidcm pilciculus ibidcm repcriri poteft. 

Quares quarto : num &:alia- adhuc affcdionestbntiumfint^ Refpondeo , effc quam. 
plurimas 6c admirabiles, qua ab audoribus traduntur. ApudGaramantcs pcihibcnt lon- 
tcmeffetam trigidum interdiu, utnonbibatur; tamcaIidumnodu,ucnon cangatur. Ecin 
Epiro alium, inquofactsexcinCtcereacceduncur. Alium inlndia- cerris, cujus aqua: luccr- 
nae ardcanc. Item alium olimjovis Ammonis didum, qui liib luce cepencibusaquisma- 
nar,mcridie frigiduseft,vcfperecalcc, medianodea-ftuac,hincdetervelcerc incipit,<5c ILjb 
dieiexortumrurfustepidiottic; ficquealternisvicibusnunc caloicm fLjbit, nunclrigusmira 

B b varieU' 



194 Meteorologia 

vadetate. Aquafontiumquoruncla£napudLigures,& inPaphlagonia,& in agroCaleno vi- 
nimoreinebriat. Fons alius inAraniaArcadiaepartctantumviQi tiedium ingerit, ut qui C' 
ius aquam bibunt , nec odorem vini ien e qucant , cui (/imilem vim obtinent aqua; Clitoriikcus 
inArcadia. Dequo ita cecinit Ovid 15-. Metamorph. 

Clitorio qtiiciinque jitim ikfonte levciri 

Vina j"git , gandetq; meris abftemius undis. 
In Boeotia juxta flumen Orchomenon duo funt fontes •, quorum altcr, quem Lethen VO- 
Gant,oblivionemafferti altermemoriam. Eft&inCeainlulafbns hebetesreddens fenfusj 
iniEtiiiopiaaiiusinfanianunducens. QuorundamfbntiuniaquJEenecant, ut aqua f^ygis in 
Arcadia,cujus venenonulla matcriapr£etermulae,vel ut alii tradunt,cquiungula, non per- 
roditur. hiSiciliafontes elTe dicuntur, vocr.ti C/e'*» & Cdon-, quorum ille i tletu , quem in 
bibentibusefficic; hica rifu, quodpotantesineum diliolvat, nominatur. TnSalenioAcha- 
jae fluvioamores deponi volunt. In Hibernia; provincia Cannochiu fbns eli, qui bibentes 
efficit canos, cuiprope fcaturit alius, qui canos commutat in nigros. In monubus Cigfikn 
T^xoVmcvx Honan infpelunca quadam lacusreperitur, cujusaqua afperiidcpilantur &: daive- 
fcunt. Denique inBonicalnlijlanon proculabHilpaniola, in vertice montis lons tcatlirit»' 
juventutem, ut dicunt, reftituens. 

Quxres quinto: Cur fontesaIiquiinhyemepaucioresefnindancnquas,quamin£eftate? 
Refpondeo caufamhaudimprobabiiemeffe, quod hyeme origo,unde oviuntur, magis tur- 
bidafiat(Sc]utola,obidquccraff)oremdevehat aquam, qus nontacile terum penetrare po*' 
teft ; a'ftate vero , quod minus fit turbida , taciliusque inrra glarearn,terrsque ac faxorum 
meatus procurrat. Ex harum aquarum genere plerumque videntUr elfe puteales non adeo 
profundcE & qu3£ elfofta terra inveniuntur. 

Qusrcs iexto: Cur puteihyeme calidioresfintiquaai oclLite ^ Refpondeo, hocfieriob 
frigusterrsefuperficiem obfidens, hinc geluconftridta, exhalationes calidas, qux a fiibtera- 
neis ignibus excitantur , emittere impotens , eos gremio conclufas fervat, quse deinde a- 
quam tepefaciunt, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Amicos & Clientes conferva. 

VEnto citius mutantur hominum favores : Quid mirum? Favonii funt. Ssp^flibHe- 
Iperum faftus eft Vatinius, qui fubPhosphoroPyIadesiuit,autEpheftion. Amicitiae 
hominumfragiles funt, fimtenim vincula mortalium: moriunrur momento. Prote- 
os agimus, fbrmas fubito mutamus : quem levavimus heri ,hodie deprimimus. Caditim- 
provifo, quiinopinato lurrexit. Non mirare: Carnis brachioeJitus, ftetic fi61:i!i pede. Ut 
nunquam lunarisfphcEraeodem, quopriusorbemicat: ica,qui priuspleno vultu amicusauc 
Patronus arrilit, facile fupercilium contrahit. Firmi nihi! habet mortalium amiciti:! , ver- 
tumnum indiesinduit. Omnium loco prodeat Magnus orbis Domiror Alexander : Califlhe- 
nemceflimavit, Califthenemamavit,Califthenem promovit,Califthcnem tavoribus cumu- 
lavit, Califthenem fupra omnes extulit , Califthenem C 6 fortuna; volubilis rotam) deprefl 
fit, occidit. Vel nodum Gordiumprx amiciticc vinculo lios inter folvendum credidiffesj 
momentoinimicus eft fadtus, qui fuit amicus. Itanihil tam cftarflum , quod nonrumpi- 
tur: & quodcatena videbatur,frangitur amicitixfihuTi. Quosanimorumunioagglutinat, 
& clientela copulat, facilis aura in partes fcindit. llt labor &c requies alternant ; tit dimidio 
Imperio noftesdiebus fuccedunt : lic raro continuat meridies favorurn ; & quem ferenum 
deditamicioculum oriens, vefperobnubilat. Facilisumbradiem fuccidit. Vitreifuntaf- 
feftushominum, quid citiusfrangicury Patronorumalte alea funt, fecundodum ludunt o- 
culo, mox nuUo illudunt, dumnullacaditamicitia. Quitotus,&omaiaNeroniserat,Ma- 
gifterSeneca,fadius eftnullus, efle Jeliit,efinurepencd cecidit, gratice venis disruptis, dum 
venisf(:ifllsfilumvit£E fuit dilruptum. 

Condlium audi , Policicum agere vis ! ferva monitum Philofbphicum : Ama , mn 
tauqHam ofurns , fed tanquam amatnrHs perpetHo. Aut non erigc Clientem , fi deferere vis: 
aut amare li incipii, non celfa amare. TVb;; eji amicns h/c , cjtii Jcmper y/on amat. - Turpe eft 
viro, fibi nonconftare : fi per te ftatCliens aut amicus, noli tibi ipfi effeinconftans. Te- 
ipfo excidis, fi quitibicar6chariflimusftetit,tuafragilitaterurfus cadic. Fortunseglobotua 
opc collocatumfuftenta,turpisvertigo eft, eumdeprimere,quiincapice ftetit.lltutfluidum 

slemen- 



Philofophico-Politica, 195 

clementum eft aqua , vides tamen , quem linu (uo excepi: glohum , atquc levavit , gremio fu- 
ftinct Nimium peaore diffluis,&liydropicis ageris paroxysmis, fiquemhodie cordi im- 
prellliHjtacUilituraexcludis. Tuaraprodis inconllantiam, li, qui femel ftecit , tua levitatc 

5-8. 



A' -.- j' . 




eTCufllis jac«, Debilis fis, fu(lentandofinonfis,quifuifti erigendo. Id potiusage, prius 
clieas,qu3merigas; antequam diligas,delieas. pw probatos amkos amci , non nmatos p>oba. 
Viit coohA^ an tibi in amicitiam alicjnis recipiendus fif^ cum placnerit tibi toto peElore admitte. ^ '2>\x(\%Sen.tp.3, 
bafihus infifte, uno pede ingredere, altero immobilis perfevera. Prudentiu amicitiam in- 
choa, conftantii proiequere. llt non expedit cnivis dcxtr.im porrigere ■, ita vircutis non *^^ Py,l,ag,{» 
facile rejicere, ut fic pudeat eUgiJfe. Deleftos dilcLtos habcas; veteres probatos mutare, no- j^^f^ 
vos alfumere, turpis eft libellus repudii. Mutare foeminarum eft , Lunaticus genius; fe-^/^^p/,^ 
cundum temporis motum moveri, Sc moxodifie, quodamaveris. Tarde contrahenda funt a- i^j- 
micltit^ at contraBi perpettto confirvan u. Lydio lapide aurum probatur : non efl amictis ^^^^»'^ Socrat. {» 
umporis mora : cautionem adhibe priusquam eligas. Nam ut Zeuxis lente pingebat ^ cjuod diu ^«-/v7cow<«- 
rgret: ita diu explorandus amicus., cjui fit perpetuus futurus. Inimiciti.umortaUs-,amicitiasimmorki!es ^y^.^^^^^ 
cjfe ofiortere, dicebat Livius. Loelius vero : ad e.vtremam vitt diem amicitias permanere debcre. Hoc /)//^,-^^^ 
lit ftudium Poiitici , Alberti II. Csfaris mutuatum ex Solone proverbium, tritum habere:^^/,.^^ ^^ 
/imitot ne cito para, quot autem paras., nt repudia. Amicos ne temere afciveris , afcitos ne U viter rejectris, q-^^ 



QU 



iESTIO IV. 

'De magis peculiarihus fluminum ajfe&ionibus. 

COnclufioprima. Omnis aqua&: humorqualiscunque iibere fluens tcnditnaturaliter 
adlocadecliviora. Ratio eft, quialoca declivioracentro gravium propinquiora (ijnc. 
Hinc uc ftetaqua vel ftuaitjlocifitus&aqusepofitioiaciciindevcxo cnim Huic,inp!ano 

Bb » comi- 



Solonapud 

Diog^ 
Latrt, 



iq6 Meteorologia 

continetur,&:ftagnat,&:fialiquandoin contrariam partemventispropelHtur, cogiturtunc, 
non fluit. Unde Buvii omnes in plano declivi fluunt, nifi enim alveus declivis forec , non e[- 
fetmajorratio,curaquainhancpotius, quamillampartemdifflueret : ucigituraquafluat,re- 
quirit(emperaliquamdeclivitatem(patii,live,utIchol£Eloquuntur, terminus^ cjuo neceflario 
akior efl"edebet,quamterminus ad cjuem, 

Deduceshincprimo. llcfiatmotusphyficusacfenfibilis aquarum abuno loco adalte- 
rum, pro rationefpatii etiam certarequiriturdeclivitas (altemfufiiciens, utmotusiileperfi- 
ciatur. Ita (i aqua ftagnansfieridebeatfluens,velfifieridebeat aquardudus in (patio unius 
milliaris ; ita debet hic difponi , ut faltem quatuor unciis, quarum duodecim exxquanc pedem, 
ficinferior , ac centro terra; vicinior terminusad cjuem , quam terminusk qm. Sic & in akero mil- 
liari fubducends funt ex libellationequatuor uncix. 

Deduces fecundo, Aquam fluentem, ut experientia etiam conftat, naturalicer non a- 
fcendereadlocum altiorem fua origine (ivelibere fluat , five meatibus conftrictafit.Hince- 
tiammaris fuperficies humilioreft,quam fitfluviorum. 

Advertetamen,nonomnemperdecurfum alveum neceflariodebere efi^eubique decli- 
Vem, nihilenimvetat,quominustumproptcr impetum in primo defcenfu acquifitum, tum 
quianovafemperaqua (iiccedensprioremtrudit, nihilinquamvetat,qu6 minus in horizon- 
tali plano fluere pergant. 

Conclufio fecunda. Aqux fluentesmoventurvelociusin fuperficie,quaminimo,un- 
de &: leviores funt. Conftat hoc experimento eorum, qus transferuntur,ni(i contrarius ven- 
tusobfiftat. Idautemcontingic,quodaqualevior fitinfuprema parte,adeoque fupernatet, 
& quodibi nullo premacur pondere veluc ea, qua: fluit in fundo,qua; a (uperiori piemicur. 
Mediaautemmedio fiuit «Sccommovetur motu. ContraqusEinimo,majorivimovetur,&; 
obidrapicfecumlapides (Scarenam, quoniam majori pondere premitur : & ideo etiam quo 
profundior eft, eo & validior, <5c ob id oneratalentius movetur, led majori nifu objedta evertit. 
QLioeres: Curfiuviis profundioribusceleriusinnatentnaves^ Relpondeo, totam ratio- 
nemvelocioris motus efl"e elevationem fupreinje fuperficiei aqu£E ad terminum decuvrentis, 
profundiore autem alveo altior fit fuperficies : ergo. Pariter dulci aqua promptiijs f eruntur na- 
ves, quiaminuscrafTafacilem navifcindenciviamaperit. Sic etiam aqua fluminis propdri- 
pascardiusmovecur,quaminmedio,quiarip£eucpIurimum exefk, acfinuof^curfummoran.. 
tur. 

Conclufiotertia,levioreftomnisaqua,AriftoteIetefte,non foIuminfluminihus,fed & 
infontibusacputeis, qua;fupernatat;ficutgravi(Iima,quKinimo. Eademenim eftratio par- 
tiumqua;: totius;defcenduncenimqu£ecunq;gravia, quceautem levia fupernatant. Cumi- 
taqueinterfluminacerniturunumakeri fupernatare,utTitarefusPenco,&BorifthenesHy- 
pani,ratioeftingravitateunius&Ievitatealterius,veletiamaIiisde caufis, ut fi akerumfito- 
leofius. ^■■-'^'Z' J' 

Quccresprimo. CurfluminaleinmareefFundant, "R'elpondeo,quosdamhunc effluxum 
aftrorum duclui adlcribere, alios , mundum magnum quoddam corpus ratos , qui in eo toc ve- 
nas,quotfluvios ea lege mearecrediderunt, ut quemadmodum finguis , qui eft natura flia 
humidus, adeoquegravis, tameninbonum corporisafcendit,&:continuoin circulumabit, 
reditque. Qupsdam tamen fluvios ebibunt lacus , ut Jordanem Asphakites, ubi peramoenus 
amnis & Chrifti baptismatelonge feliciftimuslaudatas perdic aquas pcftilencium admixcione 
Qu^ceres fecundo. Curfluminaplerumquemacucino cempore nonnihil excrefcere fo- 
leant^ Re(ondeo,r3tionemefre, quodnodemultumrorisinsftate^in hyeme vero mukum 
nebulsdecidat, quofit, utfequentiSoIisortu crefcereincipiant,&quidemmaximetempo- 
ribusmediis in AutumnofciIicet,autvere. 

Qusres tertio. QuisficortusfluminisNili, quiunuscft^exprscipuis totiusorbis flu- 
minibus longo traftu medios fecansyEthiopas &iEgyptum irrigans, magna hac inreinter 
fcriptoresdifceptatioeft, utbenececineritLucanus: 

Arcamm iiatiira caput non prodidit nHi : \ 

Nec licuit fopidis parvum te, 'Nile , videre, 
Amovitque finus , ^ gentes maluit ortus 
Mirari, qudm nojje tuos. 
Quidam',utrefertPaufaniasinCorinthiacis, funt, quiexEuphrateterrucondito acpofteafu- 
praiEthiopiam prodeunte, Nilum elfici exiftiment. Ariftoceieslib. i. Meceor. cap. 15. afle- 
riceum oririemonce Argyro. Pcolomaus credicfluere^ paludibus inferiorisAfricf^, qus 
aquameLunxmoncibus nivibus eliquacis recipiunc. Jubit \nt&x zXv.x ■, qujc deLibycis rebus 
fcripfit, memorixprodidic, Nilum ad montem interioris Mauritanitee lacu,quemNilidemap-. 

pellant, 



Philofophico-Politlca. 197 

pelbnt, cxoriri, id fibi eo argumenio perluadens, quod CrocodJIi , Alabata: , Coracini, & 
alii quidam pifces herbccque \iIopeculiares,incocenierentur. Verior&certiorlententia 
eft , qux Xiii (catm-igincm , in paradilLim transtert , ibi enim ortus, dein lubterraneis cuni- 
culisab(condicur,ruriLisin Afiicaerumpic. Ratio bujus peti potelt ex co, quia videturNi- 
lusequatuortiuminibus e(re, quxeParadi^b , ut divinx' iitterxGen. 2. teftantur, originem 
ducunc, (iquidemis, quiinibiGeonvocatur, idem eft, acXilus , ut pluresSS.PP. interpre- 
tan:ur,colligiturqueiliud exverbis (iicrxpaginx-, afTerentisHuvium Geon circumire terram 
iEthiopix, quod nulli prarcerquam Nilo convenit. 

Circaeundemhunctiuviummaximemirabilccjusincrementum obfervatur, fingulis e- 
nim annisad diemz-. junii hoceflpaucispoftfolfticitiumxftivumdiebus,intumercereNi!us- 
incipic, duratqueincrcmencum dies^o. totidcmquc ilecremencum, Ibloio. »Sc 11. annoRe- 
gniCleopatrxannotatur, nullamtui(fe inundationem. Huncamnem,aitSenecalib.4. na- 
tur.quait cap.2. naturamextulincante humanigenerisoculos, dcitadifpofuifle, ut eotem- 
pore inundaret/E'.iVptum, quomaximeufta tervoribus terra undam alrius trahcrec,tantum 
hauftura , qu.antum (iccitati annux futticerc polHt. Nam in ea parte, qua m iEihlopiam ver- 
git, auc nulliimbrcs funt, autrari, «S: quiinluetamaquiscoeleftibusterramnonadjuvent, Eft 
porro inundacio iiliusndcolpaciola, utvalles<S: campilateant, oppidaquecumcollibus,qui- 
bus inaditicantur,inftarCycladumInlijl3rumexftent,necuiluminiEgyptioppidisMediter- 
raneis, nili pernavigia (ic eommcrcium. Ad modum autem inundationis lt;quentis anni 
fertilicasrelpondet. Induodecimcubitis,aitPliniuslib. ;. c 9 famemfcntitiEgyptus, intre- 
decimctiamefuric;quatuordccimcubicihilaritatemarterunt, quindecimfecuritatem, fexde- 
cim delicias. Ncc veio illi, utSenccacit3tusmemorat,arenofo,acl!tientifoloaqu3mtan- 
tum inducit, fed (Sc terram. Etenimciimturbidus fluat,in(iccist?chiantibuslocistxcemre- 
linquic, dquidquidpingue fecumtulit,illinit,juvatque agrosduabusexcaufis&quodinun- 
dat, & quod oblimat. 

Quxres igiturqu.nrtn, qux fitcaufahujus incrcmcnti^ Refpondeo, etiam inhoc quse- 
fito magnum opinionum efrediflTdiu : Thales credidit F.tefiasper id tempus ex adverfo flantes 
defccndenti Nilo rclillere , ejusquc curfum acto concraoflia mari inhiberi,atqueitarever- 
beratuminferecurrerc&in^gypti planiticm ftagnare. Verumhoc non probatur, quia 
Nili reltagnatio non fit alcendente aqua c maris taucibus ; fed e paludibus,unde manat, defcen- 
dente. AliiNilumajuntintumefcerc influentiaMcrcurii, (icutLunafacitxftummaris.Sed 
Nili incrementum Mcrcurium non refpicit , ficut xftus Occani Lunam. Cauiam igitur dici- 
museircimmenfampluvialisaquxvim, quxad paludes & loca illa fuperiora, e quibus fluit, 
ftato annitempore colligitur, atque indcinejus alvcum fertur, & (ecundo curlii in devexa 
^gyptilocademitticur, acprouberiori, minorivcimbrium copia magis,minusve turget, Sc 
inplaniticmrefta^nat. Ideo vero hxcinundacioin.£gypto xftate accidicquia paludes il- 
Ix & tbnces, ucjam noftro fxculocompercum fuic, ineamundi parce funt, ubi hyems eft, 
quocemporein Alexandria&iEgypcox.ftaseft. AccediceciamlolucioniviummoncisAtlan- 
tis, quasSolabxquatore adcancrum redicnstabetiicic, quiaccfteLconeAffo, tantum Ixpe 
niviumunanofteinAtlantiummontem cadit,utarborcs <k domos fepeliat. 

Quxres ultimo : Undc inundationes rcliquorum iiuminum oriantur ^ Refpondeo primo, 
oriripolfcexniviumliquatione; quando (cilicctmaxiina nivium vis montes obruit, &. fubi- 
taneoxltu liquefcit. Secundo, eximbriumfrcquentia,indecorrentes excurrunt,quorum 
accelTione flumina intumcfcunt. Tertio, ab xftu maris per fluvii liiuces fubcunce. Quarco, a 
vencorum vi, quacurlus,velmocusfluminis rccardatur, nempc li minuitur vclocicas flumi- 
nis,augecurproIijnditas.Tummaximuinundationisdifcrimen,cumplurescaufx concurrunt. 

(ju^oad rcliquas proprictaces fluminum obfervaprimo. Mulraflumina oririd monci- 
tibus,&cmaximisma\ima. Sic Indus e Caucafo nalcicurinlndiaiTanaisinRiphxotradu. 
inSarmatia; Araxes ePeriardein Armcnia; Padus cVcfulo in Liguria ; Danubius cx Arno- 
biainGcrmania. Obierva fecundo: Plcrorumquc fluminum alvci undas fuas in Auftrum, 
vel inScptentrionem cxonerant: Iblus Ganges dicitur vcrlias oricntcm flucre, quod tamcn 
falfum clfe convincicur, cum&Danubius&Padusinortum (e cvolvanc : TagusinLulicania 
&AtvicxNigcr in occafum; imb cciamGanges magis fluicin mcridiem,quaminoricncem. 
Cxccriim excavavit iplc DEUS tcrtia mundi die alveos , pcr quos curllim (iium habcant flumi- 
na, d:adfluxumeorum in mare inclinavit eorum dcvexitacem, alio(|uin latc ftagnarcnc per 
campos. Oblerva cercio: Mulcos nobiles fluvios pluribus oltiislcevolverc in mare : Rhe- 
nusinOceanumGcrmanicumtribus; Danubiusin Pontum Icx; Padus in m.are Adriacicum 
lcptcm; Indus limiliccr (cpcem inOceanumlndicum: Volga qucm/MTarcari appcllanc,ex 
immanilacuinvafti(lima(yIvaorcusoftiis feptuagiiitaduf)bus in Cafpium li:-cvoIvit. Fluvius 
aigenceusinBraliliaquadragintaleucarumoftio iclcinlcrtinmarc tanta rapacitace, utnauc* 

B b 5 prius- 



i98 Meteorologia 

priLisquam interrx confpeftumveniantjdLiIcem hauriant ex eo aquam. Alter huicfimilis 
perCongi&AngolcEregnalabitur,triginta fexmillia pafTuum habens in latitudine , quando 
mare intrat, fervatquedulces aquasperoftoginta millia pairLium. 

Oblerva quarto. Non pauci tiuvii diverlis in Regionibus fe fub terram occulunt, &pcr 
fubterraneos cuniculos in mare devehuntur. Sic Timanus in campo Aquilejenfi, Erafinusin 
Argo!ico,PadusinAlpibus, Anas inHiIpaniaTarraconenfi,quipropeCon(aburenfes ortus, 
f. circiter leucisterra conditur,deindeprope oppidum , quod vulgo diciturVillaMatta, e- 
rumpit. IdemEurotasinArcadia^quirurfusinPeloponnefo emergit. Q_uidam vada fub- 
eunt quafi odio maris, ut fluvius in Jonia medium marecarco alveo penetrans iterum emergit. 
Notus omnibus eftAlpheus,quiPe!oponefiacomerfus littore,inagroSyracu(ano definitin 
Arethufam,ubiin ipfum Alpheum jacta redduntur. 

J P T E N T> I Z/ 

/^um in hac quccftione potifltmum de aquarummotu egerimus , prceterire nonpotuiCata- 
^ dupamVelini amnisintotaltalia celeberrimam. Prcecipitaturhic expraeruptisfaxorum 
collibusinprofundidimamvoraginem altitudine circiter 500. pedum tanto tumultuantium 
aquarumfrcmitu,ut vertiginem infpicientibus, tefteKircheroinMund.fubterran.l.a c. 19. 
§. 4. facile incutiat, nec ullus alterum , etli clamct voce intentiflim^ prcC undarum fragore per- 
cipere polITt. llnde &: horridus hic reverberantium undarum mugitus nodtis filentio ad op- 
pidum quinque milliaribus inde diffitum facile auditur: Ex lapfu etiam aqua ita atteritur, 
ut continua quafi nebula locus obf ufus fit, advenasque ceu larga pluvia excipiat ; &, quod prx- 
lertim notatu dignum, lucente Sole non lecus ag in rofcidis nubibus femper illic iris (peftatur, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Eadem , qua afceiidit via OTogans , recidit. 




.?.f :<-■.- J' 



Philofophico-Politica, 199 

Clrculus cft humanarum rerum leries •, in fine ad principium reditur. Quo c:ppimus p.iti/knsot 
punctocrercercpoftquamad lummum venimus,cretccndo rcpctimus , omnia iuorbe 
volvuntur; ex imoquod adapicemalcendit,adimumdeprimitur. Quod aicendit,i- 
dem e(t,quod &;dclcendit: &ex jumtMo retro volvfrur. FontestSf tiuminaakinimisinripis<Sc 
faltigiis ad t.-iltidiumflrepunt, ut quam velocinime in abyflum devolvantur. Revoivuntur in Q\j;ig„a, 
protundum, undecmerlerunt. i>icUcorumgeniuse(t-, quemtaltus extulit, lato contrario j^^j^^^ 
in intima deprimunt. Elt enimmundi curlus : dejetU erigcre , erecla dejicerc. Eadem qua lc 
levavicvialcarus,intelix rccidit. Talionis lcge Itac natura, qua quis arte reum lctacit,ea- 
dcm poenam xt^cn^xx.'. Q^sc^ue f:M faber eflfortma. Iplelibi gladium Mariuscudit, quo mi- 
les put;n3vit,&Iinperatoriam coronamobtinuit: proprio, quo vixit,ferromortuuse(t. ExQ'ctr$, 
Mariiotticina Mariumcontbdiensmiles exiluit : Hiceji^ inquiebat , gUdi^is ■, qnem ip/e fccfi: 
Non eftpericuloliorgradus, quamquoquisadapicempervenit, autredeundum e(t, aut ca- 
dendum, nec enim ftarc conceditur, cum omnia vcrtigineagantur. Qua levitateinvirum 
gravemte exaltavit fortuna, eadc.m detrudcris, quia gravia tendunt deorfum , nec fortuna 
meodem ftatu permanet, nam rota vertitur. Iplcalccnliasdercenlus eft. Eadem lineuper- 
pendiculariter relabuncur,quxinalcjmaguntur. Pondereproprio inclinanc gravia; nifus, . 
auoli.immumpecierunc, impccuseft, quoinprxcepsteruntur. In lubricoambulacquioer 
rtagicium alcendic : proximus ell cafji, qui fuperbix pede progreniis, cremuia iemper ilac 
planta, nam metuic Nemelin , cujus ultione metnsinAHciorem redu. Amicorum manibus ad ^en. ;V>i» 
chronum eJatusCxlarum Princeps, amicorum manibus opprefliis cecidit. Sed & iisdcin,|^^;,j,^ ^^^ 
quibus Julium peremere ^ladiis Brutus& Caflius (ibiiplis animas extorrerunt. Snmmiscjne nega- j^,t^a»M. 
tumftarediH'. nintiocjsiegtavesfubpondereLipjiis. Quanto magisinclinat ad calum, cui arrogan- yj/,„_ /_,^^ 
tiae vertigo verticemrocat? Llbicrevicambicio, crevit calijs. Proprio ad altaconatu libi 'M-y^^„^t, 
rogansiinpetum imprimic, utiis, quibus luncxit, gradibus recidat. Qui taHrum fecitsytcum ^_^^ 
ferilliis , primus eum expertus efl cruciatum ^Julfa prorfus jc»te>itia. Et qui holpitCS Jovi immolan* 
dos Buliridi fuge(IitThra(us, proprii conlilii taitus eft victima. Ovid. in 

Neque enim lex jiifticr ulla efl •, arte, 

Quam necis aiuiorcs arte pcrire fua. 
Itaarquiflima icmper calionismenfurapcenasrependitNumenjquopedearcenditur, eorece-^^'"- "* 
ditur: qua: alteri ftruuntur inlidix, manentaudorem. Juftum eft-, m cjnxijHis fectt injHftctea.Omone, 
dem & patiatiir. Pontem dilTucilemTiberi impofuic Maxencius , quo (iiam in ruinam dcci- 
dacConftancinus,uchujuscafu ipfe ad Imperium afllireac. Eodem iplcMaxencius \nT\hs- Eufeh.ig, 
rim decidic; quo voluic gradu cre(cere, faftus eft nuMus. QHid cnim lecjuius exco^itari fotcfl'i hisi.c.i, 
jrajfatus alicjuis efl ferro *l pr<cbeat ipfe cervicem. Mifuit noxium virus ; refundatur in {uum facinm 
au8orem. Oculos rapuit, ejfodit, reddat defua cdcitate folatium. Brevijfima iHfliiia tfl vi':di'datcum 
facinus pcent menfiira e(i. PerconculcacafideiChriftiancE facra alcendere contcndit Valeria- 
nusImperator,Fidcliumcapitibusinambulans; iple procuJcatusaSapore, fattus Scabellum 
pedumejus. Et qui alterius nece viamlibiadpurpuram fterncre voluit, merito aRomanas 
cloquencixPrincipeaudiic: /« /««/w /pTf wwrowfw incurrifii, Sapiencis eftSenecianam mu« 
fara menci imprimere. 

Nunqtiam pavere defliti chim excelftis fleti: ^cn. in 

Forttma mapia non caret fhinidine, nytft, 

Necfplendor eminens vacat periciilo^ 
Et quidqtiid altum efl, baudtutum diu manet, , 

QU^STIO V. 

Quxnam aquce falHbriores ^ prcefiantiores fint. 

COnclulio prima. Bona & falubris cenfccur ea aqUa , qux cenuis , pellucida , faporum 
odorumquc expcrs, ac levis e(t , acque expoca non moracur in vcnuc. Racio eft, 
quia, qux ica fe habecacerrena& peregrina admiftione, quiu aquaiu dcteriorem red- 
dit , detuicatior exiftit. Talisiait Cardanus, eft Eulxi Buminis, quo: pcrSulinnam e Za- 
gro monte profluit : namPcr(arumRcges,hancfccum in expediLionibi.isdefcrcbant, Hiue 
error illorum eft, qui aquasbonitatem a (ola trigiditate ceftimant, talis enim, quae ulcra mo- 
dum algec, damnacurpropcerea, quodparumjuvctdccodioncm, inducatcruditatem,hae« 
teai inviiceribus, ventrique oneri lit. 

Sed quaeres, quomodo dignolcenda fit aquxlcvitas ? Refpondeo,pra.'terquamquod ad 
Ihteram expendi potlic , aphon(musHippocrati$ eft Aphor,a6, lib.^* ac^ya^p^ii* cii» calejit, & 

%!t» 



200 Meteorologia 

€itorefrt^eratury [eviffima ejl^ Obfevva tamen cum Athenseo , inveniri quandoqueaquas pari 
pondere,difparibonitate. lIndecerciusaquJEbon£eindiciumefl:fiibtilitas,utinquitPlinius> 
conveniuntlereomnesconditiones,quibusaqua commendaturjnamobtenuicatemfuamfa- 
cilius penetratur ab agente calido&co rcmoto(quianoncohibetintra fealienacorpu(i:ula, 
quibus impediatur) faciliori negotio ad nativum tirigus redit , ea quoque ob eandem rationem 
fincerior, pellucidior, & hoc iplb etiam utplurimum levior eft. Prceterea ut fciri queat de 
duabusaquis, quce fit fubtilior in fubftantia, <Sc velideo praeftantioradpotum, fequens mo- 
dusoblervaripoteft: intingatur pannus lineus benemundus in una, &:alius fimiliterinalia. 
DeindeambopanniintincliexponanturSoli, qui priusexficcatur; illiusaquafubtiliorcenfe- 
bitur , quippeataecibusterrKpurior. Conducitetiamaqusevaporacionem ad ignem infti- 
tuere. Quod fiinfundo nihil remaneatj&facile omnisevolei^ aqua , optima cenienda eft, 
fecus fi limus, nitrum, vel faliamineralia reiinquantur. 

Prsdiclis conditionibus bonx aqux etiam fequentes apponi folent, Primo , fi aquac 
fonserumpa£adorientemSoIem,quibeneficoaffl3tulaticesmodiceexcoquat. 2. Siex (iab- 
limilocodefcendat,modcratc tamen,idelt, ex coUibus. Tercio, fi terreno optimo, appo- 
fitoque. Taleveroeft,inquoreperiturtophus&terrapura,moaoaaflTorfit. Idenim non 
immutat aquam , nec peregrinis imbuit qualitatibus, ut affolet nitrofum , falfum , aliaque id ge- 
nus. Juvatautemcraflitudo,quiadumliquoremanguftiisvenarumflringic,colandotenui- 
oremfacit. Demumbon£Eaqueeindiciumeft,inqualeguminafacilecoquuntur. 

Conclufio (ecunda. AqucEpofiventosvalidoshauftenon lunt tam falubres & bonx, 
quam qute pacato tempore ex quocunque loco exhauriuncur. Racio efl, quia ex commo- 
tioneilla vehementi , dum terra nimium concutitur, etiam noxijE qusdam evaporationes , vel 
pulveres,ac (brdesqualescunqueeidem commifcentur, quce idcirco minus lalubrem eftici- 
unt. llnde & bene Cardanus in Hippocrat. lib. 1. de aif re oc aqu is textu 24. dicit,non effe bo- 
num, uti aquis poft validos vencos ; nam eciam hyeme a ripis & alveo concurbancur. 

Conclufio tertia. Aqua qualiscunquetanto minus damnanda, quanco ex irequenti hau- 
rientium commotione magis magisque emendatur. Nar» vitiHm cafiunt , ni movea»t»r 

Ex didis colliges primo. Limum aquarum vitium effe. Qupd fi tamen amnis exar- 
gillis fcateat, falubntatis indicium habctur. 

Colligesfecundo. Aquas lacuftres,ftagnantes,<Si:paluftresmeritodamnari,tumquod 
mocu careant , tum quod ipfas ardor Solis indentidem feriens permeet, & reliftis parcibus craf^ 
fioribustenuioreseximat; undecorruptum faporem atque odorem comparant. Minus ta. 
mennocent, fifluvialesautrivalesexcipiant, ip(a enim influendi <Sc effluendi viciflitudo pu- 
tredinem arcet, «Sculiginis viruseluic 

CoUigestertio. Aquas,qux'exniveglacierefolutisfiunt, omnes infalubrespotu effe. 
Cumenim,utaitHippocrates, femelconcreta;fuerint,nonampliusinpriftinamnaturamrc- 
ftituuntur, fed quod in ipla clarum, leve, ac dulce eft, deperditur, ac qubd crafl"um rclin- 
quitur. 

Colliges quarto. Aquas pluviales, qux tempore ceftivo magna ventorum procella & 
tonitruum impetu decidunc , minus probandasefle, eo quod mulcas habcanc exhalaciones 
raptim colledas ; quse tamen filente coelo defluunt, easjure commendari. 

CoUiges quinto. Eciam aquas cifternarum minus cf^e. uriles , quain a mulcis pucancur, 
tumquiaincod1:xmanent,cumcQelumnonvideant; tumquiaimmots funt,nec eas liberior 
auraverberac. Unde fjEpe nonnihil pucrefcunc, & vermiculos parturiunt. Servancurta- 
men diuciu8,fiuncque falubrioresfubftracaarenadura, velglarea, autfabulomafculo. Item 
fipilciculosfbveant, uthorumnatatuaqua commoveatur. 

CoUiges demumfcxco,aquam fbntanam puteali meliorem cenferi , quod in perpecuo j 
motu (it, fua(ponceeterra fcaturiens,ctim putealis non nifi ingenio & opera hominum ex- 1 
trahatur; prohcittamen putealis, cum crebro hauftu exercetur ; fic enimcEqua aquae fiic- 
cedit, & quodammodo fiuit. 

llnum adhuccontrovertifolet,numaqua fontanabonitatefuperetfluviaIem?Adferam 
utriusque partisrationes : decifionemledtori relinquo, & quidem, qux fbncanas commen- 
denc, (unc,quodnon craffefcant exhalationibus, utfluviales ; Secundo, non immifceantur 
difllimilium aquarum concurfu. Tertib quod non tot herbarum &c ftirpium, quarum fuc- 
co inficiantur, radices lavent. Quarco , quod injedtas fbrdes non devehant, in qux omnia 
incommodafluvialisaquaincidit. His non obitantibus, funt tamenaliqua,qLix fiuviatilem 
aquam , tefte Columella &: Avicenna , lalubritacicorporum accommodacinimam faciunt: 
nam primo,motusille &agitatio non parum confertad cruditatem caftigandam : facit e- 
Him, ut crudi humorisparticuls faltem aliqua exparte excenuentur. Secundo , cum Soli" 

flumina 



Philolophico-Poiitica. 201 

flumina exponantiir , certe nec rantam vim Solis , ut paludes excipiant ob continuum fiu- 
xum , nec tam parvain , qiix non ("u(Hciat ad modicam laltem aquce coftioiicm. Tcrtio, con- 
ftatdemumexpericntiamultorumrtuminum aquas tontibus prjltare , utTagus inKifpajiia, 
Ganges inFndia, &ChoaspisinPcrli3, cujuslympham, utRipcriusannotavimus, ipfiPcrla- 
rum Rcgcs bil)ere,camque ia longinqua afporure folent. llnde non vidctur ilatui poire, 
quid ablolutc afTercndum fit. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Veritas ex fonte , non a blateronibus haurienda. 

60. . .. 




DEIicatares veritaseft, falo halitu inficitur, Sufurronum, Sc loquaculorum linguis te- 
ritiir, jamcontagium attraxit: quia blaterones peflis funt rei humancc. Currunt per 
fcntinas , feculentosque meatus , aquce fKiviatiles ; f ecum cadavera vehunt , iisdem, qui- 
busmifcencur, (brdibus maculantur. J.ittora lambunt, inlittorefcinficiunt. Adfontem 
vadc, ctiam ubi inquilini lerpences inhofpitant : nec inficitur , ncc inficit. Puritacis ert a- 
mans, 6c claiirate gaudet fbntana , nequea vero abcfl , quod : DttlciMi cx ipjo fonft pctHntHr 
*?*<. Rumulculiinanes commentafunt plcbis ; qucc quia de trivio efl, lacile lutum aquse 
atfundit. ballitur, qui populari aurx aurcs concedit. ^nres oporiet hahere obtttfas-, &heb<. 
tet Ad rumores At<^me fabnltu popnl^res , ne cjHibusvis dtl.itoribMS O-nngatoribus facite prdhcaiur auditMS^ 
^ditMs.^^Mc. Fontem adi , radicem indaga. Purior elucct veritas, ubi nata cft , quam ubj 
pcrpurulcnt.is iinguas contaminata eft. AlexanderSeverusminime acquievic, ni(i juftitia, 
cxcerisquc popali cau(is fuo xvo peritiftimosper virosadminiflratis, At poftquam&ho- 
rum (cnfum audijt, fcnfui propriorum oculorum resiplas fubjccit. Videndum itaque cui 

Cc '— — -■■ nitidrn- 



202 Meteorologia 

UvtftSt fidendum. Nam m fides ntaxfmum eft vincHlum homsamtch , ita credulltatis facilitas peflima. 
Vigeatutinam omniuminmentibus,&:oriaturab orientisImperatoreBafilio FilioLeonire- 
liftus dodtrin^ radius. Ohfiringe te huic laecejfitati^ ut omnia tihi octdis infficienda ejfe ducas, & ni- 
hil injfeUum fr&termittas. Qnemadmodum enim ea , c^u& k te diligenter injfeSa adminislrantur , muU 
tum emolumenti capiunt '. ita 1 c^uiz non injfebla negtetlim frittereuntur ■, in magnam verniciem lahuntur, 
Quamfacil^EudoxiiK pomum jacitur, undetot nafcuntur difcordiae, & mors ipfa pullulat, 
ubifacili aure fufpicionum femina recipiuntur, Non (xviifTbt in CrifpumConflantinus,fi 
duriorem habuifietauditum,nimisad fa:niina: anhelitum moilis. Tempore temporatem- 
peratSapiens, ic mora duce ad fbntem indagat, quod rumor populi fparfit. Trudente dif. 

Sophecl infi^^"^''^ »// melius , aut utilius efl mortaiibus. Cito credere , ei1: molliter cedere , quod fbemi- 

Antiqpna narum eft. A Virtute vir nominatur, quianon quavis aura movetur. Securius propriis, 
quam vicariis oculis videtur. Quod fi tuam ad aurem fama affluit , quod aure audifti , o- 

Cic.de pe- culis rimare. Nervos atque artus Japienti,£ ejfe , fion temere credere , ait Epicharmus apud Cic. 
titione Transfufa ex relatione veritas raro prima conflat puritate : nam vel crefcit, vel minuitur: 

ConfuU. rai"6xquilibriumtenec. . Sincerius propriisoculisjudicatur, quamexaliorum fententiade- 

f^j^ ciditur. Indignum Torquatus Impcrio eum exiflimavit , qui alienis oculis utitur. Nam 

nec Regis purpura otiofa eft ; adhoc eft natus, utquum aliiexfiuvio , ipfe ex fonte hauriat, 

Referunt alii, quod forum loquitur, ipfe per fe intueatur, ut videat , quid credat. Fide, 

_, .. „ &: vide. BabylonicE Rex Apollonium Tliyanceum interrogans , qua ratione regnum fuum 

J 'feliciterftabilire pofllt J audiit: Simultos honoraveris ■, paucis vero credideris. RapinK exponita- 

nimum : quiaures fuas aliorum linguis facil^ relerat. Non tutce funt aprsdageinmx-, qus 

illuftres ex vado tranfpiciunt : facile' decipitur, qui facile audit: Solus ille tutus, quitedus 

eft fingulis, nulli fatis apertUS. Ne cito credideris^ multum cito credereladit, Ovid. 

NoIimtamenteDomitianumefle,cui fufpeda omnia, ut & atergoviderevoluerit. U- 
irumque enim invitio eft , & omnibus credere , & nulli. Ut enim omnibus fidere , ftultum eft-, ita nulli 

Stn.tf. S'fidere inhumamtm, Ludibrium metus eft, cui quodvis didtum umbram facit, Num quis 
deliravit magis Alcibiade V qui : Ego fane , inquit , ne matrifidem haheo : vereor enim-, ne & ipfa 
nigrum calculum , pro albo immittat. Qui nulli fidit , non eft fide dignus. Nec fibi credit, 
qui nemini credit. Medio ergo incede, nec omnibuscrede, nec ftatim : nec nulli ciede, 
nec nunquam; Sed fide, & diflide. Non fis facilis, ncc difficilis : audi omnia , &: ad fon- 
lem vade , & vide, 

QU^STIO VI. 

De Giacie, 

COncIufio prima. Glacies definiri poteft definitione expUcante ejus caufas , quod 
fitaquainftagnis,paludibus, fluminibus, aliisveejusmodi locisfrigore concreta, ex 
admiftioneterrsefiveexhalationis ficcas adglutinantispartesaqua;,itautadhcErefcanc. j 
Ex quo patet, materiam glacieieffe aquam : fbrmam concretionem,qua partes aquse ad- \ 
hserefcant ita , ut nonpollint fiicilefeparari: gluten &: quafi coagulum , propter quod ad- 
hcerent, eftadmiftioterrEe five exhalationes ficcce. Manjfeftum eftenimindudione, quod i 
ficca&humida fint fibiinvicemveluti gluten, utpatetin farinaficca&aquahumida, qusfi , 
mifceantur invicem, adglucinancur in unam maffam confifteutem. Caufa efficiensconcre- . 
tionemaquae eft frigus,quodquia congregat heterogenea , unit, & conftipat aquam cum 
admiftione terras five exhalationibus ficcis, ita tamen , ut ad eam congelationem non Ibla 
frigorisefficientiaconcurrat, fed ipfa admiftio etiam terrena; concretionis,qua£Congelatio- 
nem magnopere juvat , eoquodterra ex fedenfa exliftit,&:craflatiem ultroappetic. Haec • 
autem cerrx admiftioordinarie aquam comicacur,cumnon habemuspurum & iincerum a* ! 
qute clementum. Ratio autem , quod fola vis frigoris ad congelandam aquam non fufficiat, 
quiaalioquin,cumfi:igusexnacurafuainlummo aqute debeacurjucpoceaboaexhibicumcoa- 
nacuralicer, fempergeluconftridta forec, quodpccecer experienciam ex eofalfumiefle depre- 
hendicur : quiaaquaexnacurafuainexcellencigraduhumida eft, acgelacceaquK duricieshu- 
midicaciadverfacur, uduceclariuseft : ergo. Secund6pacecexeo,quodglacies femper re- 
folvi Ible^ in aquam Curbidam. Tercio , quia conftat cxperientia , quod fi centum libris aqu» 
admifceantur triginta librie falnitri, <5c aqua vehementer agitetur, ita ut bene cum falnitro com- 
Ihifcqatur , illa aqua congelafcit etiam in ILjmmis caloribus aftatis , ergo pai tes falnitrales ficcx 
funt coagulumaquje, ergo etiam alia; exhalationes ficcce. Accedit, quodad concretionem 
femper aliquid caloris recjuiratur , doeente Ariftotele^. hujus operis cap. f. quare cum aquain 
fuo ftatufumm<} frigida fit, nequibicex fe concreca elfe. 

lilnc 



PJiilofophico-PoIitica. 205 

Hinc colligitur, gTaciem eircnciaiii(.rabaqu;iminimedifrerre, cum fittnntumacciden- 
talis mutatio, alioi.]uiii cci.im diccndum toiet, plumbum licjuatum non clic plunibum, nec 
vinum congeiatum vinum; igicur li Ipccieslacramcntales congelarentur , lijbquibus eRlun- 
guis Chridi, lub illis ellc delinei ct. Superledeo camtn hic Dilj utaiioni , utruni vinum con- 
gelatum conlccrariponit; utrimi.]ue enimlijntrationcs Tiieologisdilcuticnda.'. Nobisccr- 
to congelatio accidentalis eft , cuni lciliccc tam cito , & tam t.icilc a^jua ilij pi iliino (tatui rcllU 
cuacur. 

Conclufio (ecunda. Glacies eft aqua condeniata , & nonrarefada-ut quidam volunc 
Recentiores. VideSchottum Mag. nat. parc. ?. lib. f. fync. 5. Eroc. f. Hameliumiib, i.de corp- 
afFi?d. C.4. Racioefti. quia lenlibiliterglacicsvidctur denlioraqua. 2.P.itccidemcxduri- 
tie,quxlblec comitari dcnlitatem: nec argumcnca in contraiium concludunt, i.enim licec 
aqua conglaciaca occupetmajus Ipatium, hoc oriturcumex eo, quiainglaciedancuipiurcs 
fenlibiles cavicaces plenx aerc, qu.r non func in aqua ;cum quia diim aqua concrefcit, comini- 
lcencurcumilJaplurespartesterrcLC «?>:acrex: exqu.imiftionc oritur,utgIacics relolvaturin 
aquam valdecurbidam. Liceccrgo lingulxpartcsoccupencminusfpacium, acqueadeocon- 
denlcncur, camencoca fimulmolcs glaciciconcrcli:enscx parcibusaqux,acris,ccrrx&c. oc- 
cupac majus Ipacium. 2. Necobilat,quodglacics dacaparicacemolisleviorlitin ipccic, qu..in 
aqua,cuiinnacac, hoc enimnonoticurcx raric.ite, ledquiaacr aliique halitus incercipiuntur 
inglacie, undcbullcein eatam fiequentes, qux levioremaqu.itaciunt. 

Colliges, minui etiamliquorem cum gelalcit, namnon eademlbluti quancitas inveni- 
tur,coaduenim compreinoncquc uliquccpartcs tenuiorcs ev.iporanc. 

Concluiio certia. Non Iblum conliflcntes, led Sc tiuentcs, imo &■ marinxaqux qui- 
busdamin locisgelu contrahuntur. Ratioprinv.v(Sc liicunda; pattisputet hycinuiii tenipe- 
ilatisexperimento. llnde illudPoeta' lib.3. Georg. 

Undacpjam tergo ferratos ftijiiiiet orbes, 

PuppioitS illa prnts patulis^ nv.nc bojhitaplauflrisy 

Aeraqtie clijjiliitut vulgo, vejiesq; rigejciint 

hidut£ ; ca;ciiintq'-,JecHribus huwicia viva. 
lllud tamen mirabile, quod D. Sibaldus in prodr. Nat. Hift. Scocice part. I lib. i. c. 9. narr^t, la- 
cum ellc in Scocia in loco Strathcrrik didoicujus aqua nunquam totacongclafcit in vchemen- 
lifrimisetiam irigorismenfibus usque adFebruarium; verumpoft illud tempus unius noclis 
gelu totamlacus lijperticiem glacieoperiet. Quod li per duas nodes duravent gelu , gla- 
ciem etiiciecnon modicd cralfam. Hujus camcn racionemtacile colligcscxpaulo anccdi- 
dis, dum oftendimus, (blumfiigus eciam incenlillimum nonlufiicere. 

Circa cerciamConclulionis parcem lunc nonnulli, qui.aiunt,quamvismare alicubi ge- 
lu conftringi perhibeatur ; rc tamen vera non mareipfumingelu cogi , fcd advcnas aquai 
pluviarum&paludum, quceinmareinfiuunt, &:inco,quia leviores,innatanc. llndc quia 
cxtima fijperficies maris congelaliric, mare gelu coadum videtur. Sed ccntra cft i.quod 
fi tam veterum , quam recentium Audorum (cripta attendamus , plerique affirmant , mare da- 
ncongelatum, fiveglaciatumoceanum:aucrnortuummare,ucalii volunt,quodaThyleIn(ij. 
ia unius diei navigationeadAquilonem invcniri tcflaturBedainlib. den.Tturarerum cap.9. 
Olaus Magn. lib. 11. derebus feptentrionalibus cap. 30. edam tradit : Mare Gothicum licintcr. 
dumcongelari,utnaves in eoimmotxmaneanc. llnde nautx fxpeinmaxima difcrimina, 
veniuntdum navibuspluribusmcnlibusadlliidisomni commeatu exuuntur, t$cur(orumin- 
curfibus exponuntur. Quod fimiliterinaliisetiampartibusOceanipoloardicovicinisnon- 
nunquam accidere narrant. Ad tantam vero & tam immenfam congelationem haud [o\x a- 
qua; dulces, qux inhaecmateriadclabuncur^futiicient. 2 ratio etiam partis oppolita;, qu.ri 
naturaexhalacionumdelijmitur, haudilludevincit, non poireaquam marinam polis lijhje- 
ftani glacie rigcre, vel perpetuo vel laltem hycmali tcmporc,cum ab iis plagis longius (ol diRet. 
Necenimillicmariscxhalationes concretioneminhibere potcrunt;quiaaucinhibcrentpro- 
ptercalorem, autpropteradmixtionemterrx';nonproptercalorem,cum isilliuscoeli Irigiti- 
date perimi qucat ; non ob terrx admixtionem , quia ha:c non modo non impedic, led &; juvati 
ut luperiusoitenium. 

CoUiges •, corpora fer^ omnia, in quibus aqueus humor dominatur , congclari , & in gla- 
ciemconvercipoHunc: tluidavcro,quorum paiccsauc fijnc cenuiores^&abKthereafijbflan- 
lianimiumagitutat, ut(piricusvini,aucramoliores,&alicE aliis impliciticc,velutolea pene o- 
mniainglaciemproprienonabeunt;licutnccliquores,quorum parcesfimcgraviorcs&nimi- 
um agitatx , ut ipiritus (alium , & hydrargyrus. Nota vit etiam Bartholinus dc niv. c.8. (iJctos, 
quo nobiliores & f ortiores , eo difticilius tritiore conftringi, 

Cc2 Colliges 



204 Meteorologia 

Colliges fecundo. Aquam falfam ob cralTitiem &■ pinguedinem tanto inglaciem dif- 
ficilius, quanto dulcisoblevitatem facilius convertitur; unde quod glacies maris dulcis fit, 
ratio eft , inquit Kircherus lib, 5. Mund. fubt. cap. 4. quod aqua (aKior condenfatafrieore, gra- 
vitatefua fubfidat, dulcisvero exuta falfedine&pluviis, nivibusqueconcinuoaufta, utile- 
vitatefua graviori fupernatat , ita circumfito gelu facile conftringitur. 

Colliges tertio. Oleumaliquomodo gelu conftridum graviLisredditur,adc6 utin o- 
leo noninfirigidato moxde(cendat,utannotavitCabeus inMeteoris,eo quod Ipiritus plures 
laxati abierint, quilevitatem conferebant; innon conftridovero fpiritus retineantur. 

Qusres primo. Cur aqua vafi infujla, &:hyemaliIrigore congela:aillud in partes dif- 
fringatj Re(pondeo,rationem effe, quodprius(uperficiesaqux,quamqua;infundoeft,ge- 
lu conftringatur,utpotefrigori ambientimagis expofita; glaciata vero fuperficie etiam interi- 
orpars aquee condenfari, ftringique adeoque & minus (patium occupare incipic , quia vero 
aerdurafuperficieimpediente (uccedere non poteft, vasmetuvacuidifrumpitur. Tantave- 
rohxcviseft,utetiamfoIidi(Iimaqu£Eque corpora valeat diffringere. lca obfervatum non 
femel fuit, tubos ferreos fclopetorumaquaimpletos&diligentifume occlulbs , ciamgelido 
aerefuiffentexpofiti, cum impetu difi-uptos effe. 

Quaeres fecundo. Cur aqua calida fiigori expofita citiias 6c firmiiis glacie obduretur * 
Re(pondeo,rationemefre,quiacalidaaquararior (Sc tenuior eft, rariora vero magis penetraC 
frigus, undeiSc citius gelu conftringit,experientia hujusreiedodtiCynamoIgi (populuseft 
Indicus hirto &c villofo corpore deformis ) qui afperrima hyeme inituri prtciium cum Tartaris, 
aquacalida feperfundunt, acin pulverulento (olo volutant, ut (ic pulvis aqua mixtus fuper 
cute congeletur, loricaglaciali corpus contra telamuniant, 6c fagittarum idus eludant. Ita 
Icribit Vincentius Bellovacenfis hift. lib. 52. c. 11. 

Qusres tertio. Cur firigoris viquxdam corrumpantur. Re(pondeo,inde id probabili- 
ter contingere, quod friguspartiumtexturam,ac ordinemita immutet, utvixreftituipoflic, 
dum fcilicet aquofie partes dilatantur, fibrte, 6c fblidioresparticulccdifiumpi folenc. Sicin 
ftigidiflimis regionibus, utRufTia^IsIandia , Norvvegia, ubi frigusriget acrius, fipeaures, 
&:nares,aliKque partesvi frigoris corrumpuntur , necaliud malomagisopportunumreme- 
dium , quam fi partes illse IxCx frigida aqua perfufte nive in calidiore loco obducuntur: 
tunc enimfenfimmeatibusapertisfanguis &:(piritusinpartes illas depravacas denuo illabun- 
tur, 

Quceres quarto. Cur frigusinquibusdamlocis etiam a polisremotioribuslonge acrius 
eft,quaminiis, qujefunt polis ipfis viciniora. Ceufrigus inUkraniaPoioniajProvincia eft 
acerrimum, cum tameneadem fere fitejus tatitudo^quteinNormania. Sic etiam inregia 
Sinarumcivitate ad 42. graduslatit. fita , quaHs etiam eft Roma; , ingeus iiuvius in Novem- 
bri intra unum pccnediem fi-igore concrefcit , & congelatur , nec glacies (blvitur nifi poft 
quatuor menfes exattos. Refpondeo,cau(amhujusacriorumhaIituum potiusinunoIocQ» 
quam inalio erumpentium certs permiftioniefreadfcribendum. 

Quieres quinto: Num & brutaanimantia glacieifirmicatem fuo modo difcernere poC 
fint? Refpondeoaffirmative,incujus rei teftimonitjmmirum quidrefertDigbEeuscraft.i.dfl 
nat.corp.36. Rufticos inThraciaita cognofcere, num fiuviorum hyemecongelatorumgla- 
cies fat firmafit, utgradientium onus (ijftineat, obfervandofcilicetiUtrum vulpes audadter 
fupereamincedant; vel poft admotas glaciei aures(exploraturK fcilicet, numfubterlaben. 
tis aquxfonum perciperepoftint) revertantur. Coeterum ob(ervatum cft, glaciem puram, 
qus eft craffa, duosdigitos hominem fuftinere^quastres, cquitemarmatum; quxpalmuin 
cumdimidio, curmas; qua; quatuorpalmasinduruit, integrum exercitum ferre. 



J P T E A/ T> I X, 



pRim6. Ad artificialem congelationem in liquoribus procurandam certo compertum eft, 
■*■ plurimum juvare glaciem aut nivemcumfaleprtefertimmarino, velcum nitro,veIetiam 
cumvitriolo (aleque ammoniaco commixtam. Quin & faccharum ipfiim cum nivecon- 
iunftum , aut fpiritusvini, autoleum vitrioli, falesque penc omnesacidi, ut docet Du Ha- 
mellib. i.decorp.afFed. c. f.eundemeflTeftum pra;ftant. Defcartes verohuncmodumprae- 
fcribit: SifalKquali copiarnivis, autglaciei conclulk mixtuscirca v.as aliquodaqua dulcire- 
pletum difponatur ; fimul ac humore fal diftblvitur, mixtum hoc frigore denfatum iogla- 
ciem coit, 

a.Ex 



Philofophico-Politica. 205 

2. Exurtica in cinerem redada, (i lixiviuin conficiatur, ac temporefrigidonodturno 
agri exponatur, donec glacialem cuccm concrahat, inipla glacie , quod mirumeft, coca&: 
pertectaurcica: ftgura apparebit, eofibrarum dudu,&:fbliorumlaciniolbrum ferracura,Quae 
inveris deprchendicur. Quod li microfcopio cota urcics figurainfpiciatur,ex minimisltel- 
lulis concreviffe videbicur, 

;, Mirabile eciam ell , quod de glacie ad littora Islandice narrat Ditmarus Bilke aqud Ca- 
merarium inhorfubcilicent.j.p. f6. nempe ad initium Julii propeHecIam moncem ignivo- 
mum adlictoralslandix ingentcm copiamglaciei denodeadvolvi,acper confequences cres 
menlesappulfu&effiuxu continuoallabi. Quod (i verb parciculaaliqua hujusglacieilinceo 
involvacur , & in cilta reponatur : camdiu dura 6c congelaca permanebit,quamdiu reliqua 
glacies ad lictora appuKa, ubi hcec dilabicur, etiam parcicula glaciei in cifta recondica mox 
dilparebit nuUo humoris (igno relidto. 

4. De hirundinibusrigefcencibus per hyemem fcribit Kircherus in mundo fubterr.l. g. 
fec.4. c.i.ha:cverba:EasinPolonia, dumhybernotemporefedtagl3cie,pifcatores retiaadpi- 
fcandum fundo commiccunt, haud infrequentcrunacum pifcibus convolutas in globum e- 
duci,miraquadaminduflria icaunguibus innexas,ut vix ab invicem feparari queant ; qux 
fopita:, 6c veluti lemimortuK, ubi hypocauftis illata-, ex paulatim velut ex alto fopore vi- 
giles, femovere, paulopoft quoque volatum attentare feruntur: omnestamen , antea n^ 
tura iis conftitutum tempus extradx , vitam non continuant, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Violata foederis fides ruptura eft boni publici 




Cc } 



Duarum 



D' 



206 Meteorologia 

.llamm manuum flipulato jundlarum u^u , Calimirus Palatinus tibi imprimat fanaum 
1 illud inter homines iidei facramentum : Conflanter , & fmcere. Glaciem vides ex fluido 
elemento in murum conftriaam , dixcrim illam riparum efle unionem , qua por- 
tusportui manum porrigit, fidem ad promittit j at num conftanter &: (incere 'i GravilTimis 
oneribus dorfum rubllernit ; quas infidum elementum veduras proliibet , ipfa in fe fufcipiens, 
fmeponconis gabello fuftinet; pontium deterendorum vicesfubiens, At num conftanter, 
& fincere? Calidiorem auftrum expedla, fub onere refolvetur , littorum fbedus rumpitur, 
inaquam &aeremhyema]evinculum evanefcit: damnum duplicat, nam ruptura rupturam 
facit. Glaciale vinculum refcifllim lignei Pontcnis fbedus difiumpit, qua manum littus litto- 
ridedit,amicitiamdiftblvic, commercia toUit. Commercium animorumtbeduscftregno- 
rum , fide humana firmatum. Longo arenavum tradu dilTita: Provincix in unum coeunt, 
armaarmis, commercia commerciis, maribu^ maria , cordibus corda junguntur. Ferreis 
pefiulis novusveterimundo Ibciatur, diflepta maribusregna totmuris, quotfbederibusco- 
pulantur. Vicinorum fbcietas portus eft : ad quem conf ugere liceat ; ut domefticis agicata 
fluftibusReip. ArgOnavis, velperegrinis exercitaAquilonibus, hac Ibciali manu firmttur. 
Verum confianter &; lincere rctinendum eft vinculum. Solviftifoedus ^ glaciem rupifti, 
Rupta fidesrumpet communis boni jugem alfluxum: nam 

Fallere fallentem , fraudemq', repellere fraiide 
i. 7«//4« Exemploq; licet litdere qitemq; fno. 

i^.ojjerrit £)gfg,-i[u,.^YiQ;oria,quipriorfidcmdeferit; nam ipfequofirmiorftabat,pedeexcefIit. Invio- 

/*" ir I ^^^^ ''^- ^^^^ fides, turpe eflParthorum moie , fidem didiscjue ^romljjisq.^ addere ntillam^mjiqiian' 

' '^' tnm expedit, Fidem Jovis Capitolio vici/^am Jiatuebant Romani : Illa enim velut alcerum quod- 

' n.' ' dam Numen ac certijftmum hnmam faltttis plgnus colenda efl. Ec ftabant hac petra Romani .: illis 

J.. ', enimy?<»?>w*z/a?^fr«w ?'f/;^/o erat, fumma fidei. Tokrant tum maxime inopiam t obfdiumq^ apad 

, '„' foedera Legiufies t nec terrore aut promijfis demoventur. Metito cenlbria quadam leveritate Ca- 

J-l)i^ rolusV. vereRomanalaureadignus, Helvetios reprehendit , quia antiqui fbederis Germa- 

.^' ^'^ nos inter illosque padtum turpi Iciflijra violarunt» Foedera regnorum funt fi; mamenta, 

r/*%^* QtiodunaaGnpoteft manus, ducc confervant. Neque alterutra, fedbinis orbemAt'as(u- 

"^' * ' ftentavit. PIusquamGordionodofirmatavigeant pada : prius omnia , qu.nm interPrinci- 

^ * , pes fbedusrefcindatur.LugetetiamnumOtcomannaPorcaPontemadutqueTrajanumChri- 

,ff' ' ' f1;iana defluxifle arma,CoronatamqueAquiiamfuas eoalasprotendifle. Violatofub annum 

'^ ',. ' , * 1683- Pacis, fideique vinculo ruptum lortunce filum adfcribunt. LuxitocolimHungaria 

'"' ■'■ Corona fanguineam cladem, quia refcidit datx fideireligionem. Bonfinium audi: Amu- 

^r,^'r, rates,cum fuosinpugnaVarnenfiablIIadislaoRegcHungarias(quivioIacofccderepriorbel- 

^oripn. j^^^ fecerat) fLigari confpicaretur , adexpugnandafideipiacula,ad ulcifcendamChriliianc- 

\:f'^' rum perfidiam , ad vindicandum jus relciflxPacis , depromtum e linu Codicem initi foede- 

' '^'j risexplicat, intentisqueincoilum oculis : Hax funt, inquit, JESII Chrifte, fbedera , quas 

^''n ^ Chriftianitui mecum percufTere ; perNumen cuum fanftc jurarunc, datamque fub nomine 

*''J * '^* tuo fidemviolarunt, perfidd fuumDeum abnegarunt. NuncChrifte,fiDeuses (utajunt) 

tuas mcasque hic injurias ulcifcere, &: violatce fidei poenas oftende. Vix ha:c dixerat , qui uU 

timum in le impetum exfpedabat ; a cxdead prasdam Hungari animos converterant, tnndem 

trucidato llladislao Rege, Hungari in fugam conjcfti, nobilem vifl:oriamAmur<atireIique- 

runt. Nihil magis cfl ■) cjHod deccat Principem ■) cjmm Ht verbis fuis fidem praffct. Majorregiisver- 

bis fides ineffedebet^quamjuramentisaliorum. Abfita femeJ landtislicura, namfanftaeft 

Regum fides. Quidquid loquunturoraculumeft,quodvis verbum pondushabet. Turpis 

Blafphemia cft dicere: infbederibus illos efTe deteriorcs, quifoedera lervant. Alberti Bei- 

garumDucis faftum imitare, ArmiftitiocumOftendanisftantis,pIano pedePrcelidiumlaxa- 

tum erat : Maneat illisOftenda , ait, mihimea fides vilis nonefl, 

QUyESTIO VII. 

jD^ a^uij calidis ^ '^T h^rmis» 

COnclufio prima. Licet aqua fuopte ingenio frigida fit , in multistam-en locis per oc- 
culcos meatuscalidaexcurrit &:fcatunt. Conftat hoc ab indutlione muitorum loco- 
rum, quicalidarum aquarum fcaturigine,&thermisgaudent. Sicinlslandia fbnseft 
calidusnonprocuIabHecIamonte: InBritanniainterIIc.aIim6cVentam;inGaIIiaAquitani- 
ca,inTarbelIis, inSequanis ad oppidumGeberfuilerem. In Italia intcrApenninum &:Pa- 
dum. In Cfermania f ontes Mattiaci ab antiquis nominati : inter Martianam fy Ivara & Rhenum; 

ia 



Philofophico-Politica. 207 

indicioneWlrtenbergenfi non long^ ab oppidoPhorcena : ad Venetam lacum infubiirbio 
Uberlingo. InPannoniainteriori adBudam, ubi thermxaliqutcitalervent, uc niTi retirige- 
rencur,b:iineo lincinuciles, cum in eas miniim cvum non (egnius , quam ad iuculcncum ignem 
coquacur. Kicjm contingit in Bajano finu, &: ad Carunam collcm Caria: , 6c in Judaca non 
longeabAsphalticelacu. Ex quo genere c(t eciam aqua tbntis cujusdam incer Marcianam 
fylvam &c Rhenum , ubi injecta animaiia glabra redduntur. PutcolisTyrrhencrum oppido 
aqua tamfcrvens, uteciamplumbum liquefaciac, cefte Ctcfio. Agricola etiamcommemo- 
ratde fluvio Atthamas diclo , qui decrefcencc luna adeo incalelcit, uc ligna libi admota intiam- 
met. P, CorncliusHazarcin liJisAnnal. parc. 6.Japon. c. ii. meminic fulphurea; paludis in 
regione llgendicla, ubi aqua adeo penecrabili culoris vircucevigcc , uc carncm ab oflibus 
brevi (S(:f;icile exfolvat, camtccro vcro Sc violenco toccore imbucam concineac, uc pecudes 
propiiis accedences concinuo cxanimecquiniplaseciamavesillicprcccervolantesinterimac. 
£x oppohtovero mire lalubresSclenuntinasaquascalidasexindufiriadelciibicP. Kircherus 
inMuod. rubcerr.lib.f.fed.j.c.i.iD.g. Incer ciceraschermas cclcbres flinc illa', qujeinSele- 
nuncinx urbis (inSicilia) reliqiiiis, hodieSejacavocatur, producunturvarietateadmirabili, 
fiquidem in medio alciflimi moncis, S. Colocero dicati, varii hinc inde (pecuum labyrinthi oc- 
turrunc , quorum alii redis , cransverfis alii cuniculis paccnc ; alii in imum cena: Taitarum 
profijndiffimavoragine porricuncur. Ancrum incer cceceroseflvaftum,incujusmcdiopu- 
leus protundicacis immenfx & vifii horridus, hiccalencibus hinc indepluribus (catetvenis, 
qua; exdiverfarumcavernarumcanalibusrclabuntur, acvaporcs fimulemittic, quiadfiipre- 
mamancriconcamerationemfakibres excitant intrantibus iLidationem. Sunc in hoc ancro 
fyphones, five arcis, fivcnacurxinduflriafadi calidisrefercivaporibus, ad quos, qui capiiis 
iiicemperie,auriumtinnitu, acfurditate laborant, auribus applicatisexiguo tempore ab in- 
firmitacibus liberancur ; nervis quoque corroborandis profunc ; unde inligni intinnorum illuc 
magno nurpero conHuencium emolumencovilicancur. Inplanicieiiujus moncis, aliamox; 
exurgunt Thermarum gener» , &: inter cieteras aqualimpidiflima mirseadlaxandumalvum 
virtutib. Ita ille. 

Quaflio nunc verfatur, quonam modoifliusmodi aquK caloremadrcircantyAriftote- 
les afulmineprovenireputavit;at contraefl, quodfulminis vis fit peftiiera , quisquis enim 
vinum atcactum biberic , auc exanimis,aucamcTisredditur, aqucevero ca!ida:communiter, 
utexpcrientia docet, fiilubres (iant. Accedic, quod multaloca fint, quae nunquam fulmi- 
num idum perrenferunt; nunquam enimquinque pedibusaltius detcendit. Aliiexiflimant, 
ventuminterr.v vilcera impulfijm, 61: verberatum caletieri, atque in fubterrancas aquas in- 
cumbcntem Itiumillis caloicm communicare. Verumconcra c(t i.quia, cum ventus,ubi 
aquxviam, qua erumpanc, invenere,confeflim evolec, liquidem tenuior ik (ubtilior elt, 
quamaqua; (equerctur, non pofTe aquas fubterraucas diu calorem fervare, ejus caufa eva- 
ncfcente. Secundo, quia ventus nontancum inicciccaloris, uc coaqua; poflinc cfFerve(c:e- 
re. Sennerci (encencia eft, caloreminduciaduabu^aquis nacurafuatrigidis, lcdinconcur- 
fu ob fpirituum rcpugnantiam incalefcentibus, Simile quid obiervatur in oleo tartari, <Sc fpi- 
ritu vicrioli, idemaqucetbrcis, drcartari, butyri, antimonii, & fpiritLisnitrimiftura, quceli- 
cetadtaftumfrigida , fi tamen mifceantur, incalcfcunt , «Sc quidcm ita, ucfi repenc^aqua; 
fbrci, in qua tcrrum folutum efl, oleumtartari infundatur, non folum hoc ebulliac , fcd &; 
ttammam concipiat. Placuit aliis, aquasterne inclufas radio Solisca]eficri,feda verohoc 
alienum efl,cumquia Solnon tantam ad calefaciendum vim obcinec , uc eciamin cavcrna- 
rum altitudinem ad lacences aquas cam intenfi caloris effectu pcr vadat ; cum quia (equerecur, 
abfccdence perhycmcmSoIe, ejusmodi fcaturiginesminus calidas ell"e,quaina:ftate,quocl 
ncgat cxperientia. Demum calci fijbterranece calorem aquce adfcripfit Democritus, fed i' 
giiarusaquam e calce noncaletieri, nifi priusigne fic excocta. Quarefic 

Conclulio fecunda. Aquas finuterrxconditas calefieri tum a caloreterrce nativo C\- 
vcexhalationibus <5c fpiritibus calidis ; tumab ignibus fubterrantis,perquos aquarumtrans- 
curfijs e(t, tuuictiamamateriaprxcalida. Racio e(l, quia conflaccerias,inquibus iidetiu- 
xusvifuntur,abundareignisfomite,ut(ulphure& bituroine, dcinterius aeflu;ire,autinarde- 
fcere, llnde &c aliquibus inlocisaquas calLdas cructantibus cali maceria exhaufla chcrmarum 
aqux*refrixerunc. Neclaneullomodotocoanniccmporecancaaquarum vis calorem (crva-i 
rct, nifi CLimabhifce caulismutuarent. Quare vaJde probabile efl , aquas calidas ac ther- 
niasa prcedidiscaufisnon fecusacabigne fuppofitocacabosincalefcere. DeclaraturresuU 
terius cxcmplo: aquafalfaargillxmifceatur,hatqueexargilla vel limoglobus, qui intus ex- 
cavetur, oriticioque iterum argilla obftrufto ei tiflula anguftaindatur , globusquc igni ad- 
moveatur ; tiflula ab igne averfa ; hic ubi incalucrit , per fiflulam aqua calida ex ca cflRuic. Non 
improbabiliseciammoduseft, quemHonoratus Fabcrobfervat^ quciTwdmodumenimaqu^ 

irigida 



20§ Meteorologia 

fiigida? inquit, reuvinum fiigidum, quod bibimus , incalefcitiper talem fcilicet pcrcola- 
tionem (eutilu-acioncm, qirxfit in noftrocorpore: ita prorfus fieripotcfl:, ut aqua multau- 
ligine conftans , itapcrcolecur per meatus<5cporos terr;uum&:rupium,utindemultumliu- 
moris lecernatur, undcpartibusignis colledisaqLja illacaiiilaevadat. Hinc aliquandoac- 
cidit, ut idem locus calida&: frigida katuriat j in hoc claridimam analogiam hiabcshumo- 
rumcorporisanimati, acillorum, quiincorporeterra: fluunc; analogiametiamhabesinfbe- 
no humidocumulacim congefto, quod incalcfcit. 

Conclufio tertia. Hujusmodiaqua:calida:&;therma;pIerumqueadmodum falutifera: 
funt, acpricfertim ad depellendos morbos trigorisnoxacontraftos, lingulari naturse benefi- 
cio compiirativ; quippe fulphurata nervis utilisefl, aluminataparalyfi, (imiiiquemorboafFe- 
dtisbituminata, &:nitrofa purgationibus. Notandum tamen, aquash.is non tam a calore, 
quamamincralihalitu&admixtis illis corpulculise foflili vena eduftis liiam derivare virtu- 
lem: ha;c enim humoris vehiculo, caloris beneficiolaxant poros, oppilationes, & obflru- 
ftionesdiicutiunt, (Scprimcevamarteriis habilitatem , liberumque mulculis ufum reftituunt, . 
Neque enim univerlim medicina; argumentum eft calor in aqua, ut patec in Egefta Siciliae, La^ 
rilfa, Troade, Magnefia, Melo, (ScLipara , utirefisrtPlinius lib.^i.cap.z.&^. Notandum 
fecundo^quod&Iongior & frequentior balnci ufus vires Sc robur imminuat, dum enim 
calor poros.aperit, copiofiorlecorpori aqua infinuat. 

Conclulio quarta. Salubritasthermarum interdum etiam variat! Solisenimcaiorex- 
ftateperfufte, attenuatJcque (untoptims, utpote magispurificata; ; Hyeme verofunt pefH- 
ma:, graviores enivn Sc cralTioreshalitibus fubterraneis confpurcatie evadunt. Mutationes 
hasaquarum fieri varia docentexempla. Sic balneum de aquis in agro I ifano graves inferc 
potoribus noxas, fi illo promifcue utuntur. llnde pra;videre hunc cffcQum folent incolae. 
namciimaquammenfe Marcio, Aprili, autMajo luteo tingi colorc , turbidamque fieri cer- 
nunt,pernicio(amfbrepra:f3giunt. Sicetiam AleardusVeronenfis Mcdicus, qui debalneis 
Calderianis lcriplit, ApponitanamaquamquandoquelethalemefTedicit, exemplocujusdam 
nobilisGaleatii, qui cxpotu illius cum gcncro, C-c aliquot tamulis obiir. Similiteracidula; 
Aliati'X'aliquandotamacrcsfunt, utdy(enteriamcommoveant,nonnunqu3mefta:tx,&;pri- 
ftinovigorcprivatiB. Caufa vero harummutationumpractcr diftaetiameftpluviola, nebu- 
lofa, caliginof3,auftrina , &: peftilens cceliconftitutio, a:ftus nimius, inundationes , & tcr- 
racmotus. 

Quceres primo. Curfi quisfitiensinbalneumdefcendat, etfi non bibat , fitini tamen 
amittat? Re(pondeo,rationemeffe, quodaquaperporos ilibingrefta frigidi &humidi appe- 
titum fedet. 

Quccres fecundo: Qualesthermae fintCarolinae inBohemia, &Badcnfes inAuftria, & 
quibus morbis medeantur ^ Refpondco , Thermas Carolinas efle lulphurco aluminofis, & 
curareglandulas, ftrumas , (chiaticam, paralylin & fimiles morbos; Badcnfes vero cfte ful- 
phurco- nitro aluminolas, & frigidis mederi morbis. 

Qua;res tertio : Quomodo univerfim therma: quoad virtutem dignofci poflTnt? Refpon- 
deoT. Sithcrmu: luntaqutedulcis frigida:, condenlant, digeftionem confortant, corpus re- 
iiigcraiiL, &conftipant ; pro(unt juvenibus& carnofis contra morbos calidns & ficcos, i-, 
temque profiuvia,articuIorum dolores, &podagram, Nocent vero hominibus frigidis & 
humidis. Secundo : Si thermK funt aqutc dulcis calidx, emolliuht, & humedtant corpus 
& mcmbra, humores liquant, &evacuant, fbmnumconciliant,carnem & cutcm nnmdifi- 
cant, aIviobftrudtioni,C3pitisdoIori, caloriinterno, pulmonisvitiismedentur. Tertio,Si 
thermxaqua: mineralislaUa; fint, exficcant, &frigidasachumidasintemperies curant , me- 
denturHydropicis, frigidis nervorum doloribus ; Valent adverfi.iscalcuium , fplenis duri- 
tiem. Quarto : Sinitrofa:,mediocriteraftringunt,& valenter abftergunt. Quinto : Si a- 
luminofiE,exficcant valde, calefaciunt, multum adftringunt & corroborant, valent adver- 
fusomncsmorboshumitlos&frigidos. Sexto: Sifulphures, calefaciunt, ficcantvehemen- 
ter, refolvunt,aperiunt, attrahunt, conflimunt , & attenuant. Scptimo : Si bituminofcci 
enixe calefaciunt, & prolixemolliunt. }?. Sigypfeas , inirigidant, exliccant , conglutinant, 
oppilant, profuntcaIidis& humidismorbis. 

Ex quibus colliges, quodefFedtus aquarum CiUfacimium potilTimi fint rarefa£tio , fu- 
fio, digeftio, &attenuatio; FrigefacientiHm repletio& diftcnfio ; 5rVc»i«f/«/w adflridtio , &con. 
dcnikuo; Humec}a»tiKm mollitio&lenitio. 

Qusres quarto, quomodo dignolcantur aquarum mixtura?. Refpondeo, vel per corre- 
£tionemad tertixpartisconfumptionem, &rc(idua: aquxadhibitopanno craftiori filcracio- 
nem, vcl pcrevaporationem, veldiftillationcmadhibirouna vale refrigeratorio ; dcindefe- 
damentumextradtum, & exficcacumexamin'jtur hoc modo : exponatur fcdimentum fupra 

ubu- 



Philofophico-Politica 209 

tabulatn ferream politiflTmam iene candentem : quod (i deinde a^-jis fueritcommixtacalx, 
marmor&gypfumvidebuntur ilta in candenti lamina non comburi, lei.i. ooftquam alia tu6- 

rintcombu(l3,remanebuntillacoloremukoacantecandidioriti.ilgentia,hacwmendilVcren- 
tia: quod (igyplumaderit, idftatimcandididimumhct ; calx vcro (Stmarmor ad csnidorcm 
maniteftandumnonnullam moramrequirent; (i lulphurimmixtumad(k,idftatim(blitaodo. 
ris graveolentia (e prodet; fi vero fald: nitrum ; illa dum comburuntur , in candenti tabula 
fcintillabunt, ita tamen, ut (al cum crepitu, nitrumfinecrepitu. Si ccruflaadfitinintentain 
vercctur rubedinem, atqueadeo plumbi inexiftentis apcrtum (ignum erit ; li denique alu- 
men adfit ; id liquefaftum laftei prorfus coloris (igna poft (erclinquet. 

Qua-res quinto , cur thermce magis no£tu caleant i Relpondeo , ratloncm e(fe , eo quod 
vaporcs cxterno noclurno af ris trigore coerceantur , & ita diutius calorem tueantur. Ilkid 
mirabile, quod dethermis quibusdamGermanrs (cribitur, easve(5ligali impofito exaruilfe, 
utzcdizur Cjmfr^riMs horis fubcif, cent,2. c.69. Simile quid in ConchisacciditSeufa: ; cum e- 
nimharum coUedioniveftigalis genus quoddammipofitum ti^ict-t evanueraat , rediere ve- 
rohocrurfum ablato. Jacob. Meier. inAnnal. Flandrix. 

Colliges primo exCornelioCeKb lib.i. c^. balneojuft6 amplius xftuante, fi quis fri- 
gidam , aut acetum inore fervet, tolerabiliorem ei reddi a:ftum. Si vero balneans aquam 
moveat, caloris (enfum augebit, aqua 6nim corpore calidiov, huic adjacens aliquid retrige- 
ratur'! permotum vero novacontinuo fuccedens, novis viribus corpus calefacit. 

Colliges (ecundo: Si quandoqueapudHiftoricoslegatur, fbntcs arfifi"e, utrefertur de 
fontibusHepheftiis, nonaquasardere, (edmateriamaquismixtamignemin fefovere,quem 
exftinguere non valent undte, quia fpi(Iicudinemmateria.',ignem recipientis,penetrarene- 
qucunt. Sic camphoradiperaquam fparlaquoviscandelceardentisigneinflamrnaiipoteric 
Sic «Scardetvinumiublimatumobfpiritusigneos calidiflimos. 

CONCLUSIO POLITICA. 

Aerarium divitum levamen fit pauperum. 

MlInificaNaturaparens noncontenta benevalcntibus propinare frigidam, nifi &c male- 
habentibus prxparrilTet calidam. Miferis esl ifl* levamen. Referat ceu intiinacharita- 
tis vilcera,dum rupto terrLtgremio, leada:grorum (blamen eftundit in balnea. Vir- 
tute mineralium aquas redditlalubres, (ubterrancorum ignium foco calefacit, omnibus ad 
neceflTtatcm obvias propinat,utbcnegniinmam Matrem <Sc communeargrorum a(ylum e- 
ameffeintelligas. Lclem tibiPolicicecumNaturaofiiciumcharitatiseft. Nontibi,(edcom- 
muni miicrorum auxilio tenatumcxiftima. .^rarium inftruxit fortuna opibus , ut habeac 
pietas, quod tribuat egenis. Munerisquippc id proprii felicibus eft miferosopefacerefcli. 
ces;PandisbaIneum (ScchcrmasinftrHis,dummanuminegenorumftipemrecludis : totmor- 
borum curas gencra, quot milerorum fublevas neceflitates. Laudo liberaUtatem in bene- Gr. Uh.i' 
meritos, atmajor&profcnjlorjit UheralitAs in calamitofos-, monitum Romans eloquentise eft. lll- deoific 
timum quippemiferislevamen,mileratio divitum. Pa»perii>us una educandi ratio ho»us Princefs pi,;, p^^ 
tp, cen(ctPliniusl-aneg,Regiumeft,abundare opibus. Maais tamenRegiHm ditare , ejHamdi- „('(, 
vitias foifidere, dicebat Tullius; objurgatusTiberius Conftantinus Imperator a SophiaAugu- Cifuh.x 
fta ob tilcum Imperialem in pauperes exhauftum ; atc^ni, repofuit, nnni^Ham defntura eHffcope- deoffle* 
iHKia, cjHamdiHp.^Hpercs fipem accepturi funt. AiagnHsfquidcm thefrurHS efl flips paupcrHm, Tan- Reul.i» 
to amplius undu accrelcunt putei , quanto plus le effundendo propinant, Cura fijenorered- fymh, 
dit (emen in agrum jadtum. Lltvere cecinitPocta : Imn^ 

'NuUum majus erit lucrum , quam pafcere egenos; 

rtenore nam grantU centupla donaferes. 
Qupd datur , £ternum duratjfecpiiturq; datorem , 
Dantem (jr captantem munus utruwq;juvat. 
Ad novos cenfusa:s datur, quod pauperum inmanibus reconditur. Necegereunquampg- 
teritcgenorumPatronus. Iplum coclum tottitulis fibiobceratumhabet, quotmifcrorumex 
turbadebitoresnumerat.Itaproindeperdcretuumlucrumputa; fic cfie prodigium cecono- 
mix providum exiftima. Novit hoc Cimon Athenienfium Princeps u(queade6 munificus , ut, 
cumpluribusinlocispra:di3haberet,nunquamillorumcuftodcmfullinucrit;nequis egeno- 
rum impediretur,quo minus rebus ejus,quibus vellet,frueretur. Sequebantur & eundcm"num- 
raati pediflequi,utadmanus haberecftipem, nc imploranti opcnaveldiftcrendonegarevide- 

D i rctiir. 



2IO. 



Meteorologia 



^ u vPMir ;Pm;];.ic AUnnam^empeiampartemdempfitmuneri^quidifFerendodonat. Bisdat, 
fi'''.\Tci7^ m^^^ Maximilianuml. rolitumdicere ferunt: 

S"- '" cZZ^ncncxrS^^f hommes egenU, , fed nbi ncceffitmm videf , amc freces ofimktHr , & mx.l,Hm 



JSr.ffi:. 




fert Mifericordianon caufam, fedfortunam fpeftat. Scilicet,^«/5.//.r.c.; (magni v.r 
JBpmetm J^ [^ i joa,ina eft) ant hlandme>,ta mn expe^at , ut exoruvur , fed jUtimfurgu , cr abomn,bHS 
4Hd Sto, XlSrJictLec flaufus expeBa , necfrepftus , W laudes, nt hencfacias, fedfponte benefac & pur.ter 
^-'«^^ CsZIUhs cUrls eiis. Amplius dico: DEO proximefimihs elt, qu.promptafl.pepaupe- 
^"^"0' rem fublevat , maius quippe aliquid humano agit , ut vates inquit : yJccpere humanHm ejt , ,». 
^ o7ZT£ll Anax^L Regi vifum, hoc^unumRegibus fehc.ilimum evenire, quod 4 

^'^'''' nemTne vinci poffent beneficiis, cum nullum fit ma us & cert.us f ehc.tatis ac magn.tudin.s 
Smentum,V^plurimosfdices fecifTe. Hinc deNervaDioCailius:fi«..^.«.,.nqu. , 
llZrToTnlsM^,,uagroscmerent,eos^, egenls dividcrent, Pec.ni. amm ,nops ^vejhpn., 
. ttml vafa aurea\ Iroentc^ue atcjue pretiojam /upellePJlem fet. propria^feu pMua ^^.aeff.^^ 
Z^ifah^L QuamIaudabilisvVquoqueillah.pp.Valcnt.&MartquaconeUa^^^ 
l. Prhi- nitJs fm eife ., ^is profpicere , ac dare opcram , Ht pa,iper,bus ahmcnta non def„t Qu d C.on ta.1 
leg''-> ZZfQimadmodlmSolfHper terram Iriens in omnes clarosfui lumnis rf'-fi'r.rr^f^a J 
C.Sacrof}Zfi;,,t^f,r„,lcuraSolis oL inRegiis Musapparens ^^-'-^'-r'-^^^^^^ 

I-cckf Jouisquam ad eum adventahat , ^«/ non ali^uo bono pot,tus. Baron. Qu.d «-^mlus V ht.arn a 
^-/«-/doleVcentulus adhuc uno die fubinde fcpties cvumenammegenorum ec fl.t^tesc^^^^^^^^^^^^^ 
Jnn.ann. cumque aliquando ^s, nonliberalitas dehceret, lachrymas .n ft.pem fud.t. 1 r^^e' eo ai.a 
Chr.3'S. luZaca benianitatis fydera. Omnium inftar fit Ferd.nandus II. Pr.nceps pr^^^er mo- 
SuZ. dum mTniSsfq^^^^^ benefaciendi ac donandi finem faceret ' J^l^^^^";^^" ^^l^^^ 

So , munificenti^ cupidiflTmo, minime fatisfaftum credebat. .F^^^«^ J""^"^,^,'^^^^";. 
^— SCgra iftlmumfibi futurum, fi novam copiofamque ^""^«^•"^'{l/J^^li" ^^^^^^^ 
,«^««»«,,,iJr^t,utefl-etpra'manibus, quantum aUi peterent, quantum .pfe optaiet, dare. Jtam.^ 

^f"^'''^* risfii/tijielevamen. 



Philofopliico-Politica. 'Slj 

QU^STIO Vlll. 

*De aliis aqnismedicatis , mimralibHS iiapidefcentihus, 

^ aliis nonnHRis* 

NOonniilla de aquis medicatis jam in prcecedertti QuccRionee^tplicata fiint , dum de 
thcrmis egimus. Vocantur vero niedicatx, eo quod aliqua medica vi pollere di- 
cantur, d:quasproptereaMedici adcurandos alitjuosmorbosadhiberc (olent. De 
his nonnuIlatSc paucaduntax.atindicanda lijnt,majorempartemadMcdicosrejicimus,quo«- 
rum inftitutio propria eft de his agere. Quare (it 

Conclufio prima, Mineralcs (Scmedicasdariaquasindubitatumeft. Sic interaurife- 
ros fontes&Bumina numeraturTagusinHilpania; inlt.iliaPadus; inAfiaPandrofusjinBa* 
ftrisOxus;in AtricaNi!us,Niger,(l' Z.iirus; in America juxca Potofium omnes tiuvii au- 
reis fcatent ramentis ; Albis inGermania; Htrmus in Lydia, Chryiius in Hungaria, Pari- 
ter abcere, quo abundat, nomenC/Wwfluvius fumplit, ab ai-gento Narbonenns Gallia flu- 
vius Argtniens dicitur. 

Concluiio fecunda. Aqua medicataruamvimh^bet&virtutemabadmixtiscorpurcu^ 
lis. Hxcautem aquxadmilccntur, quiaperfodinam leu mcralli , feu altcrius corporis Ibf- 
filisaquadecurrit; Humor enim (eniim (ine lenfu cavat !.ipi(.!cm,hoceft,ramentaqUcrdam» 
Icuparticuiascorporisloflilislubducit. Suntauccr.ea fofiiliavitriolum, lal, alumen, bitu- 
nien,fulphur, nitrum &c. quibusadde metaila, ut ferrum , ars , plumbUm , argerttum, au- 
rum,&:c. Prjeterea tierietiampoteft, ucaqua^n.inerasprarervcdx propri.is metalH quali- 
t.itcs imbibant (ine fubftantiieaccellioncquamvis comniup.iter hanciccum dcvehartc,cum 
cx iplis aquis tbllilis portio educi poflit, licut aqua mari extrada , Soliqueexpolitain falem 
exeoquitur. 

Conclulio tertia. Saporis opera prarfertim qualiras aquce medic.ita;cognoIcitur,aqu3t 
enim acidae funt abatramentofutorio, feu vitrioIo;acerba' «S: aciltringentes ab alumine;a- 
marx a nitto : falfea iale;acresa calcitide; lubpinguesa (ijlphure; duiccs a pliimbc & au- 
ro, mcdiivero laporisabargento «S^ ftanno. Cognolcuntur pncteiea etiam a caiore ; ita a- 
luminis, fulphuris,vellapidis calcariiadmiftiocoloreladteoaquas inticit^bituliKn lubnigras, 
aesaerugineasprarbet. Exterro rubiginem contrahunt. Vitriolatxicbituminotxoblervan- 
tur etiam oltadu, quem potentillima mephiti percellunt. Prxter infinuatum quxft. prio.» 
ri&aliosmodos, (equentem quoquemineralesdignofcendi aquas prxlcribitP, Kirclicnis in 
mund. fubt. I.f. Icc. i.c.f. Sedimentum mctallicx aqux infundatur in acecum generofidl 
tnumatqueacerrimum, velincrodentem aliumliquorem caufticavirtutc po]lentcm,cujus- 
modi funt aqux torres , feu erodcntcs Chymicorum, Infpedta deinde aqua , fi lijpra Icdimcn^ 
tum obfcrvavcris concrevilTe tcrruginem , certus lis , medicatas aquas ferri mixturam contine- 
re; fiver6xruginemcrevi(rcvidcr!s,erit id inarrismixcurx fignumjfi auruginem,id aunla- 
tentis indicium habcbit,<S:licdercliquis. 

Ex his colligi-s, utetiaminprioriquxft. infinuatum, quasdamaquasftrartgulare, utgy* 
j)fatx,quia fcilicct arteriarum meatusobftruunt:quasdamcxIiccare ulcera ut aIuminoIx,a* 
tramentofx, quiafcilicetadftringunc meatusillos , quibus humor in uiccris locum conflue- 
bac ; quxdam caiclaciunt, utlLilphurofx, multo cnimconftant igne ; qu3edam fcnfus &:c.i- 
put hebetant, ut bituminolx , quia pinguiore fijcco meatus nervorum obftruunt ; quxdanl 
incalculum c^^^ncrclcunt, utquxmulcaterra conft..nt; quxdamveroobftruiSiones Iienis,je* 
coris; rcnum autcrunt, quia,cum facilepercolcntur, iVacorpulcula, qux mcatus obftrue- 
bant, lecum afportant. Sic <Scaurcaaqua,inquitI\ircherus,corroborat,xncapcCl:us&pul.« 
moncs, terrcalii-ni prodcft& mcl;incholix;plumbca&ft.'.nnc.ajecur (anat, &'hvdropen ic- 
movcc;lapidexlubftantixmifcelIacaIcuIosdcjici:,utexpcriunturTyburisincolx, quiexflu* 
mineturl-idambibunt, necinde ulluscalculo corripitur, licct cadcm aqua & ripas, <ScIign.i) 
quaqua ruit, inlapidcm vcrtat. 

Q£xres,unde (it visillamultarum aquarUm, qua fit, ut breviflTmotcmporcinveficarh 
traducancur, & loras cjiciantur, ac proindeabundc pocaii Iblcnt tum ad veniriculum rcft- 
ciendum, tum ad obftructiones discutiendas \ Refpondct ad lioc quaiitumHonoratusFa» 
bri liipponcns, tantum in renibus fieri percolationcm, feu fikrationem languinis, hoc eff, 

D d a tra- 



^12 Meteorologia 

rraduci fanguinem exarteriis emulgentibus inrenes •, indcqueportionem aqueamperure- 
teres in veficam derivari •, aliam vero fanguinis porcionem in venasemulgcntes perpetuo arte- 
fix motuintrudi; itaque luppofica liujusmodi percolatione, corpufcula illa, quaraqua: me- 
dicatce infunt,laxant meatus, ac viam tacilem humori faciunt; imo fi quae prius obftrudtio 
crat , eam dilcutiunt. In rem prcelencem mirabile quid refert Sibbaldus iiis verbis : In Ho- 
ja Orcadumlnlulatresaltiflimimontes funt, qui fliblimicatefijamirandanavigantibusater- 
ra longifIimeadhucdillantibuscurfum,quodiriguntredtaphariqualipra"ftantifIimifpeciem, 
& vicem prEebent. In ipfo cacumine unius exhifce tribus montibus lic contiguis tons eft 
cx iplb corde feu fundamento montis ortus mirs claritatis, rarie dulcedinis, liti fedandjE con- 
venientiHTmus&ftupendceadeolevitatis, ut (i quis potando integrum dolium de illius aqua 
inllomachum trajicere poffet, nullacenus fe graviorem inde eftedum fenciret, Verifimilius 
tamcn eft, hancaquam noncamoblevicatemnonaggravare ftomachum,quamob virtuten» 
impu]Iivam,quaocyusaquainvefic3m detruditur, &fbrasexpellitur, neoneri fitbibenti. 

Conclufio quarta. Danruretiam fontes, qui immerfa diverfimodd commutant. Te- 
ftantur hoc paflim Hiftorici. Sic in Islandia haud long^ ab ignivomo monce Hecla fons ema« 
nat , qui immerfas ad f undum usque virgas in f errum commutac. In Paloef lina infira montem 
Carmelum fcaturit fbns, qui mineraliaqui^visinjedtainvicrum transfbrmat; vitrum autem 
injcftum in arenam reducit , ac convertit. Arborum fblia in Yo Provincis Pequi» cadentia 
commutanturin hirundines. Similiter inlocumHseniao fbliadejedtain nigras abeunt avi- 
culas. In HyberniEe Provincia lUtoma prope urbem Armac lacus NUch didtus aquam conti- 
net hujus nacuraj , uc fi baculus ligneus usque ad f lindum accingens immiccatur , in intima par- 
te, quaflindum attingit, convercacur inferrum, mediavero parsaqua: immerla lapidelcat; 
reliquavero extraaquamremaneatlignea, utifuit. Denique, nelonginqua&peregrinape- 
tamus, prope Scepufium HungariiE urbem aqua tam vchementis virtutis teftibus oculis obler- 
vacur, quKfeiTum,ubi incanalem conjedtum, brevi cemporc in cuprum convertit. Ipfe, 
quihxc fcribo, immucatas inde equorum foleas , in probatilTImum cuprum non femel in 
manibus habui. 

Quseres: Num ergounum metallum fein aliud convertaty Refpondeonegativ^,nuIla 
enim hictransmutatioht,fed tantum feparatioopevitrioliindufta. Ethacrationecuprum 
a ferroinScepulienlibus aquis fepararicredibilc. Nempe quia magnus tcrrum interOSc cu- 
prum magnetismus intercedit, nt,utubicorpufcuIavitriolacaf'erreumquidaquisimmi(tum 
lenferint, eiltacim adhsreanc, porospenecrent,ferrumacredine (uadiHblvant^&remanen- 
te ierri tcoria, reliquum in cuprum condenlent. Hinc fit, ut ferro priori crufta quxdam , 
feu cortex cupreus adnafci foleat, nempe excongregatis corpufculis sreis , ferreis interea 
in rubiginofam Icobemrefolutis. ExperientiareihujusedodtusKircherus,quitantumdem 
ferrea: rubiginisabaqua vitrioli exefum reperit, quantum mafTaferri priuspendebat. Simi- 
liter cum proportione difcurrendum de aliis fuperius addudtis mutationibus. De arborum 
foliisveroaviumferacibus, fitideshiftorijEadhibenda fit) fencioeaabaqu£equalicacibusqua- 
fi fermentata dispofitionem quandam accipereadgenerationem fimilium avicularum. 

Conclufio quinta. Reperiuntur pariter aquae lapidefcentes , & injedta quxvis in la- 
pidem convertentes. SicinGothia fons rcperitur, qui in lapidem, quidquid immergitur, 
convertic. Vim hanc lapideam expertus Fridericus Imperator chirothecam manu detradtam 
figiilo apprefTo notatam fbnti jufnt immergi, & ea , qua immerfa fuerat, parte lapideam 
recepit. SimiliseftRegnoBarnagafro prope wxhtvaAhharach injedta quaevispaucarum ho- 
rarum fpatio inlapidofam duritiem conveitens. InBohemiapropdF<«/f;^«^w«w fiuit fluvi- 
us, cui injedtxpinusbrevitemporelapidefcunt. PropePcrfiarcivitatemmons eft,adcujus 
radices plures emanant fcaturigines, quarum aquainpellucidumlapidemvitriinftar incraf^ 
fefcit, & induratur. Propd Peruvianam civitatem GHancavikam fonscalidus ebullit, cujus 
aqua mox lapidefcit , a quibuslibet etiam animantibus pota , eadem mox interimit 
ciim in ipfis fimiliter concrefcat in lapidem. Notillimum eft , in Scepufienfi Hun- 
sariae Comitatu plures erumpere fontes , qui quaqua gradiuntur , in lapidem abeunt, 
levem quidem , & pumicibus non difHmilem ; qui ea quantitace augetur , ut ube- 
rem domus ardificandi maccriam accolis prsbeat , fe domos aqueas incolere gla- 
riantibus, His adde , rivulum illum in Glevelis ad locum didtum AchignigUum , dc 
quo fcribit D. Sibbaldus in pit)drom, Natur. Hiftor. Scotiac part, i, 1. i. c, 9. Hic 

iu 



U 



Philofophico-Polirica. 21}; 

itaAgrifolium inlapidem fubviridem mutat, ut plciumquc ex eo formas efficiant ad fun- 
dendas plumbeas glandcs (clopetis inlervientcs : tubri ctiam iili, qui in a-rc operantur, ex 
eodem conficiant fuas formas,& ollulas fulbrias, «Sc muliercs quoque rotunda liia ver- 
ticilla, quibus fufos cingunt, ut eo commodius tila deducantapenlb. 

Quxres. Quse fit caulacondenfationis lapidcce. Rcfpondeo, condenfationemhanc 
ficri qbmixturam oleoforum cum fpiritu falis, cujus natura, uti & Irigoris eit , obvia qux- 
quecondenlare. llnde & in animantibusexfalenafcunturlapides. Confirmat hxcexpe- 
rimentoJoannesFaberinHydrogr.ubifcribit: li olcopcrdiltillationem (al omniseximatur, 
illud nec condenfandum amplius, ncc conglaciandam ; quam rationem ctiam atFcrt, cur. 
(ublimatum congelari nequeat. 

Colliges. Lapidefcereetiam illasaquas, qua: plurimum gypfi,aut luti vifcofi vehunt> 
facile enimharum corpufcula obviis injeais materiis fefe agglutinant. llnde &:lapidemti- 
biarsobviadabit,nempefilapidemquemcunqueinpollinemreduxeris, Sc aqua fubadomo- 
dicum falis, aut nitri mifcueris; huic quidquid immerfcE (eu pannus is lit, (eu herba , cor- 
ticelapidco obdudum recipiesncnfecus, acdumlignumcerxlinqu3ta:immcrgitur, cerci 
crufta inveftitur. Pariter & illse aquce faciles funt ad generationem lapidis, quibus alumi- 
nis copia immifcetur. Nam li lapides aluminolbs irroratione Irequenti maceres , donec in 
calcem redigantur, atque inlcbete coquas, lapides cryftallo (imilesefficies,tefteKirchero. 

Quxres ultimo. An etiamdenturfontes,IacuSi&fluminaprxfagiismalorummemo- 
rabllcs? Refpondeo, tales omninoabHiftoricis adduci , multa tamcn , qua; de his fcribun.. 
tur, cxiftimo ad fabulofam antiquitatem remittcnda efie. Sic fcribitur, Althemii in ditio- 
ne civitatis Ulmenfisfontem clfe, quem famem appellant, ci.im ubcrius emanat, famem 6c 
annonce caritatem prxnuntiat. Glanizii inMifniaScaturigo quxdam rivulo fuoAlbim in- 
fluit,quJE (i aquamvolvit rubram inftarfanguinis, bellum indicat, ciim verbcinerem efFun- 
dit,pcftem prxfigit. In Helvetia amnis elt incolis dichis : &ic<3icbttMtttt6ba(t)/ qui an- 
nuatiminAutumnoevanefcit, invereautemdenu6erumpit,&fluit, ciim (erius morecon. 
fueto in Autumno fluxum continuat , annum bonum ac f ertilem vcnturum prcenuntiat ; cum 
vero (blitocitus exarefcit, damnumin ti-ugibusa frigore futurum pra:fagit. In (alinis fon- 
tibusBochnx inPolonia, cum audiuntur latrantescancs, vel gallicantantes,veIetiamaIio- 
rum quorumlibet animalium clamores infortuniumimminenspraenuntiant. V rop^ rolater. 
rasln Tolcana fcaturigo qua:dam ad decem pedum altitudinem aquas effundity cum ultra 
eam tbnsaccrcfiit, pluvias, actempeftates(ignificat;cumver6intraordinariamakitudinem 
exundat, ferenitatem & ficcitatem tuturam prcemonet. Plura fimiliaadducipofTent, cx qui- 
buscolliges,quorundam cffbdluum exdidtisrationcmafFerripolfe , aliquorumverb minimd, 
undead tiibulasrejiciendi,quibua&:fequentcs vel maxime adjunge. MemoratPlinius lib. 
}(. cap.2. deAvnaeOlachas didto inBithynia, cujus gurgitcperjuri notantur pati velutiflam- 
mam urentem. Alexander abAlex. lib.f.c. ifi.mentionemtiicitfbntisAcadini in Sicilia,u- 
bitabulcejuramentiveriinnatant, falli merguntur,iismorientibusfemper, qui talfumjuran- 
tesin eo fe lavant; concra auccm vera jurantes nullainpartelxdebantur. 



CoroUartum, 



QVix dicuntur de fonte Paphlagonix , cujus aqua vini more inebriat, cert^fieri poteft, 
ut ita fit; ratioporro petitur ab iis corputculis, veladmixti fucci particulis , quse noa 
diflimiles obftrudtiones cerebro communicant iis , quas vinum conciliare folct. Si- 
militcrquxdittafuntdeaquis, oblivionem, velinfaniam, vel vini tcedium inducentibus,fi 
vera funt,rationibusminimedeftituuncur,nempecumillxaquK noftro fanguini comifcean- 
tur&hicper totum corpus difflindatur ; quid mirum , fi organa tali modo , vcl tali afKciat, 
cxquo fequitur, vel infania, vel oblivio, vel morsipfa,veI vini ta;dium,vcl fcnfuumhcbe- 
tudo; hJEcenim omniatalem organorum dispofitionem defidcrant , quam omnino tollunc 
ea corpufcula, quas praedictis aquis admixta funt. Quod vcrb circumfcrtur de tbn, 
te apud Garamantas, cujusaquje noftu calidifHma: funt, de meridie vero frigidiUimce, 

Dd} U- 



2T4 Meteorologla 

fabulam efle puto, idem cenfeo de aliis fimilibus. Quod autem aliqui quantumvls frigidii 
fervere videantur, prccedit ab halitu, feuventoerumpente. Quod etiam aliquseaquasiem. 
per abundent, &nunquamefHuant, adeomirumnonelticumveladinftarputeorumfintpa. 
ri fcilicet libracumfualcaturigine; vel eoquodaquaper aliosmeatusaffluat, per aliosefflu.' 
at. Nec difficile explicacu elt , quomodo alii tontcs cunfta injedta ab(brbeant , vel enim 
quod injicitur gravius efl ipfu , cui immergitur, aquu vel leviiis : G primum,necefrario im- 
mergitur ; fi vcro fecundiim , quod leve eft, rarum eft, acproinde aqua ea fiibtilitate pol- 
let, qua faciletotum corpus permeet, atque penetret , fic charta aqua imbuta immergitur; 
idem dico de ligno, fbliis, imo &deipfis plumis, quibus nihil tere leviLiscft; 5cita in lacu 
Averno fblia fubfident, quiaprcEfubtiiitateaquaftacimtotumtbliicorpuspcnetrat ; InAgri- 
gentino econtra omnia fluitant, &:innatant propter denfitatem aqus, quce oritur ex admi> 
xto bicumine. 



CONCLUSIO POLITICA. 

Exterarum Regionum lullrator fit 

Politicus. 




HAbetSciftteriormundifaciesRegiones fuasnortminusvifu ^admiratlonedignas. H«' 
betcot urbes, civitates & oppida, quot fiibterraneosmeatus, (pecus, &:divites mine- 
ralium nurnerat fbrdinas. SiperegrinariperhasGuriofbnatur* fcrutatrici oculo liceret, 
quam diveseruditionum voraginemensinderediretJ^Quod riegatum humanooculo,idmi- 



ne« 



Philofophico-Politica, 21^ 

neralibusmaximo lucro conceflum eft aquis. Vix cnim natali maris fcde egrclTo , pcr 
iuLccrraneos (e clitFundunt anlracUis, quantocyuslpin"am laliugincmutant indolcm, liquo- 
re dulci liiavem allbmunt naturam ; ncc contcntx', variorum folliliumvirtutcmimbibunt, 
auri inlupcr & argenti coi-pulcula immilccntes Jacici fecum in lucem evchunt. Uc pcre- 
grinanti lic undx' merito apponi pollit : Dives abi>ide redit. Subtcrranex peregrinationis 
hic tiudus ell •, tuum tibi, IPolicice, quem in fuperioris mundi plaga , ab exterarum Regio- 
num circuitu confcqui potes , ob oculos proponens. Audi Liplium : Percgriuatio-, inquit, 
injhumentum eji ttfiu rerum er priidentix accommodatum. Alius CLim alieno Iblo ftatim liomo Livf.ceni 
induitur. Puriorfuccus imbibicurcradudhis per varia &:angulta cerrarum. Anacivis ma- Alijcell. 
terni alFeclus tcccibus purgacur animus per exteras terras pL-regrinus. Beneficio commu- 
tationishnjusciflDpatria villolx illiusOk veteris Tcutonix Ipecies , quam alpcris coloribus 
pinxitT.acicus, modo evanuit, utjamin le una pcrfpicuitaccm mcncis Italia', elegantiam & 
iacecias Gallix, humanicacem, orisque decoreniBricannix', conllanciam <5c gravitaccm Ibe- 
riac, moribus exprimat Germaniam. Ex peregrinationibus ncmpe (Audor eft Francifcus Ptttr.l.jt 
Patiicius) multaaudiuntur, mulca edifcuntur, mulcaqucoculis ccrnuntur; qux nulla dilci- de regn»^ 
na, nulloqueDodore unquam pcnlilcipoflbnt. Objicitlcilicct illaurbiummuenia&Caftcl- 
lorumpropugnacula, utdemunitione, fortitudine,litu&aditu edoceat,variarumgencium 
indolem explorandi {acitcopiam,uc dee3rumnatura,genio&moribusinformet; addivcr- 
lasReipubl. Curiasjanuamapcrit,ut,quibus tiorcantIcgibus,confcrvenrurinfticucis,regan- 
turconliIjis,quaprudencia,induftria&:a:quit3teadminiltreturjuftitiapcnitiusproponat; de- 
niqueadPrincipumauIas&palatiafternit aditum,utquibusrcgiacapita coronari deceat vir- 
tutibus , qui imperandi cl.ircre lorma , quam leveritacem clcmentia: innixam crga fubditos 
adhibere convcniac, optimeinftituat. Longanempe via pcr prxcepta cft,brcvis perexem- 
pla; Hilloricorumannalcs pervolvcrePoliticorumaxiomucamcmoria: mandare, Ipeculati- 
vc cruditum Laciunt , non pradtice prudcntem. Iplis oculis ccrnere , qux narrant libri, 
hauriieauribus, qux explanantCodices, (Scexperiri ufu, quxTheoriadocct, deveritateob- 
jecti dubitare non linit. Educari incerlyccca poccruntDoctorcsPatria', xgrepopuli rcdto- 
res, Hominum mores, regnorum conluetudines, auiarum ftatuta non domi, ledforisad- 
dilluntur. Inde d:ipfcSirachidespoftquani ea, quxad lapicntiam (S:moderationemcom- 
parandam pertinent, delcriplit, pcregrinationem non inpoftrcmis adjungic : I» termm-, in- 
(\uk-,alienigenarumge>iti»mpertransibif,boKacni!7} & r,iala tn omnihus te>7tabit, Nihil mortalium BccUf.e, 
undcquaque perledum, etiamaltevius nontantum virtutc, led &vitio fuumperegrinusla- ^/. 
picnsemendat ; llbi enimmagis, quam inalienis tcrris alicno bonoocma!olapereaddilcet, 
Domcfticos incerparictesmens delidiofaobduciturrubigine,novarumrcrumvarietate,ve- 
Jut opcima fapiencij: cote, acuitur ingcnium. Nec cuni Phrygibus Icro nimis fapiet , cui 
multipiexlapientiadatintellectum. Noftilllyflem Grxcorum liipientiinmum fliifle, unde 
divinum hunc fapientixadfe attraxit fuccum, nilimineraliumaquarummorcinomnester- 
rarum anfrachis I(;lcinlinuando , genciumque mores &: ftatuta obfervando. Intcftem Ho- 
mcrum voco,quiadiuturna, longinquaquepercgrinatione fortiflimo bclii Duci Panegyviil 
concinnac, librumque fuurfttalibusHoraciointerprete orditur. 

Dic mihi mufa vinim capt£ pofi tempora Troja, Horat. 

Oui ))iores bominum , multorum vidit &" urbes. ^'' ^^"* 

Trnjana quidem deccnnalis belli expeditio , tantaque rcrumvarietas&fortunoc vkiftitu- 
do multumLllylfcm lifcere cxpcrtem, amplius tamcnmaris, terrxque crrorcscdocucrc, fi 
CallTodorofides elt: Jnterdnm expcditi ait hic , patr/am negligere., iitfipie»tiamcj!tispo//itacqnircrc: ... 
UhJjls/thacMS niji hoc fccijTct-, in laribns propriis forJ.O! latnijjet. Nobilcs tcncrxque arborum ftir- ' •^*^^» 
pes ut floremiScfiuctumgcmincnt, in alienum lolum translcruntur ad tempus ; 6c nobilcs 
mentes ad domcfticos duntaxat lares adllringcnuis : Ignorantium is fiiflus ell , quo extera 
defpiciunt, quorum pcrici lua nonnunquam contemncrcnt. NunquidLycurgus iniEgy.. 
ptiim &GrxciamprotcCtus , (Scjura didicit. NunquidPyth.igoras adlegcs 6c littcras cbg- 
nofccndascum Perfarum Magis vixit, atqucindeSpartamcontenditr Non omniaeidemRe- 
gioniDiidedere. Llt enim non omnis fert omnia tcllus, licnon quxvis Rcgio collcdim 
eosmorum&fcicntiarum Magiflroscontinet, quifparliminpluribuscelebrancur. Demumi 
li non aliud,fatishoccommodicrrorcsitincrum adterrent, quod tciie Aienantiro miuleratio' 
rtm peregrinatio doecM. Non audiendusproiiide vate»: Jlfendnd. 

Fehx, 



2l6 Meteorologia 

Laertlr. Felix , qtii fropriis ^vtim transegit m agriSf 

in Anhi. Jffa domits piertm , qna viclet , ipjafenem. 

Uo, Annon enim lelixAlexander Macedo, qui giorian ioiitus , fe plura oculis per maxi- 

Patr 't l "^^™ ox\)\s partem luitrafre & addidicifie , qu£c ad optimam Regis dilciplinam pertinent, quam 

, y quce aliiReges, unquam velanimo, vel cogitatione attingere potuiflent? Annon felix Se- 

*"' Ibflris omnium/Egyptiorum Regum cxcellentiflimus, qui Arabiam, Lybiam, Aethiopiam, 

& univer[amlndiam adOceanum usque peragravit, inScythiam tandemponeTanaimfiu- 

• vium colonias deduxitatque obelifcos erexit in perpetuum peregrinationisILiEe monumen- 

c A // ^"'"* ■'^"■^^" felixMithridatesRexPonti, quiperegrinandi ftudio idaflecutus eft, utdua- 

*'"• bus viginti diverfis nationibus, quibus imperabat, lua cuique lingua jus dicere Iblitus fue- 

rityScdutvetera ommittam , quidCaroloV. Imperatore felicius ^ Et nunquid hiciter no- 

vies f ecit in Germaniam, lexies in Hifpaniam, in Italiam fepties, in Belgium decies, in Galliam 

quater, in Angliam atque etiamAtricam lemel atque iterum,poftremo mare mediterrane- 

um ofties , Oceanum vcrbtertiumenavigavit,titnempe,Trajaniexemplo/»cim^f«f/«»?,^f- 

Ztmcar. gionumjiiiis 1 opportunitates locorum nofceret-, & velocijfimi jyderis more omnia invifire , omnium preces 

fnvitaCa-audire&unde^ua^ue vocatumftatimvelut Ntimen adejfe & a_^J}ere pojfet, Itaque merito hifelicifll- 

roli, mi,quific ufu rerum &experientiafac1:i principes prudentiflimi, Semper enim prudentiorest 

^lin, Ut loquitur Cafliodorus , /'/// habiti Junt ■, cjui mttltorum hominum converfationibus probantttr eruditi, 

Ita & tu peregrinare Politice j & fapientia , prudentia , morum cultura dives abinde redi- 
Cajiod. bis. 
fip.3S>rar, 



DISSERTATIO X. 

De terraemota- 

IpGimus de Meteoris aqueis , reliquum eft , ut etiam de terreisimpreiTioni- 
•*-^busacprimumdeTerrce motu dilTeramus. Meteorum hoc horrore ple- 
num &terrificLimNatur« fubridentisrpe<B:aculum eft. Qujdenim cuiquefa- 
tis tutum videri poteft, fi mundusipfe concutitur ? fi quodunum iramobile 
eft&fixum,utcuncla in fe contentafuftineat,fiuftuat, &quodpropriumha- 
betterra, perdidit ftare. De hac igitur fubterranea concullione inquiremus 
primum quid fit, qu^ ejus caufa. Secundo qusB fint ejus fpecies (Scprasfagia. 
Tertio de efFedibus terra; motuum. Quarto demum de fono, loco, tempore, 
magnitudine ac duratione terrae motus. 



au 




iESTIO I. 

Quid ftt terrx motus 3 ^ qpkc ejus caufa, 

^^^^^Onclufio prima. Terne motus aGrscisiracr/Mi^diftus^eft commotio quxdam 
i^ terrce fa^a,inaliqua fui parte, dum nempe diverfi ejus traftus validis motibus 
^:;-'^ fiiccutiuntur. Hanc dariapud omnes in confefTo eft ; &: fiquis eft , qui ne- 
"j^vC^W^/lget, perpetuo fbmno dignus cenfendus. Dicitur verb in aliqua fui parte ; e- 
e^is^:ry<si2i^quidem totusterrx globus fimul non movetur, quantam enim vim irapulfuS 
vei impetus tantse molis motio defideraret ? fed tantum varii terrae tradus &' plaga; mo- 
do ampliores , modo minores , quod cert^ innumeris experimentis comprobatur. Ita- 
que de re, quod fit, plusquam certum eft, in aflTgnanda vero hujus caufa major difficultas 
oritur , quK in varias opiniones diftraxit Philofophos. Democrito enim vifum eft , cum 
aqua pluvice terram fubit, & ejus cavernis capi non poteft, vi repullam terrEemotum facere. 
Explodendaautem efth£ec opinio proptereaquodnullafitratio, curiile aquxfluxus tamve- 
hemensfit, utrerramtantis motibus quaffare valeat. ThalesMilefius inhac fententia eft, 
terram quafi navigium aquis innatare &c tremere, cum procellis huc illucquejadtetur , vel un- 
damex aliquaparte recipiat, perquaminclinaturinlatus. Sedhasc fententiaphilofophiam 
non okt,quia palam eftterramaoninnatareaquis,cuiiigraviorntmundiqueeentrumoccu*. 

pet, 



Philofophico-Poiitica. 217 

pet. Alii, quivolunt,terram cn'eingen.squoddamanimai,motumautemejusefreveluti{e- 
brim incerprcrantur; fcd dogma horum, qui terrie vitam trilniunt, jam pridcm emortuum 
eft, A: ^ Philofopliorum lcholis ejedtum. Anaximenes Milclius docet, tcnam iplani lui mo- 
tuscaulam efTc, ciimintra fcexela&labefadtatapricccpsvolvitur, Nonvidcturquidem ne- 
gandum,contremi('cerealiquandotcrram,li intra iplamingcns aliqua molcs pr,Kcipiti ruina 
devolvaturiverumnonhxcduntaxattcrrxmotuumcaufa, uttiillbcrcdebatAnaximenes.Bo- 
dinusdemumlbmniavit, terram icaCuccutia malis gcniis; ("cdnequehicaudicndus,quicun- 
ctaferdNaturxoperaGeniis tribuit,hacunarolarationcdudus, quod nulia alia certa caufa 
allignari poKit. Q^Liare lit 

' Conckilio lccunda. Certum vidctur,ut Ariflotcles docet,commotioncm terro! ficri 
abhalitu leu fpiritu tcrra: vilccribus inclulb, 6c toras exire conjcndente. Ratio cll , quia ti 
mulrushujusmodilpiritusinterrx vilceribus litclaurus,illcfine dubioquKretexitum, quem 
non poteric invcnirc linc ingcnti terra; agitationc; rcdmultusfinedubio halitus terrie vilcc- 
ribus efl inclufus ; terra enim caletit tum a Solc , tum ab ignibus lubterrancis , unde caulari po- 
tcflmotustcrra;abhujusmodi Ipiritibusinclufis. Ne quisveroingredibiie putet a fpiritu a- 
deo tcnuiiS: jevicorpore tamvafla terra: pondera agitari,admonet Ariftoteles , miram elfc 
vim Ipiritus, ut videre licct cum in aerc, tum animantium corporibus ; in acre quia compertum 
clt, vcntum concitatum faxa ingentia ab uno locoad alium geftare,arbufta, f)'lvasqueconvel. 
lcrc , 6c tota ccditicia , turresque maximas dejicere. In animantibus ; quia incitatione fpiricu- 
iim, quiinftrumencalijnc,unusintcrduma;grotusea(hcit,qux' amultisrobuftis prceltari noa 
poflunt, ut cum phreneli laborans vincula manibus frangit, qux mulci frangere nequivifrenr. 
Ifndeexcmpio vitalium,animaliumqucfLinctioaumliquet, cadem ratione terra: mf'tus ficri 
intcrr3,quatremoresinanimantibus; licucenim hicoriuntur.quoniamflatus incluli&: exi- 
lum quxrentes membra commovent ; ita flatus terrx cavitaribus incluli eam tremorc atticiunt. 

Idem comprobatPhilofophus (ccundo, argumentodeCumpio tum li tcmporibus, qui- 
busfluunt;tum .i locis, ubi cxcitantur. Atemporibus, quiaterrxmotus omnibusquidem 
temporibusannirieripoirunt : atcamen ficutvencimagisveretScautumno rcgnant,quam ali- 
jsanni temporibus,icacodcmccmporefrequcncius,quamxitatc&:hyemeterrxmotustiunt) 
hiscnimtemporibusmajor exhalationumcopiagignitur,<Scin finuterrx includitur,ut ex di- 
cendis patebit. A locis etiam , quia ct(i ubique tcrrarum concitari poflit terrx motus, in locis 
tamen mollibus, iijngofis, cavernolis, qux proinde magnam concipiunt exhaiationum co- 
piam,&equibusflatuumerupcionestiunt, frequentiorfit. 

Confirmacur cxmugicuumanimadveriione, quiterrxraotumcomitatur: cum enimo- 
mnislbnusexacris collilionc rc(ultct,cx fpiritus intus incluii rcpcrcufTu &. conflidtationC) 
tam tcrrx motus , quam Ibnus n jfci conflat. 

Conclulio tertia: Igncs etiam (libterranei terrxmotuum caufa cfTepoflunt^idqueduo- 
busmodis: primb, quatcnusfuicalorisvivclaquamfubterraneamrarefaciunc,uc majori nilLi 
& impecufefeexpedireab iisanguftiisconctur; quodcum aliquandorepecicoinfultufiacin- 
dc fanctcrrxmotusficripotcft. Hincnovaquandoquefluminaoriuntur. Vclexipfa aqua 
aliovefuccohalicumcducunt,quiincavernis probcobdructiscomprcfTus^tandcm carcerem 
disrumpat, utiacrrarclaftus&compreirus cralTillimacciam vafaconfiingit: Sccundo , qua- 
tenusnovamatcriaignemconcipit,majoresquenucritflammarumglobos,feu vortices,inde 
enimmaximavisO$v:impetus;Analogiamhabesiatormentis,(S: fubtcrraaeis cuniculis ; Hinc 
montcs&ignivoma locamaximcobnoxia funtcremoribus,utSiciIia, Lipara,Cumpania,»Sc 
locanaturalibuschcrmistepentia, ncmpe (ub illo terrx tractu ; magna vis flammx acccn(x» 
cumtamcitopertotmxandros,&:anguftosmeatus ad prxparatum, apertumquc fpiraculum 
pcrvcnircnonpolITc; quidmirum,fitcrram valideconcutiat; fic tormentum bcllicumvche- 
mentcrconcutitur, dumexploditur. Patuithoc maxime in conflagrationc illa famofillima 
Vefu vii liibTito , qux fatalis Plinio fuit ; & in illo incendio anni 165;, quo nullum unquam for- 
taffemajus, autluncftiusfenfitCampaaia; prxccllitilludterrx motusingeas feptcm dicrum 
venturx cladisprxnuntius. 

Conclulio quarta. Ventus aliquando aon parum etiam confcrtad tcrrx motum. Ra« 
tioeft, quiaexhalationesvcntolxfubirc pofluntlacile tcrrxvcnas;recidunt cnim intcrram» 
«Scmcatibus ejus grandioribus (xpius lcinfundunt, &: (ic latciaterrx quatiunt. SecundO) 
poteit hic in prolundioribus mcatibus ignibus (iibtcrrancis al flari , eisdcmquc magis ac magis 
accendi; undcvclhalitusmajorcopiain(i.iperioicmcavcrnamexaquafcilicctcalidaa(cenuit) 
indemajorvisrarcIadionis,&coiriprc(lionib,ac dcniquc tcrrx motus; vcl plus materix ac- 
cen(x in flammam abit, qux anguftiarum irapaticns, dum crumpcrc nititur, (uos carccrcs fuc» 
cutit. Hinc Ariftoteles vult, illum tcrrx motum , quo Hclice & Buris , dux iu Peloponncio 
civitat«s,ablbrptxfuiit, aBorcacxi^itatum fliilic. 

Ec Ex 



2i8 Meteorologia 

Ex his conigespnmcteiTCEmotLimfieripone per exhalationes inclufas tnm accenfas, 
<]uando nempefpiritus nitrifulphuris &bituminisadunanturinmagnacopia, &:velpermo- 
tum, velper attricionem, vel per ignes (ijbterraneos, aut etiamper antiperiftafim accendun- 
tur, &peraccenfiqnem rarefiunt, utlibereexlpirarenonpoflint; tumetiamperhalitusnon 
■accenfos, (edad modum ventorum duntaxat concitatos , nam ficut fpiritus, ciim in aere 
concitantur, moventil!umvehementi{Iimc(5: cau(antventos,cumfintinaqua,commovenC 
aquas, &cau(anttempeflates; fic cum ferpunt perterrsvifcera, concutiunt terram. 

Coliiges (ecundo: Ad accenfionem haiituumnonrequirifemper igiics iubterraneos, 
nec enim fub omni terrx trafitu hi ardent, unde eo feremodo 6c fub terra accendi pofiLmt,quo 
in aeie. Hinc (ubtcrranea flilgura, iuhniru, tonitrua &.c. quomodovero accendantur in 
aere, condat ex didis. 

Colliges tertio: Solem etiam , ut obfervat Honoratus Fabri , aliquomodo concurrere 
ad tciTCE motum, non quidemquatenusprxdidos halitus, quiin teme cavernis coguntur, 
educat; hoc enim fieri non poteft, ci.im cam alte tjus radii non penetrent, fed quatenus vi 
.Solise terreflri globo educH concrelcuni, deindeimbres,nivcs&aliamixca imperfecta^qutE 
■terram diluunc , ac fubigunt , &c tandcm percoiantur in longiflTmis , & finuofillTmis meati- 
,bus ; cujus pcrcolationis opera, tum mulca; ignis particulcc colliguntur , unde novus calor, 
xum materia prxparatur, qux deinde in halitum tacile infiammabilem abit, qualem terrK 
iTiotus defiderat. 

Colliges quarto : non quascunque exhalationes ad terra:motum fufficere, non cnim 
quoties in cerra funt exhalationes , terra concutitur ; fed quando illa^ ita copiola: iijnf , ut 
•continere iliasterra nequeat invenis,ubi clauia; funt,(edampliorem exiguncIocum,quod 
.fit , quando vel magis terra conftipatur , vel rarefit exhalatio , vel fubito copiofa generatur. 

Coliigesdemumquinco: Terra;motum per cauiaslic definiri pofie, quodfit ccncuflTo 
iterra: cauiata alpiritibus interclufisj vel per atainoncm aut ignes fubterraneos accenlis vd 
concitiitis ad modum venti* 



CONCLUSIO POLITICA. 

Nimium ftringendo dillblvuntur Leges. 

Nventumcocleflis prudcnticeLex cfl:, tlillicidium divina: fapientia;, oculuspublici flatus, 
communis mensReip.compagocivium, tundamcncumlibercatis, nervus politici corpo- 
ris, anima urbium, dcil Pindaro credimus , Regina omnium morcalium, immortalium- 
que, qua: vivendi regulam impcnit, licentiam conlhingit. Sine lege, d: Rege vivere, efl 
damnofiliimum progrege. Remcdium omnium malorum lex eft, natura; emendatio, in- 
a;qualiuma"quamentum. Atutnihil tamutileinhumanis, quod modus noncommendet: 
ita legum exceffus eft fervandorum dete£lus. Prohibere omnia, imperare cuncla, ncgare 
fmgula,jugum eft omnibusimpar. Ipfefanguisvica;dos,&necefiaria3ninrx' fupeliex,ex- 
creicendo cxtinguit, abundantia fubmergit. Natare debet cor inlanguine , non liudua. 
re. Ita legum mukicudo, ut pondus opprimitRempublicam. Prciui nimiumnaturatan- 
dem vires colligit, ut per vim elu£i:etur. Clauia montium repagulisaura cum impecupro- 
rumpit. Qua dataporta perfringitlatera, 6c quamantealentenondabaturexpirare, cjedis» 
in liberiorem aerem ftriftioribus cataraftis graviore damno erumpit. Vincula hominutri 
leges (unt & pefluli libertatis, fi nimium faingunt, bonum publicum infringunt, Avida enim 
libcrtacis conditio noftra irritaturin vetita; irritnntur leges, qucemultiplicantur. Q£andani 
libendi pruriginem movetprohibitio; arcerieft illecebra agendi. Nam: 

NitimHY in vctimm-, (empeyaipimusg^ negata.. 

MalcE funt Respubliccc , quce legibus quotidie curaniur : non valent bcnS, ut corpora qiijc 
pharmacis continuo egent. Non cumulo leges valcnt, (ed ufu. Paucxleges func vitiE car- 
dines: multa claudunt,&populum continent, fi funttolerabilcs. Allidue folicitansiatera 
calcarprarcipitem agit fonipedem : conftiiftum fiipra quam par eft froenum , facic iegniter 
ftare: moderataplacent. llt (ine Icge juccntrcspublicx, ita ultramodumcompulfijsadle- 
gem populus, contemnit tandem, quia (ervare defperar. Platonem accipe : Hhimults.lt' 
ges-, ibi jS- lites^ morescjH-e imfrobi, rhiod Navarcho cynofura , Dioptra Geometra:, a- 
muflls architcdo , pondera horologio , hoc civibus funt leges. At fi vel Camelo 
• -^ , ulcra 



philofophico-Politica. 



219 

ultra vires onera adjicias , ftabit immotus : & lub exceHb ponderis mula fternetui-, autex- 
lex calcitrabit Statutorum &Canonum turba turbat populum ; ut, cum ad conllnngen- 
damlibertatem fmt inventa, inlicentiameffijndantur. Amalthxs cornu moderatam iuble- 



6+. 



yr. .<V- 




gegubernationemHippodamus dixit : nihilenim nonboni bonse inftitutioni inefl. Quod- l.lf. de fe- 
li nimium gravet , dorfum infringit. NequeSulidx boves penfum laboris zugGXWO- Ikftate. 
luerunt , ccntum quot diebus cados aqujE exantlare fufficit : nec unum fupra centum. S\ ^.Uar.ns 
numerum cxcedis , & modum non fervas fcrvabitur nihil : nam non vult aggredi pondo, l.j.d' t- 
cui pondustotum ultra vires eft. Aurea populusfufpiratfecula,non ferrea : aureaeftmo- mmal,c,it 
. dcr.itio oncrum, hxc xneam faciet hoftibusRempublic. ItaTalusccneus di(5tuscft;quod 
utilidTmis validinimisque legibus Cretenfes gubernabat : quas, quia necgraves, nec in- 
utiles, libenter fufceprsre, &:velutmetallum pro Legislatorc ftetere. Quae (liisLcsbiisfan- 
citaMacar tulit , (anflie fervarunt : Leonem appellavit legem, nam eoslic firmavit , ut ce- 
dercntnuili. f^icunquetuisonerainjungis, viribusaccommoda. Minosimitanduscft, 
annis novcmGnoflio delituit antro, legem lerendarumrationemaPatreJoveedodtus. Le- 
gislacores omncs, boniquepublici modcratores, DeidifcipulosGalenusdixit,quippeaDeo 
doclos cumrationegubcrnare. Pompilius habitusDeceiEgericefcholaris, Solon Minervx, 
Charon Saturni, Lycurgus ApoUinis, Zoroafter Horomasdis, Trisraegiftus Mercurii, Za- 
molxisVeftx. Imo & Dii dicebantur moderatorum onerumfabri. Charondas &Zaleu- 
cus, Timaratus &The2ECetus, Helicam & Ariftocrates, Pithius &;Zamolxis , nec nimium 
molles , necfupra modum graves moderatores divinitate illuxcrunt. Dii non ultra impo- 
nunt , quum vires ferant : nam volunt fervari , qux volunt mandari. 



Ee2 



QU^- 



220 Metcorologia 

QUtESTIO II. 

Qu^ fmt tememotus fpecies , eJHsque prafagia. 

COnclufio prima. Duas rpeciesterrxM-notusenumeratAriftoteles. Unaeftrpo/V^-» 
tremor, lic dictus, quoniam ea , qus tremunt modo in hanc modo in illam partem 
vibrantur. Altera eft a-^poy/uoi Pulfus^ quando terra veluti intumefcens aftlirgit, 
quia ventus ex infero refta afcendere contendit &: fbrnice cavernx puKiit. Appellaturve- 
ro />«///« propter (imilitudinem pulfus aiteriarum in animalibus , qui ex alto , (eu protundo 
fubit, & arteriaminfublime toliit. Exhis tremoradeonoxiusnon eft,qu6d eum taciatvis 
venti in partes diftracla. Nec periculo conftat pulfus, quoniam parum attollitur terra , & 
mox remitcitur ; periculofiftimus verd eft ; quando in hiatum fepandit, tum propter ma- 
gnum venti impetum, tum quia in unam partem procumbens ita terram impellit , uc luat 
&: fubvertatur. 

Has duas terrcemotus fpecies Seneca 1.6. quxft.c.zi.ex Poflidoniifententia paulo ali- 
ter enumerac&propterea terciamadjungit his verbis : duo genera funt, ut PolTidonio p!a- 
cet, quibus movetur terra, utrique nomen eft proprium , altera fuccuftlo eft, cum terra 
quatitur, & (urdim acdeorfum movetur. AlteraincIinatio,qu£E inlateranutat navigiimo- 
re, Ego tertium illud exiftimo, quod novo vocabulo fignatum eft, Non enim finc cau- 
fa tremorem tCTtE dixere majores,qui tremor utrique diftimilis eft, tum inclmationi tum 
fucculTioni , nam nec fuccutiuntur omnia, nec inclinantur, fed vibrantur. Audtor vero 
libellidc mundo ad Alexandrum,quiAriftoteli tribuitur, feptem (pecies recenlet, quarum 
tamen qua:d;im ad accidentia terrxmotus ref erri poflUnt. llna eft eorum terrse motuum, qui 
adangulosncutos in obliquum quatiuntur gTr^^^AoT)!? dicitur. Altera nominatur, 'ipocVn^ 
idem ebulliens , effervefccns, quo terra confringitur , <Sc furfum & deorfum redtis angulis 
fucciditur. Tertia eft "XfLcr/ucLricLg cum fit terrjE hiatus , d: amplam voraginem retinec, 
Quarta p >'Kr"? , qui vi eruptione fafta rimas apertit. QH-inta e(t o.q''^? impulfbrius , qui 
tcrrx motus untl agitatione fubvertit. Sexta;7rotA/'^cf,T;a,;,ideft,tremuIus,quiaeflicitter. 
xx motum tremori non diffimilem. S^ptima^uoTiat.^, mugiens dicitur, quia cum mugi-. 
tu &c fonitu terram quatit. Ex quibus vides , quod quidam efteftus potius vel accidentia, ' 
quam fpecics fintterrse motus. ItaqueAriftotelisvelSeneca? divifio recincnda eft. ' 

Addit vero idem Philolbphus, terram moveri in latum (requendus , quam fecundum 
profunditatem, hoc eft , furfum &: deorfum. Rationem afl^ert, quia exhalatio &: Ipiritus, 
qui caufa eft terrcemotus multomagis protenditurfecundum latitudinem, quam lecundum 
proiunditatem. 

Obfervatum etiam eft , ut referunt Fromondus &: Cabeus in text. 46. quEeft. i. terram 
cum concutitur lateraliter moveri, velaboriente inoccidentem,ve]afeptentrioneadmeri- 
diem. Rationem optimam affertCabeus, quiavenxterrarum excurrunt plerumque apolo 
ad polum, &:aliquando aboriente inoccidentem, ut conftatpluribus experientiis. Etra- 
tio poteftefte, quiaterra coagmentatur, perordinem adaxem, cumalcereturacoelo, quod 
circaaxem rotatur. Cum ergo vens tcrrarumprotendancurvelab oriente in occidentem, 
vel a feptentrione ad meridiem , etiam exhalationes ciim per venas difFunduntur, protendun- 
tur eodem pafto, atqueadeo ciim terram concutiunt,concutiunt illamvelaborienteinoc- 
cidentem, vela feptrioneinmeridiem. 

Conclufio fccunda. Plurimafuntfigna, quxftiturumprcenuntiantterr^motum. Pri* 
mum eft, magna <5c intempcftiva at ris tranquillitas, quia totaventorummateriavelexterra 
nondum cgrefia eft , vel in terra: profundum fe rccepit , & intra vifcera illius ferpit., Refer-; 
tur a Seneca lib. 6. natur. qucift. c. 12. ante terrjemotum , qui tempore Neronis concu(iit 
Campaniam, multis diebus ferenitatem fuifTe. Secundum eft,fiaerfoIitoeftfirigidior,ori- 
turenim hocfrigus ex eo, quod exhalatio, quee fua natura eft calida , ferpat per venas ter- 
rx, atque adeo aer deftitutus calidis exhalationibus intempeftivd frigefit, a qua fiigiditate 
etiam terra amplius conftringitur, nevapores erumpant. Tertium eft nubecula tenuis, &c 
inmodum linesredtce oblonga&alba, caqueaut interdiu , autmaxime poftSoIis occafum 
fereno coelo apparet, Ratio eft, cijmcoelum ventis & vaporibus, qui iLinCnubis materia, 
vacet, nubecula admodum redta , tenuisque relinquitur, proindeque omnia tranquilla effe 
indicat, cuncto intra terram halitu, flatuquecohibito. Advercetamen enumeratatria Iigna 
non femper, aut plerumque fequiterrarmotum, ciim fccpiflime videantur talia figna. qum. 
terrxmotus fijbfequatur; funt crgo figna , qua; , cum terrxmotus fit , plerumque prace- 

dunt, 



Philofophico-Politica. 22,1 

dunt, ideo non Hcet exillis piulagire teirsmotum, bene vero ex fubfequentlbus. Quar- 
tum licnumeft,rinullaaliacaulaexirtentefiat inputeis& tontibustuibidioraqua^laKugme, 
foetorc, autalio ingrato, minimeque naturali laporeinteda. Oritur enim hxc lurl-uucM o, 
dorouc ex mulco ipiritu e cavernis conanti exire, & terram fulphun admixtam trudanti, 
IdeoquePherecvdesPhilorophusex hauftu aquxputeipr:e(en(it, &prxdixitLacedamonns 
totiusurbis excerrxmoturuinam, reterentel'linioc.79. Quintum (ignumelt,liaquainpu. 
teis ebuliiat,auta(cendat, quodcerte abeadem cau(a proxime ditta oritur ; Hatus cnim ex 
imo llibienscerram acqueadeoaquam Cuperpofiram in (ublimeettert. Hoc accidUie nota. 
tum e(t anteinlignem cenxmocum , qui Anno 1^70. Ferranam concuflit. (^o etiam tem- 
poreEridanu5Curbidus,&ampullisinaerem ex(iliens fluxit. Idem dicendum, limareincu- 
rnefcat.(ine fiatu ; talis enim ebullitio procedit exfpiritibus,confertim egredi tentaotibus, 
Scxtum lignumeft,liavcscumquadrupedibusplerisque loca fuccuftioniterrxperopporcun^ 
relinuuunc,<Scnovasfedesquxrunc,prxfencifcuncenimtremoremaliquem terr.im& radiccs 
arborum concutientem. Septimum fignum eft, cum auditurtbnus & mugitus terrce, Uc 
enimaer, cumverberatur,fonumedit, licfpiritus inclufus, cumverberatterram : atdmule, 
tiamverberatur, fonumedit. Aliquando camenprxcedictbnus, quin (equatur terrxmotu5 
cx eo, quialpiritus lulficit quidem adfonum edendum; nonadmoveodamtenapi. 

CONCLUSIO POLITICA, 

Sepulchralis terrsemoms futtinendusomnibus. 



'N-.ffi- 




Ec5 



Vides 



222 Meteorologia 

VIdes,ut omnia fine dircrimine eadem involvanturriiina, &Regum palatia, &paupe. 
rumtuguriola, &alttEcedri, &humiIesmyrica',collesiEque, ac montiumvertices pa- 
Rapt ^ ' ternvmotus concufTu tequantur folo. Nulli parcit , £»//^/4: nntant cum moembus nrhts. 

^ ' Solum fupereit lepukiirum, Imago atra hxc eft inexorabiiis fati. 

f/orat.1.2 Omnes eodem cogimur omiiimny 

Od.3. Verfatur iirna : fertus^ vcyus 

Sors exitura , c^ nos in aternum 
Exilium impojitura cymbcc. 

Ccecus eft ofleus illehumani gencristyrannus, nonrevereturpurpuram, neccoronse» 

5: fceprri terretur majeftate. Sine diicrimine tam regio, quam plcbejo capiti falcato feiTO 

imminet. Nec precibus, aut lamentis fledtitur, quia jiirdus eft. /Ec^juat enim omnes c/V//:r;im- 

o p pares nalcimuv ; pares morimur. Conditor ille juris hMmani non nataHbns , nec nominis claritate 

' "' ' diftJnxitr, Mijl dum Jiimus. Seneca. Emines modo Ribiimi throno iliper vulgi fxces, iedad 

tempus tantum mox fepulchro lequalis Codro fliturus. Adorsjccptra U^onilfMs aqftat. Unus' 

CLmd. introitm efl omnibpts advitam-, & fimilis exitus . Sapientis oraculum cft. Nihil hinc eft,quod' 

&/J.7. a:que lupercilium cogit ponere, quam crebra mortalitatis cogicatio. Quod fienim ampli- 

tudo Regni diftenditani,mum, coardtantillum Sarcophagi anguftiiE : li corona & laure^ e- 

rigunt verticem , eundem pallida deprimuntCypreili ferta. Novit diadema efie bonum 

mutuum.pofteris cedendum. Num purpura mentem cxtollet fliperbia , quam mox cum 

mortuah Sindone norit commutandam. Minus ararium auri , argentiquepondere refer- 

tum explere animum poterit, ex quo egentior Iro, nequidemafTem inferetfepulchro. In- 

tuere Alexandrum , magnum illum orbis domitorem , ut fama, gloria , & laudum fliarum 

amplitudine terram impleat, omnemque Regum &; Principum telicitatem fibi faciat tribu- 

tariam r at unam mortem , dum vincit omnia , debcHare non poteft. Cum totius mundi 

fpoliis in fpcliumipte cedit : ex omnibus Joltim fitperefl [tptikhrKm. Scd <Sc hoe aliquamdiu 

Lycoflh.ex caruifleOlympiadis matris lachryma; teflantur , dum amaro gemitu in htcc verba prorum- 

^Elian. pcret : O Fili-, tn cum in mtmerHm Deoritm inferri volu-eris , & id ferficere Ittmmo flttdio conatus fis^y 

ij.var. c. rtunc carere debest qu£ funt mortaliHm omniHm communia , terra & fptdtura. O magna huma- 

10, nx felicitatis metamorphofis ; quis fe magnum jam credet, dum Alexandrum lic parvum vi- 

Sen.ep.2^, det. Itaque nihil aque-, ut loquitur Romanus morum MagifterSeneca, fro/«V< ad temperan- 

tiam omnium rerum 1 cjuam freqttens cogitatio brevis avi-, & hujits incerti, Idcirco Romanis fble- 

mne fuit, ut triumphanti in fublimi curru adftaret quispiam , qui identidem illuda tergo 

£.v /£- fuggcreret : Refpice poB te, homincm memento te. Salutarem hunc ritum a;mulatus Philippus Ma- 

lian.g. cedonumfufis inChoeroneaAthenienfibus, fibimetuens, netriumpho fuioblitus, fuprahu- 

njar. c.if. mana extolleretur, terindies mortalitatis condidonemabacclamanteinmemoriamrevoca- 

ri hac voce voluit. O PhiUppe-, homo es^mementomortis. Vapor nempe eftomnisvitas fplen- 

dor, levi aura inaltum h. terra extollitur, mox in eandem relapfurus. IngeniofeRancatus 

- , , mortem, feu in evitabilemfbrtunx, acMaieftads terminum. emblematefianificaturusjcine- 

•"' '■' '- '^^ visenimRexnatusfuens, auditamen, 

meminifte, minus hoc agnovifTe vo- 
orti vero vicinus mortalem fateri de- 
J^'l' buit dum julTit, utintcrioremtunicam haft^EprKlongEeimpofitampro omnipompafunebri 
per caftra deferrent cum acclamatione : Hoc ttnnm linteum ex totius orientis opibus Sa/adino refla- 
en.e^si. ^^^ Sepulchralem hancSindonemfa^pius tibioboculosftatue,PoIitice,&Regumpompam 
quid ni!i tiibulamefte duces? Eft nempe vita noftra comoedia, cujus cpilogus mors. lln- 
de quomodo fabula, fic vita: nonquamdiu,fed quambeneadla refert. Quid enimeftno- 
"vi hominem mori, cujustota vita nihileftaliud, quamad mortem iter. Eademhoru^qua 
ad vitam editur, admortem deftinatur. Nemounquam mortaliumerravitadfepulchrum, 
Bpt"ciotris. Bene EpidietUS , ttno eodcmjj ubere vitam , mortemcj^fimmus. Commorandi enim nobis ( fubfra" 
Cic. Cat. gatur Cicero, ) naitira diverforium-, non habitandi loctim dedtt. Intervallis diitinguimur, exitu 
»^w Kquamur. Eripere vitam nemo non hominipoteft, atnemo mortem. Qu^id igiturrNum 
Sen.ep.^o. mors timenda 5 nequaquam. Qu^o pafto hoc pofTis confequi , audi Scnecam : ut nuncjuam 
mortem timeas ■, fimper mortem cogita. Illi enim mors gravis incubat , cjui notns nimis omntbus igno- 
tus moritur fihi. Sic mortis nunquamimmemor InnocentiusIX.Pontifcx maximus. Nihil 
7o. Km hic unquamdeccrnere confLievit,nifipriusoculis,adduasiconesdefixis;quarumprimacai- 
'v^ar.virt. variam,reliquamque ofteamdemortuihominescompagem;aIterafiincbrempompamrepr£B- 
yfl- i*S. '^''"'tabat. llnde fadlum, ut omnes vita; (Ii£e aftiones ad Legis divina: libellam expleverit. Ita 
«7,7, &:MaximilianusPrimusImperator quotididninortuus) utfibinonimmemormoreretur,nihil . 

ho- 




PhilofopIiico-PolitiCci. 223 

horum qua: circa iprum erant, (iium judicabat , cmnemque diem fibi ultimum illucerccre jn^ ^Lib/C" 
credebat. llnde, ncvel uno momento oculosavitxinftabilitateaverceret, capuiumrune-/^ Jy^,^,-,] 
bremt- quernoiignocircumterrilccumjuIlTc, additahac pcccmonitione : Co^ita ww, ^'''^lte p^l^.^ ^^* 
diLtiOi & cxtendis \ qnici multa poj/ida) plum appetis ? i^iiim tot Provi>ici£& rcgna non capimit., locnlns 
ijle atpiet. iEmulacus lioc taLlum Carolus V. canco Avo dignus nepos, qui contemplacioncm 
haiic morcis coc ilegnorum ac Provinciarum amplilliino Impcrio, quo le ultro abdicavit , pra:, 
habuit, utillatotuspcrlrui poflct. ka<3ccuPoliticcvivens lempermorere, ut mortuusIemT 
per vivas, 

QU 



JiESTlO III. 

De ejfeSiihus terr^motmm. 



COnclufio unica. F.fTedus ccrrxmotuum func varii, quorum primus eft adificia (Scdo- 
musevertcre , cujus racio elt , quia Iciiicec vel ILiblidunt lundamcnta, ve! parieces % 
perpendiculo removencur, undeamplius Itarenon pofiUnc; vel IliccuHu vchemenci 
disjiciuncur Sic 1^09. tredecim liominum miilia hujusmodi calLi obruca lunc. Sic eciam 
)f;i. Olyiliponeifcc.cedesILint cvcrlx. Item 1^70. Fcrraria Icrc toca corruic. Trajano 
Principeomnespenedomusin pulveremcomminutx" runc,& iplePrinceps, qui fbrte liye- 
mabat ibi perientfhamvixevalit. TremorCampania-ILib Tito duasurbcsFierculanum <Sc 
Pompeios populo fedente in theatro penitusobruic. (^into annoTiberiiPrincipis mulccc 
urbes Alix corruerunc , uc relert Eulebius in Chronico. Novililme demum Sicilia Terrce 
mocibus cam loiticer conculla die ii.Januarii anno 169;. uc tribus horis anccSolis occalurn 
incra medium quadranccmhorx, decemvenullxurbes, 40. murisveflicaoppida, caftella&: 
arces (Scplusquam icc. pagi corruerenc, & aliquot hominum cenccna millia cumuiarencur, 
Illud miiabile, quod dum in fummo cemplo Cacaniiu hominum Icre decem millia benedictio- 
nemVenerabilis lacramenti prceftolances ibidem vivilepulci func , fblus illxfus permanferit 
Sacerdos, quiadalcare confiItensbenedicturuspopulo\'cner.abiIeexh)bcbat,<Sc:400,alii,qui 
in facelloS.Agachx-divinamopem imploiabanc, aruina fuercimmunes, 

Quxreshicucrumfbrnicesmagiscremoribusrcfiftanr. AfhrmacPliiaius, negatveroKc- 
ckermannus; egodiflingucndum puco, lienimcerra, quxmedio fbrnicisrelpondec, ica at- 
Wllatur, ut geminumhinc inde clivjm faciat, vel uc vocanc, dorlum , haud dubio fornix 
diruicur; ciim nullo modoreliltac ; lccusvero liprxdidaterrarublidac, cuncenimmurifor» 
nicis medii,acucrumque connedencis fibula Ic lcinvicem iLiflinent. 

SccunduseiFcduseft;aliquandomocucircumducta,&inqrbcmverfatatcrralocumIo- 
cocommucac; quod tunc cvcnic, cum cerram folidam ILibtcrraneusaliquis curbo incontra- 
liaspaitcsvercitac torquet, Ipiritus cnim hicinclulus ferpitcirculariteradmodumvoiticis. 
Aniilogiamhabts in ioliisbuxi, qua: abhalituinclufb, ubicaloiemlentiunt, ingyrumagun- 
tur; quod Ixpenugantibus pucris ludumfacir. Ita concingic(LiprcmoNeronisanno,ucre- 
lercPiiniuslib. z. cap.S;. pracis, okis.jue inccrccdcntcviapublica,in concrarias ledes rrans- 
grellis in agro Marrucino. 

Tcrtius efFcctuseft, nonnunquam teOa, velccia.mmonccsictu contratio arictare quall 
videntur,videlicct,cum(iuoriacus(ibi mutuu occurfantes rcminterjectam feriunt. (^od 
aliquando linenoxa tieri poteft, cum fcilicet alter motus alteri repugnat, Ixpc^ veio etiam 
coiicingitcum noxa, dummonces, in quorum mcdioloca cavapolitarunc,(e(ealccrnopul- 
iu icaquaciunc, uco,uidquidincis concinccur, clidanr, Ita concigiire in agro /1/«^«f^,'7, me- 
moracPliniusloc.lupracic. Ubiduomonccsintcr reconcurreruncmaximoflrepicu allulcan- 
tes, (?c dcnuorecLfre-runc; Villx auccm omnes intcrmedix accritx lunt, <S: non paucaanima- 
liainteiciulapciicrunc 

(^artus erfecius eft; fuccufTa aliquando terra late diftinditut, <i'profLindifTimis fauci- 
bus, urbes,p3gos,arccs,atque incegrumper(xpe tcrrx tradtum abfbrbecrurfusque claulb 
hiacu, nullum eorum- quxibidcm coiifticcrant, rclinquic vcUigium. Raciohuii.iscIl,quia 
iiuerioretraii."tucxclbeaeltcapacitas, quxmonccs cciam, exclis lcilicct H.indamentis corru- 
cntes excipiat; clauditur autemvorago illa, quiatradusterrx circumambiensab omnipar- 
te perdcclive ruit, acproindc voraginemclaudit, non tamen linc depreflione tra<5tusiliius 
ambientis. Sic Num. 16. Chore, tjathan, 6c Abiron , quod populum DLI contra Moy- 
fen i& y\aron concitafrenc, diirupta terracumiabcrnaculis&i.iniver(isopibus abfbrpti iunc, 
SicpluraquandoqucoppidaabHiftoricismcmorantur ablbrpta ; vclut unum in inlulaiEna- 
ria, akerurainEuo^eaj aliud inTliiacia, rurlijs aiiud inPhanicia uluaSidoncmatque alibi 
plura» 



fl 



224 Meteorologia H 

Qiiintus effedlLis efti Tumuli &: montes aliquandoafTurguhti noVxquetnruiaernqf- 
guntemari: quorum ratid efl, quia rpiritusincJufus terramatrollit, eopadoj quo ihanima- 
iifpiritus carnem intiat, 6c non potenS illam effringere,geheratmohtes in terra , inliilas ijl 
mari. Ita mons Moderms apudAvernum lacum diciturexcitatus hoc pado. Ita & novaiii 
Infulas non femel terrce motus fccit, ut in Arciiipelago & Oceano Atlantico. Adde, qUod tan/ 
timotUsvi,vis ingens quandoqne cinerum, lapidum, pumicum&c.utplurimum e'lpiracu| 
lovelantiquovelnovoevomatur, utadinftarmontis deindeafTurgat. Aliquando terrae conl 
vullio abforpta continentis parte 1-eliquam permittens mari,ho vas facit Infulas , quae continenj 
tipriusadhtcferunt. SicPliniusi.^tC. 88-crjdit,aterreemotibusalioprovo]utismoncibusInl 
liilam extitifTe Prochytam, Namque & hoc modo ihquit, infulas rerum narura facit. Avellij 
Siciliam Italice, Gyprum Syrix j Eubceam Boeotix > Eubace Atalantem&: Mactin , Besbycur 
Bithyhix,,LeucofiamSirenumpromontorioi 

Sextus cffedlus effi Tcrra; motumareintumefciti & e convcrfo maHs traftusabfot- 
ptisundis ficeusaliquandol-emanet, itautpifces<Sc navesaquaaiittore fecedente relinquan- i; 
lur inareha. Ratioprimiefl:, quia multushalituSaquas elevat ; imo hihil obftati quin iplUm \\ 
inarisfuhdum attollatur. Hincaqusehuc iiluc inutramque partem non fine terrarum dilu- j^ 
ViO exGUrtuht. Hinc cum aliquando in terrce motu Tagi alveus , vel potius alvf 1 tiindum at- ! ' 
tbllei:etur,aqu3ein utramquepartemfluxerunt, acficcainmedio vada non line fpectantium 
llupore vifa lunt. Intradtu, quieftinterf^wjwww? & Hkram inlulas Vulcanias non longe 
aPcolomaidemarihi fluduSadeo aliquandoevefti comparuerunt^utexcelli n ontislpeciem 
exhibuerint, quideindeincontinentemprolu(i,Tryphoaisexercituminopiha'aeluvioneop- 
preirerunt. Ilatio lecundi eft, quia hempeapertis,quce fiib matierant, lubterr meis ipecu- 
bus tantavdragineaqucecxhauriuntur, uttradtus liccusremaneat Llti accidicM.Antonio, 
& P. Dolabella CofT. cum reciprocus maris fluxus Hoftia; gregcm pifcium in ficco reliquit. Si- 
militerineoterrcemotu, qui (Lib Theodoliolliic, <Sc terrarum orbem magnis ciadibusaftiixit) 
confpefta fuere navigia per mare tranantia in arido conf litifTe. 

Septimus efFeftus eft, Montium, a:diriciorum,<Scterrarum transporcatiohes quarum 
caufa efrepoteftiimpetusincluli fpiritus fortaflis etiamaccenfi, qui monttm attollit, ita uc 
alium in locum relabatur eo pado , quo in militaribus cuniculis muri & propugnacula in alcum 
Iliblataaliorelabuntur. SicconftatexNierenbergiolib, 16. Hiftor»natur. cap.g. innovoRe- 
gno Granatenfi faftum, ubi ingensterrce concullio evellit montem, eumquequali lapiilum 
peraerajadtavitinaliamfedemaprimafatisrcmotam. SiceciamannoChriftiiii6.villamquan- 
damterra£motuexcufram,adalium longediflitumlocumttansvolafre, narratBonvifiusIib,6. ■ 

Oaavus effedus eft. Novseaquarumfcaturigines,fontium,lacuum,fluminumeXor- 
tus&contradeficcatio. Ratioeft, quia dum terra concutitur, accidit claudi meatus aqua- 
rum, velalios3periri,atqueitaquosdamfbnces liccari, quosdam erurr^pcie. Ita terrarmo. 
tusPadonem ArCadixflumen exiiccafTe perhibetur ; & belloMithridatico propeApamcam 
■ Phrygice urbem qualfatumfolum paludes, novosquefbntes, vecerum nonnullis terr«motu 
rcclulis &: obduratis, cgefline memoratur. 

Nonus efledtus eft. Interdumaqux antcafrigidce poftterriemotum calidcefluunt ; & 
ecohtrario tepidce, fiigida: evadunt. Caufa cft, quia pevturbatis venis corrivantur calidse 
ad frigidas,trigidceincalidas, velcertemutatisitineribuscalidceper locafrigida , frigidx per 
(ulphurola <Sccalida decurrunt, quofit, utha; incalefcant, illce refirigerentur. Veldemum 
ctiam, quia novi ignesjuxta iilos laticesaccenduntur, quiaquas caletaciunt , aut frigelcunt, 
quiaignes extinguuntur. Ita Kirchero referente inMund. fubt. lib, $■. fedt.^, c. 6. diftrictus 
illecircaPyrenseos montescumthermis compluribus fliinetrefertiflimus,in earum quibus- 
dam poft montis ruinam a terrte motu» aquce prius ferventillimcc tantum irigus contraxilie per- | 
hibentur, utnemo deincepsampliusillis utipotuerit. 

Decimus effedtus eft. Non raro ignium five flammarum fit eruptio , quod materia ful- 
phureaper hancterrcc agitationemvclperaliosmodos fuperius explicatosinflammetur,(icuc 
&.cineres<S:favillceerudtantur, quce funtreliquiaeiSceXcremencamateriarumin terradeufta- '• 
rum; iagencesprceterealapidesvel faxorummolcs egeruntur ventorum fcilicet inclulbrum 
virnaxima. Ita feptimoJuItiniThracisImper.anno,IicutrefertGedrenus!nejusvita,terrsB 
motus acincendiumAntiochiam corripuerunt. Sic etiam annoi^ji. terrcEmotus, qui Ve- 
fuvianumpra'ceIlitincendium,horrendam plane exhibuit cataftrophen, cum prater igneos 
torrentes, nc vorumque fontium , bicuminisque (cacurigines , totum circumquaque afrern 
fumojcinereapluvia, ingencium fa.xorura erudatione) Kircheroaffcrente) replevit. 

llnde- 



Philofophico-Politica. 22J 

llndedmiis efFe£tus cft. Quod aliquando marcternvmotus tempore alittore pntter 
confiietam naturx legem retrocedat, acdcnuo fcrociori aquarum impetu rcdeat. Caulam 
eire reor, quod mavis tundusjam xenx motu depriniatur , jam rurfus in aitum jaCietur. Sic 
annoChiilti^^f. Calend. Augufli maic dispuKLimrevolutistluftibus retroabiit,utvaiiium<Sc 
montium vafHtates radiisSolis illufharentur, Multis autem navibus per undarum reliquias 
adcapicndospirccsultro, citroqucvagantibuseximprovilbantiquasrede6 undtc marinx' rc- 
pctiverunt. Quo taftoinfulis 6c porredti contincntis fpatiis violcnterillilx innumera ubi- 
que xdificia obruerunt , & multa hominum millia abfiimpferuntipla navigia partim in cul- 
mina tectorum , partim longe a littore propuMando. Sigonius lib. 7. hnp, Occident. 

Duodecimus demum cfFcdus eft. Saepiflime poft tcrnEmotus pcdilemesniorbicon- 
fequuntur. Cujus ratioeft,quianonnunquam halitus quidam putridi&; venenatiexdiutius 
conclu(a& cohibitaaura crumpunt, quifiia venen3triqualitateaereminficiunt,quemdcin- 
de homines inTpirando attrahentes facile pefte corripiuntur. Nec ar rem tantum halitus il- 
11 virulenti , fcd&aquam, qua carerc nequimus, inquinarefolent. Ita teftaturScncca lib. 
6, quccft.nat. inPompcianaregione fexccntarum ovium gregem terrarmotu exanimatumcire> 
quod oves , quia mollioris funt natura: , &:tcrris propiora T erunt capita , virulentos halitus 
citiiis attrahant. Anno conditx Romce 319. poft terrcemotum tam horrcndainvakiit pcftis, 
uteaadtriennium perdurante 30000. ibidemcxtindalint. Annogoi, quoCarolusMagnus 
impcrio inauguratus eft , vehcmens tcrrarmotus fiiperiorem Germaniam, 6c inprimisRhe- 
ni tractum afflixit, quam deindepcftis fecuta efl, qux' Gcrmaniam 6c alia loca horribiliter 
infeftavit. 

Qua:res : An arte fieri poffint terrxmotus ^ Refpondeo affirmativ^, qued everfaur- 
biummaenia&propugnaculahacbcllitempaftatcperfucccnlbscuniculosplusquam tcftatum 
faciunt, Modum ver6hosconficiendi,videapudHonoratumFabri tract. 6. lib. 2. prop. jo, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Sine Deo hominum vires nullffi funt. 

AMagnis Capitibus fuccoIIariquaerimus,autpropriisaliscontidimusvolare. Suofe fcu- 
to tuto protegerecredidit Achilles : & virtutis fuas fiducia fretus AjaxTelamoniPatri 
objicere eft aufus : fe absque Deo vincere pofTe. At fiio fuccumbens gladio Ajax, fa- 
ftuseftvetitatisinftrudtor, Euripide canente : Belli dncem nec DHs mvitis vincere. Ex infinita 
Deitatisabyftb evolutafunt omnia, omnia illi fuum vendicantcfle&operari, Iisdeni,qui- 
bus nafcunturcunabulis pifces &nutriuntur. Etquibus aliquando dorfiim fubfternunt na- £^^,v 
vibusmaria, easdemad littus dcferunt. At, utfallaxcftpclagus, domefticisque vorticibus £rechtk 
occult^ praeceps , (iibtcrraneis meatibus aquas ablbrbet. T\xme(\\i\i\Qmmvtsh£rentinficco 
natatilegenus (quammascontrahit, quiaquovivitelcmentodcficit. Alpha hominum Deus 
eft, <5c clcmentum adtionum : in auram abit mortalium potentia, quam Dei manus non fuften- 
tat. Cui fc;liciter fluxerunt omnia, tandem h<tret in ftcco , (i vel Favonius cceleftis contra- 
hitur, vel auxiliantis Dei brachium (iibtrahitur. CefTat efTc, cui EnsEntium incipit abeffe. 
Non fubliftit (uis viribus , qui virtute divina non fijlcitur, Fruftra terimus potcntum li- 
mina ; defticuenre enim Numine debilis eft fufFragantis humani brachii aflTftentia. Pro- 
tegcnteDtO imbcllis eft belli adverfantis fbrtitudo , nequedcjicictur ullo confjjirantium 
malovum imbre , cui militat a:ther. Minus ei adverfantttr , infidiantnrc^ue alU^ cjnem h numine ArifiJ.f, 
jroteUum , defenjnmcjue iri credunt. At qui ad Deum fe non convcrtit, fpcs fuas cvertit. Ne- folitic. im 
quit enim ei fcliciter, quod agit, cedere, quemacoili fiducianon pudct reccderc. Omit- Oljmfiti. 
te hellum , omitte fugnam fine Deo. Palam fiio militc claflTcum cecinit Heraclius hnperator, 
neminemprxtcrDeum fibi pofFe auxiliari ac debere , in quo vinccre prceclarum fitacdeco- 
rum. Nequc hx(itin(icco, namPerfarum Regem Cofsrhoa lcrro flammaque vaffavit, tota 
cjusregionc (anguincisnimbisinundata, Devictoria inC^ampo, defclicitate in ibro fecu- 
ruseft, quifubNuminisfcuto tc6tuseft,&cumccclofocdus pepi^it, Sc (iiaq; altiftimi viri- 
buscommittatvirpublicus:hcEccocIipoIitica cft, quodnonalmtat, nifiqui (iipplicandofup- 
petiasexpetiit, Nonfloretlaurea, nilihocrigante, noncon(ervaturoIea,nilihoc incremen- 
tum dante. Succumbit,qui nonrecumbitinbrachiisDomini; finerccurfiiad Dcum curfiim 
non habebit felicem , quia Dcus negat concurfiim. Magn*. virtutes comitantur homines foUus P''»darm 
Dei heneficio. Nifi manum porrigat , qui tribus digitis orbem portat , irrita cadunt confilia >"/fihm$$'i 
noftra,quantocunque aftu Sc ingcnio humano excogitata. Tenebrx lunt induftria; no- 
ftrae fineNuminislumine: neque liae ^oelefti radio ratio noftra extra nodcm eric, Aftutia 

Ff pfeudo- 






226 



Metcorologia 



pfeudopohtica injuftida , & virium humanarum fiducia imbeciUitaseft, fi non Numine fu. 
Itentecur. jEnei lacerti, & impenetrabile peftus , fiftilis fortitudo funt, iacili afflatu dila- 
buntur. Nihil agit, qui agit ommafine Deo ; mal^ cedit, ubi Deusadjucor non accedic-,5c 
66. 




fi fineillo ad votum fuccedit , mal^ tamen cedit, quianemobeneaOeorecedit. Primum 
fulcrum iile eft, quo ccelum 6c terra firmantur : quomodo ftabit, qui hac bafi non fubfiftit? 
SineSole ftella tenebrefcit: fine mari Humina ficcantur : fine Nilo ^^gvptus exarefcic : fine 
ponderibus horologium otiatur : fine lumine nox una eft mundus : Ime vento triremes fi- 
ftuntur: Htec omnia hominiDeuseft, finequohomoeftnihil;&ficentetomnia, afl"equitur 
nihil, quialineeoeft, qui foluseftaliquid. Auftroflante moveturnavis : Auftriaca Domus 
afpiranteDei auxilioproveaa haaenus, provehecurampliiis, quiaFerdinandi I. Csfaris fi- 
ducia velificat Chri(}o duce. Hxc fiducia eft Auftriacis , hac navigat Auftriacus.* 

QUiESTIO IV. 

T^e fonoy loco , temfore , magnitudine , ^ durationg \ 

t€rr<emotHs» 

COnclufio prima. Sonus&rmugitus terraemotus prodromiexvehementivariorumfpi- 
rituumconfliaatione oriuntur, non fecusac exhalationes nubiumcavocIaufa:,dum 
exitum qucerentes haciIIacquenubemveiberant,fonumfaciunc. Comeshicindivi- 
fus eft terrsmotus, cum enim fonus refultet ex collifu corporum, ille autem fiat ex vehe- 
menti fpiritus intus inclufi repercuflia , confequens cft , ut ipfum aliquis fonus perpem6- 
comitetur. Qui quidem , ut Arift, %. Meteor. c.7. tradit, pariter cum terr^ motione fit,licet ipfe 

ob 



i. 



Philorophico-Politica. 227 

ob ruamtenuiMcem,&:agilitatemcitiusadauresnoftraspeivcniat. Quod tamennonitnin- 
teliigciidtim cft, «.jualiuiialemperfiat: prxit enim interdum aliquanto tempore , «-^nc ni- 
miruin , cijm Ipiritus per cava ternE ferri incipit , fed nondum vim , impeti'1'qi-ie accipit, 
qui ad eamimpellendam fatis (it. SicNeapoliVcfijvii mugitus non raroauditur,licct nul- 
lus terra: motus fentiacur ; idemdicode^tnamonte,qui(xpius "■<Jg't5 Iic6t terranontre- 
mat : porro ubiiidem tradus trcmunt , major haud dubie^iagor editur, 

Conclufio fecunda. Vaiius ac multiplex hic focxus c(t. Ratio eft,quia, utmonet A- 
riftoteles ^ (icuti lpiritus,cum verberatur,varii gcneris (bnos edit , ita &cijm ip(e verberat, 
quod interra-iTiotu accidit. HincbenOP^iiiius annotavit, dumlib.a.cap. go. (cribit : P>%i. 
ccditi comitaturjj^ (tenxmotuin (cilicet) terrihilis Jonus-) alias mHrmur Jimile mitgitibus aut cLm»- 
rihumano armorumcjiiefoi^Antium fr.igori pro cjHdlitMe materidt, excipientis , form.:j:^ vel caver>uirtrmj 
vel CMnicMli , per cjncm meat. Sicutcnim in hominibus fonorum, vocumque ditfcrentifcpro- 
veniunt ex varia gutturis &a(pera; arterice compofirione ac qualitate, &;exaeris, qui emit- 
titur, magnitudine, Cc ioterrx motibus, foni diverfitas oritur ex varia cavernarum &: cu- 
niculorum, per quos meat, (brma, «Scex qualitace materite impetum excipjentis & at-ris fi- 
ve exhaiationum copia. Ex quo deducitur, quodampli meatusreddant (bnum magnuin, 
angufti tenuem, recurvi varium, humidi raucum, duri fblidum, leves clarum &c per(picu- 
um. 

Conclufio tertia. Terrce motum raro fcntiunt loca valde calida , utyEgypcua , c^uia 
(pirationes nimio a.ftu confcftim di(folvuncur. Loca etiam valde tiigida, ut regioneslep- 
tentrionales; quia in illis obnimiiirigoris inertiam exhalationes difficilius gignuntur in lo- 
cis fubterraneis. Locaetiam .uenola, 6c concretaexlimorarius moventur, quianon funt 
in illis cavitaces. Dixirariiis in his locis oblervari terra; motus, namprimoeciamlocaBo- 
realia neutiquam omnis concuftionis (ubterranex immunes (unt ; nam anno if^z. ut etiam 
Keckermannus re(ert in contcmpl. dc terra: motu anno i6ci. circa fcxcum Januarii gravis 
terrx motusinBorulIi.i plurima a'dificia publica (Sc privaca magnocumd:>.mnoqu.'Jliivic. I- 
demob(ervacum in Polonia, Suecia <ScDania. iEgyptumeciamaliquandocontremuifTepro- 
didit Seneca 1. 6. Nacur. qualt c.26. 

Conclufio quarta. Valdeecontra frequenter terrae motu quatiuntur primo fuagofa 
&cavernofaloca. Ratioefl, quiacumterraeft fungofa,&veluticuniculisplena,inillisca- 
vitatibus congregantur mulci flatus, feu (piricus, undefaciliiexhalacio ft:ipensper eos cuni- 
culos terramconcutic. Id cvidens eftinPhrygia, Icalia, Caria , Lydia, mulcisque aliis re- 
gionibus. (^2 plurimum porofcc &: fubtus cavernofa; comperiuntur. Quam ob caufam 
montoia etiam fcepiuscerrxtnocusfLibeunc^quamplana. Sunteniminillis,quaminhiscre. 
briores fpecus. Contingittamcn quxdamplanaobpeculiarescaufasfapius concuti. Ta- 
les tamencavernce nondebcnchabere adicusapcrcos, quibuserumpant (piritusconcicati, a- 
lioquinfi adituspatent Ipiritibus, loca evaduncimmuniaacerra:mocibus. IdeoRomuraiif. 
fime concutitur.quiaintus eftcavaj&t.ilibuscavitatibuspacetaditus apercus, Secundolo. 
ca nitrola, (Iilphurca, & o!eagino(a magisterra: mocibus (Libjecla funt. Ratio eft, quia in 
illisacrfpiritibusillis&exhalationibusfoccus facili^ infiammacur, autabaliquaingnisfciiuilla 
(ut ciimSaxorum velSilicumfiagmenta ex cavitatum fbrnicibus infubftratum (blum dcci- 
dunc) accendicur. Cumaucemcaloremconceperit, rarehc, acincraidem fpacium fe con- 
tinere non valens, carceris fui paricces convtllic. Idein lencicndum de iisiocis , qua chcrmis 
&balneis tepent, ut inCampania, ac inSicilia, ubi monces ignivomipcrpecuofiamraitrum 
fuarum globosejaculancur. Tradit eciam Fromondus Flandricas Infulas , quce &Terzerac 
appellaiitur, icre quotannis tremere , tuneque vicinum al-rcm vcluti flagrantem apparere, 
quod ignis flibterraneushujus tremoris fitcau(a, llndcuniverlaliceriisinlocis frequencius 
terrcemocusaccidunt, fubquibuspyrophylaciorumpociftfinum licviuncxftuaria, Tercio: In- 
fulce frequencius terras mocuagicancur, ut teftaturexpeiicncia; conftatenimCyprum,Sici- 
liam,Eubce3m,Tyrum,iEn3riam, Liparam,Moluccas,& quasTerceras vocamus(k;p^teiTce 
motibusagitari; Et hincunivcr(aiiter loca omnia mari propinqua pix coeteris concuftioni- 
bus obnoxia func, cujus ratio primo cft, quiaaquain(undcns(e terrxpcrrimulas, coangu- 
ftat locum fpiricibus, qui proinde, dum locumquaiunclaxiorcm, concuiiunc tcriam. Se- 
cundb ,quia aqua marina, quce eft falla, intundens (eterrce vKceribus, generar (piritus nicralcs, 
qui concipiences mocum,caufanttcarx motum. Tertio , quia dum mare verberat littora, 
plures fpiritus per rimulas intruduncfein cerrx vifcera, Quarco, quia cx cerra rnadefafti, 
plures exhAl.itiones & fpiritus prodcunt, quamcxnonmadctacta,cuincigottrra (pongiol4 
madefcicaquamarinapluresfpiritus emitcitaptosad terram concutiendam, 

Ffa Con- 



228 Mcteorologia 

Conclufio quinta. Licct, utdidtum efl;, omnibusanni temporibus hujusmodi terrae 
motuo iccidant, ordinariiJ tamcnautumno, autvere contingunt. Etdevercc^uidcmratio 
cft, quiahu^^temporepluresexlialationesgignuntur, ficuti videmus,adpedesarborummul- 
tum e terra fuml evaporare. Cumque ctiam ipfa obftruatur tum a frigore , tum ab abquis ne 
exhalari poffint fpiritua, fit: ut eo tempore magis quam aliis terrse motus generentur. Ea- 
dem pxne ratio eft de autumno. i^ ceftate aurem rariores fijnt terrae motus propter calorem, 
qui poros tcrrcC aperit, UndequUr^uideft fjjirituum autventorum fubterracolleftumex- 
halat. Nee hyeme fiunt cum propterCitbilitatemcaloris,tumquiacIaufispraefrigoreporis 
terrse nulli excitantur flatus,multominusrigcrthyemis fpirationesevocat. 

Pra;terca folent etiam tememotuscontingertccnlo maxime tranquillo&pacato. Ra- 
tio «ft, quia exhalatio, qux deberet fbras prodire&; excitareventofiin aere,(erpitintrater- 
ra: vifdera. Accedittamenaliquando, utterrce motus fiatvento fia^te , quia ficut aliquan- 
do aer agitatut ventis contrariis , eo quod duminunoloco exhalatio concipit motum ver- 
fusunam partem, inalioloco exhalatioconcipitmotum verflis aliam partem; fic exhalatio 
elaufaintra terraminunoloco concipit motum, perquemegrediaturexterra& caufetven- 
tum ; inalLo concipit motum verfus terrae vifcera , 6c caufac terrKmotum. Terrtemotus 
tamen, qui fiuntaere tranquillo folent effe majores, quia tum totaexhalatioremanet terras 
inclufa, quin parsegrediaturad vencumcaufandum. 

Crebr'1-is ceiam noilii cjuam dedie; quod fietiamde die frequentius meridie accidere 
/olent. Ratio primi eft, propterfrigorisaHcipenftafin, qua fpiricus inangi.ftumcogitur,<Sc 
cxcalefadus ciisrumpicur , velcerte, quia nottu afrfoletefi"e tranquillior propcer dtfedlum 
Solis,educentisexhaIationes e terra,undecummaxim(}fpiritusfLibterranei poftuntconcipe- 
remotumperterraevifcera. Ratio fecundi eft , quia Solis calor tunc maximam vim habet 
fpiritus exfufcitandi,& inmajorcm raritatem diftrahendi ; vel etiam, quiaaer tum eft tran- 
quillior, quamaliisdieipartibus. Alii etiamvoIunt,circaauroram fieri maximos terramo- 
tus,quiaeo pocilTimumtemporefpiritusconcipiuntmotum, unde finonadextraprodeunQ 
fed intus ferpunt, concufiiones efficiunc. 

Obfervarunt & alii; terriemotus non raro illis annis fieri, quandofuntcrebra; ecLpfes 
Solis, imprimis Lunte , quia dum deficit calor externus', qui aiioquin tci u-im aperire pote- 
rat, cumque lumen hoc, quod univerfam naturam veluti ipiritu vitali regit&: vivificat, au- 
fertur, necelTe eft, deficiente calore, nonredte regiinteriora, fed aliquam mutationem & 
mocum illis accidcre. 

Conclufio fexta, Quod adterraemptus magnitudinem fpe3:at, ordinarie non concu- 
titjr magnumterrarum fpatium, nec unaintegraregio. Ratio cfl,quia nec civcrnxjquibus 
fpiritus difflpunt , adeoamplx funt. Nec tanca (piritum ccpia in locum unum coiligitur, 
aut vim fuam tam latd extendit, Qu^ando tamen caverna ingensalciilime defbfifa propior 
fcilicec cerrx cencro conftituta eft, (ic ut eidem tanquam lornici plures terrs regiones in- 
cumbant, cum fpiritus concufTorius ibidem accendicur, &: exagitiitur; etiam plures (imul 
regiones concuti queunt. Hinc ulterius dico, fi in centro terrce caverna enec fads ampla, 

f)ulvere tormentario inftrufta, tanta effet vis halitus accenfi, uttota inde terrce molcs non 
eviter, nec fineingentibusruinisquateretur, 

Coctcrum quando contingit, ut pluresregioneseodem terrarmotu concutiantur, fieri 
idetiam poterit obnexumuniuscerrse cum alia, five quod fpirirus fulphureus accenlus prt 
ramoros (libcerraneosmeacus quaquaverfusdifperfusfulminis inftardilcurrac, (Scinalias ca- 
vernasdelacusfimilesefficiat concicationes, ficquepluraterrsloca in ejus fijpcrficie confti- 
tuta unopcnemomento convellat. llndecoIliges,improbabiIemene Senecte opinionem, 
quiratus,terrsmotum non extendipofTeuItraiOo. milliarialtalica. Prater enim diftas ra- 
tionesreclamatconcraipfa expcrientia. Imprimis cnim fcribit Jofephus a Cofta, in regno 
Peruviano tfequenteradifo. veletiamadj-cc. leucas excurrere Sic etiam Paulus Orolius 
teftaturlib.^.Hift.c. 32. fubValencmianoterrxmotum pertotumpene terrarum orbemedi- 
tum. Itemannoiboi. eodemtemporeAfia, &:Europa tota fiiere concuffa' , ut ait P. Rho- 
des. judico tamencum graviAuthoreDidymomoxcitando,nullummotumtotamterram 
concuiliffe haftcnus, prxter eum , qui tempore Dominicx Pafllonis divina virtute accidit. 
Quod prodiditcifatusAuthor, cujusdc hacre teftimoniumrefertCatena fuper Job collefta 
^quatUOrcS: viginciGra:ci£eDo(lloribus. Terrdmot/^s, inqu\t -ifipefiuat in terris ; veriim -tqtti ayt- 
tct velfofl Ojrijium exiiitermt^i partem ^Handam terrs, occnparnnt, Mei antem Chrijii iempore non 
privatHs fiiit aliqms terre metHS , fid ttta ipfa terra coiqHaJptta eji-i& etntra ciinvHlJa, Ha;c Didymus 
adcapuc. ^.lib.citati. 

Coa- 



Philofophico-Politica. 229 

Conclnfio Scptlma. Duiatio ctiam terrcEmotuum inconftans 6c varia eft, aliquando 
enim br<.'villim'>rcinporc,nliqLi:mdo pcr integrosmcnleSiautannosdurat. Ratioliuius eft 
primo, quia qirntcnuiortSc rarior luerit vapor inclulLjs, eocitius etiam dclinct tcrrxmotusj 
quo autem frii;idinr, craftTor & denliorfucrit, eo diutiuspcrfevcrabit, quia meatibus&ca- " 
vernis inclufus tardius 6c difHcilius evaporare potcft. Sccundo , copiofior fpiritus tardius 
evanefcit, & propterea diuturniorcm efhcit tcrramorum. Tertio, quo terra- fuperficies, 
fub cujus cavernismatcria tca'a.*ir>otus eft, fuerit compadior, minusvepervia , utfunt lo- 
ca lapidofi &aquofj, eoetinmdiuturnior crit, quoniam a"gre 6c tardeperillamvaporesex- 
halarcpoffunt. Quarto,caufaetiam eftepoteft durationis terrxmotus liiccefliva Ipirituum 
five exhalationum accenlio, <Sc infl.immatio, ignisenim lcrpensnon unopundto inflammat 
(pirituslepultos, fed aliquando brevius, aliquando longius, utin cuniculismilitaribusvide- 
mus. tlndcterrimotus ille anni i6ci- de quo fupra,per quadrantem dgravit. Anno vero 
if;8. per if, dies tota Italia concufla eft. Anno 1^70. duobusintegris annis duravit fuccuf- 
fio. 

Obfervat etiam Ariftoteles quoad durationemterrxmotusnonftatimdeflnerepoftuni- 
cam concuflionem , fcd identidem revcrti pleiumqucper dies quadraginta ; aliquando vero 
pcr annum&duosannos. Rationemafrert,quialpiritus, quiterra;motumcaulant,nonfta- 
tim confumuntur,2c difHpantur, crgo iliis durantibus & per intervalla concipientibus motum, 
terraixpius&licpiusmovebitur. Confirmatcxcmplo animalis,namficut cum fpiritus moti 
caufanttrcmorcs, pulfus^&febres, nondifTipantur uniea vice,fed plures caufant tales cHe- 
ftuSj&pauiatim conlumuntur,<Sv:cvanelcunt; fic contingitinfpiritibus caufimtibus trcmo- 
rem terra:. Ratioporro, curterra-motus liEpeceircntdiequa{lragefima,eademcft,proptcr 
quampluresmorbidiequadragelimaterminantur, ideoqueadpurgandamfufpicionempeftisj 
iauici loletoblervantia quadragenaria, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Pietas Regnorum fulcriim. 

QUod ortusfui principium habct,alteration'sfubit fubjedum. Interperituraviviraus, 
omniaque mortalium opera mortalitate tiamnata lunt. Contlma efi lAuts generaiio c^-^'"')?. de 
corruptio. Arift. Solius Numinis natura, quia caret principio, mutacionis eft expers. <?'"''• '^ 
Ciieris rebus inefl cuniiisi tjitidam velut orhis , ut cjuem^dmoclum temporum viees-, itj G" mores vertan- corrupt.iz 

tur , veriflimcoblervatTacitus. InterhcECtamennihilmagismutationiexpolitalunt,quam ''•'■'» 
Imperia. 

- - - Siciit vari<£ nafceutibtis - - jifj„^ ^ 

Cofitingufit Pueris a7iim£,Jicurhibus ajfert -tiJK 

Hora, iiiesq; fuum , cttm frimum mcenia fnrgmity 
Attt fattim , autgenium. 

Necdemonftratione opuseft, dumipfi oculis, ut Sulmoncnfis canit: 

Ovid» 

Omnia verti 
Cernimus, atq; alias affitmere pondera gentes: 
Concidere has. 

Utut tamcn ad ruinam Rcgtiorum moles prona eft, pietatis fulcro Innhz JfSit nefii/t 
ctfus. Ita Sinclius hanc egregie imperaturis proponit. Piiias primum fuhjhr»4tur fulcrum^ q^ , 
CHifirmiier i>0M fimuL-.crum hoc Reg^^i Ipfi jam Ethnica: fuperftitioni lalutarc hoc monitum n ^* * 
erat pcrfualLim, Hinc ladtum , ut Romce ab ejus conditore Romulo cum primis urbis tun- '^"^' 
damentis religio, etfi vana, ftabilita fit , & tcmpla Jovi (iatori & Feretri» dedicata , dc Sacra 
Diisaliis Albanoritu, Gra;co//frr/;./tada. McmoratcSc PliniusNumam exindePompilium ff""*^ 
Il.Romanorum Regem, ferum populum/?</;V,v«;i/»/?,V«/,o«f , cr utiUbus legihus domuifeyfu- ''' 
umcjue Regnumitafirmajfe , ut pendeitte e)us Regno nemo illi hellum moverit. Ncmpe pietasad O- 
mniautilis. Non nutatSolium,quodhrmatReligio. In tuto covona rcpofita cfl:, quam 

I-fj vigil 



230 Metcorologia 

vigil amor Numinis cuftodit. Non coercetur melius effeia libido populi , quim facro Dei 
^, . , timore, Hacfithlata Pietm-, ut Tullius loquitur , fider/t & humani generis ficktatem tolli necejfe 
atDc r *^"^' ^j'*fi"*^^ virtHtum omniHm txceUentiJfimam. Author eft Jolephus , Romanos Iropera- 
67. 




lib. S. de 
helle jHfif 
Orat. de 
Arnfp. 
Ex 1'anor 
ith. 6. 
de rcbns 
e}fis gtflis, 
Efifl. pi- 
r&n. extat 
apnd Ba- 
ron. t(im,7 
annal. 



1.3. Div. 

Ji*flt(.39. 



tores Auguftiflimum illud Salomonis templum honoribus atque qiuneribus afFecifTe, llt 
fic vel alienumNumen pictate hac fibi redderent propitium. Aufus hinc gloriari Cicero: 
Rvmanas non calliditate ■, &robore ■, fid Fietate ■, & Religione orrnies gentes-^nationesq^ finperaviffe. CcB- 
terum ut officium Principis ad confervandam Regni incoliimitatem primum eft, fiibditis 
inftillare pietatem, ita ipfe hac imprimis exceliat oportet. Monitum hoc Potentiftimi Ar- 
ragonum RegisAlphonfi eft dicentis : Eos ., ejui aliis pr^cfient tanto privatis hominibffs meliores tffe 
oporteretCjuanta honoribns & dignitate antecellerent. Nec inamerito. Quid enim xquius , & 
decentius, qu.im eum , cujus favore ad dominationem evedus eft , Dominum , Sc Imperii 
fijiaudtovem colcre, & venerati. llnde appofiti^Juftinianum Impcracorem Agapetus Dia- 
conus ita alioquitur : Sceptrum Imperii cmn a Deo fiuficeperis , cogttato c^ttihusnam modis planhis «*, 
fl«/ id tibi dedit ; cttmq^ omnilpHS hominihtts fiis prdattts ■, pr^ omnihus ettm honorare fcfifna, Hac 
vero ipfii \vk divinam clementiam ad flabiliendam Regni felicitatem in fuas trahet partes, 
ut conjHrativeniant adchffiica divi. Expolcenti in dubiis Tumen defuper , ejus fapientia dabic 
confilia; adverfus inimicas acies imploranti auxilium, ejus fortitudo roborabit brachiun?. 
Inter inficfias & intcftinos domefticoruni motuspericlitantem proccdionisfinuexcipietpro- 
videntia. Atque ica cum Deo , quafi alrer Deus etiecUis omnis mutacioDis ftabit expers, 
iplijmqueRegnumArlanteishisinnixum humeris ad omnem Borealem adverfx fortisafj^a- 
tum ftabic inconcuffum. Tunc efl optimus Rrgni vcjhr ftatus , inquit S. Leo ad Theodolium 
Iinperatorem , Ouando fiemptcrnm, , atqnc incommntAbiUTfrinitati unius Dci confiejfione fiervitnr. Co- 
ietitihns quippe Denm omnia wojpera evcntiint , nt adverfitjpernentihns. Livius. EflPrincipum pic- 
cas iUeccbra , per quam fubditorum animf ad culcum & obfequium eorundem alliciun ■ 

cur. 





Philofophico-Politica 231 

tur. Nam nihil hon boni cxJfeBant-t ah to Prtncipe-, ut iiiquic Ariftoteles , e]uem fnter cceteros Re- Jri(l.l,f, 
iigiofum& Dei timantem videKt-, CT minus ei adverjhntHr t iiifidiAntnrque -, quem a Divino Nnminepro- rotit, 
teciu m difenjumcjue iri credunt. Accedic , quod & llio exemplo talcs lubditos ciiicicCj qualis 
iple clt, pios nempe, acccmpciantes canentePocta: 

Totus componitur orbis CUtid, ^, 

Regis ad exemplum : necfc ir:fieBcre feyijus Ho», 

Hkmams edicla valent-, quam vita regeHtis. 

Quod quantum ad flabilitatcm Impevii conferat, locuplcs teftis Plutarchus eft , inquicns : 
Plurimorum hsc fertur JoitCfitia-, id maxime ad difciflinam civilem injlltncudam attinereiM civcs cjuo- . _ ., 
tjue beKcmoratos-, 6~temperatos hrinceps exhibcat. Llbi enim homincs Deum cokint, Principi- ' ' 
bus obtemperarc fludcnt. Xenoph. Cura igitur O Princeps, ut cum ipje bonus, atcjueJJre- 
fiuus /;>, teti etiam quam optimis imperires , monitf.m Sdufii cil. Ita nclcia cafiis coroiia Reu;io ver- Xenopb.f, 
tici inlidet. Experti hocConllantini,&Caroli magni cognomento , Alphoniijs Cecundus ^'?,T.!jV<ec. 
Legionis (ScCaflcIIx Rcx, Stephnnus, Ladislaus, &LudovicusHungaria:Reges,CalimJrus Saluji. ad 
item,(ScRudolphus primus cum tota AuguftillTma domoAufhiaca,quiomncsnon nilipie- c^f orat, 
tatein (iiperoslmperium fibi fliisque tirmarunt^ampUficarunt, atqueadpoReros longaferie 2, 
transmilerunt. Si prxfentia requiritisin unum Piorum Ca^farum compendium Augufiif- 
fimum Leopoldum primum modo feliciilTme regnantem oculos convertitc Hic cft ille 
Imperator,quem concatenatis hoflium machinis toties jam confiamptum orbis credebat, 
modo lucidillimi inRar lUcifcriSydcris cxortum, undequaquc fpcctat triumphantcm. In- 
concufRis femper, quia pietatisflilcro nixus, quxjola nefcia cajus, 

DISSERTATIO XI. 

De montibus, cavernis , ac ignibus iiibterraneis. 

QUamvis dc raonribus, antris,hiatibus, &ionibus fubterraneis agere Geo- 
graphorum potius, quam Metcoriftarum inftiturum fit , quia tamen eo- 
rummentioin pertradatione terreftrium maximeimpreiTionumricpiusrecur- 
rit , mulfumque admeUoremnotitiam fLibfequentis prircipue materia:illorum 
explanatio defervit^prsfentembrevemDifrertationem in tres Qu^tftiones di' 
vifam adjecimus. Unde lit 



QUtESTIO I. 

De oJ^ontihns, 

^^^^■>^J^lIa:res Primo. Quid fit monsV Refpondeo, montcm aliudnoncfTe, quam tu - 

''fl irN^'^^'"'"*^'*"'"''^"'''* ''^ '*'f'J"^ '^■'•^ crigcntcm , & fola radicc ccu pcdc tcrram tangcn- 
il ^^'^ij^ ijL tcm. Vcl, uc vult Uidorus, dicuntur montes , eo , quod fint fiiper aliam ter- 
/^ii}-;^»^'s\ram eminentes. 

r^\'-?i^^^ Qu^Lvrcs lccundo. An montcs ab cxordio mundi fucrinty Refpondeo> 
litem cfTe intcr Philolbphos. A!ii enim volunt tcrram montibus diflind:am creatam effe; 
alii econtra diluvii tcmpore ab aquis tcrram in tumulum congcflnm furrcxiflc in montes. 
Verum pro prima fentcntia flat ipfe facer textus tlare innuens,monccs ante diluvium ex- 
titide, dum Gen, c. 7. teflatur, aquas diluvii quindecimcubitos rupraaltiorcs montes ebtas 
fuillc. Etc. S. arcam 17. die menlis lcprimi quievifTe fupramontcs Armcnia-, d: prima dicmcn- 
fisdccimiappavuiircmontiiacacumina. RatiohujusetiamderumipotciLabutilitatc,quisenim 
credac, quod tot iaeculorum fpatio, qux intcr crcationcm mundi & dilu vium lliere interpolita, 

huma- 



232 Meteorologia 

humanum genus innumeris montium commodis fuerit deftitutum: nam conferunt hi non 
niodo ad gratiam & pulchriaidinem univerfi •, fed etiam ad Rcgionum lakibritatem , ad arcen- 
dos ventorum impetus, arcendas iiuviorum 6c maris eluviones , quin ad tertilitatem , re« 
rumquc copiam faciunt quam maxime , dum copiolbs e (inu rivos efFLindunt. Unde cxi- 
ftimat Kiicherus in itin. Ext.2. diai.3. cap 5. tjuod nuiius iere celebrioiis nominis mons fit, 
qui nonanatura fuis hydrophylaciis, acreconditis aquarumpenuariis inllrudtus fit eo hne, 
&;intentionenaturae,utmontes,veIutuberaqu3edamGeoco(iTii, humorcmexOceano attra- 
dlum in univerlasdeinde terrarumoras nonin vegetabiiium tantumiomcntum, fed 6i ho- 
minum, animaliumque neceiiarium ulLim diffundant. Quare adflipulamur D. Damafceno 
docenti lib. 2. Fid. orthodox. cap.9. & 10. terram imprimis quidem aquis circumfufam , 6c 
phyfice rphaericam efTe conditam , tertio tamencreationis die, qua diviiie funt aquEC, jufTos 
effe & montes confiirgere, fcqueinjugaextollere. 

Qucercs tamentertio: An omnes montcs in prima mundi produdione creati fintj Re- 
fpondeo ncgative; utenim multi montesfuccefl'utemporisdccreverunt,& foloa^quatilunt 
velperaquaruminundationes vel terrsmotus, ita ex iisdem caulisplures de novo produdli 
funt. Pariter & ventorum turbines arenam undique conflacam in ingentes cumulos glo- 
merare pofTunt, montesque efHcere. 

QuEEres quarto. Qu^anta fit montium altiflimorummagnitudoy Refondeo, nihil cer. 
ti de hac flatui poffe. Blancanus^. p. fph. c. i. tradt. ^.altitudinem montium profunditati ma- 
rium, qux ultraunum, alterumvemilliare non defcendit,commenfurandum judicat, Ca- 
damuitusDicsEarchus, ut teftaturPlinius, Regum juffu montes dimcnfiis, altiflimum Peli- 
on inMacedonia effereperit, clatum inperpendiculoiifo.paflibus. JoannesHeveliusSe- 
lenograph.cS. pag. ^70. tam ex veteribus, quam recentioribus noftri lceculi Mathematicis 
montcs terreftres, etiamprimxaltitudinis nondimidium fuperaremilliareGermanicum,fi» 
veduomilliarialtalicainlineanimirumperpendiculari. Llnde fi quid de majoribusmonti- 
bus referuntHiftorici, nondeperpcndicularis linetealtitudine, fed&ambitus&itineris am- 
plitudine intelligendi funt. 

Qu^^res quinto. Qux fint celebriora montium juga ) Refpondeo, juxta obfervatio- 
tionem deChaks inGeographprop.79. imprimis efte Alpes , quce Italiam a Gallia dirimunt; 
vocantur autemAlpesmontcsperpetuisnivibusalbefcentes, talesque luntLiguftici,Cottici, 
Graji, Pennini,Summi-,Lepontii, 6c Rhxtici , qui lunato ambitu inftar muri claudunt Ita- 
liam, &:eamaGaI!ia&:Germania feparant. Talesetiamli.mthicconjundiinGermania,qui 
orientem verfus abeunt, & per Vindelicos, Carnos , Noricos, Illyricos , Pannones & Macedo- 
nesinultimamusqueThraciampenetrantDanubiopendiemper paralkli. EjusmodijugacSc 
catense , qux montes aiias Pyrenai dicuntur, Hifpaniam a Gallia feparant. Celebe; rima liant 
&: juga Peruviana, qujeAmericamAuftralemaFretoMagellanicoadiEquatoremusqueper» 
vadunt, & Peruvianam a reliquisprovinciisdiltinguunr. lInustantumefttr3nlitus,quofu- 
peraripoffunt,itain altumafcendunt,utfupra nubesextollantur, & carere ane ad relpiran- 
dumidoneodicantur; perpetuis indiper rigent nivibus. InAfia minore jugaTauri montis 
progrediuntur usquein Indiam; totam pervaduntPerfidem & totam Afiam in feptehtriona- 
lem,quimintraTaurum vocant, & meridionalem, quam extraTaurum nominant , diftin- 
guunt. Jmaw mons Scythite Aliaticx in formam crucis protenditur usque in Indiam longitudi- 
ne milliarium ij^oo. Caucafi montis juga prope Calpium mareper 200. milliariaad Pontum us- 
qucEuxinumpcrvadunt. InAfrica excellitAtlas,alittoreoccidentaliAfricKexortus exten- 
dituriuiEgyptum usque. Nivofus eftlicetinZona torridaexiftat. InEuropafuntRiphaei 
montesa finuMofcovico adfauccsObii fluminisprotenfi. JugaNorvvegiaE&Lappiie Sve- 
ciamaNorvvcgia leparant. 

Intermontesveroaltitudine famofior eftOlympus, de quo alibi didum eft. Alterius 
meminit Zabarella : afcendi inquit , ad fftmmitatem uscjue montis in agroPatavino , ibiq^ per totttm 
diem hahtii acrem jtrenijJlmHm , fed infra circiter medinm montis videham nnhes-, cjMte me vifioneval- 
lium probihehant, Fefperi autem , dum de illo monte deficndi , iitveni faEiam ea die in infera parte 
tnagnam pluviam cum in montis cacumine nihil plnijfet. Caucafus tantJE fiiblimitatis a Philolbpho 
i.Meteor. 13. delcribitur, ut videatur ex oftio Moeotidis paludis, & Solcm in vertice usque 
adtertiam noctispartem radiis illum illuftrantibus oftendat. Athos mons GrEeciae, qui um- 
bram, ut refertPiiniusIib.4.c.i2. usqueinIn(uIamLemnum,qu£E hodi^Stalimene vocatur, 
fparfiffe dicicur. Mons Kinninus in China propeKinhoa civitatem , cujus fupremum cul- 
men non nifi novem dierum itinere fuperari potelt. In TenerifFa , una exCanariis Infulis, 
mons furgit altiflTmus , alias Eltico de Terrairo didlus , qui ad diftantiam maritimam 6o, 
milliarium fpedatur; vertex illius perpetua nive & glacie obrigefcens ob frigorisvehemen- _ ; 
tiam attingi nonpoteft. Denique referuncur ab aliis Hiftoricis montiumcacuminanovem i 

etiatn 



Philofophico-Politica. 23J 

etiam milliariaakitudinefua excendentia. Sedhaud dubio, utprius annotavimus, non ad 
perpaidicuium cxpenla. 

C^iaies (cxto. Cur fummimontes perpetuis albefcant nivibusy Refpondeo, cauram 
carum ct>nlervativam eflefrigus, quod fccunda;regioniaeris , quolii montcspcrtinguiu, a 
Solis ri:ricxioncrcmotx,propriumert. TaIcspra:terdii!:iosDof^rinii inSucviaAlpes linit, d 
quibusnivcs permontisdeclivitatem voluti ita (eaugent, utineammolcmexcrelcant, qux 
pagos Hucgros radici montis adjacentcs obruat Olaus 1. 3. c. 25. De montc Lii>ano hocadmi- 
ratione dignillimum oblervatur ctdivo prxlcrtim tempore, quod quatuorcjuspartesrcfpe- 
&u alctudinis quutuor anni partibus Hntomnino contormes. Adradices enimhujusmon- 
tisxfliis magnuscft, quixftacemrcicrt. In paulo altiori tradtu virent & florcnt omnia cuin 
aacte/nperatillimo. In adhuc altiori montis hujus difh-idu aerelt fimilis illi, qui inautu- 
mno ttarelolctcum fructuumomnium illic enalcentium maturitate. In fuprcmo tandcm 
fifligio ingens trigus anive& glacie illic (tabulante lentitur, quo circa etiam conicendi pc- 
nitus nonvalet. 

(^HitEres feptimo, llndelacus in fummo montiumverticeorianturyRefpondeo,ratio. 
nem hujus coiligi cx jamdictis dc tbncibus, nempc monCanorumhorum lacuum dupliccm 
polfctffe originiem-, velenimepluviis, nivibi^que propi perpetuis cifterna; in modum a- 
quas colligunt; vel occulto cummari commercio,pari cumfluminibusvia,aquasaccipiunt, 
qux quomodocontra nativam alioquin indoiem alcendant, pariter, dum de fluminibus e- 
gimus, explicatum eit. Talisvero lacusoblervacurinCarpatimontis cacumineoculusma- 
ris a!i.is appcllati, cui etiam grandium iipe navium iiagmina innatanr, ctli a mari rcmotilllmo, 
Crcdibileeft, hasnaufiagiorum rcliquias occuko lubterranco meacu illuc dclcrri. Admi» 
racioni: pariter digniilimum cft, reperiripra:terca& aIiainhij.(Limmismontiumfalligiis,qux 
maribus & fluviis prof undis propria iunt. Sic in altilTimis Vcronenlium Alpium jugis non pau- 
caconchyliareperiri retertliieron.HirnhaimdeTyphoGcn.humanic. 9. Zeilerusquoque 
memcrat,propeGa!Ii«"arcemCadiIacadC.'^!o««<rOTflumen(itam,montemhaudnicdiocrisaIti- 
tudinis aperto undique campo infiftere, qui cx meris oftreorum conchylibus coalucrit. 

QuJtTcs oft.ivo. Qucenrim fint reliqua: montium aftcdiones ? Relpondco, varias omni- 
no &muItip!icesabAuthoribusadterri,majori tamenexpartefabuIolis,credo,commentisad- 
fcribendas, dumadprincipiameteorologicarevocari nequeunt. P.JoannesPacsinkiaAbyf- 
linorum Hiftoria ingentem rupem paraboliceexcavacam , qux- ad fo, paflus fubmiffam vocem 
reddcrc pollicdelcribit. Clamantium vero lbnusadeointcnditur,utvoxexercitus;i]icujus 
putetur. Occukam hanc vim refonantis montis prope nofccntcs (acrificuli , homines occul- 
tis hujusmodi vocibus derebusluturis admoncnt, quifcNuminisvoceadmoncricrcdcnces, 
non raro, ubi juffa cxcqui incautius properant , in maximas calamitates devolvuntur. In 
HclvcciapropeLucernam mons tumet, cujusvoraginiimmifllislapis, grandes evocattem- 
peftatc; ;quod(iita, credibilc ed:,(ub voragineilla paludes quasdam ab(condi,qux' tenui e- 
tiam motu copiolc cvaporent, &; (ic ubcrcm pluviis materiam prLEbeant ;maxime cum (imilcs 
montes ob halituum abundantiam raro (ereni , (ed perpetua tecli nube videancur. De (imili 
monte apudTartarosiitoctiamnarracVincent.Bellovaccnlis, inquo pariterfbramen quod- 
dam eflie dicitnr , ex quo hyberno tempore tantx tempcftatcs ventorum cmcrgunt , ut homi- 
nes illincvix, «Scnonnificumpericulo mani(eftotran(ire poilint. 

P. HazartinAnnal. Eccl. dcPcru commemorat inAmericxPeruvianaquadamProvin- 
ciadi6taDfZ,o/Co»c/;«fwrupemfaxeam repcriri,adcujuspedes nigerrimi coloris materia ex- 
cre((.it,cuiveromiraludentisnatura'induftria«ScarciflciolapiIIicandidiimmixti(iint. Illaau- 
tem materia nigri coloris venenum e(t atrociiTimum. Lapilli vero candidi (aluberrimum 
contra vcnena, iScquascunqucinflrmitates funtantidotum. llndc ab incolis lapilli hi can- 
didimagnicEftimantur;Eftque hocprittereaadmirandum, quodablatis alii brevi rcnafcentes 
denuo iniisdcmlocis fuccedant. 

In Tranfvlvania eminet mons inter loca volgo HHmam & If-^fthell dicta, cujus vertex 
variorumcolorumlapillos magnicudinc crucigeri progenerac , qui ubi (cinduntur , Turci- 
cischaradtcribus fignati (pcdantur, ItaZcilerus. Rcfisrturcciam, inGareota Scotiae Re- 
gionc cffe monicm Doundor nomine, qui abincolis aureusdictus , eoquod ovcs in co flava: 
finthabentes dentescolorisplane aurei, carnes vero velut croco tinftas. Sicpariter narra- 
tur demontequodamin confpeduurbis^f/A.-<«», aSaxeis hirundinibusAfyf« appellato , ubi 
quoticscoelumimbresdcpluit, lapidesreperiunturfiguramhiiundinum rcicrentcs, mire ad 
certos morbos depellendos faiutares, Noruntctiamfagaciorcs, mafculas hirundincsinla- 
pidibusexprcfrasaloemcllisdilccrnere. Omiccoplura, qua-rcferrepociusHiftoricic(t,quam 
Philofophi. Rcliqua vcro qus hic adhuc quceri poftlmc, vel jam in prarccdencibus rclblut-a- 
fiint>vel infubfequentibusjucidc montibus ignivomis, lefblventur. 

G g CON- 



234 



Metcorologia 

CONCLUSIO POLITICA. 

Magnares non funtirritandi. 



68. 



N-.fd-. 




IP^J^KaJFrTFaoTl 



SAcratus efl Princlpum vertex , uikSus in organum Dei : hominum reftor ac caput , tantum 
excellithomincs,quantumhominesbruta. Artifexeft communisboni, arbiterpublicx 
felicitatis. EjushumcrisDeusimpo(Liitorbem,vicarium fecit fu£e providentis. Virgam 
eitradiditjuftitiaeSyngrapliami&fulmina fubminiftravit,utjaciatinrelu61:antes. Sictamen 
juftitiaivindicisarma geftat, utarmatapotiusclementia parcat,quampuniat. ^tnaacVe- 
fuviinaturamPrincepsgerit: externafacie nivesacgekiinduit,clementia & patientia alget: 
Quafi frigeretadjuftitiam, &gelafceretad poenam : totus glacies eft. Atvifcera^tntEpe» 
rcnniincendioaeftuant: extrafriget, fed vifceraflagrant, Facileflammas evomit, cum do-. 
meftica penus incendium fit. MontesinterhominesPrincipesefre, quis negetj funtenim 
exhominibus totoverticefupra, Sicutproomnibus, ficpra;omnibuseminent,faftigiamor- 
talium. Divinitatisfuntftatus,vitalcsReipublicKfpiritus,aureanuminisfimulacra,huma. 
ni gentris excubisE , ex hominibus primi, fecundi poft Deum. Hsec fpirantia divinitatis edty- 
pa,cum mera in fubditosvifcera fint, ficut contemnere facrilegium,itairritare improbitas 
eft. Velutfacesinpublicos feufus confumunt: velut fbntesnil fibi refervant : velut mon- 
tes in fubje£tas le vallcs effundunt Principes: quia eorum prarefTe , eftprodefle. Quis ergo 
impunisirritetJututmifericordiae vifceragerant, &ardeant charitate : attamen flammas nu- 
triunt,utvindicent feveritate. Igne?»gladio nefodito^, dicebatPythagoras. Irrirare Dei Inter- 
nuncios , cft tlabellum igni addere , autiEcncejanuam pandere , ut gravius erumpat. Skutjltm- 



m4 



Philofopliico-Poiitica. 23^ 

tjue mAgh exagttatur , hcc mag!s atcjtie magis imialeJLii : it.i iracnndia e.vagitata /emper fit fer.xiuy /^'oit.L/t^ 
Atque immanior. Duratiir fub iTialleo adamas : exalpcratur a dur* trontis Ilibdito natus au trt^ 
amandumanimusRegius. VerumellPublii verbum : 

Miitatfe bouitas, clini 'irrites injtiria: 
Bonus animtis Ujhs gravius multb irafcitm' : 
Fiiror fit , lcfa fefius patientia. 

Quid apibus fuavius? matresfunt dulcedinisitScmelletcgenitriceSiatconcitatajnonfuntdiS' 
armatx. Armata eftillarumclementia conjungunt vulnera melli:)Ciui(Liavicaicm perfequi- 
tur, aculeum irritat. Potentum ira, & indignatio nan eji commovenda, monetPlLitarclius. Hos pht,apucl 
cnim qui exafperat, offendit liberos fovis, Anima populi , Caputque hominum , lidus ge- Droir. La* 
neris humani, »Sc umbra Deitatis, nonnerevercntiam exigit, & majeltarem explicat^ Qj^an- Hrt, l. s. 
tum interelt inter animum & ia-ccm corporis : illc divinus , illiid Iqualidum. Quancum Pittdarus 
inter caput iScpedes : illud renliium metropolis , meiitis capitolinm ; hi oncri oc folo nati. 
Qii^Lmtum interSolem iSc minutns Plejades : illc oculus mundi , totius jubaris penus ; iftie 
intidK &: luminis avarcc. Tantum dilfercRcx a lubdito, Princeps ab homine vu!gari. In 
hunc conjicere contumelias, majellatcm irritareciimen elt. "^ange montes , ^b' ft^miitahunt'. 
ignea eli. iraPrincipis , &: cum ignis lic lcvis , tamcn ^^r.iwj ira Regum eftfimper : NaiTi : 'ul- ^^"'<^^* 
men eji ■, ubi c»m potefiute habit.u irMundit. Durius excipitur retcnta diu , atque conira opi- "'^bliMSt 
nionem benigni Principis Itrida romphkEa, quam torva lemper facies, qucenunquam lere- 
num micat: improvifa clt illa, harc in afTuetis. F.ripere telum., Kundareiratodecet. 

Ne tamen tyrannis lit ira tua, fic punias, ut milericordiam non exuas. Irritarusnon Pttblius, 
in flagranticaltiga, neincendiumvideatur. Maximum judicisdecuseft mora. Poteflpoe- 
na dilata exigi, non potcft exadarevocari. Prxcipit.)tainTheiratonicenres fententiaTheo- 
dofium docuit legem lancire : Si vindicari in ali<^Hos jttjjcrimus , noltemus Jiatim eos jtibire poenam, In Codice 
fidper dies triginta fuper ftatu eorum Jors & fortuna Jiejpenja Jit, Sero lacrvmatus cll Alexander, Tlocod. 
Clytum praecipiti turorc fublatum. CumMonocerote lanceam intraoculos terus, ut prx Soz.omen. 
oculis iram habeas. Laus elt Ferd. II. Imp. Aultr. t^uElum eji , ut quos hitmanitate ad loqueudum Lamorntt 
invitaboi , majeftate ficeret elingucs, 'Tartarorum Regis Legatui obmiituit •.fulgore fe f»'Jfe viilumcon- c,22. 
ftjfm , qut Cefrris majejlas emicahat. Sic terreas majcjiate , ut non cxanimcs. 

QU^STIO II. 

De fpe/nncis ^ fubtcrrnineis mea" 
tihtis, 

EX montibus ad fubterraneos meatus defccndimus, dc quibus quceres primo,quccfid 
illorum origo: Refpondeo non minus hos in intimis tcrrx vifceribus , quam mon* 
tcs a provida numinisdispolitionead necelTIrria rcrum naturaliumcommerciaconfti- 
tutos elfe. Nova; tamen intcrdum crypta: , antra <Sc fpcluncx rupto intcrioris telluris pa* 
riete lefc aperiunt, quod variis cxcaulis contingcrepotcft , ut bcne obfervat Cardanus de 
(ubtil.lib.2.fiunt,inquit, terrcE motuinaridolaclo, dehilccntc terra ; item aquis per mon- 
tium occulta decurrcntibus; undc in ^iquibus fluminafunt ; fiunt & e.xhalatione igneaj 
qux lapides tum urit, tum excdit , tum expellit. 

Quceres lecundo. Num fubterranei hi meatus etiam virtute aliqua polleant^ Refport- 
detKiicherus Mund. fubt. lib. ^.cap.zc.aftirmative, accipercque vircutem fuam non niliab 
aliquo intimo ingcntique antro , iive id Hydrophylacium;, live Pyrophylacium liicrit,pei' 
meatus longe porredifllmos derivatos , & pro rationc icrrcna; (ijbftancix, per quam didtl 
meatus traducuntur , obtinare. Hinc nonnulla; cavernx' liicco pctrifico loci conditioni 
proprio omnialn laxa convertunt. Aliararomatico odorcmiruminmodumrecreant; alice 
aliis affectionibus dotatx funt. Sic teftatur Seylridin mcdull. mirab. Natura; oppido VeU 
lcnliNoricisaddictovicinam latamplamfpccumadjacerc, inquatresmagnilacus lediilijn- 
dunt. Medicahicterraeruitur,uti& mortuorum animalium oHa, quxvariisinfirmitatibus 
mcdentur. Kircherus in Arte Magnct. Jib.3. p.7. c.4. ^.2. mirabilem paritcr (peluncam vulgo la 
.Crotta delliSerpi appcllatam dclcribit. Duorum homin(j hxccapax fiftulolis quibusdam firirami- 
tibus in cribri formam perlbrata cernit ur,ex quibus ingens quxdam principio veris divcrlico» 

Ggj lorum 



236 Meteorologia 

lorum ferpentum progenles,veneno tamen irhunis, quotannis pullulare folet. In hac fpclunca 
elephantiacos, ieprolbs,paraIyticos, arcliricicos, podagricos, (imilibusquecierperacismem. 
brorumaffedtionibuslaborantes nuclosexponerelolent, qui mox haiicuumlLibterraneorum 
calore in fudorem refbluti , ferpentum propuila ncium , & cotum corpus infirmi implicancium 
fudu, linduque ita omni vitiolb humoie privari dicuncui- , uc repetito hoc per alinuoci 
tcmpus medicamento tandem pcrtedls (anitati reflituantur. Notum efl. de Crypta D. Pauli 
inlntulaMcliccnli. Terrahuic candidillTmaeft, qux adverfus toxicum propulfandum re- 
medium elfe nrxientiilimum celebracur. 

Quemadmodum vero crypca; quaedam (alutiferis qualltatibus funt prsditx, ita&: aliac 
noxiishumoribus abundant. TaleminterNeapolim&Puccolos, ubi viaad Paludem ^|»<i- 
»/ intieiSticur , fpecum ejle commemorac Cardanus defubril. lib. 2. quam fubeuncibus mire 
capuc lacdicur. Eft Sc a'pud Phrygicc HierapoUm terra; hiatus , ex quo (e (e promens fpiritus 
lethalis, quidquid acceircric propius , enecat conteftim. Mirabile, fi fabulofum non eft, 
quodOlausMagnusHiftor. fcprencrion.lib.2. cap.4.refert,nempe eftecryptam fubterrane- 
am pvopeVnxoralcmurbem r/hrgtim-iSmellen didlam, quxejusocculta^virtuciseft, ut anima- 
li vivo in iplam projedo tam horribilis fbnusinea excicecur,ut prope adltantes fragorepas- 
neexanimct. Hinc ingrucnte hoftilitateprtefeftus cerra; jubec fubdicbrum aurcs cera ob- 
duci ac (i; le cellariisacancrisabfcondi; demumfe muniens,animalaIiquodveIha[ta,vcl fu,- 
ne proccipitat inos fpelunca'. Mox tam horrido mugicu pcribnac ancrum ■, uc fragore per- 
culii hoftes in terram ccu madtanda pecora collabantur. Nanatur eciam de ancro Piiteo- 
lano, adeo craflis abundare exhalacionibus , uc animalia illata quafi in momenco llupclada 
ac demorrua comperiancur , (ubico vero, ac invicinum Agnani lacumllibmerguncur allu- 
pore liberatarevivifcunt. Hinc vuItCard;mus, plerasquelubterraueabcryptashumanoge- 
neri advcrfiri , Sc venenolis humoribuspollcre,naai3,inquit, de(ubtil.lib,20.fihaliiusillela- 
pidcs , & durillima faxa exedere potuit, quam vim in mortales iplbs obtinebic 'i Acceditv 
quod veluti Itagnans ibidem aer lacile computrelcat. Unde 

Quxres tertio. QL^a rationcdi2no(canturcrypt£evenenatcE& falutares ^ Refp, fi vel 
faces non ardent, vd facife rurdisexftinguantur, (ignum efTe, aeremlethiteris exhalationi- 
bus multum infedtum ; intoxcitacus cnim aer difficulcer repurgationem,quamignis adfert, 
admittit. Llnde fatius cft, uc inquicCardanus , fjmiles fpecus noningredi. Econtraindi- 
cium lalubritatis eft,<S(:(alutariumcryptarum,liaquce dulces (alutares per illas permeant. I- 
tem herbarum , ac arhorum (alutiferarum in iplis luxuria. Cceterum exantris fubtevraneis 
ftcpeetiampeftis&contagio nafcitur, dum eorumfauces maxime per terrs concuflionem 
referantur, & exhalationcs fuas putridas , mineraliumque venenatorom qualitatibus infectas 
inradices, plantas gramina, «Scarborum tfudtuserudtanc. Quxdeindc in alimenta afium- 
pta, (anguinem inftciunt& corrumpunt, ac tandempeftiferam luem progenerant. 

Quceres quarto. Num nix 6c glacies ac grando in fpecubusgenerctur. Refpondco 
afHrmacivc,quodcunc folcc concingere, quandoexhalaciones in irigidam &: nitroiis (piriti- 
bus refertamcryptarum tbrnicem impingunt, cujus frigore, priusquaminaquam dilfiuant, 
innivcosfloccos condenlantur. Quod (i verovaporesinrecidentemquafipluviam fuerint 
converlidiperveniente frigidiorivencorumflacu, eciam ingrandinem&giaciemcontrahun- 
tur. MeteorumhocinmoncisSoranicrypta obfervatur, qucEvelutiglacie incruftataeft,in- 
gentibus in fbrnicehinc indeftiriis dependentibus. Conficiuntur exhisoeftivotemporeper- 
opportuna pocula, quibusinflilaaquavel vinum quantocyus referigeratur, Similes (pecus 
admoncem Aicnamplures vi(,ijntur, inquibusfervatur nixabincolis; interquas eminetCr»*- 
tA nouva & Grotta dellemve ulibus Catanenfium in leftate infervientes. 

Quaresquinto : llnde foni, qui quandoque in fubterraneis meatibus cymbalorum in« 
flar inaudiuntur , proveniant i Reipondeo, fonos hos mulkos probabiliter ex eo proveni- 
re , quod variis & differentis magnitudinis canalibus cavernofa ancra (int inftrufta , in quos ve- 
lut inorganialicujusfiftulas immiffus ventus, ubiconftringicur&coardlatur,invarios(ono« 
prorumpic. De cali fpelunca in Britannia reftacur Clem. Alcxand. qua* cymbalorum nume- 
rofcpullacorum ftrepitum advenciingrellum (oletamulari. MemorateciamFournicrGeo- 
graph. Orb. noc. lib. $■. cap.if. inB<?rr/ inllila ad Waliiara Auftralem rupem quandam mari- 
nam elfe, qua; fe in modicam ri<nam diducit, cui fi auris applicacur, obfervaiur quafi fabri- 
lis ofhcinic cumulrus,nunc fbllium flacus, nuncrepecicus malleovumidus, ortusncmpeex 
mulcipIicihalicuum&ventorumreflcxioneaLadcvypcavum lateraallifioncaudtus. 

Reliqua , qux quarri polfent , ur de magnitudine , flrudura , forma ac mirabili parti- 
um confiitutione, liiltoiicis velinqucnda lunt, unum, alterumve duntaxatcurioioLcftori 
lubneclo : NarratAmericanaHilioria dc vnontibus^W/«»? , quod in his horrida ancrorum 
veccptacul.icantsE cavitatisreperiancur, ut integrisRegionibus in terrena fuperficie non ce- 

dant,- 



I 



I 



Philofophico-Politica. 237 

dant. In illis qiioque ineentes maximoium rtuminiim cataradtse obfervnntur, qua; tanto 
fraoorc lein iinaprarcipitanc, ut nihil inmundotcrribiiius (e audivifreteflcncurfbnbres. In- 
tcralia mirabiiiamemoratur, naviculam ibidemaliquandoelfcinventam, unde vero&quo- 
modohucinvcda nemo conjcdurare potuit. Vcrilimilius tamcnKirchero vidctur , cam 
OceaniPacitici, aucAtlanticivorticibus hauflam per continuacum aquarum in fubtcrrancis 
meatibus Buxum huc transportacam efle. Mcmorac eciam Boeth. in defcriptione Scotix in 
fi'fi, RcgionisScocix a-fluaiio litum cfle fcopulum angufloaditu vix pifcariam navem reci- 
pientcm , qui mira in le (peclanda prabecdomicilia, qua(i hominum induflria exftruda, cum 
a natura ica excavatus & elabonitus (it. Avium pratcrea, quas vernacula lingua 5o/W«ap- 
pellant haudablimilium iis, quas uquilasaquatiles vocatPIinius, ineo ingens copia inhabi. 
t.it. Incipicnte vcre tant.im lii;riorum Ilruem comportaredicuntur, utaufcrentibusiatisin 
annum cx caparte profpedum lit. Invcntus fijiceciam,codcmtcfteBoethio,oIimincaru- 
pelapisporolijs intbrmamlpongix, exalcera parteconcavus,cui, fimarinainflindcbatura- 
qua, ea percolata dulcis&: potui aptaperfluebat, 

CONCLUSIO POLITICA. 

Virtus Jatere nefcit. 

CAlumniantum jaculis virtus femper ut meta expofita efl. Ncmo virorum illuftrium 
vLxit, quem non gravis quandoquefama perftrinxit. Etiam redidima in aquam de- _ ' 
mcrlavilcncibus rcdduncur curva. Fierinonpocefl; utquis omnibusplaceat, acnon C'"^", 
pcrmulcorum in odiaincurrat. f^/'rtui/s nempe lygloru ccmes i>jvidia efl , Tullius. Nequit rc- 
ctis oculishujus (plendoremierre fiitalishxcnoitua; orones admovebic fraudum machinas 
livor, quibus prctium vircuci tollat, radios minuat, & fub alris umbris Rruac fepulchrum. 
\ crum fluminis hxc imicacur indolem, quod in moncium cavernas , «Scfubcerraneaclau- 
iira dcmerdim , in lucem emcrgit ritrJMS. , 

Nimqiiamjfygiasfertur ad umbras Scn.Here 

Jiiclyta virtus. ^'"'' 

Ghriii virtiiiem lanijuam umbra fcciuitur ^ teftatur Cicero. Poteft candidus undx decun^entis 
liquor adcencbricofapraxipitariantr.'»; poceftabfcondi(ScIarcreadcempus,acnonIifti5&pe- 
trolb carcerc conftringi. Pergit ille, quo cxpit curfu , clatis cornibus aquas propellerc, 
quin imo magis prxcipitifertur impetu, quo anguftiori viarum anlradu coardtacur, doncc 
tandcm in pulilicam cimporum planiciem rurfus eluctecur. Poceft benemericx vircutis 
curfusad anguftiasredigi, fcd non fifti, premi, fed non opprimi, ardari, led non cotrceri. 
Erumpit candem in luccm, <5c fiium orbi oftendic precium. Audi Romanam fiicundiam: 
Jlrtus in temfeflate fiva cjnieta cj}-, & lucet in tenebris , &fnljk locomanet tamen arj^ hdrct in patrit'.-, (-ic. fro 
fplendetqj ferfe femper , ncj^ alienis nnquam jordibns ohfolefcit. ExerunC infolentium vaporum, ■^'■*''« 
nubiumquc turmx fuas nonnunquam inSolcm vires , & denfo agmine coelum obfident, 
at non diu pcrilaQt umbracica hxc valla ; dum nimirum occiduum illud fidus helternas 
vires colligec, 6i copiofo fiilgore inftarjaculi obftancia fblvcc: Adverfus -jirtHtem , inquicSc- Se».cp,2S> 
ncca, hoc poffunt caiamitas , damna & injuri£ , (juod advcrfus Solem nehtda potefl, Ec rurfijs: So- Idemapud 
U virtus prtflat gjudium perpetuum , fecurum , etiamf cjuid obfiet , ^uhium modo intervenit , ^«* in- Lipl. l. 3- 

fra feyuiirur, ntc uncjuam diem vincunt Alta Ileroum indoles j non terrctur his raendacio- Manud. 
rum jaculis, ut vaces canit: dtfl s. 

Confcia mens redi fam£ mendacia ridet. ^^a ' 

Eft Olympus his omnibus fijpcrior, occin nubcm cogicur, necintempcftatcm impeilitur, ;»/vj<irffo. 
nec verfitur in turbincm , lcmpcr illic (erenum. Novit regiiim effe , ut Alcxandcr Magnus,>; apoph. 
dicere folebat, cum benefeceris^, tnaft audire. Imbecillis animi inde arguiturChry(ippus,qui5/o/,.yfrw 
rogatus, cur non adminiftrarct Rempubiicam, dixit, quia (i quis male rexerit , Diis di!pli- 4?. 
cebit, finbenccivibus. Alirerl'abius, quiUiumlmpcriumrainut pervanitatempopulima- rJer, 
luic, quam (Lcund.i lam.l malc rcm gcrcre. Aiitcr Scverus Impcrator , diligens in rebus Marc.Ls 
gercndis, ncgligens in requiretido, quis (ermo de le haberetur. c. j. 

Dio Caff. 
Gg J Iff^ l. 76. 



238 



ClaudiH 

Co:f. 

Mall, 



Mctcorologia 

Jpfa equidem virtus pretiumJibi,folaque lat^ 
Fortunafecura nitet , necfaftibus ullis 
Erigitur,^laufuquepetit clarefcere vulgi. 



66. 



jv. e^. 




Verum dum 5c hunc non exoptat, fuoque contentus vlvlt interno pretlo , maxime confe- 
PlftMrch quitur. Eximiam virtutem , ait Plutarchus , ffonte fejuitiir ftitim decm Imo & prelTa altius cum 
palmaVursit. Non urit, fedau^etdecorem lini Asbeftini flamma. Teruntur gemmx,uC 
niteant; ihter torrentis (axarefulget SardonyX. Ab ip!o idu clarefcitSilex. Fortitudme, 
Gonftantia, longanimitate & patientia qujeri debet, quod gratia impetrari nequit. _ Tmiter 
enim qui mduni yatitnr , idem pofi patitur bomm , inquit idem citatus Author. Quisquis igitur 
in obfcuro verfaris , lucem non defpera. Prodibit ex umbris virtus illuftnor. Non nifi 
per adverfa hsec graditur, &: femper ab accepto vulnere tirma magis. llt arcmata, ait Li- 
vius , lon^e lateq»e odorem emittmt ,ft teras^ fic virtutis fama dijfmditar ,ftpremas. Nihil (ibi vi- 
deri, dicebat Phalereus Demetrius, infelicius eo , cui nihil invita accidiflet adverd. Oua. 
re tu ne cede malis , fed contra audacior ito,> fluminum more , quOE non fiftunt , fed mcceptum 
conftantetramite peragunt iter. 



Sihe/t. 



Explorant adverfa viros ; perque afpera duro 
Nititur adlaudem virtus interrita clivo. 



Quod 



Philofophico-Politica. 239 

QupdiEnaeaSjTrojanus llleHeros commilitonibus,terrie marisque erroribus fii'aCd3,dcdi'^/^';(^'''^ »*» 
monitum, tibidictumputa: /Envd. 

Dnrate &" vosmet rehus fervate fecimdis, 

QU^STIO III. 

De ignibus fttbterraneis. 

COncIufio prima. Extracontrovcrfiam cfic videtur, multos &maximosignes in ter- 
rccvifceribus latcre, confl.at enim vcl ip(a oculorumexpcricntia , dum videinus eos 
haud intrequcnter tumcx montibus, tum ex lacubus, tbntibus, aliisque lijbterrane- 
ismeatibus erudare ; qua; vero horum ignium fit matcria&: pabulum , & quomodo acccn- 
dantnr , moxin(ublci]uentibus exponcmus. Ca:tcrum cum in centro teriu- igncus divince 
Nemcliscarccrfitadimpiorum criminapunicnda prxparatus, probabile etiam c(l , Ipiracul.i 
qujcdam c^Te, pcrqux magnushicignc &(ijiphureexardc(censl3cusevaporat, qua; fbrtaiie 
caipla.ipud nos locu ("unt, cquibuscontinua eruttari incendia rpeftamus. 

Conclufio (ecund.i. Fomcs (eupabulum horum ignium , qui fijb terra: fpecubus gi- 
gnuntui , ex menteGcorgiiAgricoUvlib. 4. denaturacovum,qua'ctHuuntex terra, duplex 
eil, vidclicet (ulphur & bitumen. Ell autcm liiiphur duplcx , unum folTilc ac (pontc na- 
fcens, quodvivumanpellant, altcrumiaclicium, dcquohic qu.cdio ncncft. Fo(!ile,quod 
adinfiitutumnoltrumpcrtinet, mulcisinlocisrepciiuir, utpaulopoildiccmus; cxccrius co- 
loremhabetlubcinereum, interiuscum frangitur (ubluteum, nitedulKmodocollucentem; 
lapor ii!i eft fubpinguis, fed injucundus , odor gravis ; halitum adeo ibetidum exlpirat, uc 
niliaperta fint montium fpiracula, foifores illico intcrimat. Hinc ob infitam ficcitatem &c 
calorcin magna illi cum igne aftinitas ; unde ejus fragmenta lignis vel carbonibus inlperia» 
flammam ex inrcrvalload fe pertrahunt.Narrat.Pliniusl.5f. c. 1)% Anaxilaum cjus artilicio 
lufific in convivio; namfulphurincalice novoprunafubditricircumfercns, exardelccncisre- 

f^ercuffu pailorem dirum velut defundtorum oifudit convivis. Quod ad bitumcn attinct, 
liccushiceftadmodumpinguis&:calidus,liquoiiio!eacci,&;afrei ; adco ut intcrdum aquis 
inn.itet, multumpariter coenatus natura; ignium,qua;cognacio potifTimumappavct inqua- 
dam illius fpccie, quae Naphtna dicitur,circa Babylonium & in Auftagenis larthia' proiiuens, in 

Jiuamignis^ longinquotranfilit, refcrentePIiniolib. 2. c.icf. Ratiovero, cur hanc ignibus 
ubterraneis materiam adftruamus,e(t,quiapxne omnia loca,inqiiibuscxhalationesigncx, 
& fubterranea incendia obfervantur , bitumine &: lijlphure li^racia dcprehenduntur. Et 
quamvis etiam (axa,aliaque his ignibus in fomentum &: pabulum funt , hocc tamen illorum 
pnccipua &:poti(Iimamateria eft. Exhisvevo bitumenad alcndam&: confcrvandam fiam- 
mam conducibilius eftobfuampinguedincm, &:vi(cofitatein,qua & uberiorem prxftat fb- 
mitem, &in aquisardet, undeartihciofis ignibus , qui 6c intcv undas ttagrant , lempcr a!i- 
quidbituminisadmifccri folet. Hincignis, quiClaudioNcroneCxnireinagrooppidiUbi- 
crum exortus arva & vicosexufHt, tefteCorn.Tacitolib. ^.annal. nec pluviis , nec f^uvia- 
libus aquis, nec alioquovis humore poterat excingui , fed fijxis , &c pannis,ob bituminofam 
nempemateriam; nambitumcnrebusficcisextinguitur, aquis alitur; ut fulphurcitoconlu- 
mitur, 3caccenfum,fieiaquaminftilles, emoritur: 

Conclufiotertia. Probabilecftifubterr.-Mieumignem inflammaripartim ab exhalatio- 
nc, fpirituquecavernis inclufo, quidum cxitum quxrit,ipfbattiituincalefcic,&accenditur, 
idoneamquemateriamnadtus, late (pargitur &: durat. Quandoquidem motusnon caloris 
tantumcau(ae(t,fcdetiamflammx, cuminmaceriam idoncainincuivic. S.ipc cciam exha- 
lationes hx pcr antiperiftafin (rigoris , dum ab eo in locorum angullias coguntur , inflamma- 
ripoffunt. Aliietiam volunt, lubterrancos igncs aSnlc pcr inrimum , occulcumque calo- 
remaccendi, quodopinaridifficilecft, cum, utcxdi6tiscon(tat,(bIarcsradii nonproculul- 
tra terne fuperticicm in abditos telluris reccftus pcnctrent , auc tant.^ivivcutcinbitumcn &. 
fulphur agere poiTint, ut flammam excitent. Iliudtamcnnonimpvobabilc cft, utfuperius 
obfcrvavimus, illos ignespofreexinferorumquoquefpecubusc(iuci,utdocccP. DeRhodcs, 
dicens , exprobatiftimis hiftoriis conftare, deiundtorum animas (xpti in huiusmndi Ipecuhus 
cruciari , vifos etiam illic non raro dsemoncs ; quod confirmat cx velationc Pecri Uami.ini 
0pulc.i2.c.9. Servus DEI (inquit) habitabat Iblitarius in prxrupta rupcRegionis Neapo- 
litana: juxta publicamviam, quidumnofturno tempore plallerct, & icnelhamcellulx ho- 

raium 



240 Meteorologia 

rarum explorator aperiret, multos videt nigros homines tanquam ^Ethiopes iter capere» 
longoquetradtu onuftos fagmarios comitari ; cumqueillos curioliis inquireret, quit(I"entT 
cujusve reigratiahaec jumentorum pabula deveftarent; maligni, inquiunt , (piritus lLimus> 
&:paramus non pabulapecoribus alendis, fed tormenta potius ignium hominibus combu- 
rendis: pr^ftolamur enim in proximoPrincipem Capu'ce Pandulphum, quijam decumbet, 
& Joannem Magiftrum militum NeapolitancE, qui adhuc incolumis vivit. Uterque paucis 
poft diebus moritur, & ftatim erudatVefuvius. Etcap.io.narrat,Presbyterum , qui ma- 
trem fuam Beneventi reliquerat aegrotam , iviffe Neapolim ; ac ibi cum exundantibus flammis 
intenderet clamoremlugentis audivifte , quem procul dubio matris eiih cognovit ; notavic 
horam , &c eadem matrem efte mortuam comperit, 

Quseres primo : Utrum hujusmodi ignes fubterranei aliquam inter fe habeant difFe- 
rentiam, faltem accidentalem? Refpondeo aftirmative , ratioeft, nam quidam intra ipc- 
cus latent, nec (e produnt, (ed occulte exedunt terra; vifcera; alii foras emicant ; quidam 
nullamevomuntmateriam; aliicineresfuiphur,pumices, (axa,ferrima(raserudtant;quidam 
nodtu, diuque incendia oftendunt ; alii iiodu tantum ; quod ea Solis iuce , qute minora 
lumina abfcondit , ofFundantur. Quidam in eminentioribus duntaxat cerra; parcibus hte- 
rent, aliiin profundo. Quidam perpetuo ardent, aliiperintervalla. Pleriquenonnihilad 
tempus remittunt propter fomitis inopiam , deinde reliamptis viribus e(Ferve(cunt. 

Quarres fecundo. Quomodo prcediftamateria fubterraneis ignibus perpetuo fubmi- 
niftrari poteft ? Refpondeo, fieri hoc duplicimodo po((e; primoabaquamarina , qucecum 
pinguis&oleofi fit, mulcum fulphurisac bituminis habet, inter vifcera enim v. g. monti- 
umantra &hiatuspro(Lindiexcavantur,aquis pleniexmari illucdelatisperfubterraneosca- 
nales , quaecum fint pingues 5c oleofcE, poteft hujusmodi materia continuo fubminiftrari. 
Ideo in Indilis &: locis maritimis (requenciores hujusmodi fpeclantur ignes ; & hinc eft , quod 
aliquando flammxadmixtceundiserumpant; &: aliquando incendia delinancinlacus, & ubi 
niagnEe fuereolimcivitates, qu£B terrje motibus 6c incendiis (libver(£e (unt , nunc triftes Sc 
fulphurei exiftant lacus. Secundo, poteftperpetuitaspabuli talium ignium defiimi ex eo, 
quod inconcameratis terx cavernis materia bituminofa , & fulphurea abeat intenues flam- 
mas,& hae, quia conveiti nequeunt in aerem utpote interclufx , rurfum decidant conver- 
fx infulphur,&bitumen; iterumqueelevanturin flammas,&iterumdecidantinfulphur,& 
bitumen concurrente ad id litu, ac temperamento humido & oleofo cavernje. Ratio defu- 
mitura pari,nam fimilicirculatione gignunturetiamintramontium vifcera perennes aqua- 
rum fcaturigines ,crgoctiamfic poteruntgigni perennes igniumfontes, 

Quarres tertib : Occafione prioris Quxfiti , utrum aliqua arte poflTt confici lampas, 
velcandela, quseperpetuoardeat ? Atfirmant nonnullirnaximeHiftorici variisexemplisrem 
comprobantes. SicmemoratSoIinus, erutum quondam (epulchrum , in quo candela fu- 
per ifoo. annos ai-dens, utinfcriptio teftabatur , inter admotas manus in pulverem defiit. 
Ita etiam PanciroIIus lib. de reb, memorabil.p. i.tit.jf. ita de lampade reperta in fepulchro 
Tullia:fiIi£eCiccronisin hatc verbafcribit : prxparabant etiam veteres oleum incombuftibi- 
le, quodnunquam confumebatur. Id noftra quoque ictate fedentePauIo III. vifum fuit; 
invento fcilicetfepulchroTulliae filiaeCiceronis , in quo lucerna fuitetiamtuncardens, fed 
admiffo aere extindta, arferat autem annos plus minusiffo. SimilequidnarratBaptiftaPor- 
talib.12. Magiascap.i^. Noftris temporibus , inquit, circa annumiffo. inNefide Infula fe- 
pulchrum marmoreum repertum eft cujusdam Romani, quo reclufo, phiala intus reperta 
eft, inqualucernaadhuc ardebat;rupto & vifoafreexftindtaeft, quK anteSalvatoris noftri 
adventum claufa fuit. Sic etiam in Britannia Minervje delubrum perpetuo igne illuftratum 
legitur. Romx pariter inVeftce, Delphis inApoIlinis,AthenisinMinerva: continuosarfif^ 
fe ignes hiftoris teftantur. Vide P. Bernardum Carfium lib. 2. de Mineral. c. 7. fect. 20. ubi de 
phiala Neapolitana mentionem facit. Item P. Delrium Disquifit. Magicar. lib. i. c.f. q. i. fedt. 
i.ubi de urnaPatavinafequentia fubjungit: Mihi quidem dubium noneft, liquorem illum 
OlibiiMaximi , cujus beneficio lucernamultis fceculis fuit confervata ardens, chymicum 
fuifle; de quo BernardusScardeonus in hiftoria Patavina fcribit , &c. Accedit authoritas 
D. Auguftini de Civit. Deilib. 2,1. c. 6. ubi humana arte fieri poffe hujusmodi ignes perpe- 
uos non negat. 



Circa 



Philofophico-Politica. 241 

Circu modum vero ignemhunc, ejusque materiamconficlendi,varixopinioncs fijnc. 
Qu^idamolcum mccallis extra(5tum, fuccenlumque perpetuo arfurum alTerunt. Alii cx a- 
niianco lapidc inoleumdiltilluto materiam incombuftibilem fieri volunt. Nonnulli , quia 
fal oleo injeclus lampadcm diuturnioritempore ardercj & tardiusextinguilinit, opinati,o- 
leum 6 fale ufuali exudum forc perpetuum. Jonllonus (equens mixtum prxfcribic : Sul- 
phuris , 6c aluminis calcinati uncias^. e quibus Iliblimatis Hores colJigit. Florum lextan- 
tem cum fcmiunciajungitBoraci cryftailinoVcneto unciali, inque concha vitrea contritis 
atfundit, fpiricumvini quacer diltillatum, &:lad1:adigeftione, abltrado iflo,novumreponit> 
idquerepetit bis, ter, vcl quater, donec nempefulphurinacrealaminacandetactafinetijmo 
in(lar cer^ fluat. Hoc pabuluin, inquicelt. Ellychniumporro fequenti modo conficit: 
Asbeltilapidisfilamcnta longitudine digici auricularis, crallitic vero mcdia colligat, veneto 
lulphureimbuit,tumulat, 6c inarena calente horisi^. decoquit, ebullientefcmperfulphu- 
rc; delibutumficetlychnium dilponitin concha vitrea, utemineat paululum ; aggerit fuU 
phur prsparatum, concham inarenam calentemintert, ut IuIphurliquelcac,«Sc ellychnium 
comprehendat. Hoc femel accenfum jugi flamma arlLirum credit , quocunque lampas ha-c 
loco reponatur. PaterCxfius veroin Mmerologia huncmodumtenet, vitrea phialaliquo- 
re tenuiHimx' llibltantiit, fulphurecE, velpicex, quce fit minims evaporationis , repleatur, 
<Si fpeculis, veJ igne, vel motu accendatur. Flamma haec femel accenla nunquam cxcin- 
guctur, tum,quia vitrum niilluslubirepoteftaer, quiflammafopitavacuumphialarrcplcict, 
tum quia pabulum igne folutum , ciim inaerem abirenonpollicredibititeruminalimcn- 
tum ignis. Sicut dum argentum vivum igni impolicum , in fumum 6c vaporem Iblvitur, 
hic frigidis recepcaculis cxccpcus, rurfusin argencum vivum convertitur. Eandem ienue 
tormulam prxfcribit Baptifta Porta citatus. 

Salva tamen tancorum virorum auchoritatc verior opinio negativa elTe videtur , nam 
piimo quis credatardere oleum, nec tamen confumi, cum luum ignis alimentumcontinuo 
depalcatur,necaliudlitardere,quamalimentuminfumumrelblvcre. Sccundo conllatcx- 
pcricntia igncm non minus aae libero, acalimcnto indigere, ut ben<i oblcrvat Honoratus 
Fabri tradt f.1. 2.^.149. cum enim,inquit, ignis purus non fit , fed cum humore conjun- 
clus, hiclanerareicens, velavolat, Ci patctexitus, vel li omnis exitus obftruitur , quafi re- 
percufiuspartes ignis dirimit, acproinde ignis futfocatur. Ita ille. Nec arte fieri porcft, 
ut rtammainhalitumabeacquideindeinoleumconcrelcat, nam, pergitidem, fi oleoimbu- 
tum ellychnium accendatur, halitus e flammaavolans in fiiliginem abit : quia flamma mix- 
tum pertc-ftd relblvit, quare partesde novointra eundemplcxum coirenequeunt. Cacc 
rum,quod didtumcflajonltono dc lychno asbeltino, fareiuromnino ipIcKircherus , limili 
per biennium line ullo detectu fe ufum elfe ; licct hic incombuftibilislit, pabulo tamtu nu- 
iriri ejus flamma dcbct, 6c quidem pariter inconlLimptibili , quod noadum hactenus rcper- 
tum. llnde & ipfe hic Author de igne perpetuo conficicndo delpcrat , nili torte locus a!i. 
quis reperiatur, inquocopiambituminis continuo Itillanris nutura rccondideiit , ac in apta 
abhoc diftantialucernametallina conftituaturcumlychnoasbeftino, adqucmigncmlo\cn- 
dum pcr tubumplumbeumcontinuoe fonte bituminis materia deducatur, hac ratione ac- 
cenfum femel igncm,nunquamextinguendumpiomittit. 

Hinc dicendum ad memoratasAuthorum rclationcs de inventis lampadibus, ^as noi\ 
anteaarfifTe, fedrecensafflanteauraprimo acccnlas luiffe, liquidcm ita confici poterant, ut 
tellurc tedtseignem nonconciperent, accedcnte vcroaereinHammarentur. Praxis pixpa- 
randi hosignesfequcnsed: Lithargyrum, Taitarum , calccm , ac cinnabarim in aceco co- 
que, donecacetum penitusexhalarit ; tumclaulb valeigne vchementi materiam combure; 
repone , ut fi-igefcat : poft plurcs menfcs, fi 3perueris..ubi materia ha*c atrem accepcrit, in 
ftammam animabicur. Secundo, Ixpc in fijbtcrraneis cryptis non perpetui , led tatui taa- 
tum ignes funt, quiecadaverum exhalationibiLS gcncrantur. Saspe etiamliquor aliquis lal- 
monumpinguedini, noctulucenti,autcicindcIaiumtenebrasilluminantium lucco limilisiu- 
men mentitur. 

Qi^xres quarto : Qualia nam fint loca fubterraneis ignib«s flagrantia ) Rcfpondco, in- 
cer cxtera hic numerari. In Campania mons Veiuvius, qui horrcmlus aiiquando clhcic 
ftrages. Hujuse propinquiorilocovifendce &: contcmplandce ItudioPiinius.iuiiiornacura- 
lishiftoriae, Mifenitunc agens (utnarrat alterPlinius nepos exSororc lib.6. cpilt.) cum do- 
mo loagius tuifret cgrelfus , cinere & lumanci vapore exanimatustoncidit. In Hctruria 
proficilcentibus Florentiola Bononiam mons afiurgic , qui nodlu , diuque tumum <3c flammam 
cxhalac, etfi flamma nonnifi nodte, tumus etiam die cerni queat, Propc A\crnum mvm 
modernus fpiraculis pacens tremic, «Jc fumidaincum ignibuscxJialatiuncmtuadit. Hit:»3> 

Hii LipA- 



242 Meteorologia 

Lipara, StiongyliE continuisardent flammis, qusin medio etiam mari manent inextin^iac. 
PraecJeteristamenAtnamonsCatanenfiiittori adjacenscum horrendo fiagore globosigne- 
os late fpargit, adeo ut centum aliquando pafTuum millia cineribus late compleat. Tres e- 
tiamin Islandia funt montes, quorum vercicesperpetuis rigentnivibus, radices autem con- 
tinuis ardentflammis; unusHecla dicitur, alter mons crucis, tertiusHelga. Haudprocul 
Puteolis intra fauces montium planities in confpeftum venit , quam olim Plinius Cumpos 
Phlegrxosa flammis Sc ardore vocavit; Cornelius autem Sttzboforum Vulcani appellavit, 
ubi & antiqui GigantesabHercule fuperatos fabulati funt. Solum ibi paflim flagrare con- 
Ipicitur, &:magnosubiquecumfulphureoodore fumosper plurafbraminaexhalare videtur, 
quiper omnem latd regionem ventisetiam Neapolim usque deferuntur. In eadem planitic 
ingens lacuna eft, quse continuo buUientibus , 6c nigro fuo colore fbrmidinem incutienti- 
busaquisplenafpedtatur. Mirum & illud, voraginemillam aquasultrahumanam flaturam 
adg. vel 10. (Scadhuc plures pedesinpyramidis modum, easque pingues&liilphureicoloris 
in altum evibrare, <Sc hoc potiflimum ciim mare sftuat, non item, quandoquiefcit. Spc- 
Qiantur etiaminhiscaminorum dudibusfpiraculanon paucatum ventuni,ium flammas e- 
rudantia. Nec illud prKtermittendum, quod de Chinenfi quadam Provincia, Xi^/^diftarefer- 
tur,in qua putei ignei non fecus ac aquei paffim in campis reperiuntur, ubi incols magno com- 
pendio, acfumptuumparfimonia cibos impofitos coquerelolent. Hoc vero, ut efHcianc, 
putei orificium ita claudunt, utprjEteroIIam aut cacabum nihil aliud admitcat, eo tine, ne 
calor per laxiorafbramina diflipatus obturatis flrid^ terminis, tnagis magisque intendatur, 
atque ita nullo pen,d labore cibos intra breve tempus indigenx excoquere (blent. 

Quares quinto : Undeintervalla eruptionis ignium exVuIcaniis montibus ? Refpon- 
deo , hoc evenire exdefeftu matefia: , tamdiu enim durare folet ignis ifle fiibterraneus, 
quamdiu fomentum ejus durat ; quod dum abfiimpaimeft, ignis, ut fibia natura inditum» 
extinguitur,quousque novisconceptisfcminibus denuorenafcatur. 

Ex didtis colligiturprimo : llbicunqueVuIcanius mons exiftit, ibi fubtus terram pyro- 
.philacium efTeomnino negari nonpofre,quemadmodumfumanticaminoignemcuIinacium 
aut fornaccum fubefTequisque fatetur. Hinc aec adeo mirum videri debet, fi quandoque 
& metallorum fluidorum torrentes, amnesexpice liquidaardentes, ac plura alia ab incen- 
fis his Vulcaniis motibusproflindantur, ignisenimlatentisviolentia ipte minerx metallife- 
r£B 6c duriflima qusquaz difTolvuntur , & colliquefcunt. Ita legimus apud Celtas , cutn 
montes Riphxi aliquando incenfi fiaifTent, argenti rivos per terram fluxifre. Alex. 1. 6. c, 4. 

Colligitur fecundo, Regiones,in quibusflammivomi montes reperiuntur,plerumqud 
funt fertiliores aliis terreflribus locis. Et ratio efl, quiaexhalationes,quceab ignibus ex- 
fpirant fubterraneis , terras poros magis aperiant, Sc apertos contineant ; unde vegerabilia non 
tantum a frigoremagis tutantur , fed &fpiritus calidiores concipiunt,<Scpereorum vafatam 
fuccifer3,quamaerea,dum fLiccusmagisdccodtusfacilius propagatur, ipfa etiam vegetatio 
accommodatius promoveri potefl. 

Colliges tertio: Prxterdida, Vulcaniosmontesplerumqueinfeflari fpedtris,velutad- 
euntesprocul abfterreant, vel de iuturis calamitatibus praemoneant. SicP. FournierOeo- 
graph.Orb. not.Iib. i. c.u. refertrcircaHeclce montem oberrantia fpeftra tempore compri- 
mis publicarum ftragum & commifTorum prceliorum plures ctefos 6c defundtos habitu &:facic 
exacterepriefentarc; eademaliquandoofTerricongreflibus notorum hominum tam manife- 
Ita, ut tanquamviventes excipiantur ab ignaris mortis illorum, data dextra, Fata infuper 
Principum 5 quidve remotius in orbe peragatur, ab iisdem frequenter 

refciri. 







Philbfophico-Politica. 243 

CONCLUSIO POLITICA. 

Immoderatus animi fervor ad intra cocrcendus. 



70. 




t^ffL^ -^iwepi 



LAudabilis & ReipubHcx perutilis calor illc animi, qui gencrofam inflammat indolem 
nobiiesrpiritus fufcitat: ad ardua quxque &: fublimia pro Rcipubiicas incremento ex- 
antlanda mentemimpellit. Nibil fine illoegrcgium, nihil magnum molitur,necdum 
ad exitum perducit. Cotemvirtutis huncappellavereAcadcmici , & virintum comiiem Plutar- 
chus nominavit, Quod nempe telluri igncs fubterranei funt , hoc animo nativus ille je- 
fius (?f tervor indoliscft. Spargunt illi, per variosmeatusinomnemintcriorisrcgionispar- 
tem uiiliter fua incendia , quihus fcrrx Irigidiiatem tempercnt, vaporcs excitent, minera- 
lia (?v:metaila gcncrent, unde Regum ditenturaniria, illuftrentur gazophylacia, armamen- 
taria inftruantur hoftibus lormidanda. Hic humano in corpore cor genernfioribus fpiriti- 
bus implet, mentem& animumadcontcmncnd;is & fperncndas quasvis difticultates lijpra 
fe iplum erigit, eoquegloria; ftimulis omnes anima: facultatcs incitat, quo bonum publi- 
cum , & falus Patrix collimat. At qucmadmodum ignes illi ut profint , (ubterraneis coar- 
ftanturclauftrisi&teftisardent Hammis,nein vaftaalioquinerumpant incendia;ficrationc 
moderandus& obvallandus calor animi, neunquamin ircc&vindidieflammns prorumpat. 
Hdc <•/? celeherrima virtns , luc animi fufficiendi moderaiio , virxcre iram , & inter fmultatcs quoj- vince- Quititil. 
uditimitm , doema Quintiliani eft. Atque hoc quidem intentius , quo major illi mate- dcclaptj^ 
^ Hha ria 



244 Meteorologia 

ria 6c feges eft continua irafcendi. Qmdenimmomentitm eflt^fto mnimprohanda videat^ ut rO^ 
dleobltrvatSeneca. Jam privatosincerparietesvellicanle&carpiinaudit, jam infbropro- 
braoccontumelias percipit, jam in curia &aulanigris fe coloribus depingi intelligit, atquc 
ita niwa^nam irajci definet , Ji jemd cdperit , & omnis illi pcr iracundiam , mceroremOj vita tramibit , aic 
idem Romanus morum inllitutorSeneca. Llnde audiendus vates. 

- - N^ fram animo permitte calenti, 

Dafpatium , tenuemqite moram , male cunda minijlrat 

Jmpetus. 

Nempe ubi calor excedit, accedit ignis, incendium excitat , cujus finis fumus, cinis, pul- 
vis, vaflitas. Magnum Reipubl. fulcrum Hercules Heros , magna ruina Hercules furens, 
Qjjomodo habenas publicasismoderabitur, qui fiio frcenum nonpofuit animo ? Nunqua'm 
dicendus Dominus, paflionum fervus. Eadem flamma , qua ira fuccenditur, lumenirato 

plntarch. cripitur; Solo rempore ah infauo iratus differt-) inquitPlutarchus. Quo minus iramprefferisieo 
ab ira magis premeris, tuncenim incipimus aliisirafci,cumnobis definimus. Nulluscum 

Cic,i. ojf. jj-a^ Confultore peflTmo, tuto deliberat, utpote cum cjua^ tefleTullio, Kihil reSfe.,nihil cofifide~ 
rate fiiri poteH. tltenim fumus oculosmordicans , ea qux ante pedes funt , videre non fi- 

Stob, fer, nit,(StobEeus) utnavis ventis agitata fubmergitur , nifi gubernatoris induftria regatur ; uc 
»8. in tumultu non audimus, quid nobis dicatur , ( Plutarchus ) ut per nebulas corpora non be- 

Plutarch. ne confpiciuntur (idem) ita irati qui funt, prudenter nihil, incon(iderate,&: temeremul- 

deira. ta faciunt. Llnde ineptus minifterio, qui huic fervit bellux ; publicce tranquillitatismalus 
artifex , qui motibus tam cito inter fe concutitur , nec purpura honoris decenter tegitur, 
quii calore&vindifitse rubet cupiditate. At enim 

Oedip.fi.p, Generofa pedora mordent^ 

Sophocl. Lacerant , inici; objeda 

Crimina, 

'mcX '" I^"i'^^^s ♦ ^*'^ ' V*'^ tegitur , 7V8Cet. 

Etillud. - - Caliii plus ejl illis , quibu/ acria corda 
Lucret.l.s Jracui?daque mensfacik exardefcit in iras^ 

Nec capere irarum fludus in corporepoffunt. 

Tta quidem , fed nunquid &: imbellis animi fignum eft , muliebrimalo vinci ? Morfus hi koh 

Senecade i^^^^^^^^af„ij^^,-l/tateanimieve»iunt.,fipprimentisfeacdefeendentis. Senec. Nomen viri fbrtis 

Conflant. jj(.perclicur, ubi calore intempeftive defenditur. Nihil quidquam magni eft , nifi quod fimul 

fup.c. \o. ^ piacidum. Motus tardus magnanimi viri efl-, ait Politicorum Princeps Ariftoteles. Ptolo- 

"^2 maus ii.iEgyptiRexabimperico Grammaticoob generis ignobilitatem convitiatuscunftis 

Bth.c.s. ^Lii^ miniftris indigne ferentibus ac calumniatorem ad poenam pofcentibus , at hicnequi- 

dem amarumverbum repofuit : Si Regium non efl-, inquiebat ^ferre cum diEio tangitur., nec illud 

'Remtm efl , di&s qaenqtiam attingere. Nunquam fcilicet magis Rex efte nofcitur, quam dum 

dominaturlibi, levi enimftomachoquiexardefcit, feirritantis fubjicit arbitrio. Egregium 

Aureliani Ca;faris eratSymbolum : Qjio major., eo placabilior, At ira, cjua tegitur , nocet ? Quin 

imo ira, dum patet, nocet. Audi malahujus enarrantem Senecam : A[pice nohilijftmarnmci- 

vitatum funda-inenta-, vix notahilia , has ira & vindiBa dejccit ; a^ice (olitudines ptr mMlta milliaria p. 

ne hahitatione defertas .,has ira exhauft ; ajpiee tot memoria proditos Duces , mali exemplafati ; alium i- 

ra in cithili fuo confodit., alium interSacra menfe ira perculfit, Nempe ignis ira eft , dum agitatur, 

augetur, & in vafta graftatur incendia. Si te vincere , aut prJEcavere non potes, Politice> 

inoram ad minimum incerpone: 

Ovii,i. Differ, habentparv£ commoda magna mor'£. 



! 




DISSER- 



Philofophico-Politica. 245 



II #!».:■ : ■ : T t ; » ■ 



ttt^tttts tt tttttttt t-t fs.tttttttttt 





DISSERTATIO XII 

De FoiTiJibus & Metallis. 

PRofundiorcm terras finum, & abfcondiras naturje opes ac thefauros ultima 
hac explanatione perkiftrare aggredimur. Notitia horum fane mirabilis 
eft, & dignum mentePeripatetica fuppeditat obje6lum,utpote cujusproprium 
penfumeft, inomnibusoperibusnaturse intueri motricem intelligentiam,t-am 
varia operantem, utagnofcatur ; tam utilia donaniem , ut ametur. Erit Dif- 
fertatio quidem prsfens, inqua llngillatim terrs fucci, lapides, &. meralla ex- 
ponentur, paulo longior &fuiior, ca^teristamenmaterise curiofitate fors bre- 
vior. Non pertinet,quidem in rigore Traftatus hicad Meteorologicam fcien- 
tiam,qu3E verfatur folum circacorpus impcrfefte, non vero perfefte mixtum, 
quod folida & conftante elementorumconcretione conftat, five in quo omnia 
elementa virtualiter manent, quale modo expofiturifumus. Quia tamen & 
cum priori materia maximam aflfinitatem habet , & communiter ab Authori- 
businMeteoris traftarifoler, eorumfecutusmethodum,DifllTtarione hacduo- 
deciraadeFoflilibus &Metallis opufculumterminarcvolui. Quareflt 

QU^STIO I. 

De Fojpiibus » eorumque generatiom incommmi, 

(f^^^p^Onclufio prima. FonTiiadicunturilIa,qua:opehumanaexmineris3c locisfub- 
!y^/'- \|^A»« terrancis lolent erui, cujusmodilunr vaiialuccoriim genera, iapides, &metal- 
'jf i;,^^^pla. Ab Ariftotele hxc in binas claHes dividuntur , ncmpe in metallica , & 
^V^'j ! N^/B nonmetaliica; primi generis , funt corpora , qux iqni admota liquelcunt , 5c 
^'•i^-irTXfei^fluuni. Sccundi generis ; qux non liquelcuntut lapides. Alii fbflilia divi- 
dunt in tria genera ; primum varias terras continct; altcrum fuccos ieu pingues&inflam- 



mabilcs , ut fulphur & bitumen , fcu aridos ut faleb ; tcrtium mincralia, qux rurfus in tres fpecies 

fiartiuntur, inlapides, metalla&: mctallica; aliidemumcum Aviccnna quatuor taciunt tbfli- 
ium genera,falesfciiicet, fulphur,lapides&:mctalla. Omncshx divifionesquoadfubf^an- 
tiamferme conveniunt cum divilionePhilolbphi. 

Conclufio fecunda. Sicut materia omnium concretionum, quie generantur in fubli" 
mi, eftduplex halitus, alter ficcus, alter humidus, lic materia concretionum,quxgencran- 
tur in protunditatibus terrx,eft duplex halitus proportionalis, aker ficcus, altcr humidus. 
Hinclicut exhalationis licc£epropriumeftaccendi(S:evaporarc,& vaporishumidi liquefcc- 
reacfluere,ficexhalitulicco hunt illxconcretioncs, qux accenduntur&evaporant ; exha- 
licu humidoveio illx , quxliqueflunt &: fluunt. 

Conclufio tertia. Modus generationis loflilium non mctallicorum fequens ab Ariflo- 
telereileconllituitur : intratellurisvifceramediante calore tumintcrno,qucmipniterraluo 
in finufovet, tum cxterno, qui a folaribus profluit radiis, excitantur exhalationcs liccx <Sc 
valde calidx, qux dumadhxrent&pcnetranturcummateriatcrrca &:denfa,camexficcanr, 
alterant, colorant, aclicadgencrationem tanquaminflrumenta dilponunt, pcrqux deinde 
caufx principales corporum maximc coeleftium uti &igniumlubterraneorum mineralecf- 
ficiunt. Exquo 

Deduciturprimo : Si fpiritus& exhalatio ficca fit ita potcns , ut adurat quodammodo 
materiam dcnfim, cui feafHgit, & faciat evaporare pxnc totum humidum , ctiam fiibtile, 
generancur illa mineralia, qux funt utpulviscoloratus, e. g, (ijlphurj minium,alumen&c. 

Hh } tcon- 



24^ Mctcorologia 

E converfojfi idem ille {jjiritus ficcus materiam non adurat , fed fblum efficiat, ut evaporcs 
humidum crafibm 6c lupertiuum, lijbtile autem perf edte incorporet&iiiiiat cum parcibus 
ficcis acterreis,generat lapides. 

Deducitur lecundo. Qiiod femper in mineralibus remaneat alicjuid humidi , alioquin 
partes ficcce nonadhserelcerent invicem. 

Deduciturtertio. Calorem &frigusnonefre caufas nifi inftrumentalcs & dispofitivas 
mineralium, utpote pura accidentia, fbllilia enim habent propriam tbrmam lubltantiaiem, 
& nonconflantex puravaria combinatione corpufculorum; nullum autem accidens etiam 
partialiter, utdocuimusinPiiyfica, potefl producere liibfliantiam. Llnde 

Dcducitur quarto. Quod virtus principalis foflilium fit virtuscorporis coeleflis, qua; 
communicat mineralibus quasdam qualitates occultas, perquas caulant mirabiles efFedtus, 
ut patetinmagnete trahente ferrum,&: inpluribus lapidibus pretiolis, 

Deducitur quinto. DifFerentiam mineralium oriri ex divei'fitate haiituum. Nequc 
enim omnesexhalationes ficcx fiant ejusdem Ipeciei, prout enim diverlx minersfimt, di- 
verfeetiam generanturexhalationes, nam ficut nonomnis ftrtomnia tellus, itanon omnis 
minera eosdem procreat hulitus. 

Conclufioquarta. Modusgenerationis metallorumbeneabeodemPhiloropho ficex- 
plicatur: intra terriEvilcera excitancur vi caloris exipirationes humidie,quiE alirendentes in 
fupra pofitos lapidesimpingunt& adhsrefcunt, atque eoruminienfo Irigore conftipantur, 
itaut una cumpiuribuscorpufculisferreis 6c liccis concrefcant ad modum roris ac pruina:, 
qux continuante fuam aftionem frigore , Sc fubjefta minera novos h.ilitus fubminiflrantc 
crefcit, acmagis, magisque denfatur ,ac duratur donecfbrmeturin mecallum. Ex quo 

Deducitur primo,materiam metallorum efiehalitumhumidum intraterrac vifcerala- 
pidibus potiffimum conclufum, &obterrxlapidumqueficcitatem acfrigus coagulatum; i- 
ta utquemadmodum ros (Scpruina exvaporeelevatoa terra, fedaeris circumfijfi frigiditate 
addenfato fit;ita metalla ex vapore adhuc terrainfidenti , & prxdida frigiditate concreto 
generentur. Confirmarihocoptimepoteft ex eo, quod eciam ex halitibus in fublime eve- 
aisgeneretur interdumin aereterrum, a;s,aliaque hujusmodi, uttefiaturexperientia, nam 
in Perlide nonfemel snea corpora , hamatis fagittis fiipilia , coelo corufcante detiuxeiuntj 
& dilapfa aliquando fliitmoles terrea quinquagintajibrarumadeo dura , ut frangi nequive- 
rit. Quarc, fiexfpiratio poteft inaere in metallum concrefcere ; multo faciliori negotio 
poterit interrxgremio; inaere enimmotus, quoexfpiratiofertur, raio finit eam folidari iu 
denfitatem, quammetalli natura exigit. 

Deducitur fecundo, Ariftotelem nonconftituere fblum vaporemmateriammetalln- 
rum; fedhalitumex vapore 6c exhalatione compofitum , in quo tamen pn^valeat humidi- 
tas vapori, ideoqueaitlib.j.hujus operis metalla partim efie aquam , paitim non aquam; 
aquamprout concrefcunt ex vapore, qui eft aquexnatura:;nonaquam prout augmentan- 
turex (icca fpiratione, cujus permixcionisaroumentumefl,quod,utdiximus, metallalgno 
anturnempe propter ficcamexhalacionem,&Iiquefcanc proptervaporem humidum. 

De